Κατηγορίες αντικαταθλιπτικών και σχετικών οδηγών
Επιλέξτε κατηγορία ανάλογα με αυτό που ψάχνετε: SSRI, SNRI, φάρμακα με πιο έντονη επίδραση στον ύπνο, νεότερα αντικαταθλιπτικά, τρικυκλικά ή εξετάσεις παρακολούθησης.
Γρήγορη αντιστοίχιση: φάρμακο, δραστική ουσία, κατηγορία και εξετάσεις
Ο πίνακας βοηθά τον αναγνώστη να καταλάβει γρήγορα ποια εμπορική ονομασία αντιστοιχεί σε ποια δραστική ουσία και ποιες εξετάσεις συζητούνται συχνότερα κατά την παρακολούθηση.
| Εμπορικό όνομα | Δραστική ουσία | Κατηγορία | Πιθανή εργαστηριακή παρακολούθηση | Πού να ξεκινήσετε |
|---|---|---|---|---|
| Zoloft | Σερτραλίνη | SSRI | Νάτριο/ηλεκτρολύτες, νεφρική/ηπατική λειτουργία, TSH, Β12 ή γενική αίματος όταν υπάρχει ένδειξη | Zoloft → |
| Cipralex | Εσιταλοπράμη | SSRI | Ηλεκτρολύτες/νάτριο, ΗΚΓ ή έλεγχος QT όταν υπάρχει κίνδυνος, ηπατική/νεφρική λειτουργία ανά ιστορικό | Cipralex → |
| Ladose | Φλουοξετίνη | SSRI | Νάτριο σε ευάλωτους, ηπατική λειτουργία και έλεγχος βάρους/μεταβολικών παραμέτρων όπου χρειάζεται | Ladose → |
| Seropram | Σιταλοπράμη | SSRI | ΗΚΓ/QT όταν υπάρχει ένδειξη, ηλεκτρολύτες, νεφρική/ηπατική λειτουργία ανά ιστορικό | Seropram → |
| Seroxat | Παροξετίνη | SSRI | Νάτριο, βάρος/μεταβολικά, αλληλεπιδράσεις, γενική αίματος ή ηπατικός έλεγχος όπου υπάρχει ένδειξη | Seroxat → |
| Dumyrox | Φλουβοξαμίνη | SSRI | Νάτριο/ηλεκτρολύτες, ήπαρ, νεφρά και έλεγχος αλληλεπιδράσεων ανά ιστορικό | Dumyrox → |
| Efexor | Βενλαφαξίνη | SNRI | Αρτηριακή πίεση, νεφρική/ηπατική λειτουργία, νάτριο, αλληλεπιδράσεις | Efexor → |
| Cymbalta | Ντουλοξετίνη | SNRI | Ήπαρ, νεφρά, νάτριο, γλυκόζη/HbA1c σε διαβήτη, πίεση και αλληλεπιδράσεις | Cymbalta → |
| Wellbutrin | Βουπροπιόνη | Άλλο αντικαταθλιπτικό / NDRI | Πίεση, ηπατική/νεφρική λειτουργία ανά ιστορικό, σάκχαρο/μεταβολικός έλεγχος όπου χρειάζεται, προσοχή σε επιληπτικό κίνδυνο | Wellbutrin → |
| Brintellix | Βορτιοξετίνη | Νεότερο αντικαταθλιπτικό | Εξατομικευμένος έλεγχος ανά ιστορικό, ηλικία και συγχορηγούμενα φάρμακα | Brintellix → |
| Trittico | Τραζοδόνη | SARI / άλλο αντικαταθλιπτικό | Ήπαρ, γενική αίματος, πίεση/ορθοστατική υπόταση και αλληλεπιδράσεις όταν υπάρχει ένδειξη | Trittico → |
| Remeron / Azapin | Μιρταζαπίνη | NaSSA / άλλο αντικαταθλιπτικό | Γενική αίματος όταν υπάρχουν συμπτώματα λοίμωξης, ήπαρ, νεφρά, βάρος/μεταβολικός έλεγχος | Remeron → |
| Αντικαταθλιπτικά και βάρος | Support οδηγός | Σύγκριση / μεταβολική παρακολούθηση | Βάρος, όρεξη, σάκχαρο, HbA1c, λιπίδια και θυρεοειδής όπου υπάρχει ένδειξη | Βάρος → |
| Σεξουαλικές παρενέργειες αντικαταθλιπτικών | Support οδηγός | Σύγκριση / libido και σεξουαλική λειτουργία | Libido, στύση, οργασμός, εκσπερμάτιση, διάρκεια συμπτωμάτων και πιθανές οργανικές/φαρμακευτικές αιτίες όπου υπάρχει ένδειξη | Σεξουαλικές παρενέργειες → |
| Saroten | Αμιτριπτυλίνη | Τρικυκλικό αντικαταθλιπτικό | ΗΚΓ όταν υπάρχει ένδειξη, γενική αίματος, ήπαρ, νεφρά, ηλεκτρολύτες, TSH, σάκχαρο/λιπίδια και αλληλεπιδράσεις ανά ιστορικό | Saroten → |
| Anafranil | Κλομιπραμίνη | Τρικυκλικό αντικαταθλιπτικό | ΗΚΓ όταν υπάρχει ένδειξη, γενική αίματος, ήπαρ, νεφρά, ηλεκτρολύτες και αλληλεπιδράσεις | Anafranil → |
SSRI αντικαταθλιπτικά: Zoloft, Cipralex, Ladose, Seropram, Seroxat και Dumyrox
Τα SSRI είναι από τις πιο συχνές κατηγορίες αντικαταθλιπτικών. Δεν δρουν άμεσα όπως ένα ηρεμιστικό· συνήθως χρειάζονται σταθερή λήψη και χρόνο για να αξιολογηθεί σωστά το αποτέλεσμα.
Οδηγός για σερτραλίνη, πότε δρα, παρενέργειες, διακοπή, άγχος, πανικό, OCD και πιθανές εξετάσεις παρακολούθησης.
Οδηγός για εσιταλοπράμη, άγχος, κατάθλιψη, πότε φαίνεται το αποτέλεσμα, παρενέργειες, QT και αλληλεπιδράσεις.
Οδηγός για φλουοξετίνη, κατάθλιψη, OCD, βουλιμία, libido, βάρος, διακοπή και αλληλεπιδράσεις.
Οδηγός για σιταλοπράμη, δοσολογία, παρενέργειες, QT, ηλεκτρολύτες, διακοπή και ασφαλή παρακολούθηση.
Οδηγός για παροξετίνη, κρίσεις πανικού, libido, βάρος, σύνδρομο διακοπής, αλληλεπιδράσεις και εξετάσεις.
Οδηγός για φλουβοξαμίνη, OCD, άγχος, κατάθλιψη, παρενέργειες, αλληλεπιδράσεις, διακοπή και εξετάσεις παρακολούθησης.
SNRI αντικαταθλιπτικά: Efexor και Cymbalta
Τα SNRI επηρεάζουν τη σεροτονίνη και τη νοραδρεναλίνη. Χρησιμοποιούνται σε κατάθλιψη και άγχος, ενώ η ντουλοξετίνη έχει ιδιαίτερη θέση και σε νευροπαθητικό πόνο.
Οδηγός για βενλαφαξίνη, δοσολογία, παρενέργειες, διακοπή, αρτηριακή πίεση, αλληλεπιδράσεις και σύνδρομο σεροτονίνης.
Οδηγός για ντουλοξετίνη, κατάθλιψη, γενικευμένο άγχος, διαβητικό νευροπαθητικό πόνο, ήπαρ, νάτριο, διαβήτη και εξετάσεις.
Άλλα αντικαταθλιπτικά: Brintellix, Wellbutrin, Trittico και Remeron
Ορισμένα αντικαταθλιπτικά έχουν διαφορετικό προφίλ από τους κλασικούς SSRI/SNRI. Για τον ασθενή έχει σημασία να αναγνωρίζει όχι μόνο το εμπορικό όνομα, αλλά και τη δραστική ουσία.
Νεότερο αντικαταθλιπτικό για μείζονα καταθλιπτικά επεισόδια σε ενήλικες, με διαφορετικό φαρμακολογικό προφίλ από τους κλασικούς SSRI.
Οδηγός για βουπροπιόνη, κατάθλιψη, ενέργεια, όρεξη, βάρος, προσοχή σε επιληπτικό κίνδυνο, πίεση και εργαστηριακή παρακολούθηση όπου χρειάζεται.
Αντικαταθλιπτικό που συχνά σχετίζεται με υπνηλία, ζάλη και ορθοστατική υπόταση. Δεν είναι απλό υπνωτικό και χρειάζεται ιατρική παρακολούθηση.
Οδηγός για μιρταζαπίνη, ύπνο, βάρος, όρεξη, υπνηλία, γενική αίματος όταν υπάρχουν ύποπτα συμπτώματα και μεταβολική παρακολούθηση.
Τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά: Saroten και Anafranil
Τα τρικυκλικά είναι παλαιότερη κατηγορία αντικαταθλιπτικών και έχουν διαφορετικό προφίλ παρενεργειών και αλληλεπιδράσεων. Η αμιτριπτυλίνη συνδέεται συχνά με κατάθλιψη, χρόνιο πόνο και ύπνο, ενώ η κλομιπραμίνη έχει ιδιαίτερη θέση σε OCD, κατάθλιψη, πανικό και φοβικές διαταραχές.
Ποιον οδηγό να διαβάσω πρώτα;
Η επιλογή αντικαταθλιπτικού δεν γίνεται από τον ασθενή με βάση ένα άρθρο. Η ενότητα βοηθά μόνο στην πλοήγηση, ώστε να βρείτε γρήγορα τον σωστό ενημερωτικό οδηγό.
Κατάλληλη ενότητα όταν ο ασθενής θέλει να καταλάβει κλασικά αντικαταθλιπτικά για κατάθλιψη, άγχος, πανικό ή OCD.
Η ντουλοξετίνη έχει ειδικό ενδιαφέρον σε διαβητικό νευροπαθητικό πόνο, ενώ η αμιτριπτυλίνη μπορεί να συζητηθεί σε χρόνιο πόνο/ύπνο με ιδιαίτερη προσοχή στις παρενέργειες.
Μιρταζαπίνη, τραζοδόνη και αμιτριπτυλίνη εμφανίζονται συχνά σε ερωτήσεις για υπνηλία, όρεξη, βάρος, ζάλη ή λήψη το βράδυ. Για σύγκριση ανά βάρος/όρεξη, δείτε και τον οδηγό Αντικαταθλιπτικά και Βάρος.
Για μειωμένη libido, δυσκολία στύσης, καθυστέρηση οργασμού ή εκσπερμάτισης, ξεκινήστε από τον support οδηγό Σεξουαλικές Παρενέργειες Αντικαταθλιπτικών.
Η απότομη διακοπή αντικαταθλιπτικών μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα διακοπής ή υποτροπή. Η μείωση γίνεται με ιατρική καθοδήγηση.
Εξετάσεις αίματος και εργαστηριακή παρακολούθηση με αντικαταθλιπτικά
Δεν χρειάζονται οι ίδιες εξετάσεις σε όλους. Η ανάγκη για έλεγχο εξαρτάται από ηλικία, ιστορικό, συμπτώματα, δόση, διάρκεια αγωγής, συγχορηγούμενα φάρμακα και την οδηγία του θεράποντος ιατρού.
| Εξέταση / έλεγχος | Πότε μπορεί να ζητηθεί | Σχόλιο για τον ασθενή |
|---|---|---|
| Νάτριο / ηλεκτρολύτες | Ηλικιωμένοι, διουρητικά, ζάλη, σύγχυση, αδυναμία, ιστορικό υπονατριαιμίας | Τα SSRI/SNRI μπορεί σε ευάλωτους ασθενείς να συνδεθούν με χαμηλό νάτριο. |
| Ηπατική λειτουργία | Ηπατικό ιστορικό, αλκοόλ, πολυφαρμακία, ντουλοξετίνη ή άλλα φάρμακα που μεταβολίζονται από το ήπαρ | Συχνά περιλαμβάνει ALT, AST, γGT, ALP και χολερυθρίνη ανάλογα με την περίπτωση. |
| Νεφρική λειτουργία | Ηλικιωμένοι, χρόνια νεφρική νόσος, πολλά φάρμακα, προσαρμογή δόσης όπου χρειάζεται | Περιλαμβάνει συνήθως ουρία, κρεατινίνη και eGFR. |
| Γενική αίματος | Κόπωση, πυρετός, λοιμώξεις, μελανιές, αιμορραγίες ή ειδικά φάρμακα όπως μιρταζαπίνη/τρικυκλικά όταν υπάρχει ένδειξη | Δεν είναι υποχρεωτική σε όλους, αλλά είναι χρήσιμη όταν υπάρχουν συμπτώματα ή παράγοντες κινδύνου. |
| TSH και θυρεοειδικός έλεγχος | Κόπωση, αύξηση/απώλεια βάρους, ταχυκαρδία, άγχος, καταθλιπτικά συμπτώματα ή υποψία οργανικής αιτίας | Ο θυρεοειδής μπορεί να μιμείται ή να επιδεινώνει συμπτώματα διάθεσης και άγχους. |
| Β12, φερριτίνη, φυλλικό οξύ | Κόπωση, αδυναμία, μουδιάσματα, αναιμία, διατροφικοί περιορισμοί, γαστρεντερικά προβλήματα | Χαμηλές τιμές μπορεί να συνυπάρχουν με κόπωση, νευρολογικά συμπτώματα ή μειωμένη αντοχή. |
| Γλυκόζη και HbA1c | Διαβήτης, αύξηση βάρους, μιρταζαπίνη, ντουλοξετίνη σε διαβητική νευροπάθεια ή μεταβολικός κίνδυνος | Χρήσιμο για συνολική μεταβολική εικόνα και παρακολούθηση σε ασθενείς με διαβήτη. |
| ΗΚΓ / QT όπου χρειάζεται | Σιταλοπράμη/εσιταλοπράμη, καρδιολογικό ιστορικό, ηλεκτρολυτικές διαταραχές ή φάρμακα που παρατείνουν QT | Δεν είναι αιματολογική εξέταση, αλλά είναι σημαντικός έλεγχος ασφάλειας σε επιλεγμένους ασθενείς. |
Πότε χρειάζεται άμεση επικοινωνία με γιατρό
Η παρακάτω ενότητα δεν αντικαθιστά ιατρική εκτίμηση. Περιγράφει σημεία που δεν πρέπει να αγνοούνται κατά τη λήψη ή αλλαγή αντικαταθλιπτικής αγωγής.
Γιατί δεν μπαίνουν μαζί αντικαταθλιπτικά και ηρεμιστικά
Τα αντικαταθλιπτικά και τα ηρεμιστικά δεν είναι η ίδια κατηγορία φαρμάκων. Τα αντικαταθλιπτικά λαμβάνονται συνήθως σταθερά, με ιατρική παρακολούθηση, και χρειάζονται χρόνο μέχρι να αξιολογηθεί σωστά το αποτέλεσμα. Τα ηρεμιστικά, κυρίως οι βενζοδιαζεπίνες, χρησιμοποιούνται σε διαφορετικό πλαίσιο, συχνά βραχυχρόνια ή για ειδικές ενδείξεις, με ιδιαίτερη προσοχή σε υπνηλία, εξάρτηση, πτώσεις, οδήγηση, αλκοόλ και συγχορήγηση με άλλα κατασταλτικά.
Για πιο καθαρή και ασφαλή ενημέρωση, ο παρών οδηγός εστιάζει μόνο στα αντικαταθλιπτικά. Τα ηρεμιστικά και οι βενζοδιαζεπίνες παρουσιάζονται καλύτερα σε ξεχωριστό οδηγό, με δική τους δομή και ξεχωριστές προφυλάξεις, όπως Lexotanil, Xanax, Tavor, Stedon, Tranxene, Oasil και σχετικά άρθρα.
Εξετάσεις αίματος και εργαστηριακή παρακολούθηση
Αν λαμβάνετε αντικαταθλιπτικό, η ανάγκη για εξετάσεις δεν είναι ίδια για όλους. Ενημερώστε τον γιατρό και το εργαστήριο για όλα τα φάρμακα, συμπληρώματα και πρόσφατες αλλαγές αγωγής, ώστε η επιλογή και ερμηνεία των εξετάσεων να γίνεται σωστά.
Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος
Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας, Έσλιν 19, Λαμία 35100
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30