Ποιες εξετάσεις συνδέονται με παυσίπονα και αντιφλεγμονώδη;
Οι λίγες περιστασιακές δόσεις σε έναν υγιή ενήλικα συνήθως δεν απαιτούν εξετάσεις μόνο λόγω της λήψης. Ο έλεγχος αποκτά μεγαλύτερη σημασία σε παρατεταμένη θεραπεία, μεγαλύτερη ηλικία, νεφρική ή ηπατική νόσο, αφυδάτωση, ιστορικό αιμορραγίας και συγχορήγηση διουρητικών, ACE inhibitors/ARB, αντιπηκτικών ή αντιαιμοπεταλιακών.12
Κρεατινίνη και eGFR →
Κύριος άξονας παρακολούθησης των συστηματικών ΜΣΑΦ σε ασθενείς αυξημένου κινδύνου.
Συνεκτιμάται όταν υπάρχουν νεφρική δυσλειτουργία ή φάρμακα που επηρεάζουν νεφρά και ηλεκτρολύτες.
Γενική αίματος και αιμοσφαιρίνη →
Χρήσιμες όταν υπάρχει γαστρεντερικός κίνδυνος, κλινική υποψία αιμορραγίας ή μακροχρόνια αγωγή.
ALT, AST και λοιπός ηπατικός έλεγχος →
Όταν υπάρχει ηπατική νόσος, μακροχρόνια χρήση ή φάρμακο με ιδιαίτερο ηπατικό προφίλ.
Κατηγορίες παυσίπονων, αντιφλεγμονωδών και συναφών φαρμάκων
Η παρακεταμόλη, τα κλασικά ΜΣΑΦ, τα φάρμακα με ειδικούς περιορισμούς, τα οπιοειδή αναλγητικά, τα μυοχαλαρωτικά και τα τοπικά ή ενέσιμα σκευάσματα έχουν διαφορετικό ρόλο και διαφορετικές προφυλάξεις. Επιλέξτε την αντίστοιχη κατηγορία για να δείτε τους σχετικούς οδηγούς, τις βασικές διαφορές και τις εξετάσεις που μπορεί να χρειάζονται όταν υπάρχει κλινική ένδειξη.
Επιλογή ανά είδος πόνου: από ποια ενότητα να ξεκινήσετε
Η επιλογή αναλγητικού εξαρτάται από το είδος και την αιτία του πόνου, τα συνοδά προβλήματα υγείας και τα άλλα φάρμακα. Ο επίμονος, έντονος ή ασυνήθιστος πόνος χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση και δεν πρέπει να καλύπτεται απλώς με επαναλαμβανόμενες δόσεις.
| Σύμπτωμα ή είδος πόνου | Κατάλληλη ενότητα ενημέρωσης | Κύρια διάκριση | Πότε χρειάζεται εκτίμηση |
|---|---|---|---|
| Πυρετός ή ήπιος πόνος | Παρακεταμόλη | Δεν είναι κλασικό αντιφλεγμονώδες. Μετράμε όλη την ημερήσια παρακεταμόλη. | Επίμονος πυρετός, δύσπνοια, αφυδάτωση ή επιδείνωση. |
| Πονοκέφαλος ή ημικρανία | Παρακεταμόλη / καφεΐνη ή ΜΣΑΦ | Η καφεΐνη δεν είναι κατάλληλη για όλους. Δεν συνδυάζονται αυθαίρετα πολλά σκευάσματα. | Αιφνίδιος πολύ έντονος πονοκέφαλος, νευρολογικά συμπτώματα ή τραύμα. |
| Πονόδοντος, πόνος περιόδου ή οξύς μυοσκελετικός πόνος | Κλασικά ΜΣΑΦ | Η επιλογή εξαρτάται από στομάχι, νεφρά, πίεση, καρδιά, κύηση και αντιπηκτικά. | Πόνος που επιμένει, οίδημα, πυρετός, τραυματισμός ή αδυναμία λειτουργίας. |
| Μέτριος έως ισχυρός πόνος όταν έχει συνταγογραφηθεί κεντρικά δρων αναλγητικό | Κεντρικώς δρώντα / οπιοειδή — Tramal | Η τραμαδόλη δεν είναι ΜΣΑΦ. Ελέγχονται σεροτονινεργικά και κατασταλτικά φάρμακα, κίνδυνος σπασμών και εξάρτησης. | Έντονη υπνηλία, σύγχυση, σπασμοί, δύσκολη αφύπνιση ή αργή/ρηχή αναπνοή. |
| Εντοπισμένος πόνος σε μυ, τένοντα ή άρθρωση | Τοπικά gel | Μικρότερη συστηματική έκθεση, όχι εφαρμογή σε πληγές ή μεγάλες επιφάνειες χωρίς οδηγία. | Έντονο πρήξιμο, παραμόρφωση, αδυναμία φόρτισης ή υποψία ρήξης/κατάγματος. |
| Χρόνια αρθρίτιδα ή φλεγμονώδης δυσκαμψία | ΜΣΑΦ με ειδικούς περιορισμούς | Movatec, Feldene και COX-2 δεν είναι γενικά παυσίπονα για περιστασιακή χρήση. | Νέα διόγκωση άρθρωσης, πυρετός, εξάνθημα ή επιδείνωση λειτουργικότητας. |
| Επώδυνος μυϊκός σπασμός | Μυοχαλαρωτικά | Relief/Muscoril και Sirdalud δεν είναι ίδια φάρμακα και δεν έχουν ίδιες ενδείξεις ή αλληλεπιδράσεις. | Αδυναμία, μούδιασμα, απώλεια ελέγχου ούρων/κοπράνων ή πρόσφατο σοβαρό τραύμα. |
| Κοιλιακές κράμπες ή σπασμός εντέρου | Σπασμολυτικά | Δεν αντιμετωπίζεται κάθε κοιλιακός πόνος με αντισπασμωδικό. | Έντονος ή εντοπισμένος πόνος, αίμα, πυρετός, έμετοι ή σκληρή κοιλιά. |
| Έντονος οξύς ή μετεγχειρητικός πόνος | Ενέσιμες μορφές | Χορηγούνται σε συγκεκριμένο πλαίσιο και δεν είναι ασφαλέστερες επειδή παρακάμπτουν το στομάχι. | Απαιτείται ιατρική αξιολόγηση και επαγγελματική χορήγηση. |
Παρακεταμόλη και συνδυαστικά με καφεΐνη
Η παρακεταμόλη παραμένει βασική κατηγορία για πυρετό και ήπιο–μέτριο πόνο. Τα APOTEL EXTRA και Panadol Extra προσθέτουν καφεΐνη, επομένως χρειάζεται ταυτόχρονος έλεγχος τόσο της συνολικής ημερήσιας παρακεταμόλης όσο και της πρόσληψης καφεΐνης. Τα συνδυαστικά για κρυολόγημα, η κωδεΐνη και τα αντισπασμωδικά έχουν πρόσθετους κινδύνους και δεν πρέπει να θεωρούνται απλές παραλλαγές του ίδιου φαρμάκου.
Οδηγός για τη δραστική ουσία, τη διαφορά από τα ΜΣΑΦ και τα βασικά σημεία ασφάλειας.
Πρακτικός οδηγός για Depon, δόση, κάθε πόσες ώρες, όρια και προσοχή στην υπερδοσολογία.
Οδηγός για Apotel, πυρετό, ήπιο έως μέτριο πόνο, δοσολογία, παιδιά, παραλλαγές και αποφυγή διπλής λήψης παρακεταμόλης.
Οδηγός για τον συνδυασμό παρακεταμόλης 500 mg και καφεΐνης 65 mg, τη σωστή δοσολογία, τον πονοκέφαλο, την αποφυγή διπλής παρακεταμόλης και τις ανεπιθύμητες ενέργειες από υπερβολική καφεΐνη.
Οδηγός για παρακεταμόλη με καφεΐνη, πότε έχει νόημα και τι να προσέχετε με αϋπνία, πίεση ή άλλα σκευάσματα.
Συνδυαστικό σκεύασμα με παρακεταμόλη και αποσυμφορητικό, χρήσιμο όταν υπάρχει πόνος/πυρετός μαζί με μπούκωμα.
Οδηγός για συνδυαστικό σκεύασμα με παρακεταμόλη και αντιισταμινικό, με προσοχή στην υπνηλία και στη διπλή λήψη.
Συνδυαστικό αναλγητικό με παρακεταμόλη, κωδεΐνη και καφεΐνη. Δεν είναι απλό παυσίπονο για αλόγιστη χρήση.
Οδηγός για συνδυασμό παρακεταμόλης με κωδεΐνη, με έμφαση σε υπνηλία, αλκοόλ, αναπνευστικό και αποφυγή παρατεταμένης χρήσης.
Οδηγός για Spasmo-Apotel σε πόνο με σπασμό, κοιλιακές κράμπες, δυσμηνόρροια, συνδυασμούς με παρακεταμόλη και πότε χρειάζεται ιατρική εκτίμηση.
Χρήσιμος οδηγός όταν ο ασθενής μπερδεύει αντισπασμωδικό, παρακεταμόλη και αντιφλεγμονώδες.
Κεντρικώς δρώντα / οπιοειδή αναλγητικά: Tramal (τραμαδόλη)
Η τραμαδόλη αποτελεί ξεχωριστή αναλγητική κατηγορία: δεν είναι ΜΣΑΦ και δεν είναι παρακεταμόλη. Χρησιμοποιείται για μέτριο έως ισχυρό πόνο όταν έχει επιλεγεί από ιατρό και χρειάζεται διαφορετικό έλεγχο ασφάλειας, με ιδιαίτερη έμφαση σε καταστολή, αναπνοή, σπασμούς, εξάρτηση και φαρμακευτικές αλληλεπιδράσεις.
Οδηγός για χρήσεις, δοσολογία, ανεπιθύμητες ενέργειες, αλληλεπιδράσεις, σπασμούς, σύνδρομο σεροτονίνης, εξάρτηση και ασφαλή διακοπή.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται με σεροτονινεργικά αντικαταθλιπτικά, καθώς και με βενζοδιαζεπίνες, υπνωτικά, άλλα οπιοειδή και αλκοόλ λόγω πρόσθετης καταστολής και αναπνευστικού κινδύνου.
Η νεφρική ή ηπατική δυσλειτουργία μπορεί να επηρεάζει την απομάκρυνση της τραμαδόλης. Δεν υπάρχει συνήθως ειδική εξέταση «επιπέδων Tramal»· η νεφρική και ηπατική λειτουργία επανεκτιμώνται όπου υπάρχει κλινική ένδειξη.
Κλασικά ΜΣΑΦ: ιβουπροφαίνη, δικλοφενάκη, κετοπροφαίνη, δεξκετοπροφαίνη και άλλα
Τα κλασικά ΜΣΑΦ μειώνουν πόνο και φλεγμονή, αλλά δεν είναι εναλλάξιμα και δεν πρέπει να συνδυάζονται μεταξύ τους. Η επιλογή εξαρτάται από την ένδειξη, τη διάρκεια, την ηλικία, το ιστορικό έλκους, τη νεφρική λειτουργία, την αρτηριακή πίεση, την καρδιά, την κύηση και τα αντιπηκτικά.
Οδηγός για ιβουπροφαίνη, ενδείξεις, δοσολογία, παιδιά, παρενέργειες και προφυλάξεις.
Οδηγός για κάθε πόσες ώρες λαμβάνεται, δόση σε παιδιά/ενήλικες και σημεία προσοχής.
Οδηγός για Nurofen, πόνο, πυρετό, παιδιά, εγκυμοσύνη, στομάχι, νεφρά και αλληλεπιδράσεις.
Συνδυαστικό για κρυολόγημα/γρίπη όταν συνυπάρχουν πόνος ή πυρετός με ρινική συμφόρηση. Θέλει προσοχή σε πίεση, καρδιά, νεφρά και άλλα ΜΣΑΦ.
Οδηγός για δικλοφενάκη, χρήσεις, δοσολογία, παρενέργειες και πότε να αποφεύγεται.
Οδηγός για φακελάκι δικλοφενάκης σε οξύ πόνο, πόνο στη μέση και φλεγμονή, με προσοχή σε στομάχι και νεφρά.
Οδηγός για δεξκετοπροφαίνη σε βραχυχρόνια αντιμετώπιση ήπιου έως μέτριου οξέος πόνου, κάθε πόσες ώρες λαμβάνεται, μέγιστη ημερήσια δόση και προσοχή σε στομάχι, νεφρά, πίεση και αντιπηκτικά.
Οδηγός για κετοπροφαίνη σε δισκία ή φακελίσκους, βραχυχρόνια χρήση για οξύ πόνο ή πυρετό, δοσολογικά όρια, αντενδείξεις και αποφυγή συνδυασμού με άλλο ΜΣΑΦ.
Οδηγός για μεφαιναμικό οξύ, βραχυχρόνιο οξύ πόνο, πόνο περιόδου, στομάχι, νεφρά και αλληλεπιδράσεις.
Οδηγός για ναπροξένη, πόνο, φλεγμονή, στομάχι, νεφρά, πίεση, αντιπηκτικά, παρενέργειες και εργαστηριακή παρακολούθηση.
Οδηγός για νιφλουμικό οξύ, βραχυχρόνια χρήση σε πόνο και φλεγμονή, στομάχι, νεφρά, ήπαρ, καρδιά και αλληλεπιδράσεις.
Συστηματικό ΜΣΑΦ για πόνο και φλεγμονή, με προσοχή σε στομάχι, νεφρά, καρδιαγγειακό ιστορικό, πίεση και διάρκεια χρήσης.
ΜΣΑΦ που χρειάζονται ειδική προσοχή ανά δραστική ουσία
Κάθε ΜΣΑΦ έχει συγκεκριμένες ενδείξεις, περιορισμούς και προφίλ κινδύνου. Η πιροξικάμη χρειάζεται αυξημένη προσοχή για γαστρεντερικές και σοβαρές δερματικές ανεπιθύμητες ενέργειες, η νιμεσουλίδη συνδέεται με ιδιαίτερες ηπατικές προφυλάξεις και οι εκλεκτικοί COX-2 απαιτούν προσεκτική καρδιαγγειακή αξιολόγηση.4
Οδηγός για πιροξικάμη σε συγκεκριμένες χρόνιες αρθρικές παθήσεις. Δεν αποτελεί ΜΣΑΦ πρώτης γραμμής ούτε επιλογή για συνηθισμένο οξύ πόνο και χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή σε γαστρεντερικό και δερματικό κίνδυνο.
Συνταγογραφούμενο ΜΣΑΦ για συγκεκριμένες παθήσεις των αρθρώσεων. Ο οδηγός εξηγεί τις εγκεκριμένες χρήσεις, τη δοσολογία, τη διάρκεια, τις γαστρεντερικές και νεφρικές προφυλάξεις και τις εξετάσεις παρακολούθησης.
Οδηγός για νιμεσουλίδη, οξύ πόνο, δυσμηνόρροια, ήπαρ, νεφρά και ασφαλή διάρκεια χρήσης.
Οδηγός για σελεκοξίμπη, αντιφλεγμονώδη αγωγή, παρενέργειες, νεφρική/ηπατική παρακολούθηση και καρδιαγγειακές προφυλάξεις.
Οδηγός για ετορικοξίμπη, δόσεις, πόνο, φλεγμονή, πίεση, κατακράτηση και καρδιαγγειακές προφυλάξεις.
Οδηγός για λορνοξικάμη, οξύ πόνο, φλεγμονή, δοσολογία και προφυλάξεις σε στομάχι, νεφρά και αιμορραγία.
Οδηγός για ακετυλοσαλικυλικό οξύ, με διαχωρισμό ανάμεσα σε αναλγητική/αντιφλεγμονώδη χρήση και αντιαιμοπεταλιακή δράση.
Οδηγός για αναβράζουσα ασπιρίνη με βιταμίνη C, πυρετό, πονοκέφαλο, μυαλγίες, πόνους κρυολογήματος, στομάχι, αντιπηκτικά και βασικές αντενδείξεις.
Χρήσιμος οδηγός για ασπιρίνη χαμηλής δόσης, κυρίως στο πλαίσιο καρδιαγγειακής προστασίας και αιμορραγικού κινδύνου.
Μυοχαλαρωτικά και σπασμολυτικά: Muscoril, Relief, Sirdalud και Doralin
Τα μυοχαλαρωτικά δεν είναι ΜΣΑΦ. Το Muscoril και το Relief περιέχουν θειοκολχικοσίδη και έχουν αυστηρά χρονικά και αναπαραγωγικά όρια. Το Sirdalud περιέχει τιζανιδίνη, δρα κεντρικά και χρειάζεται προσοχή σε υπνηλία, υπόταση, ήπαρ και σημαντικές αλληλεπιδράσεις. Το Doralin είναι σπασμολυτικό του πεπτικού και αφορά διαφορετικό είδος πόνου.
Οδηγός για θειοκολχικοσίδη σε οξύ επώδυνο μυϊκό σπασμό, με προσοχή σε κύηση, θηλασμό, σπασμούς/επιληψία και διάρκεια χρήσης.
Οδηγός για Relief 4 mg, κάψουλες, ενέσιμη μορφή και gel. Εξηγεί τις διαφορές των μορφών, τα αυστηρά χρονικά όρια της συστηματικής χρήσης, την υπνηλία, τη διάρροια, τις αντενδείξεις και τις προφυλάξεις στην εγκυμοσύνη.
Κεντρικώς δρων μυοχαλαρωτικό για επώδυνο μυϊκό σπασμό και επιλεγμένες μορφές σπαστικότητας. Χρειάζεται προσοχή σε υπνηλία, ζάλη, υπόταση, βραδυκαρδία, ηπατική λειτουργία και την αντενδεικνυόμενη συγχορήγηση με σιπροφλοξασίνη ή φλουβοξαμίνη.
Οδηγός για οτιλόνιο σε λειτουργικές και σπαστικές διαταραχές του εντέρου. Δεν είναι αντιφλεγμονώδες ούτε λύση για κάθε κοιλιακό άλγος.
Τοπικά gel και ενέσιμες μορφές
Τα τοπικά gel μπορεί να μειώνουν τη συστηματική έκθεση, αλλά δεν εφαρμόζονται αλόγιστα σε πληγές, ερεθισμένο δέρμα ή μεγάλες επιφάνειες. Οι ενέσιμες μορφές χρησιμοποιούνται σε συγκεκριμένο ιατρικό πλαίσιο και δεν είναι ασφαλέστερες για στομάχι, νεφρά ή καρδιά μόνο επειδή δεν λαμβάνονται από το στόμα.
Οδηγός για τοπική ανακούφιση σε μύες, τένοντες και αρθρώσεις, με μικρότερη συστηματική απορρόφηση από τα χάπια.
Οδηγός για ναπροξένη σε τοπική μορφή, αλοιφή/gel για πόνο, φλεγμονή και μυοσκελετικά ενοχλήματα.
Οδηγός για ενέσιμη δικλοφενάκη σε οξύ πόνο, με έμφαση στη βραχυχρόνια χρήση και τους κινδύνους.
Οδηγός για παρεκοξίμπη, ενέσιμο εκλεκτικό ΜΣΑΦ που χρησιμοποιείται κυρίως για βραχυχρόνια μετεγχειρητική αναλγησία σε νοσοκομειακό πλαίσιο.
Στομάχι, νεφρά, πίεση, καρδιά, ήπαρ και αντιπηκτικά
Πριν από οποιοδήποτε ΜΣΑΦ χρειάζεται έλεγχος του συνολικού κινδύνου και όχι μόνο του συμπτώματος. Η ίδια δραστική ουσία μπορεί να είναι ανεκτή σε έναν νέο υγιή ενήλικα για λίγες δόσεις αλλά ακατάλληλη σε ηλικιωμένο, σε αφυδάτωση, σε ιστορικό έλκους, σε χρόνια νεφρική νόσο, σε καρδιακή ανεπάρκεια ή μαζί με αντιπηκτικά.
Οδηγός για PPIs, H. pylori και μείωση κινδύνου γαστρεντερικών επιπλοκών από ΜΣΑΦ.
Οδηγός για γαστροπροστασία, έλκη, ΜΣΑΦ και πότε έχει νόημα η χρήση αναστολέα αντλίας πρωτονίων.
Οδηγός για αντιπηκτικά/αντιαιμοπεταλιακά και γιατί τα ΜΣΑΦ αυξάνουν τον αιμορραγικό κίνδυνο σε ορισμένους ασθενείς.
Πρακτικός οδηγός για κοιλιακό πόνο, σπασμό, πυρετό και πότε δεν είναι σωστό να μπερδεύονται διαφορετικά φάρμακα.
Συγκριτικός πίνακας όλων των βασικών δραστικών ουσιών
Η εμπορική ονομασία δεν είναι το ίδιο με τη δραστική ουσία. Δύο προϊόντα μπορεί να ανήκουν στην ίδια φαρμακολογική κατηγορία ή να περιέχουν την ίδια δραστική ουσία, οπότε χρειάζεται έλεγχος πριν από οποιονδήποτε συνδυασμό.
| Οδηγός / εμπορική ονομασία | Δραστική ουσία | Κατηγορία | Συνήθης ρόλος | Κύριο σημείο προσοχής |
|---|---|---|---|---|
| Depon / Apotel / Panadol | Παρακεταμόλη | Αναλγητικό–αντιπυρετικό | Πυρετός και ήπιος–μέτριος πόνος | Συνολική ημερήσια δόση, ήπαρ, διπλή λήψη |
| APOTEL EXTRA / Panadol Extra | Παρακεταμόλη + καφεΐνη | Συνδυαστικό αναλγητικό | Πονοκέφαλος και επιλεγμένοι πόνοι | Παρακεταμόλη, καφεΐνη, αϋπνία, παλμοί |
| Lonarid N / Lonalgal | Παρακεταμόλη + κωδεΐνη (± καφεΐνη) | Οπιοειδές συνδυαστικό | Επιλεγμένος μέτριος πόνος | Υπνηλία, αναπνοή, εξάρτηση, διπλή παρακεταμόλη |
| Tramal | Τραμαδόλη | Κεντρικώς δρων οπιοειδές αναλγητικό | Μέτριος έως ισχυρός πόνος | Σεροτονινεργικές αλληλεπιδράσεις, καταστολή/αναπνοή, σπασμοί, εξάρτηση, νεφρική/ηπατική λειτουργία |
| Brufen / Algofren / Nurofen | Ιβουπροφαίνη | ΜΣΑΦ | Οξύς πόνος, πυρετός, φλεγμονή | Στομάχι, νεφρά, πίεση, κύηση |
| Voltaren / Voltaren Fast | Δικλοφενάκη | ΜΣΑΦ | Μυοσκελετικός και φλεγμονώδης πόνος | Καρδιαγγειακός και γαστρεντερικός κίνδυνος |
| Naprosyn | Ναπροξένη | ΜΣΑΦ | Μυοσκελετικός, αρθρικός ή εμμηνορρυσιακός πόνος | Στομάχι, νεφρά, αντιπηκτικά |
| Viaxal | Δεξκετοπροφαίνη | ΜΣΑΦ | Βραχυχρόνιος οξύς πόνος | Έως μικρή διάρκεια, όχι με άλλο ΜΣΑΦ |
| Okitask | Κετοπροφαίνη | ΜΣΑΦ | Βραχυχρόνιος ήπιος–μέτριος πόνος | Στομάχι, νεφρά, ηλικία, όχι με Viaxal/άλλο ΜΣΑΦ |
| Ponstan | Μεφαιναμικό οξύ | ΜΣΑΦ | Πόνος περιόδου και επιλεγμένοι πόνοι | Γαστρεντερικό, νεφρά, διάρκεια |
| Niflamol | Νιφλουμικό οξύ | ΜΣΑΦ | Επιλεγμένος φλεγμονώδης πόνος | Ίδιες βασικές προφυλάξεις ΜΣΑΦ |
| Biofenac | Ασεκλοφενάκη | ΜΣΑΦ | Αρθρικός και μυοσκελετικός πόνος | Στομάχι, νεφρά, πίεση, καρδιά |
| Movatec | Μελοξικάμη | Οξικάμη / ΜΣΑΦ | Συγκεκριμένες αρθρικές παθήσεις | Όχι για άμεσο οξύ πόνο, μέγιστο 15 mg/ημέρα |
| Feldene | Πιροξικάμη | Οξικάμη / ΜΣΑΦ | Περιορισμένες χρόνιες αρθρικές ενδείξεις | Υψηλότερος γαστρεντερικός/δερματικός κίνδυνος |
| Mesulid | Νιμεσουλίδη | ΜΣΑΦ | Επιλεγμένη βραχυχρόνια χρήση | Ήπαρ, διάρκεια, όχι γενική πρώτη επιλογή |
| Celebrex | Σελεκοξίμπη | Εκλεκτικό COX-2 | Αρθρίτιδα και επιλεγμένος πόνος | Καρδιαγγειακός κίνδυνος, νεφρά, πίεση |
| Arcoxia | Ετορικοξίμπη | Εκλεκτικό COX-2 | Επιλεγμένες αρθρικές/φλεγμονώδεις ενδείξεις | Πίεση, καρδιά, οίδημα, νεφρά |
| Xefo | Λορνοξικάμη | Οξικάμη / ΜΣΑΦ | Οξύς ή αρθρικός πόνος ανά ένδειξη | Γαστρεντερικό, νεφρά, αλληλεπιδράσεις |
| Dynastat | Παρεκοξίμπη | Ενέσιμο COX-2 | Βραχυχρόνιος μετεγχειρητικός πόνος | Νοσοκομειακό πλαίσιο, καρδιαγγειακός κίνδυνος |
| Ασπιρίνη / Ασπιρίνη C | Ακετυλοσαλικυλικό οξύ | ΜΣΑΦ / αντιαιμοπεταλιακό ανά δόση | Πόνος/πυρετός ή αντιαιμοπεταλιακή χρήση | Αιμορραγία, στομάχι, παιδιά, αλληλεπιδράσεις |
| Muscoril / Relief | Θειοκολχικοσίδη | Μυοχαλαρωτικό | Βραχυχρόνιος επώδυνος μυϊκός σπασμός | Αυστηρή διάρκεια, κύηση/αντισύλληψη, σπασμοί |
| Sirdalud | Τιζανιδίνη | Κεντρικώς δρων μυοχαλαρωτικό | Μυϊκός σπασμός και επιλεγμένη σπαστικότητα | Υπνηλία, υπόταση, ήπαρ, σιπροφλοξασίνη/φλουβοξαμίνη |
| Doralin | Βρωμιούχο οτιλόνιο | Σπασμολυτικό πεπτικού | Λειτουργικός/σπαστικός κοιλιακός πόνος | Δεν καλύπτει αδιάγνωστο οξύ κοιλιακό άλγος |
| Voltaren Gel | Τοπική δικλοφενάκη | Τοπικό ΜΣΑΦ | Εντοπισμένος μυοσκελετικός πόνος | Δέρμα, έκταση εφαρμογής, συνολική χρήση ΜΣΑΦ |
| Naprosyn Gel | Τοπική ναπροξένη | Τοπικό ΜΣΑΦ | Εντοπισμένος πόνος μυών/τενόντων | Δέρμα, φωτοευαισθησία, όχι σε πληγές |
Ποια παυσίπονα και αντιφλεγμονώδη δεν πρέπει να συνδυάζονται;
Το πιο συχνό λάθος είναι η ταυτόχρονη λήψη φαρμάκων που ανήκουν στην ίδια κατηγορία ή περιέχουν την ίδια δραστική ουσία με διαφορετικό εμπορικό όνομα.
Ο συνδυασμός δύο αντιφλεγμονωδών συνήθως αυξάνει τον κίνδυνο για στομάχι, νεφρά, πίεση, καρδιά και αιμορραγία χωρίς αντίστοιχο όφελος.
Πολλά σκευάσματα για πυρετό, πόνο, σπασμό ή κρυολόγημα περιέχουν παρακεταμόλη, άρα μπορεί να γίνει υπέρβαση της δόσης χωρίς να το καταλάβει ο ασθενής.
Τα ΜΣΑΦ μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο αιμορραγίας όταν συνδυάζονται με αντιπηκτικά ή αντιαιμοπεταλιακά, ειδικά σε ηλικιωμένους ή σε ιστορικό έλκους.5
Σε αφυδάτωση, εμέτους, διάρροια, χρόνια νεφρική νόσο ή διουρητικά, τα ΜΣΑΦ μπορεί να επιβαρύνουν περισσότερο τη νεφρική λειτουργία.
Η παρακεταμόλη χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή όταν υπάρχει ηπατική νόσος, χρόνια κατανάλωση αλκοόλ ή πιθανότητα λήψης πολλών σκευασμάτων μαζί.3
Το gel έχει κυρίως τοπική δράση, αλλά σε συχνή χρήση, μεγάλη επιφάνεια ή ταυτόχρονη λήψη άλλου ΜΣΑΦ χρειάζεται προσοχή και ιατρική καθοδήγηση.
Η συγχορήγηση τραμαδόλης με ορισμένα αντικαταθλιπτικά ή άλλα σεροτονινεργικά φάρμακα χρειάζεται ιατρικό έλεγχο λόγω κινδύνου συνδρόμου σεροτονίνης και σπασμών.
Μπορεί να αυξηθούν υπνηλία, σύγχυση και αναπνευστική καταστολή. Ο συνδυασμός δεν πρέπει να γίνεται χωρίς σαφή ιατρική οδηγία.
Πότε χρειάζεται γιατρός άμεσα;
Τα παυσίπονα μπορεί να μειώσουν προσωρινά τον πόνο ή τον πυρετό, αλλά δεν πρέπει να καθυστερούν την ιατρική εκτίμηση όταν υπάρχουν προειδοποιητικά σημεία.
Δύσκολη αφύπνιση, βαριά καταστολή ή αναπνευστική επιβράδυνση μετά από οπιοειδές ή κατασταλτικό απαιτούν άμεση ιατρική εκτίμηση.
Χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται απλώς με παυσίπονο.
Μπορεί να δείχνουν γαστρεντερική αιμορραγία, ειδικά σε χρήση ΜΣΑΦ, ασπιρίνης ή αντιπηκτικών.
Ο έντονος, νέος ή επιδεινούμενος κοιλιακός πόνος δεν πρέπει να καλύπτεται χωρίς εξέταση.
Ο παρατεταμένος πυρετός, το ρίγος, η σύγχυση ή η έντονη καταβολή χρειάζονται ιατρική εκτίμηση.
Σε τέτοιες περιπτώσεις τα ΜΣΑΦ μπορεί να είναι πιο επικίνδυνα για τη νεφρική λειτουργία.
Η υπερδοσολογία μπορεί να είναι σοβαρή ακόμη και αν αρχικά δεν υπάρχουν έντονα συμπτώματα.
Μπορεί να πρόκειται για αλλεργική ή σοβαρή φαρμακευτική αντίδραση.
Μούδιασμα, αδυναμία, αστάθεια, έντονος πονοκέφαλος ή αλλαγή επιπέδου συνείδησης χρειάζονται άμεση εκτίμηση.
ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
Εργαστηριακός έλεγχος με παυσίπονα, ΜΣΑΦ, παρακεταμόλη & Tramal
Οι εξετάσεις δεν είναι ίδιες για κάθε φάρμακο και δεν χρειάζονται όλες σε κάθε περιστασιακή χρήση.
Η ανάγκη για εργαστηριακό έλεγχο εξαρτάται από το φάρμακο, τη διάρκεια χρήσης, την ηλικία, τη νεφρική ή ηπατική λειτουργία, τον κίνδυνο αιμορραγίας, την αφυδάτωση και τα συνοδά φάρμακα. Σε λίγες περιστασιακές δόσεις σε υγιή ενήλικα συνήθως δεν απαιτείται ειδικός εργαστηριακός έλεγχος μόνο και μόνο επειδή λήφθηκε ένα παυσίπονο.1
Α. ΜΣΑΦ: νεφρά, ηλεκτρολύτες & αιμορραγικός κίνδυνος
Ουρία & Κρεατινίνη
Έχουν μεγαλύτερη σημασία σε χρόνια χρήση, μεγαλύτερη ηλικία, αφυδάτωση, χρόνια νεφρική νόσο ή πολλαπλή φαρμακευτική αγωγή.
eGFR
Συμπληρώνει την κρεατινίνη και βοηθά στην εκτίμηση της νεφρικής λειτουργίας όταν υπάρχει σχετικός κίνδυνος.
Κάλιο
Χρήσιμο όταν συνυπάρχουν νεφρική δυσλειτουργία, αφυδάτωση, διουρητικά ή άλλα φάρμακα που επηρεάζουν τη νεφρική λειτουργία και τους ηλεκτρολύτες.
Γενική αίματος
Έχει σημασία όταν υπάρχει υποψία αιμορραγίας, αναιμίας ή ανάγκη παρακολούθησης σε ασθενή αυξημένου κινδύνου.
Αριθμός αιμοπεταλίων
Αποτελεί μέρος της γενικής αίματος και συνεκτιμάται όταν υπάρχει ειδική κλινική ένδειξη. Ο φυσιολογικός αριθμός αιμοπεταλίων δεν αποκλείει τη λειτουργική αντιαιμοπεταλιακή επίδραση της ασπιρίνης ή άλλων φαρμάκων.
Ιδιαίτερη προσοχή με ΜΣΑΦ: ο νεφρικός έλεγχος έχει μεγαλύτερη σημασία σε αφυδάτωση, χρόνια νεφρική νόσο, χρήση διουρητικών και συνδυασμούς με ACE inhibitors/ARB.2
Β. Παρακεταμόλη και φάρμακα με ηπατικό προφίλ
ALT, AST, γ-GT & ALP
Τα ηπατικά ένζυμα μπορεί να αξιολογούνται σε ηπατική νόσο, πολυφαρμακία ή όταν το συγκεκριμένο φάρμακο απαιτεί έλεγχο της ηπατικής λειτουργίας. Δεν χρειάζονται ως εξέταση ρουτίνας μετά από λίγες κανονικές δόσεις παρακεταμόλης σε υγιή ενήλικα.
Πότε χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή
Ηπατική νόσος, χρόνια κατανάλωση αλκοόλ, πολυφαρμακία ή πιθανότητα λήψης περισσότερων του ενός σκευασμάτων με παρακεταμόλη χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή.3
Δεν περιμένουμε έναν απλό προγραμματισμένο ηπατικό έλεγχο
Αν υπάρχει πιθανότητα υπέρβασης της δόσης παρακεταμόλης ή λήψης πολλών σκευασμάτων που την περιέχουν, χρειάζεται άμεση ιατρική ή τοξικολογική αξιολόγηση ακόμη και χωρίς αρχικά συμπτώματα. Ανάλογα με τον χρόνο λήψης και την κλινική εικόνα μπορεί να ζητηθούν επίπεδα παρακεταμόλης, ALT/AST, INR και νεφρικός έλεγχος.3
Γ. Tramal / τραμαδόλη: τι παρακολουθείται;
Δεν υπάρχει συνήθως ειδικός «έλεγχος επιπέδων Tramal»
Δεν γίνεται συνήθως μέτρηση επιπέδων τραμαδόλης ως εξέταση ρουτίνας.
Νεφρική λειτουργία
Σε παρατεταμένη χρήση, μεγαλύτερη ηλικία ή γνωστή δυσλειτουργία μπορεί να επανεκτιμάται όπου υπάρχει κλινική ένδειξη, επειδή η αποβολή της τραμαδόλης επιβραδύνεται σε νεφρική ανεπάρκεια.6
Ηπατική λειτουργία
Αντίστοιχα, η ηπατική λειτουργία έχει σημασία όταν το ιστορικό ή η διάρκεια θεραπείας το απαιτούν.6
Δ. CRP: δείκτης του προβλήματος, όχι «εξέταση παυσίπονου»
Η CRP μπορεί να χρησιμοποιηθεί όταν υπάρχει κλινικό ερώτημα φλεγμονής ή λοίμωξης, αλλά δεν είναι εξέταση για επιλογή παυσίπονου.
Ε. Πότε έχει περισσότερο νόημα ο εργαστηριακός έλεγχος;
| Περίπτωση | Εργαστηριακό σημείο | Γιατί |
|---|---|---|
| Λίγες δόσεις σε υγιή ενήλικα | Συνήθως όχι ειδικός έλεγχος μόνο λόγω της λήψης | Εφόσον δεν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου. |
| ΜΣΑΦ + νεφρική νόσος / αφυδάτωση / διουρητικά | Κρεατινίνη, eGFR, κάλιο | Για εκτίμηση νεφρικής λειτουργίας και ηλεκτρολυτών. |
| Υποψία γαστρεντερικής αιμορραγίας | Γενική αίματος, κυρίως αιμοσφαιρίνη/αιματοκρίτης | Για εκτίμηση πιθανής απώλειας αίματος ή αναιμίας· ο αριθμός αιμοπεταλίων δεν μετρά τη λειτουργική δράση της ασπιρίνης. |
| Ηπατική νόσος / πολυφαρμακία / σχετικό φάρμακο | ALT, AST, γ-GT, ALP | Για ηπατική αξιολόγηση όπου υπάρχει ένδειξη. |
| Παρατεταμένη Tramal σε ασθενή αυξημένου κινδύνου | Νεφρική και ηπατική λειτουργία όπου ενδείκνυται | Δεν απαιτείται συνήθως ειδική εξέταση επιπέδων του φαρμάκου. |
Σε μακροχρόνια ή υψηλού κινδύνου χρήση ΜΣΑΦ μπορεί να αξιολογούνται αρχικά κρεατινίνη/eGFR, γενική αίματος και, όταν υπάρχει ηπατική νόσος, ηπατικές εξετάσεις. Μετά την έναρξη ή την αλλαγή δόσης, σε επιλεγμένους ασθενείς ο νεφρικός και αιματολογικός έλεγχος μπορεί να επαναλαμβάνεται περίπου μέσα στις πρώτες δύο εβδομάδες. Η συχνότητα δεν είναι ίδια για όλους και καθορίζεται από τον θεράποντα ιατρό.1
Νεφρική λειτουργία, ήπαρ, γενική αίματος & ηλεκτρολύτες
Η επιλογή των εξετάσεων πρέπει να βασίζεται στο συγκεκριμένο φάρμακο, στη διάρκεια χρήσης, στα συμπτώματα και στο ιστορικό — δεν χρειάζεται το ίδιο σύνολο εξετάσεων για όλους.
Συχνές ερωτήσεις για αντιφλεγμονώδη και παυσίπονα
Σύντομες απαντήσεις για παρακεταμόλη, ΜΣΑΦ, Tramal/τραμαδόλη, τοπικά gel, στομάχι, νεφρά, ήπαρ, αντιπηκτικά, αλληλεπιδράσεις και εργαστηριακή παρακολούθηση.
Χρειάζονται εξετάσεις αίματος μετά από λίγες δόσεις παυσίπονου;
Συνήθως όχι σε υγιή ενήλικα χωρίς παράγοντες κινδύνου. Ο έλεγχος εξετάζεται κυρίως σε παρατεταμένη χρήση, μεγαλύτερη ηλικία, νεφρική ή ηπατική νόσο, αφυδάτωση, αιμορραγικό κίνδυνο ή σημαντικές αλληλεπιδράσεις.
Ποιες εξετάσεις σχετίζονται συχνότερα με τα ΜΣΑΦ;
Ανάλογα με το ιστορικό μπορεί να χρειαστούν κρεατινίνη και eGFR, ηλεκτρολύτες όπως το κάλιο, γενική αίματος και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ηπατικές εξετάσεις. Η αρτηριακή πίεση και τα συμπτώματα κατακράτησης υγρών αξιολογούνται επίσης κλινικά.
Μπορώ να πάρω δύο διαφορετικά αντιφλεγμονώδη μαζί;
Όχι χωρίς σαφή ιατρική οδηγία. Φάρμακα όπως ιβουπροφαίνη, ναπροξένη, δικλοφενάκη, μεφαιναμικό οξύ, νιμεσουλίδη και COX-2 ανήκουν στην ευρύτερη κατηγορία των ΜΣΑΦ και ο συνδυασμός τους συνήθως αυξάνει τον κίνδυνο ανεπιθύμητων ενεργειών.
Το Apotel, το Depon και το Panadol περιέχουν την ίδια δραστική ουσία;
Οι αντίστοιχες απλές μορφές σχετίζονται με την παρακεταμόλη. Πρέπει να ελέγχεται η δραστική ουσία σε κάθε συσκευασία, επειδή και συνδυαστικά σκευάσματα για κρυολόγημα, πονοκέφαλο ή σπασμό μπορεί να περιέχουν παρακεταμόλη.
Τι ελέγχει η γενική αίματος σε ασθενή που λαμβάνει ΜΣΑΦ;
Η αιμοσφαιρίνη και ο αιματοκρίτης βοηθούν στην εκτίμηση πιθανής αναιμίας ή απώλειας αίματος. Ο αριθμός αιμοπεταλίων είναι χρήσιμος όταν υπάρχει ειδική ένδειξη, αλλά δεν μετρά τη λειτουργική αντιαιμοπεταλιακή δράση της ασπιρίνης.
Τι πρέπει να προσέχω αν παίρνω αντιπηκτικό ή αντιαιμοπεταλιακό;
Τα συστηματικά ΜΣΑΦ μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο αιμορραγίας. Η επιλογή αναλγητικού πρέπει να γίνεται με τον θεράποντα ιατρό, ιδιαίτερα όταν υπάρχει ιστορικό έλκους, αναιμίας ή προηγούμενης αιμορραγίας.
Το Tramal χρειάζεται μέτρηση επιπέδων στο αίμα;
Δεν γίνεται συνήθως μέτρηση επιπέδων τραμαδόλης ως εξέταση ρουτίνας. Η νεφρική και ηπατική λειτουργία μπορεί να επηρεάσουν την αποβολή του φαρμάκου και λαμβάνονται υπόψη μαζί με την ηλικία, τη διάρκεια θεραπείας και τα άλλα φάρμακα.
Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση;
Μαύρα κόπρανα, αίμα στον εμετό, δύσπνοια, έντονο εξάνθημα ή οίδημα, σημαντικά μειωμένα ούρα, σύγχυση, βαριά υπνηλία, αργή αναπνοή ή πιθανή υπερδοσολογία παρακεταμόλης χρειάζονται άμεση αξιολόγηση.
Βιβλιογραφία και επίσημες πηγές
- NHS Specialist Pharmacy Service — NSAIDs monitoring: αρχικός και επαναληπτικός έλεγχος νεφρικής λειτουργίας, γενικής αίματος, αιμοσφαιρίνης και ηπατικών εξετάσεων ανάλογα με τον κίνδυνο.
- NICE Clinical Knowledge Summaries — NSAIDs prescribing issues: νεφρική λειτουργία, καρδιακή ανεπάρκεια, υπέρταση και αλληλεπιδράσεις.
- U.S. FDA — Acetaminophen: πρόληψη ακούσιας υπερδοσολογίας και κίνδυνος σοβαρής ηπατικής βλάβης.
- European Medicines Agency — Nimesulide review: περιορισμοί συστηματικής νιμεσουλίδης και ηπατικός κίνδυνος.
- NHS — NSAIDs: βασικές ανεπιθύμητες ενέργειες και αλληλεπιδράσεις με άλλα ΜΣΑΦ, αντιπηκτικά, στεροειδή, αντικαταθλιπτικά και αντιυπερτασικά.
- Tramadol 50 mg — Summary of Product Characteristics: καθυστερημένη αποβολή και ανάγκη προσαρμογής σε νεφρική ή ηπατική δυσλειτουργία.
Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.