Μη Στεροειδή Αντιφλεγμονώδη Αναλγητικά (ΜΣΑΦ): Πλήρης Οδηγός για Χρήση, Παρενέργειες, Στομάχι, Νεφρά & Εξετάσεις

1Τι είναι τα ΜΣΑΦ

Τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη αναλγητικά είναι φάρμακα που μειώνουν τον πόνο, τη φλεγμονή και τον πυρετό χωρίς να ανήκουν στα κορτικοστεροειδή. Η ονομασία τους προκύπτει ακριβώς από αυτό: έχουν αντιφλεγμονώδη δράση, αλλά δεν είναι «στεροειδή» όπως η κορτιζόνη.

Στην καθημερινή πράξη χρησιμοποιούνται σε πονοκέφαλο, οδοντικό πόνο, μυοσκελετικό πόνο, οσφυαλγία, πόνο περιόδου, τενοντίτιδα, αρθρίτιδα, τραυματισμούς, πυρετό και αρκετές φλεγμονώδεις καταστάσεις. Πολλά είναι διαθέσιμα χωρίς ιατρική συνταγή σε χαμηλές δόσεις, ενώ άλλα χορηγούνται μόνο με ιατρική οδηγία.

Η ευκολία πρόσβασης όμως δεν σημαίνει ότι είναι κατάλληλα για όλους. Ένας νέος υγιής άνθρωπος που λαμβάνει για λίγες ώρες ιβουπροφαίνη για οξύ πόνο έχει διαφορετικό προφίλ κινδύνου από έναν ηλικιωμένο με χρόνια νεφρική νόσο, υπέρταση, αντιπηκτική αγωγή ή ιστορικό γαστρικού έλκους.

Για αυτό τα ΜΣΑΦ πρέπει να αντιμετωπίζονται ως πραγματικά φάρμακα και όχι ως απλά «παυσίπονα». Η απόφαση για χρήση πρέπει να λαμβάνει υπόψη το είδος του πόνου, τη διάρκεια, το ιστορικό, τα άλλα φάρμακα και, σε αρκετές περιπτώσεις, βασικές εργαστηριακές εξετάσεις.

Για μια ευρύτερη ταξινόμηση των αναλγητικών και αντιπυρετικών, μπορείτε να δείτε και τον οδηγό για παυσίπονα, αναλγητικά και αντιπυρετικά.

2Πώς δρουν: COX-1, COX-2 και προσταγλανδίνες

Τα ΜΣΑΦ δρουν κυρίως αναστέλλοντας τα ένζυμα κυκλοοξυγενάσες, γνωστά ως COX. Τα ένζυμα αυτά συμμετέχουν στη μετατροπή του αραχιδονικού οξέος σε ουσίες όπως οι προσταγλανδίνες, οι προστακυκλίνες και οι θρομβοξάνες. Αυτές οι ουσίες ρυθμίζουν τον πόνο, τη φλεγμονή, τον πυρετό, την αιμάτωση των νεφρών, την προστασία του γαστρικού βλεννογόνου και τη λειτουργία των αιμοπεταλίων.

Η COX-1 υπάρχει φυσιολογικά σε πολλούς ιστούς. Βοηθά στην προστασία του στομάχου, στη νεφρική αιμάτωση και στη λειτουργία των αιμοπεταλίων. Όταν ένα φάρμακο αναστέλλει έντονα την COX-1, μπορεί να αυξηθεί ο κίνδυνος δυσπεψίας, έλκους ή αιμορραγίας.

Η COX-2 αυξάνεται κυρίως σε φλεγμονώδεις ιστούς. Η αναστολή της μειώνει πόνο, οίδημα και φλεγμονή. Οι εκλεκτικοί αναστολείς COX-2 σχεδιάστηκαν για να μειώσουν τον γαστρεντερικό κίνδυνο, αλλά δεν είναι ελεύθεροι από κινδύνους, επειδή μπορεί να επηρεάσουν το καρδιαγγειακό ισοζύγιο σε ορισμένους ασθενείς.

3Κατηγορίες και παραδείγματα

Τα ΜΣΑΦ ταξινομούνται με βάση τη χημική τους δομή και την εκλεκτικότητά τους για COX-1 ή COX-2. Η ταξινόμηση βοηθά στην κατανόηση διαφορών σε διάρκεια δράσης, γαστρεντερικό κίνδυνο, καρδιαγγειακό κίνδυνο και πιθανές αλληλεπιδράσεις.

Η ασπιρίνη ανήκει επίσης στα ΜΣΑΦ, αλλά η χαμηλή δόση της χρησιμοποιείται κυρίως ως αντιαιμοπεταλιακή αγωγή και όχι ως απλό καθημερινό αναλγητικό. Η χρήση της πρέπει να διαχωρίζεται από τη χρήση των υπόλοιπων ΜΣΑΦ, ειδικά σε ασθενείς με καρδιαγγειακή νόσο ή αντιπηκτική/αντιαιμοπεταλιακή αγωγή.

4Πότε χρησιμοποιούνται

Τα ΜΣΑΦ έχουν θέση όταν ο πόνος σχετίζεται με φλεγμονή, οίδημα, τραυματισμό, αρθρική επιβάρυνση ή αυξημένες προσταγλανδίνες. Δεν είναι το κατάλληλο φάρμακο για κάθε είδος πόνου. Για παράδειγμα, σε απλό πυρετό ή ήπιο πόνο χωρίς φλεγμονώδες στοιχείο, η παρακεταμόλη μπορεί να είναι επαρκής και συχνά ασφαλέστερη επιλογή για ορισμένους ασθενείς.

Συχνές ενδείξεις είναι ο οξύς μυοσκελετικός πόνος, η οσφυαλγία, η αυχεναλγία, η τενοντίτιδα, το διάστρεμμα, ο οδοντικός πόνος, η δυσμηνόρροια, ο πονοκέφαλος τάσης, η οστεοαρθρίτιδα και ο φλεγμονώδης αρθρικός πόνος. Σε ρευματολογικά νοσήματα μπορεί να χρησιμοποιούνται ως συμπτωματική θεραπεία, χωρίς να αντικαθιστούν τη βασική τροποποιητική αγωγή της νόσου.

Σε πυρετό, ιδίως σε παιδιά ή σε ασθενείς με αφυδάτωση, χρειάζεται προσοχή. Η λήψη ιβουπροφαίνης όταν ο ασθενής δεν πίνει υγρά, έχει εμετούς, διάρροιες ή έντονη αφυδάτωση μπορεί να επιβαρύνει τα νεφρά. Σε τέτοιες περιπτώσεις η επιλογή αντιπυρετικού πρέπει να γίνεται με βάση την ηλικία, την ενυδάτωση και το ιστορικό.

Στον πόνο περιόδου, τα ΜΣΑΦ συχνά είναι αποτελεσματικά επειδή μειώνουν τις προσταγλανδίνες που συμμετέχουν στις κράμπες. Όμως έντονος ή επιδεινούμενος πόνος περιόδου, ειδικά όταν είναι νέος, μονόπλευρος, συνοδεύεται από πυρετό ή διαταραχές κύκλου, δεν πρέπει να καλύπτεται επανειλημμένα μόνο με παυσίπονα χωρίς γυναικολογική αξιολόγηση.

5Ποιο ΜΣΑΦ ταιριάζει σε κάθε περίπτωση

Δεν υπάρχει ένα «καλύτερο» ΜΣΑΦ για όλους. Η επιλογή εξαρτάται από το είδος του πόνου, την ηλικία, το στομάχι, τα νεφρά, την πίεση, το καρδιαγγειακό ιστορικό, την κύηση, την πιθανότητα αιμορραγίας και τα φάρμακα που ήδη λαμβάνει ο ασθενής.

Η ιβουπροφαίνη χρησιμοποιείται συχνά για οξύ πόνο και πυρετό. Έχει σχετικά βραχεία διάρκεια δράσης και είναι γνωστή στους περισσότερους ασθενείς. Σχετικοί οδηγοί για εμπορικές μορφές ιβουπροφαίνης είναι ο οδηγός για Brufen και ο οδηγός για Nurofen.

Η ναπροξένη έχει μεγαλύτερη διάρκεια δράσης και χρησιμοποιείται σε αρθρικό, μυοσκελετικό ή εμμηνορρυσιακό πόνο. Δεν είναι κατάλληλη για όλους, ειδικά αν υπάρχει ιστορικό έλκους, αντιπηκτική αγωγή ή νεφρικός κίνδυνος. Δείτε περισσότερα στον οδηγό για Naprosyn / ναπροξένη.

Η δικλοφενάκη είναι ισχυρό ΜΣΑΦ για μυοσκελετικό και φλεγμονώδη πόνο, αλλά χρειάζεται προσοχή σε ασθενείς με υπέρταση, καρδιαγγειακό ιστορικό ή νεφρική επιβάρυνση. Αναλυτικότερη παρουσίαση υπάρχει στον οδηγό για Voltaren / δικλοφενάκη.

Η σελεκοξίμπη και άλλα COX-2 εκλεκτικά φάρμακα μπορεί να έχουν χαμηλότερο γαστρεντερικό ερεθισμό σε σχέση με μη εκλεκτικά ΜΣΑΦ, αλλά η επιλογή τους χρειάζεται αξιολόγηση καρδιαγγειακού κινδύνου. Για περισσότερα, δείτε τον οδηγό για Celebrex / σελεκοξίμπη.

6Δοσολογία: γενικές αρχές ασφαλείας

Η δοσολογία των ΜΣΑΦ δεν πρέπει να αντιγράφεται από άλλον ασθενή ούτε να βασίζεται μόνο στο «τι έπιασε την προηγούμενη φορά». Διαφέρει ανάλογα με τη δραστική ουσία, την εμπορική μορφή, την ηλικία, το βάρος, τη νεφρική λειτουργία, το ιστορικό και τα συγχορηγούμενα φάρμακα.

Η γενική αρχή είναι: χαμηλότερη αποτελεσματική δόση για τη συντομότερη δυνατή διάρκεια. Σε οξύ πόνο, η χρήση μπορεί να είναι σύντομη, για λίγες δόσεις ή λίγες ημέρες. Σε χρόνιο αρθρικό πόνο, η παρατεταμένη καθημερινή χρήση χωρίς επανεκτίμηση αυξάνει τον κίνδυνο γαστρεντερικών, νεφρικών και καρδιαγγειακών ανεπιθύμητων ενεργειών.

Η λήψη με τροφή μπορεί να μειώσει τον γαστρικό ερεθισμό, αλλά δεν καταργεί τον κίνδυνο έλκους ή αιμορραγίας. Η ταυτόχρονη λήψη δύο διαφορετικών ΜΣΑΦ, όπως ιβουπροφαίνη μαζί με ναπροξένη ή δικλοφενάκη, συνήθως δεν αυξάνει ουσιαστικά το όφελος αλλά αυξάνει τον κίνδυνο τοξικότητας.

7Στομάχι, έλκος και γαστρορραγία

Το στομάχι είναι από τα συχνότερα σημεία ανεπιθύμητων ενεργειών των ΜΣΑΦ. Η αναστολή των προσταγλανδινών μειώνει προστατευτικούς μηχανισμούς του γαστρικού βλεννογόνου, όπως η παραγωγή βλέννας και διττανθρακικών, ενώ παράλληλα αυξάνεται η ευαισθησία σε οξύ, ερεθισμό και αιμορραγία.

Τα συμπτώματα μπορεί να είναι απλή δυσπεψία, καούρα, βάρος στο στομάχι ή ναυτία. Όμως σε πιο σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν γαστρικό ή δωδεκαδακτυλικό έλκος, μαύρα κόπρανα, αιματέμεση ή αναιμία από χρόνια απώλεια αίματος. Το πρόβλημα είναι ότι η αιμορραγία μπορεί να συμβεί ακόμη και χωρίς έντονο προειδοποιητικό πόνο.

Υψηλότερο κίνδυνο έχουν ασθενείς με ιστορικό έλκους, ηλικία άνω των 65 ετών, χρόνια χρήση, υψηλές δόσεις, λήψη κορτικοστεροειδών, αντιπηκτικών, αντιαιμοπεταλιακών ή SSRIs, καθώς και όσοι καταναλώνουν συχνά αλκοόλ.

Σε ασθενείς υψηλού κινδύνου, ο γιατρός μπορεί να προτείνει γαστρική προστασία με αναστολέα αντλίας πρωτονίων, επιλογή άλλου αναλγητικού ή χρήση τοπικού ΜΣΑΦ όπου είναι εφικτό. Αναλυτικότερα, δείτε το ειδικό άρθρο ΜΣΑΦ & Στομάχι: PPIs, H. pylori και πώς μειώνεται ο κίνδυνος.

8Νεφρά, κρεατινίνη και eGFR

Τα ΜΣΑΦ μπορούν να επηρεάσουν τη νεφρική λειτουργία επειδή οι προσταγλανδίνες βοηθούν στη ρύθμιση της αιμάτωσης των νεφρών. Σε υγιή ενυδατωμένο ασθενή, σύντομη χρήση μπορεί να μην προκαλέσει πρόβλημα. Σε ασθενή όμως με αφυδάτωση, ηλικία, χρόνια νεφρική νόσο, καρδιακή ανεπάρκεια ή λήψη διουρητικών/αντιυπερτασικών, ο κίνδυνος αυξάνεται.

Η νεφρική επιβάρυνση μπορεί να φανεί ως αύξηση της κρεατινίνης, μείωση του eGFR, διαταραχές ηλεκτρολυτών ή μείωση της διούρησης. Ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο συνδυασμός ΜΣΑΦ με ACE inhibitors ή ARBs και διουρητικά, επειδή μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο οξείας νεφρικής βλάβης σε ευπαθείς ασθενείς.

Σε μακροχρόνια ή επαναλαμβανόμενη χρήση, χρήσιμη είναι η αξιολόγηση της νεφρικής λειτουργίας με κρεατινίνη, eGFR, ουρία και ηλεκτρολύτες. Περισσότερα για τον συνδυασμό ουρίας και κρεατινίνης θα βρείτε στον οδηγό Ουρία και Κρεατινίνη: τι δείχνουν για τους νεφρούς.

9Καρδιά, πίεση και κατακράτηση υγρών

Τα ΜΣΑΦ μπορεί να αυξήσουν την αρτηριακή πίεση, να προκαλέσουν κατακράτηση νατρίου και υγρών και να επιδεινώσουν καρδιακή ανεπάρκεια σε ευπαθείς ασθενείς. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος όταν υπάρχει προϋπάρχουσα υπέρταση, στεφανιαία νόσος, ιστορικό εμφράγματος ή εγκεφαλικού, καρδιακή ανεπάρκεια, χρόνια νεφρική νόσος ή ανάγκη για παρατεταμένη χρήση.

Η δικλοφενάκη και οι εκλεκτικοί COX-2 αναστολείς χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή σε καρδιαγγειακά επιβαρυμένους ασθενείς. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα υπόλοιπα ΜΣΑΦ είναι πάντα ασφαλή, αλλά ότι η επιλογή πρέπει να γίνεται εξατομικευμένα.

Σε ασθενείς που λαμβάνουν φάρμακα για πίεση, καρδιά ή νεφρά, τα ΜΣΑΦ μπορεί να μειώσουν την αντιυπερτασική δράση, να αυξήσουν την κατακράτηση υγρών ή να επηρεάσουν τη νεφρική αιμάτωση. Για περισσότερα σχετικά με τον εργαστηριακό έλεγχο σε τέτοιες αγωγές, δείτε τον οδηγό Φάρμακα για πίεση, καρδιά, νεφρά: ποιες εξετάσεις χρειάζονται.

Συμπτώματα όπως νέο πρήξιμο στα πόδια, δύσπνοια, απότομη αύξηση βάρους, έντονη άνοδος πίεσης, πόνος στο στήθος ή νευρολογικά συμπτώματα δεν πρέπει να αποδίδονται απλώς στο «φάρμακο που πείραξε». Χρειάζονται άμεση ιατρική αξιολόγηση.

10Ήπαρ, αίμα και αιμοπετάλια

Τα περισσότερα ΜΣΑΦ μεταβολίζονται σε σημαντικό βαθμό στο ήπαρ και αποβάλλονται μέσω νεφρών ή χολής, ανάλογα με τη δραστική ουσία. Σπάνια μπορεί να εμφανιστεί ηπατική επιβάρυνση, ιδιαίτερα με συγκεκριμένα φάρμακα ή σε ασθενείς με προϋπάρχουσα ηπατική νόσο, αλκοόλ, πολυφαρμακία ή συνδυασμούς με ηπατοτοξικά φάρμακα.

Η νιμεσουλίδη, για παράδειγμα, χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή σε σχέση με το ήπαρ και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται αλόγιστα ή μακροχρόνια. Περισσότερα μπορείτε να δείτε στον οδηγό για Mesulid / νιμεσουλίδη.

Στο αίμα, τα ΜΣΑΦ μπορούν να επηρεάσουν την αιμόσταση κυρίως μέσω επίδρασης στα αιμοπετάλια και στον γαστρεντερικό βλεννογόνο. Η ασπιρίνη έχει ισχυρή και μη αναστρέψιμη αντιαιμοπεταλιακή δράση, ενώ άλλα ΜΣΑΦ έχουν διαφορετικό βαθμό επίδρασης. Αυτό έχει σημασία σε ασθενείς με αιμορραγική προδιάθεση, χαμηλά αιμοπετάλια, αντιπηκτικά ή αντιαιμοπεταλιακά.

Σε υποψία αιμορραγίας ή μακροχρόνια χρήση, η γενική αίματος, η αιμοσφαιρίνη, ο αιματοκρίτης και τα αιμοπετάλια βοηθούν στην αξιολόγηση. Αν υπάρχουν εύκολες μελανιές ή αιμορραγία, χρήσιμος μπορεί να είναι και ο οδηγός Εύκολες μελανιές και αιμορραγία: εξετάσεις πήξης.

11Αλληλεπιδράσεις με φάρμακα

Οι αλληλεπιδράσεις των ΜΣΑΦ είναι ένας από τους σημαντικότερους λόγους που δεν πρέπει να λαμβάνονται χωρίς έλεγχο ιστορικού. Το ίδιο φάρμακο μπορεί να είναι σχετικά ασφαλές σε έναν ασθενή και προβληματικό σε άλλον, μόνο και μόνο επειδή ο δεύτερος λαμβάνει αντιπηκτικά, διουρητικά, αντιυπερτασικά ή κορτικοστεροειδή.

Σε ασθενείς που λαμβάνουν αντιπηκτικά, χρήσιμος είναι ο οδηγός Αντιπηκτικά: Xarelto, Sintrom, Plavix, Salospir & Εξετάσεις. Για ασθενείς σε ακενοκουμαρόλη, δείτε και τον ειδικό οδηγό Sintrom, INR και ασφαλής χρήση.

12Παιδιά, εγκυμοσύνη, ηλικιωμένοι και ευπαθείς ομάδες

Στα παιδιά, η χρήση ΜΣΑΦ απαιτεί σωστή ηλικία, βάρος, δοσολογία και ένδειξη. Η ιβουπροφαίνη χρησιμοποιείται συχνά ως αντιπυρετικό/αναλγητικό σε παιδιατρική ηλικία, αλλά δεν είναι κατάλληλη σε αφυδάτωση, έντονους εμέτους, διάρροια ή νεφρικό κίνδυνο. Η ασπιρίνη αποφεύγεται στα παιδιά και στους εφήβους εκτός ειδικής ιατρικής ένδειξης.

Στην εγκυμοσύνη, τα ΜΣΑΦ χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή. Μετά τη μέση κύηση και ιδιαίτερα στο τρίτο τρίμηνο, μπορούν να σχετιστούν με σοβαρούς εμβρυϊκούς κινδύνους, όπως νεφρική δυσλειτουργία του εμβρύου, χαμηλό αμνιακό υγρό και πρόωρη σύγκλειση του αρτηριακού πόρου. Η έγκυος δεν πρέπει να λαμβάνει ΜΣΑΦ χωρίς οδηγία γυναικολόγου.

Στους ηλικιωμένους, ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος λόγω συχνότερης υπέρτασης, νεφρικής δυσλειτουργίας, καρδιαγγειακής νόσου, γαστρικού ιστορικού και πολυφαρμακίας. Ακόμη και βραχυχρόνια χρήση μπορεί να χρειάζεται προσοχή αν συνυπάρχουν διουρητικά, αντιπηκτικά ή αφυδάτωση.

Σε ασθενείς με χρόνια νεφρική νόσο, καρδιακή ανεπάρκεια, ενεργό έλκος, πρόσφατη γαστρορραγία, σοβαρή ηπατική νόσο ή αλλεργία/άσθμα από ΜΣΑΦ, η χρήση πρέπει να αποφεύγεται ή να γίνεται μόνο μετά από σαφή ιατρική εκτίμηση.

13Εξετάσεις αίματος πριν και κατά τη λήψη

Δεν χρειάζεται κάθε υγιής άνθρωπος που παίρνει μία ή δύο δόσεις ΜΣΑΦ να κάνει εξετάσεις. Όμως σε μακροχρόνια χρήση, επαναλαμβανόμενα επεισόδια, ηλικιωμένους ή ασθενείς με νοσήματα/πολυφαρμακία, ο εργαστηριακός έλεγχος είναι σημαντικός για ασφαλέστερη χρήση.

Η επιλογή εξετάσεων δεν γίνεται μηχανικά. Γίνεται με βάση το ιστορικό, τη διάρκεια λήψης, τη δραστική ουσία και το φαρμακευτικό προφίλ. Στο εργαστήριο, η ερμηνεία των αποτελεσμάτων έχει ιδιαίτερη σημασία γιατί μία μεμονωμένη τιμή μπορεί να παραπλανήσει αν δεν συγκριθεί με προηγούμενες τιμές, συμπτώματα και φάρμακα.

14Τοπικά ΜΣΑΦ: gel, κρέμες και επιθέματα

Τα τοπικά ΜΣΑΦ, όπως gel ή κρέμες με δικλοφενάκη ή άλλες δραστικές ουσίες, εφαρμόζονται στο δέρμα πάνω από την περιοχή του πόνου. Χρησιμοποιούνται σε τοπικές μυοσκελετικές ενοχλήσεις, μικροτραυματισμούς, τενοντίτιδες, οστεοαρθρίτιδα επιφανειακών αρθρώσεων και ήπιες κακώσεις.

Το πλεονέκτημά τους είναι ότι η συστηματική έκθεση είναι συνήθως μικρότερη από τα από του στόματος ΜΣΑΦ. Αυτό μπορεί να είναι χρήσιμο σε ασθενείς που έχουν γαστρεντερικό ή νεφρικό κίνδυνο, αν και δεν σημαίνει ότι η χρήση είναι εντελώς χωρίς κινδύνους.

Πρέπει να εφαρμόζονται σε άθικτο δέρμα, όχι σε ανοιχτές πληγές, εγκαύματα ή έντονο ερεθισμό. Χρειάζεται προσοχή στην ποσότητα, στη συχνότητα εφαρμογής και στη διάρκεια. Η ταυτόχρονη χρήση τοπικού και από του στόματος ΜΣΑΦ πρέπει να γίνεται μόνο όταν υπάρχει λόγος, επειδή μπορεί να αυξήσει το συνολικό φορτίο της δραστικής ουσίας.

Τοπικό ΜΣΑΦ δεν αντικαθιστά την αξιολόγηση όταν υπάρχει έντονο οίδημα, παραμόρφωση, αδυναμία φόρτισης, πυρετός, ερυθρότητα άρθρωσης ή πόνος μετά από σοβαρό τραυματισμό.

15Συχνά λάθη στη χρήση

Το πιο συχνό λάθος είναι η λήψη δύο ΜΣΑΦ ταυτόχρονα. Για παράδειγμα, ένας ασθενής μπορεί να πάρει ιβουπροφαίνη για πόνο και αργότερα να προσθέσει δικλοφενάκη ή ναπροξένη, χωρίς να αντιληφθεί ότι πρόκειται για φάρμακα της ίδιας οικογένειας. Αυτό αυξάνει τον κίνδυνο για στομάχι, νεφρά και αιμορραγία.

Δεύτερο λάθος είναι η λήψη ΜΣΑΦ σε αφυδάτωση. Σε πυρετό, γαστρεντερίτιδα, καύσωνα, έντονη εφίδρωση ή ανεπαρκή πρόσληψη υγρών, οι νεφροί είναι πιο ευάλωτοι. Η χρήση ΜΣΑΦ σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να γίνεται με μεγαλύτερη προσοχή.

Τρίτο λάθος είναι η μακροχρόνια καθημερινή χρήση χωρίς επανεκτίμηση. Αν κάποιος χρειάζεται παυσίπονο κάθε ημέρα για εβδομάδες, το βασικό ερώτημα δεν είναι μόνο «ποιο ΜΣΑΦ να παίρνω», αλλά γιατί υπάρχει συνεχής πόνος και τι χρειάζεται για τη διάγνωση και τη συνολική αντιμετώπιση.

Τέταρτο λάθος είναι η υποτίμηση των φαρμακευτικών αλληλεπιδράσεων. Αντιπηκτικά, αντιαιμοπεταλιακά, διουρητικά, φάρμακα πίεσης, κορτικοστεροειδή, SSRIs, λίθιο και μεθοτρεξάτη είναι παραδείγματα όπου η προσθήκη ΜΣΑΦ μπορεί να αλλάξει σημαντικά το προφίλ κινδύνου.

16Κλινικά παραδείγματα

Παράδειγμα 1: Νέος ενήλικας με οξύ οδοντικό πόνο. Αν δεν υπάρχει ιστορικό έλκους, νεφρικής νόσου, αντιπηκτικών ή αλλεργίας, ένα ΜΣΑΦ για πολύ σύντομο διάστημα μπορεί να βοηθήσει μέχρι την οδοντιατρική αντιμετώπιση. Το παυσίπονο όμως δεν θεραπεύει απόστημα, τερηδόνα ή οδοντική λοίμωξη.

Παράδειγμα 2: Άτομο 72 ετών με οστεοαρθρίτιδα και υπέρταση. Η καθημερινή λήψη από του στόματος ΜΣΑΦ για εβδομάδες αυξάνει τον κίνδυνο πίεσης, νεφρικής επιβάρυνσης και γαστρεντερικών επιπλοκών. Σε τέτοια περίπτωση συζητούνται τοπικά ΜΣΑΦ, φυσικοθεραπεία, έλεγχος νεφρικής λειτουργίας και εξατομίκευση θεραπείας.

Παράδειγμα 3: Ασθενής με κολπική μαρμαρυγή σε αντιπηκτικό. Η αυθαίρετη λήψη ΜΣΑΦ μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο αιμορραγίας. Χρειάζεται επικοινωνία με γιατρό, επιλογή ασφαλέστερης αναλγητικής στρατηγικής και κατά περίπτωση εργαστηριακή παρακολούθηση.

Παράδειγμα 4: Πόνος περιόδου σε νεαρή γυναίκα. Τα ΜΣΑΦ μπορεί να είναι αποτελεσματικά όταν ο πόνος είναι πρωτοπαθής δυσμηνόρροια. Αν όμως ο πόνος επιδεινώνεται, εμφανίζεται εκτός περιόδου, συνοδεύεται από πυρετό ή επηρεάζει έντονα την καθημερινότητα, χρειάζεται γυναικολογική διερεύνηση.

17Πότε δεν αρκούν τα ΜΣΑΦ

Τα ΜΣΑΦ μειώνουν συμπτώματα, αλλά δεν λύνουν πάντα την αιτία. Αν υπάρχει λοίμωξη, κάταγμα, νευρολογική βλάβη, φλεγμονώδης ρευματολογική νόσος, νεφρικός κολικός, οξεία κοιλία ή σοβαρή κεφαλαλγία, η ανακούφιση από τον πόνο μπορεί να καθυστερήσει τη σωστή διάγνωση.

Πόνος που επιμένει πάνω από λίγες ημέρες, επιστρέφει συχνά, απαιτεί συνεχώς μεγαλύτερες δόσεις ή συνοδεύεται από συστηματικά συμπτώματα χρειάζεται αξιολόγηση. Το ίδιο ισχύει για νυχτερινό πόνο, ανεξήγητη απώλεια βάρους, πυρετό, νευρολογικά συμπτώματα, αδυναμία, αιμωδίες, δύσπνοια ή πόνο στο στήθος.

Στον μυϊκό πόνο μετά από έντονη άσκηση ή τραυματισμό, η CPK / CK μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να βοηθήσει στην αξιολόγηση μυϊκής βλάβης, ειδικά όταν υπάρχει έντονος μυϊκός πόνος, αδυναμία ή σκουρόχρωμα ούρα.

Η σωστή προσέγγιση είναι να αντιμετωπίζεται το σύμπτωμα χωρίς να χάνεται η διάγνωση. Τα ΜΣΑΦ είναι εργαλείο, όχι πλήρης διαγνωστική ή θεραπευτική στρατηγική από μόνα τους.

18Συμπτώματα που χρειάζονται άμεση αξιολόγηση

Η λήψη ΜΣΑΦ πρέπει να διακόπτεται και να ζητείται άμεσα ιατρική βοήθεια όταν εμφανίζονται μαύρα κόπρανα, αίμα στον εμετό, έντονος κοιλιακός πόνος, λιποθυμία, ανεξήγητη αδυναμία, ωχρότητα ή σημεία αιμορραγίας.

Άμεση αξιολόγηση χρειάζεται επίσης σε δύσπνοια, πόνο στο στήθος, ξαφνική αδυναμία άκρου, διαταραχή ομιλίας, έντονο πονοκέφαλο διαφορετικό από τους συνηθισμένους, απότομη άνοδο αρτηριακής πίεσης ή πρήξιμο στα πόδια.

Σημαντικά σημεία νεφρικής επιβάρυνσης είναι η απότομη μείωση ούρων, το πρήξιμο, η έντονη δίψα, η σύγχυση, η επιδείνωση κόπωσης ή η εμφάνιση μη αναμενόμενων διαταραχών σε κρεατινίνη, eGFR ή ηλεκτρολύτες.

Αλλεργική αντίδραση με εξάνθημα, οίδημα χειλιών/προσώπου, συριγμό, δύσπνοια ή πτώση πίεσης είναι επείγουσα κατάσταση. Άτομα που έχουν παρουσιάσει ασθματική κρίση ή αναφυλαξία μετά από ασπιρίνη ή άλλο ΜΣΑΦ δεν πρέπει να λαμβάνουν ξανά παρόμοιο φάρμακο χωρίς ειδική ιατρική οδηγία.

19Μύθοι και αλήθειες

Μύθος: «Αν είναι χωρίς συνταγή, είναι ακίνδυνο». Η διάθεση χωρίς συνταγή αφορά συγκεκριμένες δόσεις και χρήσεις. Δεν σημαίνει ότι το φάρμακο είναι κατάλληλο για όλους ή για μακροχρόνια χρήση.

Μύθος: «Αν πονάω πολύ, μπορώ να πάρω δύο διαφορετικά αντιφλεγμονώδη». Ο συνδυασμός διαφορετικών ΜΣΑΦ αυξάνει κυρίως την τοξικότητα. Συνήθως δεν είναι σωστή στρατηγική αναλγησίας.

Μύθος: «Το gel δεν έχει καμία παρενέργεια». Τα τοπικά ΜΣΑΦ έχουν μικρότερη συστηματική απορρόφηση, αλλά μπορεί να προκαλέσουν δερματικό ερεθισμό και, σε υπερβολική ή παρατεταμένη χρήση, να συμβάλουν σε συνολική έκθεση.

Μύθος: «Ο πόνος πέρασε, άρα η αιτία λύθηκε». Η αναλγησία μπορεί να καλύψει προσωρινά το σύμπτωμα. Αν η αιτία είναι λοίμωξη, κάταγμα, φλεγμονώδες νόσημα ή σοβαρή εσωτερική πάθηση, χρειάζεται διάγνωση.

Αλήθεια: Τα ΜΣΑΦ είναι πολύτιμα φάρμακα όταν χρησιμοποιούνται σωστά. Η ασφάλειά τους εξαρτάται από τη σωστή επιλογή ασθενούς, τη διάρκεια, τη δόση, τις αλληλεπιδράσεις και την παρακολούθηση.

20Συχνές ερωτήσεις

21Τι να θυμάστε

22Κλείστε Ραντεβού & Βιβλιογραφία

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

Βιβλιογραφία

Επιστημονική επιμέλεια άρθρου

Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος

Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος Απόφοιτος Ιατρικής Σχολής Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Υπεύθυνος ιατρικής επιμέλειας περιεχομένου

Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας Έσλιν 19, Λαμία 35100

Επικοινωνία με το εργαστήριο

Σταθερό: +30 22310 66841

Κινητό: +30 6972 860905

Κλήση WhatsApp Viber Messenger

Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30