Εξετάσεις Αίματος στα Παιδιά: Πότε Χρειάζονται και Ποιες Είναι οι Συχνότερες

1Πότε χρειάζονται εξετάσεις αίματος σε ένα παιδί;

Οι εξετάσεις αίματος έχουν μεγαλύτερη αξία όταν απαντούν σε ένα συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα. Δεν γίνεται δηλαδή αιμοληψία απλώς «για να δούμε μήπως υπάρχει κάτι», αλλά επειδή το ιστορικό, η εξέταση ή η ηλικία δημιουργούν έναν λόγο για έλεγχο.

Συχνές καταστάσεις στις οποίες ο παιδίατρος μπορεί να ζητήσει εργαστηριακές εξετάσεις είναι:

• ωχρότητα, κόπωση ή μειωμένη αντοχή,
• κακή όρεξη ή ιδιαίτερα περιορισμένη διατροφή,
• ανεπαρκής πρόσληψη βάρους ή αλλαγή του ρυθμού ανάπτυξης,
• παρατεταμένος ή ανεξήγητος πυρετός,
• επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις σε συγκεκριμένο κλινικό πλαίσιο,
• έντονη δίψα, συχνουρία ή ανεξήγητη απώλεια βάρους,
• συμπτώματα που δημιουργούν υποψία θυρεοειδικής ή άλλης ενδοκρινικής διαταραχής,
• χρόνια κοιλιακά ενοχλήματα, διάρροια ή υποψία δυσαπορρόφησης,
• παχυσαρκία ή αυξημένος μεταβολικός κίνδυνος,
• οικογενειακό ιστορικό υπερχοληστερολαιμίας, διαβήτη ή άλλων νοσημάτων,
• παρακολούθηση γνωστής πάθησης ή φαρμακευτικής αγωγής,
• επανέλεγχος προηγούμενης παθολογικής εξέτασης.

Ακόμη και όταν δύο παιδιά έχουν το ίδιο σύμπτωμα, δεν είναι απαραίτητο να χρειάζονται τις ίδιες εξετάσεις. Ένα παιδί με κόπωση και επιλεκτική διατροφή μπορεί να χρειάζεται κυρίως έλεγχο για σιδηροπενία, ενώ ένα άλλο με κόπωση, δυσκοιλιότητα και επιβράδυνση ανάπτυξης μπορεί να χρειάζεται διαφορετικό έλεγχο.

2Χρειάζεται κάθε παιδί ετήσιο check-up;

Δεν υπάρχει ένα ενιαίο μεγάλο πακέτο εξετάσεων αίματος που πρέπει να γίνεται κάθε χρόνο σε κάθε υγιές παιδί. Ο προληπτικός παιδιατρικός έλεγχος βασίζεται πρωτίστως στην ανάπτυξη, στο ύψος, στο βάρος, στην αρτηριακή πίεση όπου ενδείκνυται, στον εμβολιασμό, στο ιστορικό και στην κλινική εξέταση.

Υπάρχουν όμως συγκεκριμένες ηλικίες και ομάδες κινδύνου στις οποίες συνιστάται ή εξετάζεται στοχευμένο screening. Παραδείγματα είναι ο έλεγχος για σιδηροπενία σε βρέφη και μικρά παιδιά, ο έλεγχος σε εφήβους με έμμηνο ρύση και ο έλεγχος λιπιδίων σε συγκεκριμένες ηλικίες ή νωρίτερα όταν υπάρχει ισχυρό οικογενειακό ιστορικό.

Επομένως, το σωστό ερώτημα δεν είναι «κάθε πότε πρέπει να κάνουμε γενικές εξετάσεις;», αλλά «υπάρχει αυτή τη στιγμή κάποια ένδειξη ή προληπτική σύσταση για το συγκεκριμένο παιδί;».

3Γιατί οι φυσιολογικές τιμές στα παιδιά διαφέρουν από των ενηλίκων;

Το παιδί δεν είναι ένας «μικρός ενήλικας» από εργαστηριακή άποψη. Από τη νεογνική περίοδο μέχρι την εφηβεία συμβαίνουν σημαντικές φυσιολογικές αλλαγές στην αιμοποίηση, στην ανάπτυξη των οστών, στους νεφρούς, στις ορμόνες και στον μεταβολισμό.

Γι’ αυτό αρκετές εξετάσεις έχουν ηλικιακά όρια αναφοράς. Σε ορισμένες περιπτώσεις επηρεάζονται επίσης από το φύλο και το στάδιο της εφηβείας.

Παραδείγματα:

• Η αιμοσφαιρίνη και το MCV μεταβάλλονται με την ηλικία.
• Τα μικρά παιδιά έχουν διαφορετικές φυσιολογικές αναλογίες λεμφοκυττάρων και ουδετεροφίλων από τους ενήλικες.
• Η κρεατινίνη είναι συνήθως χαμηλότερη σε ένα μικρό παιδί λόγω μικρότερης μυϊκής μάζας.
• Η αλκαλική φωσφατάση μπορεί να είναι υψηλότερη σε περιόδους έντονης οστικής ανάπτυξης.
• Οι θυρεοειδικές ορμόνες χρειάζονται παιδιατρική ερμηνεία.

Έτσι, ένα αστεράκι δίπλα σε μία τιμή δεν αποτελεί διάγνωση. Πρέπει πρώτα να ελεγχθεί αν το εργαστήριο χρησιμοποιεί κατάλληλο εύρος αναφοράς και στη συνέχεια η τιμή να συσχετιστεί με τα υπόλοιπα αποτελέσματα και την κλινική εικόνα.

4Γενική Αίματος: η συχνότερη παιδιατρική εξέταση

Η Γενική Αίματος ή CBC είναι μία από τις συχνότερες εξετάσεις στην παιδιατρική. Δεν αποτελεί μία μόνο μέτρηση αλλά σύνολο παραμέτρων που εξετάζουν τα ερυθρά αιμοσφαίρια, τα λευκά αιμοσφαίρια και τα αιμοπετάλια.

Η Γενική Αίματος μπορεί να βοηθήσει στη διερεύνηση αναιμίας, λοίμωξης, αιμορραγικών συμπτωμάτων ή άλλων καταστάσεων. Δεν μπορεί όμως από μόνη της να απαντήσει αν μία λοίμωξη είναι βακτηριακή ή ιογενής και δεν πρέπει να ερμηνεύεται μόνο από ένα υψηλό ή χαμηλό WBC.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η απόλυτη τιμή συγκεκριμένων κυττάρων. Για παράδειγμα, όταν εξετάζονται τα ουδετερόφιλα, ο απόλυτος αριθμός ουδετεροφίλων είναι συχνά πιο χρήσιμος από το ποσοστό τους.

5Σίδηρος, φερριτίνη και σιδηροπενία

Η σιδηροπενία είναι ιδιαίτερα σημαντικό θέμα στην παιδική ηλικία επειδή οι ανάγκες σε σίδηρο αυξάνονται σε περιόδους γρήγορης ανάπτυξης. Ο κίνδυνος επηρεάζεται επίσης από τη διατροφή, την ηλικία και, στους εφήβους, από την έμμηνο ρύση.

Για πιο ολοκληρωμένη αξιολόγηση δεν αρκεί πάντα μόνο η αιμοσφαιρίνη. Ο συνδυασμός μπορεί να περιλαμβάνει:

• Γενική Αίματος,
• αιμοσφαιρίνη και αιματοκρίτη,
• MCV, MCH και RDW,
• φερριτίνη,
• σε ειδικές περιπτώσεις σίδηρο, τρανσφερρίνη/TIBC και κορεσμό τρανσφερρίνης.

Η χαμηλή φερριτίνη αποτελεί ισχυρή ένδειξη ότι οι αποθήκες σιδήρου είναι μειωμένες. Είναι μάλιστα δυνατό να υπάρχει σιδηροπενία πριν πέσει η αιμοσφαιρίνη αρκετά ώστε να εμφανιστεί αναιμία.

Υπάρχει όμως μία σημαντική παγίδα: η φερριτίνη είναι και πρωτεΐνη οξείας φάσης. Σε λοίμωξη ή φλεγμονή μπορεί να αυξηθεί. Επομένως μία φυσιολογική ή σχετικά υψηλότερη φερριτίνη κατά τη διάρκεια εμπύρετης νόσου δεν αποκλείει πάντα χαμηλά αποθέματα σιδήρου.

Η ερμηνεία γίνεται μαζί με το ιστορικό, τη Γενική Αίματος και, όταν χρειάζεται, τους υπόλοιπους δείκτες. Για τη συνολική λογική του ελέγχου μπορείτε να δείτε και τον οδηγό Αναιμία, Σίδηρος και Φερριτίνη.

6CRP και ΤΚΕ: δείκτες φλεγμονής

Η CRP και η ΤΚΕ είναι δείκτες που χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση φλεγμονής, αλλά δεν υποδεικνύουν από μόνες τους πού βρίσκεται η αιτία.

Η CRP μεταβάλλεται σχετικά γρήγορα σε οξεία φλεγμονή και χρησιμοποιείται συχνά σε παιδιά με πυρετό ή υποψία λοίμωξης όταν η κλινική εικόνα δικαιολογεί εργαστηριακό έλεγχο. Η ΤΚΕ αλλάζει συνήθως πιο αργά και μπορεί να χρησιμοποιηθεί περισσότερο σε παρατεταμένες ή χρόνιες φλεγμονώδεις καταστάσεις.

Υψηλή CRP δεν σημαίνει αυτόματα βακτηριακή λοίμωξη και δεν αποτελεί μόνη της ένδειξη για αντιβίωση. Αντίστοιχα, μία χαμηλή CRP πολύ νωρίς στην πορεία μιας νόσου δεν αποκλείει κάθε σοβαρή κατάσταση.

Ο παιδίατρος αξιολογεί το αποτέλεσμα μαζί με τη διάρκεια των συμπτωμάτων, τη γενική κατάσταση, τη Γενική Αίματος, την εξέταση του παιδιού και, ανάλογα με την περίπτωση, ούρα, καλλιέργειες ή άλλες εξετάσεις.

Δείτε επίσης τον αναλυτικό οδηγό για τους δείκτες φλεγμονής.

7Σάκχαρο, νεφρά, ήπαρ και ηλεκτρολύτες

Οι βιοχημικές εξετάσεις επιλέγονται ανάλογα με την κλινική εικόνα και δεν είναι απαραίτητες όλες σε κάθε παιδί.

Η γλυκόζη αίματος μπορεί να χρειαστεί όταν υπάρχουν συμπτώματα όπως έντονη δίψα, αυξημένη ούρηση, νυχτερινή ούρηση σε παιδί που προηγουμένως ήταν στεγνό, ανεξήγητη απώλεια βάρους ή άλλες ενδείξεις διαταραχής της γλυκόζης. Σε διαφορετικό πλαίσιο μπορεί να ζητηθεί μαζί με HbA1c.

Η ουρία και η κρεατινίνη χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση της νεφρικής λειτουργίας, αλλά η κρεατινίνη πρέπει να ερμηνεύεται με βάση την ηλικία και τη μυϊκή μάζα. Σε αφυδάτωση, νεφρική νόσο ή συγκεκριμένες θεραπείες μπορεί να ζητηθούν επίσης νάτριο, κάλιο και άλλοι ηλεκτρολύτες.

Οι τρανσαμινάσες ALT και AST και άλλες εξετάσεις ήπατος μπορούν να ζητηθούν σε συγκεκριμένα συμπτώματα, φαρμακευτική παρακολούθηση, παχυσαρκία, γνωστή ηπατική νόσο ή τυχαίο προηγούμενο εύρημα.

Μία ήπια μεμονωμένη απόκλιση δεν οδηγεί πάντα σε διάγνωση. Η επανάληψη μετά την αποδρομή μιας λοίμωξης ή η σύγκριση με προηγούμενες εξετάσεις μπορεί να είναι σημαντικότερη από μία μόνο μέτρηση.

8TSH και εξετάσεις θυρεοειδούς

Ο έλεγχος του θυρεοειδούς δεν χρειάζεται να περιλαμβάνεται μηχανικά σε κάθε παιδιατρικό check-up. Μπορεί όμως να είναι σημαντικός όταν υπάρχει επιβράδυνση του ρυθμού ανάπτυξης, βρογχοκήλη, επίμονη κόπωση, δυσκοιλιότητα, μεταβολές στη θερμοαντοχή, διαταραχές περιόδου ή συγκεκριμένο οικογενειακό ή ατομικό ιστορικό.

Οι βασικές εξετάσεις είναι συνήθως η TSH και η FT4. Τα Anti-TPO, Anti-TG ή άλλα αντισώματα δεν είναι εξετάσεις screening για κάθε παιδί· προστίθενται όταν υπάρχει συγκεκριμένη ένδειξη για αυτοάνοση θυρεοειδική νόσο.

Οι παιδιατρικές τιμές TSH και FT4 χρειάζονται κατάλληλη ηλικιακή ερμηνεία. Μία μικρή απόκλιση της TSH δεν πρέπει να οδηγεί αυτόματα σε συμπέρασμα για υποθυρεοειδισμό χωρίς να εξεταστούν η FT4, τα συμπτώματα και το ιστορικό.

Για περισσότερη ανάλυση δείτε τον οδηγό Εξετάσεις για Υποθυρεοειδισμό.

9Χοληστερίνη και λιπίδια στα παιδιά

Η υψηλή χοληστερίνη δεν αφορά μόνο τους ενήλικες. Σε ορισμένα παιδιά μπορεί να υπάρχει οικογενής υπερχοληστερολαιμία ή άλλος σημαντικός παράγοντας κινδύνου ήδη από μικρή ηλικία.

Ο λιπιδαιμικός έλεγχος μπορεί να περιλαμβάνει:

• ολική χοληστερίνη,
• LDL,
• HDL,
• τριγλυκερίδια,
• και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, άλλους λιπιδαιμικούς δείκτες.

Διεθνείς παιδιατρικές οδηγίες προβλέπουν προληπτικό έλεγχο λιπιδίων σε συγκεκριμένες ηλικίες, ενώ νωρίτερος ή συχνότερος έλεγχος μπορεί να χρειάζεται όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό πρώιμης καρδιαγγειακής νόσου, γνωστή οικογενής υπερχοληστερολαιμία, παχυσαρκία, υπέρταση ή άλλος σημαντικός παράγοντας κινδύνου.

Το αποτέλεσμα δεν πρέπει να κρίνεται με βάση μόνο την ολική χοληστερίνη. Ιδιαίτερη σημασία έχει η LDL και η συνολική κλινική εικόνα. Για περισσότερες πληροφορίες υπάρχει ο οδηγός για τη χοληστερίνη και το λιπιδαιμικό προφίλ.

10Βιταμίνη D, Β12 και άλλες βιταμίνες

Δεν χρειάζεται να μετράμε όλες τις βιταμίνες σε κάθε παιδί. Οι εξετάσεις επιλέγονται όταν υπάρχει διατροφικός ή κλινικός λόγος.

Η βιταμίνη D μπορεί να ζητηθεί σε παιδιά με συγκεκριμένους παράγοντες κινδύνου, οστικά προβλήματα, διαταραχές ασβεστίου ή άλλες ενδείξεις. Ανάλογα με το ερώτημα μπορεί να συνδυαστεί με ασβέστιο, φώσφορο, αλκαλική φωσφατάση, μαγνήσιο ή PTH.

Η βιταμίνη Β12 και το φυλλικό οξύ εξετάζονται περισσότερο όταν υπάρχει συμβατή αναιμία, ιδιαίτερη διατροφή, δυσαπορρόφηση ή άλλο σχετικό ιστορικό.

Περισσότερη πληροφορία υπάρχει στον οδηγό Εξετάσεις Αίματος για Βιταμίνες και στον κεντρικό κόμβο για τη Βιταμίνη D.

Σημαντική διάκριση: η κόπωση από μόνη της δεν σημαίνει ότι το παιδί έχει «έλλειψη βιταμινών». Ύπνος, διατροφή, σίδηρος, ψυχολογική επιβάρυνση, λοιμώξεις, θυρεοειδής και πολλές άλλες καταστάσεις μπορούν να δώσουν παρόμοια συμπτώματα.

11Κοιλιοκάκη και ειδικές εξετάσεις αντισωμάτων

Η κοιλιοκάκη στα παιδιά δεν εμφανίζεται πάντα μόνο με διάρροια. Μπορεί να εκδηλωθεί με καθυστέρηση ανάπτυξης, ανεπαρκή πρόσληψη βάρους, χρόνια κοιλιακά συμπτώματα, σιδηροπενία, κόπωση ή άλλα ευρήματα.

Όταν υπάρχει σχετική ένδειξη, ο αρχικός ορολογικός έλεγχος περιλαμβάνει συνήθως anti-tTG IgA μαζί με ολική IgA. Άλλες εξετάσεις χρησιμοποιούνται ανάλογα με τα αποτελέσματα και το κλινικό πλαίσιο.

Η γλουτένη δεν πρέπει να αφαιρείται από τη διατροφή πριν ολοκληρωθεί ο διαγνωστικός έλεγχος χωρίς ιατρική οδηγία, επειδή η αποφυγή της μπορεί να μειώσει τα αντισώματα και να δυσκολέψει τη διάγνωση.

Τα θετικά αποτελέσματα σε παιδί αξιολογούνται από παιδίατρο ή παιδογαστρεντερολόγο. Αναλυτικές πληροφορίες υπάρχουν στον οδηγό για την Κοιλιοκάκη.

12Πυρετός και λοιμώξεις: πότε χρειάζεται εξέταση αίματος;

Δεν χρειάζεται κάθε παιδί με πυρετό εξετάσεις αίματος. Ένα μεγαλύτερο παιδί με καλή γενική κατάσταση, μικρή διάρκεια πυρετού και σαφή εικόνα απλής ιογενούς λοίμωξης μπορεί να χρειάζεται μόνο κλινική παρακολούθηση.

Οι εξετάσεις αποκτούν μεγαλύτερη σημασία όταν υπάρχει:

• πολύ μικρή ηλικία,
• κακή γενική κατάσταση,
• πυρετός χωρίς σαφή εστία,
• παρατεταμένος πυρετός,
• έντονη υπνηλία ή καταβολή,
• αφυδάτωση,
• υποψία συγκεκριμένης βακτηριακής λοίμωξης,
• γνωστή ανοσοκαταστολή ή σοβαρό χρόνιο νόσημα.

Ο έλεγχος μπορεί να περιλαμβάνει Γενική Αίματος, CRP και, ανάλογα με την περίπτωση, εξετάσεις ούρων, καλλιέργεια ούρων ή άλλες στοχευμένες εξετάσεις.

Τα λευκά αιμοσφαίρια και η CRP είναι χρήσιμα εργαλεία, αλλά κανένα από τα δύο δεν λειτουργεί ως αυτόματο τεστ «ίωση ή μικρόβιο».

Για το συγκεκριμένο θέμα δείτε τον αναλυτικό οδηγό Παιδί με Πυρετό: Πότε Χρειάζονται Εξετάσεις Αίματος, Ούρων ή Καλλιέργεια.

13Κόπωση, ωχρότητα, ανάπτυξη και επιλεκτική διατροφή

Αυτές είναι από τις συχνότερες αιτίες για τις οποίες οι γονείς αναρωτιούνται αν το παιδί χρειάζεται εξετάσεις.

Κόπωση και ωχρότητα

Μπορεί να οδηγήσουν σε έλεγχο Γενικής Αίματος και σιδήρου/φερριτίνης, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν μειωμένη αντοχή, ταχυκαρδία, δύσπνοια στην προσπάθεια ή περιορισμένη πρόσληψη τροφών πλούσιων σε σίδηρο.

Επιλεκτική διατροφή

Δεν σημαίνει αυτόματα ότι υπάρχει διατροφική ανεπάρκεια. Η σημασία εξαρτάται από το πόσο περιορισμένο είναι το διαιτολόγιο, για πόσο διάστημα, αν το παιδί αναπτύσσεται φυσιολογικά και αν αποκλείονται ολόκληρες ομάδες τροφίμων.

Καθυστέρηση ανάπτυξης

Η πρώτη αξιολόγηση είναι οι καμπύλες ύψους και βάρους και ο ρυθμός ανάπτυξης. Οι εξετάσεις επιλέγονται έπειτα από το ιστορικό και μπορεί να περιλαμβάνουν Γενική Αίματος, βιοχημικό έλεγχο, TSH/FT4, έλεγχο κοιλιοκάκης ή άλλες στοχευμένες εξετάσεις.

Ένα μεμονωμένο χαμηλότερο ύψος δεν σημαίνει απαραίτητα παθολογία. Μεγαλύτερη σημασία έχει συχνά το αν το παιδί αλλάζει σημαντικά εκατοστιαίες θέσεις ή αν ο ρυθμός ανάπτυξης μειώνεται.

14Εξετάσεις αίματος στην εφηβεία

Η εφηβεία συνοδεύεται από γρήγορη ανάπτυξη και αλλαγές στις διατροφικές και μεταβολικές ανάγκες. Ο εργαστηριακός έλεγχος εξακολουθεί να είναι στοχευμένος, αλλά εμφανίζονται ορισμένα νέα κλινικά ερωτήματα.

Στα κορίτσια μετά την έναρξη της περιόδου, ιδιαίτερα όταν η έμμηνος ρύση είναι έντονη ή παρατεταμένη, αυξάνεται η σημασία της διερεύνησης πιθανής σιδηροπενίας. Κόπωση, μειωμένη απόδοση, δύσπνοια στην άσκηση, κεφαλαλγίες ή ωχρότητα μπορεί να αποτελέσουν πρόσθετες ενδείξεις.

Σε εφήβους που αθλούνται έντονα, ακολουθούν ιδιαίτερα περιοριστική διατροφή ή αποκλείουν ζωικά προϊόντα, ο παιδίατρος μπορεί να αξιολογήσει αν χρειάζεται έλεγχος σιδήρου, Β12 ή άλλων παραμέτρων.

Σε παχυσαρκία ή σημαντικούς παράγοντες μεταβολικού κινδύνου μπορεί να ζητηθούν λιπίδια, γλυκόζη/HbA1c και ηπατικά ένζυμα.

Ορμονικές εξετάσεις δεν πρέπει να γίνονται ως «γενικό panel εφηβείας». Διαταραχές περιόδου, καθυστερημένη ή πρόωρη ήβη και άλλα ενδοκρινολογικά ζητήματα χρειάζονται στοχευμένη παιδιατρική ή παιδοενδοκρινολογική εκτίμηση.

15Ποιες εξετάσεις ζητούνται συχνότερα ανά περίπτωση;

Ο παρακάτω πίνακας είναι ενδεικτικός και δείχνει τη λογική του στοχευμένου ελέγχου. Δεν αποτελεί συνταγογράφηση εξετάσεων για κάθε παιδί με το αντίστοιχο σύμπτωμα.

Το panel διαμορφώνεται από το παιδί και όχι το παιδί από το panel. Μία στοχευμένη λίστα εξετάσεων είναι συνήθως πιο χρήσιμη από ένα πολύ μεγάλο σύνολο μετρήσεων χωρίς συγκεκριμένη ένδειξη.

16Συχνές ερωτήσεις γονέων

17Τι να θυμάστε και βιβλιογραφία

Οι εξετάσεις αίματος στα παιδιά είναι πολύτιμες όταν χρησιμοποιούνται για να απαντήσουν σε ένα συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα. Δεν χρειάζεται κάθε υγιές παιδί ένα μεγάλο ετήσιο panel εξετάσεων και δεν χρειάζεται κάθε πυρετός ή περίοδος κόπωσης αιμοληψία.

Η Γενική Αίματος, η φερριτίνη, οι δείκτες φλεγμονής, η γλυκόζη, ο θυρεοειδικός έλεγχος και οι υπόλοιπες βιοχημικές ή ανοσολογικές εξετάσεις επιλέγονται ανάλογα με ηλικία, συμπτώματα, διατροφή, ανάπτυξη, οικογενειακό ιστορικό και προηγούμενα ευρήματα.

Εξίσου σημαντικό είναι να χρησιμοποιούνται σωστά παιδιατρικά όρια αναφοράς. Μία μεμονωμένη χαμηλή ή υψηλή τιμή δεν πρέπει να αξιολογείται χωρίς το υπόλοιπο αποτέλεσμα και την κλινική εικόνα.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

• American Academy of Pediatrics. Prevention, Screening, Diagnosis, and Treatment of Iron Deficiency and Iron Deficiency Anemia in Infants, Children, and Adolescents. Clinical Report, 2026.
• American Academy of Pediatrics / Bright Futures. Recommendations for Preventive Pediatric Health Care – Periodicity Schedule.
• World Health Organization. Guideline on haemoglobin cutoffs to define anaemia in individuals and populations. 2024.
• World Health Organization. Use of ferritin concentrations to assess iron status in individuals and populations.
• American Academy of Pediatrics, HealthyChildren.org. Guidance on iron deficiency and anemia in infants, children and adolescents.
• American Academy of Pediatrics, HealthyChildren.org. Guidance on cholesterol screening in children and adolescents.
• NICE. Coeliac disease: recognition, assessment and management.

Επιστημονική επιμέλεια: Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος