Αντιβιοτικά για Αναπνευστικές Λοιμώξεις: Πότε Χρειάζονται, Ποια Χρησιμοποιούνται & Εξετάσεις

Τα αντιβιοτικά για αναπνευστικές λοιμώξεις δεν χρειάζονται σε κάθε βήχα, πονόλαιμο, μπούκωμα, καταρροή ή πυρετό. Πολλές λοιμώξεις του αναπνευστικού είναι ιογενείς και περνούν χωρίς αντιβίωση. Αντιβιοτικό μπορεί να χρειαστεί όταν υπάρχουν ενδείξεις βακτηριακής λοίμωξης, επιπλοκής ή συγκεκριμένη διάγνωση, όπως στρεπτοκοκκική αμυγδαλίτιδα, βακτηριακή ιγμορίτιδα, ορισμένες ωτίτιδες, παρόξυνση ΧΑΠ ή πνευμονία.

Ο στόχος του άρθρου είναι να ξεχωρίσει πρακτικά πότε η αντιβίωση έχει νόημα, πότε όχι, ποια φάρμακα εμφανίζονται συχνά στις αναπνευστικές λοιμώξεις και ποιες εξετάσεις αίματος ή καλλιέργειες βοηθούν στην ασφαλέστερη απόφαση. Για τη συνολική διαδρομή από το σύμπτωμα προς γρίπη, RSV, COVID-19, στρεπτόκοκκο, βήχα και εξετάσεις, δείτε και τον κεντρικό οδηγό για Ιώσεις, Γρίπη και Λοιμώξεις Αναπνευστικού.

1Τι είναι οι αναπνευστικές λοιμώξεις

Οι αναπνευστικές λοιμώξεις αφορούν τη μύτη, τον φάρυγγα, τις αμυγδαλές, τους παραρρίνιους κόλπους, τον λάρυγγα, τους βρόγχους ή τους πνεύμονες. Μπορεί να εμφανιστούν ως κοινό κρυολόγημα, φαρυγγίτιδα, αμυγδαλίτιδα, ιγμορίτιδα, λαρυγγίτιδα, οξεία βρογχίτιδα, παρόξυνση χρόνιας αναπνευστικής νόσου ή πνευμονία. Παρότι όλες αφορούν το αναπνευστικό, δεν έχουν την ίδια αιτία, την ίδια βαρύτητα ούτε την ίδια ανάγκη θεραπείας.

Πολλές προκαλούνται από ιούς, όπως ρινοϊοί, ιοί γρίπης A/H1N1/H3N2, RSV, SARS-CoV-2 και άλλοι εποχικοί ιοί. Σε αυτές τις περιπτώσεις τα αντιβιοτικά δεν καταπολεμούν την αιτία, επειδή δρουν σε βακτήρια και όχι σε ιούς. Άλλες λοιμώξεις μπορεί να είναι βακτηριακές από την αρχή ή να εμφανίσουν βακτηριακή επιπλοκή μετά από ιογενή λοίμωξη.

Η διάκριση δεν γίνεται από ένα σύμπτωμα μόνο. Ο βήχας, ο πυρετός, ο πονόλαιμος ή η καταρροή μπορεί να υπάρχουν τόσο σε ιογενείς όσο και σε βακτηριακές καταστάσεις. Ο γιατρός αξιολογεί διάρκεια, ένταση, πορεία, ευρήματα εξέτασης, ηλικία, χρόνια νοσήματα, αλλεργίες και, όταν χρειάζεται, εργαστηριακές εξετάσεις, rapid tests ή καλλιέργειες.

2Πότε δεν χρειάζεται αντιβιοτικό

Αντιβιοτικό συνήθως δεν χρειάζεται στο απλό κρυολόγημα, στη γρίπη χωρίς βακτηριακή επιπλοκή, στην ιογενή φαρυγγίτιδα, στη λαρυγγίτιδα και στις περισσότερες περιπτώσεις οξείας βρογχίτιδας. Τα συμπτώματα μπορεί να είναι έντονα, αλλά η ένταση από μόνη της δεν αποδεικνύει βακτηριακή αιτία.

Η παρουσία βήχα για αρκετές ημέρες δεν σημαίνει αυτόματα ότι χρειάζεται αντιβιοτικό. Ο οξύς βήχας μετά από λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού ή οξεία βρογχίτιδα μπορεί να διαρκέσει έως και 3–4 εβδομάδες. Επίσης, η κίτρινη ή πράσινη βλέννα ή τα χρωματισμένα πτύελα δεν αποτελούν από μόνα τους ένδειξη βακτηριακής λοίμωξης.

Η άσκοπη αντιβίωση μπορεί να προκαλέσει διάρροια, ναυτία, εξανθήματα, αλλεργικές αντιδράσεις, μυκητιάσεις, αλληλεπιδράσεις και να ευνοήσει την επιλογή ανθεκτικών μικροβίων. Η αντιμικροβιακή αντοχή δεν αφορά μόνο το σύστημα υγείας· μπορεί να περιορίσει τις θεραπευτικές επιλογές του ίδιου του ασθενούς σε μελλοντική λοίμωξη.

3Πότε μπορεί να χρειαστεί αντιβίωση

Αντιβίωση μπορεί να χρειαστεί όταν υπάρχει τεκμηριωμένη ή ισχυρά πιθανολογούμενη βακτηριακή λοίμωξη. Παραδείγματα είναι η στρεπτοκοκκική φαρυγγοαμυγδαλίτιδα, ορισμένες βακτηριακές ιγμορίτιδες, επιλεγμένες περιπτώσεις οξείας μέσης ωτίτιδας, πνευμονία, παρόξυνση ΧΑΠ με συγκεκριμένα κλινικά κριτήρια ή βακτηριακή επιπλοκή μετά από ιογενή λοίμωξη.

Σημεία που αυξάνουν την ανάγκη ιατρικής αξιολόγησης είναι ο υψηλός ή παρατεινόμενος πυρετός, η δύσπνοια, ο πόνος στο θώρακα, η επιδείνωση μετά από αρχική βελτίωση, η έντονη καταβολή, η αιμόπτυση, ο χαμηλός κορεσμός οξυγόνου, η σύγχυση, η ταχύπνοια ή τα παθολογικά ακροαστικά ευρήματα. Στα παιδιά, στους ηλικιωμένους, στους ανοσοκατεσταλμένους και σε ασθενείς με καρδιοπνευμονικά νοσήματα, η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται πιο προσεκτικά.

Η επιλογή του αντιβιοτικού δεν είναι ίδια για όλες τις λοιμώξεις. Άλλη προσέγγιση έχει η επιβεβαιωμένη στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα, άλλη η υποψία πνευμονίας, άλλη η ιγμορίτιδα και άλλη η ωτίτιδα. Παίζουν ρόλο η πιθανή αιτία, η ηλικία, η εγκυμοσύνη, οι αλλεργίες, η νεφρική και ηπατική λειτουργία, τα φάρμακα που ήδη παίρνει ο ασθενής και η τοπική αντοχή των μικροβίων.

Στην πράξη, η σωστή ερώτηση δεν είναι «ποιο αντιβιοτικό είναι πιο δυνατό», αλλά «ποια είναι η πιθανότερη διάγνωση και χρειάζεται πράγματι αντιβιοτικό;». Αν η απάντηση είναι ναι, τότε επιλέγεται το πιο κατάλληλο και ασφαλές σχήμα για τον συγκεκριμένο ασθενή.

4Φαρυγγίτιδα και αμυγδαλίτιδα

Η φαρυγγίτιδα και η αμυγδαλίτιδα είναι συχνές αιτίες πονόλαιμου. Όταν υπάρχουν σαφή ιογενή χαρακτηριστικά, όπως βήχας, καταρροή, βραχνάδα, στοματικά έλκη ή επιπεφυκίτιδα, η πιθανότητα στρεπτοκοκκικής φαρυγγίτιδας μειώνεται και συνήθως δεν χρειάζεται έλεγχος για GAS. Όταν όμως δεν υπάρχουν σαφή ιογενή χαρακτηριστικά, η κλινική εξέταση από μόνη της δεν ξεχωρίζει αξιόπιστα τον στρεπτόκοκκο από άλλες αιτίες.

Στοιχεία που αυξάνουν την υποψία για στρεπτόκοκκο ομάδας Α είναι η αιφνίδια έναρξη πονόλαιμου, ο πυρετός, η επώδυνη κατάποση, οι ευαίσθητοι πρόσθιοι τραχηλικοί λεμφαδένες, οι διογκωμένες αμυγδαλές με ή χωρίς εξίδρωμα και η απουσία βήχα. Η τεκμηρίωση γίνεται με Strep Test ή καλλιέργεια φαρυγγικού.

Σε παιδιά άνω των 3 ετών με συμπτώματα συμβατά με GAS, ένα αρνητικό rapid antigen test μπορεί να χρειάζεται επιβεβαίωση με καλλιέργεια φαρυγγικού. Στους ενήλικες, η καλλιέργεια μετά από αρνητικό rapid δεν απαιτείται συνήθως ρουτίνα. Δείτε αναλυτικά τη σύγκριση Strep Test ή Καλλιέργεια Φαρυγγικού και τον οδηγό για τον Στρεπτόκοκκο Ομάδας Α (GAS).

Σε επιβεβαιωμένη στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα, η πενικιλίνη ή η αμοξικιλλίνη παραμένουν βασικές επιλογές όταν δεν υπάρχει αλλεργία ή άλλη αντένδειξη. Στο site υπάρχουν οι οδηγοί Ospen / Πενικιλίνη V και Amoxil / Αμοξικιλλίνη.

5Ιγμορίτιδα και αντιβιοτικά

Η οξεία ιγμορίτιδα είναι συνήθως ιογενής και συχνά υποχωρεί χωρίς αντιβιοτικό. Μπούκωμα, πίεση στο πρόσωπο, οπισθορινική καταρροή, πονοκέφαλος και χρωματισμένες εκκρίσεις μπορεί να εμφανιστούν και σε ιογενή λοίμωξη. Η παρουσία πυώδους έκκρισης από μόνη της δεν αρκεί για να τεθεί βακτηριακή διάγνωση.

Η πιθανότητα οξείας βακτηριακής ρινοκολπίτιδας αυξάνεται κυρίως σε τρία μοτίβα: επίμονα συμπτώματα για περισσότερο από περίπου 10 ημέρες χωρίς βελτίωση, σοβαρή έναρξη με υψηλό πυρετό και έντονο πόνο/πυώδη ρινική έκκριση για αρκετές ημέρες ή «διπλή επιδείνωση», δηλαδή αρχική βελτίωση μιας ίωσης και στη συνέχεια νέα επιδείνωση με πυρετό, πόνο ή περισσότερες εκκρίσεις.

Όταν υπάρχει πραγματική ένδειξη για αντιβίωση, η επιλογή εξαρτάται από ηλικία, αλλεργίες, βαρύτητα, συνοδά νοσήματα, πρόσφατη χρήση αντιβιοτικών και τοπικά δεδομένα αντοχής. Η αμοξικιλλίνη/κλαβουλανικό μπορεί να είναι επιλογή σε συγκεκριμένα σενάρια, αλλά δεν πρέπει να χρησιμοποιείται μηχανικά ως «πιο δυνατό» φάρμακο. Δείτε τον οδηγό Augmentin.

Οι εξετάσεις αίματος δεν είναι απαραίτητες σε κάθε απλή ιγμορίτιδα. Γενική αίματος και CRP μπορεί να έχουν ρόλο όταν υπάρχει έντονη συστηματική εικόνα, παρατεινόμενος πυρετός, αμφιβολία για επιπλοκή ή ανάγκη επανεκτίμησης.

6Οξεία βρογχίτιδα και βήχας

Η οξεία βρογχίτιδα είναι από τις συχνότερες αιτίες βήχα και στους κατά τα άλλα υγιείς ενήλικες είναι συνήθως ιογενής. Η ρουτίνα αντιβίωσης δεν συνιστάται. Ο οξύς βήχας μπορεί να επιμένει έως και 3–4 εβδομάδες, ακόμη κι όταν ο πυρετός και η γενική αδιαθεσία έχουν υποχωρήσει.

Το χρώμα των πτυέλων δεν ξεχωρίζει αξιόπιστα ιογενή από βακτηριακή λοίμωξη. Η αξιολόγηση πρέπει να εστιάζει κυρίως στο αν υπάρχει πιθανότητα πνευμονίας ή άλλη σοβαρότερη κατάσταση: πυρετός, ταχύπνοια, δύσπνοια, πόνος στο στήθος, χαμηλός κορεσμός, παθολογικά ακροαστικά ευρήματα ή σημαντική επιβάρυνση της γενικής κατάστασης.

Σε ηλικιωμένους, ανοσοκατεσταλμένους, ασθενείς με ΧΑΠ, σοβαρή καρδιοπάθεια, νεφρική ή ηπατική νόσο, το όριο για κλινική επανεκτίμηση είναι χαμηλότερο. Σε αυτούς τους ασθενείς ένας «απλός βήχας» μπορεί να κρύβει πνευμονία ή παρόξυνση χρόνιας νόσου.

Η γενική αίματος και η CRP μπορεί να βοηθήσουν σε επιλεγμένες περιπτώσεις, αλλά δεν αποφασίζουν μόνες τους αν χρειάζεται αντιβίωση. Για τη συνολική διαδρομή ανά είδος βήχα, φλέματα και προειδοποιητικά συμπτώματα, δείτε τον οδηγό Λοιμώξεων Αναπνευστικού.

7Πνευμονία: πότε η αντιβίωση είναι πιο πιθανή

Η πνευμονία είναι λοίμωξη του κατώτερου αναπνευστικού που χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση. Μπορεί να εμφανιστεί με πυρετό, ρίγος, βήχα, δύσπνοια, πόνο στο θώρακα, ταχύπνοια, χαμηλό κορεσμό, έντονη καταβολή ή σύγχυση, ιδιαίτερα σε ηλικιωμένους. Η απουσία πολύ υψηλού πυρετού δεν αποκλείει σοβαρή νόσο.

Σε επιβεβαιωμένη ή ισχυρά πιθανολογούμενη πνευμονία, η αντιβίωση είναι πολύ πιθανότερο να χρειαστεί. Η επιλογή γίνεται με βάση τη βαρύτητα, την ηλικία, τα συνοδά νοσήματα, την πρόσφατη χρήση αντιβιοτικών, την πιθανή αιτία, τις αλλεργίες και τα δεδομένα μικροβιακής αντοχής. Στους ενήλικες, εργαλεία όπως CRB65 ή CURB65 μπορούν να συμπληρώσουν την κλινική κρίση για τη βαρύτητα και τον τόπο φροντίδας.

Σε πνευμονία χαμηλής βαρύτητας δεν χρειάζονται πάντα καλλιέργειες. Σε μέτρια ή υψηλή βαρύτητα, αποτυχία αρχικής θεραπείας, πρόσφατη νοσηλεία, ανοσοκαταστολή ή ειδικούς παράγοντες κινδύνου μπορεί να χρειαστούν καλλιέργεια πτυέλων, αιμοκαλλιέργειες ή άλλος μικροβιολογικός έλεγχος. Όταν υπάρχει αποτέλεσμα καλλιέργειας/αντιβιογράμματος, η θεραπεία επανεκτιμάται και, όπου είναι δυνατό, προτιμάται πιο στοχευμένο και στενότερου φάσματος αντιβιοτικό.

Η γενική αίματος και η CRP βοηθούν στην εκτίμηση της φλεγμονής και της πορείας, αλλά δεν αρκούν μόνες τους για τη διάγνωση. Η ακτινογραφία θώρακος, η οξυγόνωση και η συνολική κλινική εικόνα έχουν ιδιαίτερη σημασία.

8Ωτίτιδα και λοιμώξεις ΩΡΛ

Οι λοιμώξεις ΩΡΛ περιλαμβάνουν ωτίτιδα, ιγμορίτιδα, φαρυγγίτιδα, αμυγδαλίτιδα και λαρυγγίτιδα. Παρότι συχνά μπαίνουν όλες μαζί στην καθημερινή γλώσσα ως «κρύωμα» ή «ίωση», η αντιμετώπιση δεν είναι ίδια. Ο πόνος στο αυτί, ο πονόλαιμος, η ρινική συμφόρηση και η βραχνάδα έχουν διαφορετική διαγνωστική προσέγγιση.

Στην ωτίτιδα, ειδικά στα παιδιά, η απόφαση για αντιβιοτικό εξαρτάται από την ηλικία, τη βαρύτητα του πόνου, τον πυρετό, το αν είναι μονόπλευρη ή αμφοτερόπλευρη, το ιστορικό και την κλινική εξέταση του τυμπάνου. Σε αρκετές περιπτώσεις μπορεί να γίνει παρακολούθηση, ενώ σε άλλες χρειάζεται άμεση θεραπεία.

Δεν είναι σωστό να χρησιμοποιείται το ίδιο αντιβιοτικό για κάθε πόνο στο αυτί ή στον λαιμό. Ένα αντιβιοτικό που δόθηκε για ιγμορίτιδα δεν είναι αυτόματα κατάλληλο για ωτίτιδα ή αμυγδαλίτιδα. Επίσης, τα τοπικά σκευάσματα δεν αντικαθιστούν την αξιολόγηση όταν υπάρχει πυρετός, έκκριση, έντονος πόνος ή επιδείνωση.

Η εργαστηριακή συμβολή στις απλές ΩΡΛ λοιμώξεις είναι επιλεκτική. Rapid strep ή καλλιέργεια φαρυγγικού μπορεί να βοηθήσουν σε πονόλαιμο με υποψία στρεπτόκοκκου. Γενική αίματος και CRP ζητούνται όταν η εικόνα είναι πιο έντονη, παρατεταμένη ή ασαφής.

9Ποια αντιβιοτικά εμφανίζονται συχνά στις αναπνευστικές λοιμώξεις

Σε αναπνευστικές λοιμώξεις μπορεί να συναντήσετε εμπορικά ονόματα ή δραστικές ουσίες όπως αμοξικιλλίνη, αμοξικιλλίνη/κλαβουλανικό, πενικιλίνη V, σουλταμικιλλίνη, κεφουροξίμη, κεφακλόρη, cefprozil, αζιθρομυκίνη, κλαριθρομυκίνη, ερυθρομυκίνη, δοξυκυκλίνη, λεβοφλοξασίνη ή μοξιφλοξασίνη. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα είναι κατάλληλα για κάθε ασθενή ή για κάθε σύμπτωμα.

Για παράδειγμα, ένας πονόλαιμος μπορεί να είναι ιογενής, στρεπτοκοκκικός, ερεθιστικός, αλλεργικός ή να σχετίζεται με γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση. Ένας βήχας μπορεί να οφείλεται σε ίωση, βρογχίτιδα, άσθμα, ΧΑΠ, πνευμονία, οπισθορινική καταρροή ή άλλο αίτιο. Άρα το όνομα του αντιβιοτικού δεν πρέπει να προηγείται της διάγνωσης.

Στο site υπάρχουν οδηγοί για πολλά από αυτά τα φάρμακα, ώστε ο ασθενής να καταλάβει καλύτερα τη δραστική ουσία, τις προφυλάξεις, τις πιθανές παρενέργειες και τη σχέση με εξετάσεις. Όμως οι οδηγοί δεν αντικαθιστούν τη συνταγή και την εξατομίκευση.

Ειδική προσοχή χρειάζεται σε αλλεργία σε πενικιλίνες ή κεφαλοσπορίνες, εγκυμοσύνη, θηλασμό, νεφρική ανεπάρκεια, ηπατική νόσο, ιστορικό αρρυθμιών, λήψη αντιπηκτικών, στατινών, αντιαρρυθμικών ή άλλων φαρμάκων με πιθανές αλληλεπιδράσεις.

10Πενικιλίνες και β-λακταμικά

Οι πενικιλίνες και τα β-λακταμικά είναι από τις πιο γνωστές κατηγορίες αντιβιοτικών. Σε αναπνευστικές λοιμώξεις μπορεί να χρησιμοποιηθούν όταν υπάρχει σωστή ένδειξη, όπως σε επιβεβαιωμένη στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα ή σε ορισμένες βακτηριακές λοιμώξεις ΩΡΛ και κατώτερου αναπνευστικού. Παραδείγματα οδηγών στο site είναι το Augmentin, το Amoxil / Αμοξικιλλίνη, το Begalin και το Ospen.

Η αμοξικιλλίνη/κλαβουλανικό δεν είναι απλώς «πιο δυνατό Amoxil». Είναι συνδυασμός με διαφορετικό φάσμα και διαφορετικό προφίλ ανεπιθύμητων ενεργειών, όπως περισσότερες γαστρεντερικές ενοχλήσεις σε ορισμένους ασθενείς. Γι’ αυτό δεν πρέπει να χρησιμοποιείται χωρίς λόγο όταν αρκεί πιο στενό σχήμα ή όταν η λοίμωξη είναι ιογενής.

Σημαντικό είναι το ιστορικό αλλεργίας στην πενικιλίνη να αναφέρεται πάντα στον γιατρό. Άλλο είναι μια πραγματική αλλεργική αντίδραση με κνίδωση, αγγειοοίδημα ή αναφυλαξία και άλλο μια παλιά ναυτία ή διάρροια που αποδόθηκε σε αντιβιοτικό. Η σωστή περιγραφή της αντίδρασης βοηθά να μη στερηθεί ο ασθενής χρήσιμες επιλογές ή να μην εκτεθεί σε κίνδυνο.

Σε παρατεταμένη θεραπεία, σε ηλικιωμένους ή σε ασθενείς με νεφρική νόσο, μπορεί να χρειαστεί έλεγχος νεφρικής λειτουργίας ή προσαρμογή δόσης, ανάλογα με το φάρμακο και την κλινική κατάσταση.

11Κεφαλοσπορίνες στις αναπνευστικές λοιμώξεις

Οι κεφαλοσπορίνες είναι β-λακταμικά αντιβιοτικά με πολλές δραστικές ουσίες και διαφορετικά φάσματα δράσης. Σε αναπνευστικές λοιμώξεις μπορεί να χρησιμοποιηθούν σε επιλεγμένες περιπτώσεις, ανάλογα με τη διάγνωση, την ηλικία, την πιθανή αιτία και το ιστορικό αλλεργιών. Δεν είναι όλες οι κεφαλοσπορίνες ίδιες ούτε καλύπτουν τα ίδια μικρόβια.

Στο site υπάρχουν οδηγοί για Zinadol / Κεφουροξίμη, Ceclor / Κεφακλόρη, Procef / Cefprozil και Rocephin / Κεφτριαξόνη. Άλλο είναι μια από του στόματος κεφαλοσπορίνη για επιλεγμένη λοίμωξη κοινότητας και άλλο μια ενέσιμη κεφαλοσπορίνη που χρησιμοποιείται σε πιο σοβαρές ή ειδικές καταστάσεις.

Σε ασθενείς με αναφερόμενη αλλεργία στην πενικιλίνη, η επιλογή κεφαλοσπορίνης χρειάζεται προσοχή. Ο γιατρός αξιολογεί τι είδους αντίδραση είχε συμβεί, πόσο σοβαρή ήταν και αν υπάρχει ασφαλής εναλλακτική.

Σε υποτροπές, αποτυχία θεραπείας ή σοβαρότερη λοίμωξη, η καλλιέργεια και το αντιβιόγραμμα μπορεί να γίνουν σημαντικά. Η εμπειρική αλλαγή από το ένα αντιβιοτικό στο άλλο χωρίς τεκμηρίωση μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένη κάλυψη και περισσότερες ανεπιθύμητες ενέργειες.

12Μακρολίδες: Zithromax, Klaricid και Erythrocin

Οι μακρολίδες περιλαμβάνουν φάρμακα όπως η αζιθρομυκίνη, η κλαριθρομυκίνη και η ερυθρομυκίνη. Στο site υπάρχουν οδηγοί για Zithromax / Αζιθρομυκίνη, Klaricid / Κλαριθρομυκίνη και Erythrocin / Ερυθρομυκίνη.

Οι μακρολίδες μπορεί να χρησιμοποιηθούν σε επιλεγμένες αναπνευστικές λοιμώξεις, αλλά δεν πρέπει να θεωρούνται αυτόματη λύση για κάθε βήχα ή πονόλαιμο. Σε αρκετές περιοχές υπάρχει σημαντική αντοχή ορισμένων μικροβίων σε μακρολίδες, ενώ σε ορισμένες διαγνώσεις η προτιμώμενη θεραπεία μπορεί να είναι διαφορετική.

Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στις αλληλεπιδράσεις. Η κλαριθρομυκίνη και η ερυθρομυκίνη μπορούν να αλληλεπιδράσουν με αρκετά φάρμακα, όπως ορισμένες στατίνες, αντιαρρυθμικά, αντιπηκτικά ή άλλα φάρμακα που επηρεάζουν το QT. Η αζιθρομυκίνη έχει διαφορετικό προφίλ, αλλά και αυτή χρειάζεται προσοχή σε ασθενείς με ιστορικό αρρυθμιών ή λήψη φαρμάκων που επηρεάζουν την καρδιακή αγωγιμότητα.

Οι γαστρεντερικές ενοχλήσεις, η ναυτία, η διάρροια και η δυσφορία στο στομάχι είναι συχνές αιτίες διακοπής ή λανθασμένης λήψης. Αν εμφανιστούν σοβαρά συμπτώματα, αλλεργική αντίδραση, ίκτερος ή έντονη επιδείνωση, χρειάζεται άμεση επικοινωνία με γιατρό.

13Τετρακυκλίνες και φθοριοκινολόνες

Η δοξυκυκλίνη ανήκει στις τετρακυκλίνες και μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε επιλεγμένες αναπνευστικές λοιμώξεις, ανάλογα με τη διάγνωση, την ηλικία, τις αντενδείξεις και το ιστορικό. Σχετικός οδηγός είναι το Vibramycin / Δοξυκυκλίνη.

Η δοξυκυκλίνη χρειάζεται σωστό τρόπο λήψης: αρκετό νερό, αποφυγή κατάκλισης αμέσως μετά, προσοχή σε σκευάσματα ασβεστίου/σιδήρου/μαγνησίου και ενημέρωση για φωτοευαισθησία. Η χρήση στην εγκυμοσύνη και σε παιδιά απαιτεί ειδική ιατρική αξιολόγηση και δεν πρέπει να εφαρμόζεται μηχανικά.

Οι φθοριοκινολόνες, όπως η λεβοφλοξασίνη και η μοξιφλοξασίνη, έχουν σημαντικό ρόλο σε συγκεκριμένες λοιμώξεις αλλά η χρήση τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι περιορισμένη λόγω σπάνιων αλλά δυνητικά μακροχρόνιων, αναπηρικών και ενίοτε μη αναστρέψιμων ανεπιθύμητων ενεργειών από τένοντες, μύες, αρθρώσεις και νευρικό σύστημα. Δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται για μη σοβαρές λοιμώξεις που μπορεί να βελτιωθούν χωρίς αντιβίωση ή για ήπιες/μέτριες λοιμώξεις όταν υπάρχουν κατάλληλες συνήθεις εναλλακτικές.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε ηλικιωμένους, σε νεφρική δυσλειτουργία, μετά από μεταμόσχευση και σε ασθενείς που λαμβάνουν συστηματικά κορτικοστεροειδή, επειδή αυξάνεται ο κίνδυνος τενοντίτιδας και ρήξης τένοντα. Η ταυτόχρονη χρήση φθοριοκινολόνης και συστηματικού κορτικοστεροειδούς πρέπει γενικά να αποφεύγεται όταν είναι δυνατό. Δείτε τους οδηγούς Tavanic / Λεβοφλοξασίνη και Avelox / Μοξιφλοξασίνη.

14Εξετάσεις αίματος σε αναπνευστικές λοιμώξεις

Οι εξετάσεις αίματος δεν μπορούν από μόνες τους να χαρακτηρίσουν μια λοίμωξη ως «ιογενή» ή «βακτηριακή». Μπορούν όμως να βοηθήσουν στην εκτίμηση της βαρύτητας, της φλεγμονής, της αφυδάτωσης, της πορείας και της ασφάλειας μιας θεραπείας. Η κλινική εικόνα παραμένει το βασικότερο στοιχείο.

Δείτε επίσης: Γενική αίματος, CRP, ΤΚΕ, Δείκτες Φλεγμονής και Αντιβιοτικά & Εξετάσεις Αίματος.

15Καλλιέργειες, Strep Test και αντιβιόγραμμα

Σε πονόλαιμο με υποψία στρεπτόκοκκου, το Strep Test ή η καλλιέργεια φαρυγγικού βοηθούν να τεκμηριωθεί η λοίμωξη και να περιοριστεί η άσκοπη χρήση αντιβιοτικών. Όταν υπάρχουν σαφή ιογενή συμπτώματα, ο έλεγχος για GAS συνήθως δεν χρειάζεται.

Το rapid test δίνει γρήγορη απάντηση και έχει υψηλή ειδικότητα, ενώ η καλλιέργεια παραμένει η κλασική μέθοδος αναφοράς. Στα συμπτωματικά παιδιά άνω των 3 ετών, ένα αρνητικό rapid μπορεί να χρειαστεί καλλιέργεια επιβεβαίωσης. Δείτε τη σύγκριση Strep Test vs Καλλιέργεια Φαρυγγικού.

Το αντιβιόγραμμα γίνεται αφού απομονωθεί κατάλληλο βακτήριο σε καλλιέργεια και δείχνει την ευαισθησία ή αντοχή του σε αντιβιοτικά. Δεν είναι μια γενική εξέταση που γίνεται χωρίς δείγμα ή χωρίς μικρόβιο. Έχει ιδιαίτερη αξία σε υποτροπές, αποτυχία θεραπείας, ειδικές καλλιέργειες, νοσοκομειακές λοιμώξεις ή ανοσοκαταστολή.

Σε παραγωγικό βήχα ή πνευμονία, η καλλιέργεια πτυέλων δεν χρειάζεται σε κάθε ήπιο περιστατικό. Είναι πιο χρήσιμη όταν η λοίμωξη είναι μέτρια/σοβαρή, υπάρχει αποτυχία θεραπείας, σημαντική συννοσηρότητα, πρόσφατη νοσηλεία ή αυξημένη πιθανότητα ανθεκτικού μικροβίου και όταν μπορεί να ληφθεί ποιοτικό δείγμα.

16Νεφρικός και ηπατικός έλεγχος με αντιβιοτικά

Σε μια σύντομη θεραπεία σε νεότερο ασθενή χωρίς συνοδά προβλήματα δεν χρειάζεται πάντα εκτεταμένος εργαστηριακός έλεγχος. Σε ηλικιωμένους, χρόνια νεφρική ή ηπατική νόσο, αφυδάτωση, πολυφαρμακία, παρατεταμένη θεραπεία ή αντιβιοτικά που απαιτούν προσαρμογή, μπορεί να χρειαστούν ουρία, κρεατινίνη, eGFR, ηλεκτρολύτες, AST, ALT, γ-GT ή χολερυθρίνη.

Ο νεφρικός έλεγχος είναι ιδιαίτερα σημαντικός επειδή αρκετά αντιβιοτικά αποβάλλονται από τους νεφρούς. Σε μειωμένη νεφρική λειτουργία μπορεί να απαιτείται αλλαγή δόσης ή μεσοδιαστήματος. Δείτε τον κεντρικό οδηγό Νεφρική Λειτουργία – Κρεατινίνη, eGFR και Ουρία.

Ο ηπατικός έλεγχος μπορεί να χρειάζεται όταν υπάρχει προϋπάρχουσα ηπατική νόσος, ίκτερος, αύξηση τρανσαμινασών ή φάρμακο με πιθανή ηπατική επιβάρυνση. Για οργανωμένη ερμηνεία ALT, AST, γ-GT, ALP και χολερυθρίνης δείτε τον Ηπατικό Έλεγχο.

Η ίδια η λοίμωξη μπορεί να επιβαρύνει νεφρική και μεταβολική κατάσταση μέσω πυρετού, μειωμένης πρόσληψης υγρών, εμέτων ή διάρροιας. Γι’ αυτό ο εργαστηριακός έλεγχος σε ευάλωτο ασθενή αφορά συνολικά την ασφάλεια και όχι μόνο το αντιβιοτικό.

17Πότε χρειάζεται άμεση επανεκτίμηση

Χρειάζεται άμεση ιατρική επανεκτίμηση όταν υπάρχει δύσπνοια, πόνος στο στήθος, σύγχυση, κυάνωση, χαμηλός κορεσμός, αιμόπτυση, έντονη καταβολή, επίμονος υψηλός πυρετός ή επιδείνωση μετά από αρχική βελτίωση. Αυτά τα σημεία μπορεί να δείχνουν πνευμονία, επιπλοκή, σοβαρή λοίμωξη ή άλλη κατάσταση που δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί μόνο με τηλεφωνική αλλαγή αντιβίωσης.

Επανεκτίμηση χρειάζεται επίσης όταν ο ασθενής είναι ηλικιωμένος, ανοσοκατεσταλμένος, έχει σοβαρή καρδιοπνευμονική νόσο, ΧΑΠ, νεφρική νόσο, ηπατική νόσο ή λαμβάνει πολλά φάρμακα. Σε αυτές τις ομάδες η κλινική εικόνα μπορεί να είναι λιγότερο τυπική, ενώ η επιδείνωση μπορεί να συμβεί ταχύτερα.

Αν έχει ήδη ξεκινήσει αντιβιοτικό και δεν υπάρχει βελτίωση στο αναμενόμενο χρονικό διάστημα, δεν είναι σωστό να προστίθεται δεύτερο αντιβιοτικό χωρίς εκτίμηση. Χρειάζεται να ελεγχθεί αν η αρχική διάγνωση ήταν σωστή, αν το φάρμακο ήταν κατάλληλο, αν η λήψη έγινε σωστά, αν υπάρχει επιπλοκή ή αν το πρόβλημα δεν είναι βακτηριακό.

Στην επανεκτίμηση μπορεί να ζητηθούν γενική αίματος, CRP, βιοχημικός έλεγχος, καλλιέργειες ή απεικονιστικός έλεγχος. Ο σκοπός δεν είναι να «μαζευτούν εξετάσεις», αλλά να απαντηθεί συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα.

18Συχνά λάθη με αντιβιοτικά στο αναπνευστικό

Συχνό λάθος είναι η λήψη αντιβιοτικού χωρίς ιατρική οδηγία επειδή υπάρχει βήχας ή επειδή «το ίδιο φάρμακο βοήθησε την προηγούμενη φορά». Η νέα λοίμωξη μπορεί να έχει τελείως διαφορετική αιτία: γρίπη, RSV, COVID-19, βρογχίτιδα, άσθμα, ΧΑΠ, πνευμονία ή άλλη κατάσταση.

• Χρήση παλιάς αντιβίωσης που έχει μείνει στο σπίτι.
• Έναρξη αντιβιοτικού μόνο επειδή τα πτύελα είναι πράσινα ή η CRP είναι αυξημένη.
• Αλλαγή ή προσθήκη δεύτερου αντιβιοτικού χωρίς επανεκτίμηση.
• Διακοπή, παράταση ή αλλαγή της συνταγογραφημένης διάρκειας χωρίς οδηγία.
• Μη αναφορά αλλεργίας σε πενικιλίνες/κεφαλοσπορίνες ή σημαντικών φαρμάκων.
• Χρήση φθοριοκινολόνης ως «ισχυρότερης λύσης» σε ήπια λοίμωξη χωρίς σαφή ένδειξη.

Η αντιμικροβιακή θεραπεία πρέπει να είναι όσο γίνεται στοχευμένη: σωστή ένδειξη, κατάλληλο φάρμακο, σωστή δόση και σωστή διάρκεια. Όπου υπάρχει διαθέσιμο μικροβιολογικό αποτέλεσμα, η αγωγή επανεκτιμάται ώστε να αποφεύγεται άσκοπα ευρύ φάσμα.

19Χρήσιμοι εσωτερικοί οδηγοί

Ο οδηγός αυτός συνδέει το κομμάτι της αντιβίωσης με τον ευρύτερο αναπνευστικό κόμβο, τις εξετάσεις και τους ειδικούς οδηγούς φαρμάκων. Τα παρακάτω links έχουν ελεγχθεί ώστε να οδηγούν στις αντίστοιχες δημοσιευμένες σελίδες.

Για ειδικά αντιβιοτικά, συνεχίστε στους ήδη συνδεδεμένους οδηγούς Augmentin, Amoxil, Begalin, Ospen, Zinadol, Ceclor, Procef, Rocephin, Zithromax, Klaricid, Erythrocin, Vibramycin, Tavanic και Avelox. Η σύνδεση με τα επιμέρους άρθρα βοηθά στην ενημέρωση για δραστική ουσία, αντενδείξεις, ανεπιθύμητες ενέργειες και εργαστηριακή παρακολούθηση χωρίς να μετατρέπεται το παρόν άρθρο σε κατάλογο δοσολογιών.

20Συχνές ερωτήσεις

21Τι να θυμάστε

Τα αντιβιοτικά για αναπνευστικές λοιμώξεις δεν είναι γενική λύση για κάθε βήχα, πονόλαιμο, μπούκωμα ή πυρετό. Χρειάζονται όταν υπάρχει βακτηριακή λοίμωξη ή σαφής ιατρική ένδειξη. Στις περισσότερες απλές ιώσεις, η αντιβίωση δεν βοηθά και μπορεί να προκαλέσει παρενέργειες ή να ενισχύσει την αντοχή των μικροβίων.

Η γενική αίματος, η CRP, η ΤΚΕ, οι καλλιέργειες, το rapid strep και το αντιβιόγραμμα βοηθούν σε επιλεγμένες περιπτώσεις, αλλά δεν αντικαθιστούν την κλινική εξέταση. Η ερμηνεία τους πρέπει να γίνεται μαζί με τα συμπτώματα, τη διάρκεια, την ηλικία, τα χρόνια νοσήματα και τα φάρμακα που λαμβάνει ο ασθενής.

Αν υπάρχει δύσπνοια, πόνος στο θώρακα, χαμηλός κορεσμός, έντονη καταβολή, σύγχυση, αιμόπτυση ή επιδείνωση μετά από αρχική βελτίωση, χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση. Η σωστή χρήση αντιβιοτικών προστατεύει τον ασθενή, μειώνει τις επιπλοκές και βοηθά να παραμείνουν τα αντιβιοτικά αποτελεσματικά όταν πραγματικά χρειάζονται.

22Χρήσιμες Επιλογές & Βιβλιογραφία

Βιβλιογραφία και επίσημες πηγές