Ospen (Πενικιλίνη V): Χρήσεις, Δοσολογία, Παρενέργειες, Στρεπτόκοκκος & Εξετάσεις

1Τι είναι το Ospen

Το Ospen είναι εμπορικό όνομα αντιβιοτικού που περιέχει φαινοξυμεθυλοπενικιλλίνη, δηλαδή πενικιλίνη V. Πρόκειται για παλαιό, κλασικό και στενού φάσματος αντιβιοτικό της οικογένειας των πενικιλλινών, το οποίο δρα σε συγκεκριμένα ευαίσθητα βακτήρια. Η πρακτική του αξία δεν βρίσκεται στο ότι είναι «δυνατότερο» από άλλα αντιβιοτικά, αλλά στο ότι μπορεί να είναι πολύ στοχευμένο όταν το μικρόβιο είναι κατάλληλο, όπως σε αρκετές περιπτώσεις στρεπτοκοκκικής φαρυγγίτιδας.

Στην καθημερινή αναζήτηση ο ασθενής μπορεί να το βρει ως Ospen, πενικιλίνη V, Penicillin V ή φαινοξυμεθυλοπενικιλλίνη. Για το συγκεκριμένο άρθρο, το βασικό εμπορικό focus είναι το Ospen, επειδή είναι το όνομα που αναγνωρίζεται συχνότερα στην Ελλάδα και συνδέεται με τη συγκεκριμένη δραστική ουσία. Η πραγματική διαθεσιμότητα ενός σκευάσματος μπορεί να αλλάζει και πρέπει να επιβεβαιώνεται από τον φαρμακοποιό ή τον θεράποντα ιατρό.

Το Ospen δεν είναι αντιβιοτικό για κάθε λοίμωξη. Δεν καλύπτει όλα τα μικρόβια, δεν καλύπτει ιούς και δεν πρέπει να λαμβάνεται επειδή κάποιος έχει απλώς πονόλαιμο, βήχα ή πυρετό. Πολλές λοιμώξεις του αναπνευστικού είναι ιογενείς και περνούν χωρίς αντιβιοτικό. Εκεί που το Ospen έχει θέση είναι όταν η κλινική εικόνα και, όπου χρειάζεται, ο εργαστηριακός έλεγχος δείχνουν πιθανή ή επιβεβαιωμένη βακτηριακή λοίμωξη από ευαίσθητο μικρόβιο.

Για γενική κατανόηση της σωστής χρήσης αντιβιοτικών μπορείτε να δείτε και τον κεντρικό οδηγό Αντιβιοτικά: Πλήρης Οδηγός για Σωστή Χρήση, Παρενέργειες και Εξετάσεις.

2Πενικιλίνη V: τι σημαίνει

Η πενικιλίνη V είναι η από του στόματος μορφή πενικιλίνης που χρησιμοποιείται σε συγκεκριμένες λοιμώξεις από ευαίσθητα βακτήρια. Διαφέρει από την ενέσιμη πενικιλίνη G και από νεότερες πενικιλίνες όπως η αμοξικιλλίνη, επειδή έχει διαφορετική φαρμακοκινητική, διαφορετικό φάσμα χρήσης και διαφορετικό τρόπο πρακτικής χορήγησης. Δεν πρέπει να συγχέεται με κάθε φάρμακο που «ανήκει στις πενικιλίνες».

Η ονομασία «V» δεν σημαίνει βιταμίνη ούτε ειδική ενίσχυση. Είναι φαρμακολογική ονομασία που ξεχωρίζει τη φαινοξυμεθυλοπενικιλλίνη από άλλες μορφές πενικιλίνης. Στην πράξη, όταν ο γιατρός γράφει Ospen, αναφέρεται σε αυτή τη στενού φάσματος πενικιλίνη που λαμβάνεται από το στόμα.

Το στενό φάσμα είναι σημαντικό πλεονέκτημα όταν χρησιμοποιείται σωστά. Ένα αντιβιοτικό στενού φάσματος στοχεύει πιο συγκεκριμένα μικρόβια και δεν «χτυπά» άσκοπα τόσο μεγάλο μέρος της φυσιολογικής μικροβιακής χλωρίδας όσο ορισμένα ευρύτερα αντιβιοτικά. Αυτό συνδέεται με την ορθή χρήση αντιβιοτικών και την προσπάθεια περιορισμού της μικροβιακής αντοχής.

3Πώς δρα στον οργανισμό

Το Ospen δρα αναστέλλοντας τη σύνθεση του βακτηριακού κυτταρικού τοιχώματος. Τα βακτήρια χρειάζονται ένα λειτουργικό κυτταρικό τοίχωμα για να διατηρούν τη μορφή και την επιβίωσή τους. Όταν η πενικιλίνη V δεσμεύεται σε συγκεκριμένες πενικιλλινοδεσμευτικές πρωτεΐνες, εμποδίζει ένα κρίσιμο βήμα στη δημιουργία αυτού του τοιχώματος. Έτσι, τα ευαίσθητα βακτήρια δεν μπορούν να πολλαπλασιαστούν σωστά και τελικά καταστρέφονται.

Η δράση αυτή αφορά βακτήρια, όχι ιούς. Για αυτό το Ospen δεν έχει θέση σε κοινό κρυολόγημα, γρίπη, COVID-19 ή ιογενή φαρυγγίτιδα, εκτός αν υπάρχει ξεχωριστή βακτηριακή επιπλοκή που έχει εκτιμηθεί από γιατρό. Η χρήση αντιβιοτικού σε καθαρά ιογενή λοίμωξη δεν μειώνει τη διάρκεια της ίωσης και μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο παρενεργειών και αντοχής.

Η αποτελεσματικότητα του Ospen εξαρτάται από τρία πράγματα: το μικρόβιο πρέπει να είναι ευαίσθητο, η δόση και η διάρκεια πρέπει να είναι σωστές, και ο ασθενής πρέπει να το λαμβάνει με τον τρόπο που έχει δοθεί από τον γιατρό. Αν διακοπεί πρόωρα, αν λαμβάνεται ακανόνιστα ή αν χρησιμοποιηθεί σε λοίμωξη που δεν καλύπτει, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι ανεπαρκές.

Επειδή είναι αντιβιοτικό από το στόμα, η απορρόφηση από το πεπτικό σύστημα έχει σημασία. Για αυτό συχνά δίνεται οδηγία να λαμβάνεται πριν από το φαγητό, εκτός αν ο γιατρός ή ο φαρμακοποιός έχει δώσει διαφορετική οδηγία για τον συγκεκριμένο ασθενή.

4Για ποιες λοιμώξεις χρησιμοποιείται

Το Ospen χρησιμοποιείται σε ήπιες έως μέτριες λοιμώξεις από μικρόβια ευαίσθητα στην πενικιλίνη V. Κλασική ένδειξη είναι η φαρυγγίτιδα ή αμυγδαλίτιδα από β-αιμολυτικό στρεπτόκοκκο ομάδας Α, όταν η διάγνωση είναι πιθανή ή επιβεβαιωμένη. Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί σε ορισμένες λοιμώξεις της στοματικής και ρινοφαρυγγικής περιοχής, του αναπνευστικού, του δέρματος ή των βλεννογόνων, πάντα με ιατρική καθοδήγηση.

Η ένδειξη δεν πρέπει να μεταφράζεται ως «το Ospen κάνει για κάθε λαιμό». Ο πονόλαιμος μπορεί να οφείλεται σε ιό, αλλεργία, ξηρότητα, γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, ερεθισμό, λοιμώδη μονοπυρήνωση ή άλλα αίτια. Αν η εικόνα δεν ταιριάζει με στρεπτόκοκκο, το αντιβιοτικό μπορεί να είναι περιττό. Αν η εικόνα είναι σοβαρή ή άτυπη, μπορεί να χρειάζεται διαφορετική διερεύνηση.

Για λοιμώξεις που χρειάζονται ταυτοποίηση μικροβίου, ο ρόλος της καλλιέργειας και του αντιβιογράμματος είναι κρίσιμος. Δείτε αναλυτικά τον οδηγό Αντιβιόγραμμα – Τι είναι, πότε χρειάζεται και πώς ερμηνεύεται.

5Ospen και στρεπτόκοκκος λαιμού

Η πιο χαρακτηριστική χρήση του Ospen είναι η θεραπεία της στρεπτοκοκκικής φαρυγγίτιδας από β-αιμολυτικό στρεπτόκοκκο ομάδας Α. Ο στρεπτόκοκκος αυτός μπορεί να προκαλέσει έντονο πονόλαιμο, πυρετό, διογκωμένους τραχηλικούς λεμφαδένες, ερυθρές ή πυώδεις αμυγδαλές και απουσία βήχα. Ωστόσο, τα συμπτώματα από μόνα τους δεν είναι πάντα αρκετά για βέβαιη διάγνωση.

Η επιβεβαίωση μπορεί να γίνει με rapid strep test ή με καλλιέργεια φαρυγγικού εκκρίματος, ανάλογα με την ηλικία, την κλινική εικόνα, τη διαθεσιμότητα και την ιατρική κρίση. Σε παιδιά και εφήβους, η σωστή διάγνωση έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή βοηθά να χορηγηθεί αντιβιοτικό όταν πραγματικά χρειάζεται και να αποφευχθεί όταν η λοίμωξη είναι ιογενής.

Στο εργαστηριακό επίπεδο, το Strep test (GAS) δίνει γρήγορη ένδειξη για στρεπτόκοκκο ομάδας Α, ενώ η καλλιέργεια φαρυγγικού εκκρίματος αποτελεί κλασική μικροβιολογική μέθοδο για την ανίχνευση παθογόνων βακτηρίων στον φάρυγγα. Για αναλυτική σύγκριση μπορείτε να δείτε και το άρθρο Strep test vs καλλιέργεια φαρυγγικού.

Το Ospen μπορεί να μειώσει τη διάρκεια και τη μεταδοτικότητα της επιβεβαιωμένης στρεπτοκοκκικής φαρυγγίτιδας και να βοηθήσει στην πρόληψη επιπλοκών, όταν χρησιμοποιείται σωστά. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να λαμβάνεται προληπτικά σε κάθε πονόλαιμο. Η διάκριση ανάμεσα σε ιογενή και στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα είναι ακριβώς ο λόγος που ο εργαστηριακός έλεγχος έχει πρακτική αξία.

6Πότε δεν χρειάζεται αντιβίωση

Το Ospen δεν χρειάζεται όταν η λοίμωξη είναι πιθανότατα ιογενής και δεν υπάρχουν ενδείξεις βακτηριακής επιπλοκής. Ρινική καταρροή, βήχας, βραχνάδα, επιπεφυκίτιδα, ήπιος πονόλαιμος με συμπτώματα κρυολογήματος και γενική εικόνα ίωσης συνήθως δεν δείχνουν στρεπτόκοκκο. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η αντιβίωση δεν επιταχύνει ουσιαστικά την ανάρρωση.

Δεν χρειάζεται επίσης να ξεκινά κάποιος Ospen επειδή «το είχε πάρει παλιά», επειδή «βοήθησε έναν συγγενή» ή επειδή «φοβάται μήπως κατέβει στο στήθος». Κάθε επεισόδιο λοίμωξης χρειάζεται νέα εκτίμηση. Τα ίδια συμπτώματα δεν σημαίνουν πάντα το ίδιο μικρόβιο, και η ίδια αγωγή δεν είναι πάντα σωστή.

Η άσκοπη χρήση αντιβιοτικών αυξάνει την πιθανότητα παρενεργειών, επηρεάζει τη φυσιολογική μικροβιακή χλωρίδα και συμβάλλει στη μικροβιακή αντοχή. Επίσης μπορεί να «θολώσει» την εικόνα μιας καλλιέργειας, αν ληφθεί αντιβιοτικό πριν από το σωστό δείγμα. Για αυτό, όταν υπάρχει ανάγκη καλλιέργειας, είναι σημαντικό να ενημερώνεται ο γιατρός και το εργαστήριο αν έχει ήδη ληφθεί αντιβίωση.

Για πιο αναλυτική προσέγγιση στο πότε χρειάζονται εξετάσεις μαζί με αντιβίωση, δείτε τον οδηγό Αντιβιοτικά και Εξετάσεις Αίματος: Πότε Χρειάζονται.

7Δοσολογία και διάρκεια αγωγής

Η δοσολογία του Ospen καθορίζεται από τον γιατρό, με βάση την ηλικία, το βάρος, τη λοίμωξη, τη βαρύτητα, τη νεφρική λειτουργία και το ιστορικό του ασθενούς. Στα ελληνικά σκευάσματα μπορεί να αναγράφεται περιεκτικότητα σε IU, ενώ σε άλλες χώρες η πενικιλίνη V μπορεί να αναφέρεται σε mg. Ο ασθενής δεν πρέπει να μετατρέπει μόνος του IU σε mg ούτε να αλλάζει σχήμα με βάση πληροφορίες από διαφορετικά σκευάσματα.

Σε στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα, η διάρκεια συχνά είναι αρκετές ημέρες και μπορεί να φτάνει τις 10 ημέρες σε επιβεβαιωμένη ή πιθανή λοίμωξη από στρεπτόκοκκο ομάδας Α, ανάλογα με την οδηγία του γιατρού και τις κατευθυντήριες οδηγίες που ακολουθούνται. Σε άλλες λοιμώξεις, η διάρκεια μπορεί να διαφέρει. Το σημαντικό είναι να μην διακόπτεται η αγωγή μόλις υποχωρήσει ο πόνος, εκτός αν το ζητήσει ο γιατρός.

Αν χάσετε δόση, μη διπλασιάζετε αυθαίρετα την επόμενη. Ακολουθήστε τις οδηγίες του φύλλου οδηγιών ή επικοινωνήστε με γιατρό/φαρμακοποιό, ειδικά αν έχουν χαθεί πολλές δόσεις ή αν η λοίμωξη δεν βελτιώνεται.

8Πώς λαμβάνεται σωστά

Το Ospen λαμβάνεται από το στόμα, συνήθως με νερό. Τα δισκία δεν πρέπει να μασώνται, εκτός αν υπάρχει ειδική οδηγία για συγκεκριμένη μορφή. Η πενικιλίνη V συχνά συστήνεται να λαμβάνεται πριν από το φαγητό, επειδή η τροφή μπορεί να μειώσει την απορρόφηση ή να επηρεάσει τα επίπεδα του φαρμάκου. Στην πράξη, ο ασθενής πρέπει να ακολουθεί την οδηγία που έχει δοθεί στη συνταγή και στο φύλλο οδηγιών.

Η σταθερότητα των ωρών είναι σημαντική. Αν το φάρμακο έχει δοθεί ανά συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα, πρέπει να γίνεται προσπάθεια να τηρείται αυτό το διάστημα όσο γίνεται πιο σταθερά. Δεν βοηθά να λαμβάνονται δύο δόσεις πολύ κοντά και μετά να μένει μεγάλο κενό. Η σταθερή λήψη βοηθά να διατηρούνται επαρκή επίπεδα αντιβιοτικού.

Αν υπάρχει πόσιμο εναιώρημα, χρειάζεται σωστή ανασύσταση και σωστή μέτρηση με δοσομετρική σύριγγα ή ειδικό δοσομετρικό κουτάλι. Το κουτάλι κουζίνας δεν είναι αξιόπιστο μέτρο. Επίσης, ο γονέας πρέπει να ελέγχει την περιεκτικότητα του σκευάσματος, γιατί διαφορετικά σιρόπια μπορεί να έχουν διαφορετική ποσότητα δραστικής ουσίας ανά 5 ml.

9Ospen σε παιδιά

Στα παιδιά, το Ospen μπορεί να χρησιμοποιηθεί όταν υπάρχει κατάλληλη ένδειξη, συχνότερα σε επιβεβαιωμένη ή ισχυρά πιθανή στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα. Η παιδιατρική χορήγηση δεν πρέπει να γίνεται με δόση «από μνήμης». Το βάρος του παιδιού αλλάζει, η περιεκτικότητα του σκευάσματος μπορεί να διαφέρει και η διάγνωση κάθε φορά μπορεί να είναι άλλη.

Ο παιδίατρος αποφασίζει αν χρειάζεται αντιβίωση, αν πρέπει να γίνει strep test, αν χρειάζεται καλλιέργεια φαρυγγικού και ποιο αντιβιοτικό είναι κατάλληλο. Σε παιδιά με πονόλαιμο, πυρετό, κοιλιακό άλγος ή εμετούς, η εικόνα μπορεί να μοιάζει με στρεπτόκοκκο, αλλά δεν είναι πάντα στρεπτόκοκκος. Αν υπάρχει βήχας, καταρροή και βραχνάδα, η πιθανότητα ίωσης είναι συχνά μεγαλύτερη.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν το παιδί έχει ιστορικό αλλεργίας σε πενικιλίνη, προηγούμενο εξάνθημα με αντιβίωση, σοβαρή διάρροια, χρόνια νόσο ή λαμβάνει άλλα φάρμακα. Ο γονέας πρέπει να αναφέρει όλες αυτές τις πληροφορίες πριν ξεκινήσει η αγωγή. Δεν αρκεί να πει «έχει πάρει παλιά αντιβίωση». Χρειάζεται να αναφέρει ποιο φάρμακο, σε ποια ηλικία, για ποιο λόγο και τι αντίδραση εμφανίστηκε.

Για παιδιατρικά λάθη στη δοσολογία φαρμάκων μπορείτε να δείτε τον οδηγό Αντιπυρετικά, Αντιβιώσεις & Συχνά Λάθη στα Παιδιά.

10Εγκυμοσύνη και θηλασμός

Οι πενικιλίνες γενικά θεωρούνται από τις πιο γνωστές κατηγορίες αντιβιοτικών στην κύηση και στον θηλασμό, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι μια έγκυος ή θηλάζουσα γυναίκα πρέπει να πάρει Ospen χωρίς ιατρική οδηγία. Η απόφαση εξαρτάται από τη λοίμωξη, τη βαρύτητα, την εβδομάδα κύησης, το αλλεργικό ιστορικό και τις εναλλακτικές επιλογές.

Στην εγκυμοσύνη, η σωστή διάγνωση είναι ιδιαίτερα σημαντική. Ένας πονόλαιμος μπορεί να είναι ιογενής και να μη χρειάζεται αντιβίωση, αλλά μια επιβεβαιωμένη βακτηριακή λοίμωξη μπορεί να χρειάζεται θεραπεία. Ο γιατρός ζυγίζει το όφελος της θεραπείας έναντι του κινδύνου της μη θεραπευμένης λοίμωξης. Η αυτοθεραπεία είναι λάθος και μπορεί να οδηγήσει είτε σε άσκοπη έκθεση είτε σε καθυστέρηση σωστής αντιμετώπισης.

Στον θηλασμό, μικρές ποσότητες ορισμένων αντιβιοτικών μπορεί να περάσουν στο μητρικό γάλα. Συνήθως αυτό δεν αποτελεί πρόβλημα για πολλά σχήματα πενικιλίνης, αλλά χρειάζεται ενημέρωση του γιατρού, ειδικά αν το βρέφος έχει αλλεργικό ιστορικό, πρόωρη γέννηση, διάρροια, εξάνθημα ή άλλη ευαισθησία. Οποιοδήποτε εξάνθημα, διάρροια ή ασυνήθιστη αντίδραση στο βρέφος πρέπει να αναφέρεται.

Η πρακτική οδηγία είναι απλή: σε κύηση ή θηλασμό δεν χρησιμοποιούμε παλιές συνταγές, δεν αλλάζουμε δόση και δεν διακόπτουμε πρόωρα αγωγή χωρίς επικοινωνία με γιατρό.

11Αλλεργία στην πενικιλίνη

Η αλλεργία στην πενικιλίνη είναι από τα σημαντικότερα σημεία που πρέπει να αναφερθούν πριν από τη λήψη Ospen. Ο ασθενής πρέπει να ενημερώσει τον γιατρό αν είχε ποτέ εξάνθημα, κνίδωση, πρήξιμο στο πρόσωπο ή στα χείλη, δύσπνοια, συριγμό, πτώση πίεσης ή αναφυλαξία μετά από πενικιλίνη, αμοξικιλλίνη, Augmentin ή άλλο β-λακταμικό αντιβιοτικό.

Δεν είναι κάθε ενόχληση αλλεργία. Ναυτία, ήπια διάρροια ή κοιλιακή δυσφορία μπορεί να είναι παρενέργειες και όχι αλλεργία. Από την άλλη, ένα γρήγορο εξάνθημα με φαγούρα, πρήξιμο ή δυσκολία στην αναπνοή είναι σοβαρό σήμα. Η ακριβής περιγραφή της προηγούμενης αντίδρασης βοηθά τον γιατρό να αποφασίσει αν το Ospen μπορεί να δοθεί ή αν χρειάζεται εναλλακτική αγωγή.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και με κεφαλοσπορίνες, επειδή μπορεί να υπάρχει διασταυρούμενη ευαισθησία σε ορισμένους ασθενείς με πραγματική αλλεργία σε β-λακταμικά. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι κεφαλοσπορίνες απαγορεύονται σε όλους όσους αναφέρουν «αλλεργία στην πενικιλίνη», αλλά η απόφαση πρέπει να είναι ιατρική.

12Παρενέργειες

Όπως κάθε αντιβιοτικό, το Ospen μπορεί να προκαλέσει παρενέργειες. Οι πιο συχνές είναι γαστρεντερικές ενοχλήσεις, όπως ναυτία, κοιλιακή δυσφορία, μαλακές κενώσεις ή διάρροια. Μπορεί επίσης να εμφανιστεί δυσάρεστη γεύση, ερεθισμός στο στόμα ή, σε ορισμένους ασθενείς, μυκητίαση λόγω μεταβολής της φυσιολογικής χλωρίδας.

Εξάνθημα μπορεί να εμφανιστεί είτε ως αλλεργική αντίδραση είτε ως μη ειδική αντίδραση σε λοίμωξη ή φάρμακο. Επειδή η διάκριση δεν είναι πάντα εύκολη, κάθε νέο εξάνθημα κατά τη διάρκεια αντιβίωσης πρέπει να αξιολογείται, ειδικά αν συνοδεύεται από φαγούρα, πρήξιμο, πυρετό, βλάβες στο στόμα, δυσκολία στην αναπνοή ή επιδείνωση της γενικής κατάστασης.

Σπανιότερα, αντιβιοτικά μπορούν να σχετιστούν με πιο σοβαρή διάρροια ή κολίτιδα, ειδικά όταν η διάρροια είναι έντονη, υδαρής, επίμονη, με αίμα ή συνοδεύεται από κοιλιακό πόνο και πυρετό. Σε τέτοια περίπτωση δεν πρέπει ο ασθενής να παίρνει μόνος του αντιδιαρροϊκά χωρίς ιατρική συμβουλή.

13Σημάδια που θέλουν άμεση επικοινωνία με γιατρό

Κατά τη διάρκεια λήψης Ospen, ο ασθενής πρέπει να επικοινωνήσει άμεσα με γιατρό αν εμφανίσει δύσπνοια, πρήξιμο στο πρόσωπο, στα χείλη ή στη γλώσσα, έντονη κνίδωση, ζάλη με αίσθημα λιποθυμίας ή συριγμό. Αυτά μπορεί να είναι σημεία σοβαρής αλλεργικής αντίδρασης και δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως απλή παρενέργεια.

Άμεση ιατρική επικοινωνία χρειάζεται επίσης αν υπάρχει επίμονη υψηλή πυρετική κίνηση παρά την αγωγή, επιδείνωση της γενικής κατάστασης, δυσκολία στην κατάποση σάλιου, αυχενική δυσκαμψία, έντονος μονόπλευρος πόνος στο λαιμό, δυσκολία στο άνοιγμα του στόματος ή σημεία αφυδάτωσης. Αυτά μπορεί να υποδηλώνουν επιπλοκή ή λοίμωξη που χρειάζεται διαφορετική αντιμετώπιση.

Σε παιδιά, αν υπάρχει υπνηλία, κακή επαφή, επίμονοι εμετοί, αναπνευστική δυσκολία, εξάνθημα που δεν ασπρίζει στην πίεση ή ταχεία επιδείνωση, η εκτίμηση πρέπει να είναι άμεση. Το αντιβιοτικό δεν αντικαθιστά την κλινική επανεκτίμηση όταν η εικόνα χειροτερεύει.

Η διάρροια με αίμα, ο έντονος κοιλιακός πόνος, η παρατεταμένη υδαρής διάρροια ή η διάρροια με πυρετό μετά από αντιβίωση χρειάζονται επικοινωνία με γιατρό. Δεν είναι σωστό να αντιμετωπίζονται μηχανικά με αντιδιαρροϊκά χωρίς να αξιολογηθεί η αιτία.

14Αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα

Ο ασθενής πρέπει να ενημερώνει τον γιατρό για όλα τα φάρμακα, συμπληρώματα και φυτικά σκευάσματα που λαμβάνει. Αν και το Ospen δεν έχει την ίδια ένταση αλληλεπιδράσεων με ορισμένα άλλα αντιβιοτικά, η συνολική αγωγή έχει σημασία, ειδικά σε ηλικιωμένους, σε ασθενείς με χρόνια νοσήματα ή σε όσους λαμβάνουν αντιπηκτικά, ανοσοκατασταλτικά ή πολλά φάρμακα ταυτόχρονα.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε ασθενείς που λαμβάνουν αντιπηκτική αγωγή, γιατί οι λοιμώξεις, η διατροφή, η διάρροια και ορισμένα φάρμακα μπορούν να επηρεάσουν την ισορροπία της αγωγής. Ο γιατρός μπορεί να ζητήσει πιο στενή παρακολούθηση, ανάλογα με το αντιπηκτικό και το ιστορικό του ασθενούς.

Αν ο ασθενής λαμβάνει μεθοτρεξάτη, φάρμακα για αυτοάνοσα, νεφροτοξικά φάρμακα ή έχει ιστορικό σοβαρών φαρμακευτικών αντιδράσεων, πρέπει να το αναφέρει. Η πλήρης εικόνα βοηθά τον γιατρό να επιλέξει το σωστό αντιβιοτικό, τη σωστή διάρκεια και την ανάγκη εργαστηριακού ελέγχου.

Για συνολική προσέγγιση φαρμάκων και εργαστηριακής παρακολούθησης μπορείτε να δείτε τον θεματικό οδηγό Οδηγοί Φαρμάκων & Εξετάσεις Αίματος.

15Νεφρική λειτουργία, ηλικιωμένοι και ειδικοί πληθυσμοί

Σε ασθενείς με φυσιολογική νεφρική λειτουργία και σύντομη αγωγή, το Ospen συνήθως δεν απαιτεί εκτεταμένο εργαστηριακό έλεγχο μόνο και μόνο επειδή δόθηκε. Ωστόσο, σε ηλικιωμένους, σε ασθενείς με χρόνια νεφρική νόσο, σε πολυφαρμακία ή σε παρατεταμένη/επαναλαμβανόμενη αγωγή, ο γιατρός μπορεί να χρειαστεί να αξιολογήσει τη νεφρική λειτουργία.

Η κρεατινίνη, η ουρία και το eGFR βοηθούν στην εκτίμηση της νεφρικής λειτουργίας. Αν ο ασθενής γνωρίζει ότι έχει μειωμένη νεφρική λειτουργία, μία παλιά τιμή κρεατινίνης δεν αρκεί πάντα. Οι τιμές αλλάζουν με αφυδάτωση, ηλικία, λοίμωξη, φάρμακα και χρόνια νοσήματα. Γι’ αυτό έχει σημασία να υπάρχει πρόσφατη εικόνα όταν ο γιατρός τη χρειάζεται.

Οι ηλικιωμένοι ασθενείς μπορεί να εμφανίσουν πιο εύκολα αφυδάτωση, διαταραχές από διάρροια, αλληλεπιδράσεις λόγω πολλών φαρμάκων και άτυπη κλινική εικόνα λοίμωξης. Σε αυτούς, η απόφαση για αντιβίωση δεν πρέπει να βασίζεται μόνο σε ένα σύμπτωμα, αλλά στη συνολική εικόνα, στις συννοσηρότητες και, όταν χρειάζεται, σε εργαστηριακό έλεγχο.

Σε ανοσοκατασταλμένους ασθενείς, σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη, χρόνια καρδιοπνευμονική νόσο ή πρόσφατη νοσηλεία, η λοίμωξη μπορεί να έχει διαφορετική βαρύτητα. Το Ospen μπορεί να μην είναι η κατάλληλη επιλογή σε όλες αυτές τις καταστάσεις και η ιατρική εκτίμηση είναι απαραίτητη.

16Πότε χρειάζονται εξετάσεις αίματος

Δεν χρειάζονται όλοι οι ασθενείς εξετάσεις αίματος πριν από μια σύντομη αγωγή με Ospen. Σε έναν κατά τα άλλα υγιή ασθενή με σαφή, ήπια, επιβεβαιωμένη στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα, ο γιατρός μπορεί να μην ζητήσει γενική αίματος ή βιοχημικό έλεγχο. Όταν όμως η εικόνα είναι πιο βαριά, παρατεταμένη, άτυπη ή υπάρχει ειδικό ιστορικό, οι εξετάσεις μπορούν να βοηθήσουν.

Η γενική αίματος μπορεί να δώσει πληροφορίες για λευκά αιμοσφαίρια, ουδετερόφιλα, λεμφοκύτταρα, αιμοσφαιρίνη και αιμοπετάλια. Η CRP και η ΤΚΕ είναι δείκτες φλεγμονής που βοηθούν στην εκτίμηση της έντασης και της πορείας, αλλά δεν ταυτοποιούν το μικρόβιο.

Σε ορισμένους ασθενείς μπορεί να χρειαστούν νεφρικοί δείκτες, όπως κρεατινίνη και ουρία, ή ηπατικά ένζυμα, όπως ALT, AST, γ-GT και ALP, κυρίως όταν υπάρχει χρόνια νόσος, πολυφαρμακία, παρατεταμένα συμπτώματα ή υποψία επιπλοκής. Για το ήπαρ μπορείτε να δείτε και τον οδηγό Τρανσαμινάσες, γ-GT & ALP.

17Strep test, καλλιέργεια, ASTO και αντιβιόγραμμα

Στη στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα, το πιο χρήσιμο εργαστηριακό ερώτημα είναι αν υπάρχει στρεπτόκοκκος ομάδας Α στον φάρυγγα. Το rapid strep test δίνει γρήγορη απάντηση, ενώ η καλλιέργεια φαρυγγικού μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως επιβεβαιωτική ή συμπληρωματική εξέταση, ανάλογα με την περίπτωση. Η σωστή λήψη φαρυγγικού επιχρίσματος έχει μεγάλη σημασία για την αξιοπιστία του αποτελέσματος.

Η ASTO ή ASO τίτλος δεν είναι εξέταση πρώτης γραμμής για να αποφασιστεί αν ένας οξύς πονόλαιμος χρειάζεται Ospen σήμερα. Η ASTO μετρά αντισώματα έναντι στρεπτοκοκκικής τοξίνης και συνήθως αυξάνεται μετά από χρόνο. Μπορεί να βοηθήσει σε διερεύνηση πρόσφατης στρεπτοκοκκικής λοίμωξης ή επιπλοκών, αλλά δεν αντικαθιστά το strep test ή την καλλιέργεια στην οξεία φαρυγγίτιδα. Δείτε αναλυτικά τον οδηγό Εξέταση ASTO (ASO τίτλος).

Το αντιβιόγραμμα έχει μεγαλύτερη σημασία σε καλλιέργειες όπου απομονώνεται μικρόβιο και πρέπει να φανεί σε ποια αντιβιοτικά είναι ευαίσθητο. Για παράδειγμα, σε καλλιέργεια ούρων, καλλιέργεια πτυέλων ή καλλιέργεια τραύματος, η επιλογή αντιβιοτικού μπορεί να εξαρτηθεί άμεσα από το αποτέλεσμα της καλλιέργειας και του αντιβιογράμματος.

Για τον β-αιμολυτικό στρεπτόκοκκο ομάδας Α μπορείτε να διαβάσετε τον αναλυτικό οδηγό Β-αιμολυτικός Στρεπτόκοκκος GAS: Συμπτώματα, Διάγνωση και Θεραπεία.

18Ospen vs Amoxil, Augmentin και άλλα αντιβιοτικά

Το Ospen δεν είναι ίδιο με το Amoxil, παρότι και τα δύο ανήκουν στην ευρύτερη οικογένεια των πενικιλινών. Το Amoxil περιέχει αμοξικιλλίνη, ενώ το Ospen περιέχει πενικιλίνη V. Η αμοξικιλλίνη έχει διαφορετικό φάσμα και διαφορετική πρακτική χρήση. Για αναλυτική σύγκριση με αμοξικιλλίνη μπορείτε να δείτε τον οδηγό Amoxil (Αμοξικιλλίνη): Χρήσεις, Δοσολογία και Παρενέργειες.

Το Augmentin περιέχει αμοξικιλλίνη μαζί με κλαβουλανικό οξύ. Το κλαβουλανικό βοηθά έναντι μικροβίων που παράγουν ορισμένες β-λακταμάσες, γι’ αυτό το Augmentin έχει ευρύτερο φάσμα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι πάντα καλύτερο. Αν το πρόβλημα καλύπτεται σωστά με στενότερο αντιβιοτικό, η χρήση ευρύτερου αντιβιοτικού μπορεί να είναι περιττή και να αυξάνει τον κίνδυνο παρενεργειών ή αντοχής. Δείτε τον οδηγό Augmentin: Χρήσεις, Δόση σε Παιδιά και Παρενέργειες.

Οι μακρολίδες, όπως κλαριθρομυκίνη ή αζιθρομυκίνη, μπορεί να χρησιμοποιηθούν σε ορισμένους ασθενείς με πραγματική αλλεργία στην πενικιλίνη ή ειδικές ενδείξεις, αλλά δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται απλώς επειδή είναι «πιο δυνατές». Η επιλογή αντιβιοτικού πρέπει να βασίζεται στο πιθανό μικρόβιο, στην τοπική αντοχή, στο ιστορικό αλλεργίας, στην ηλικία, στην κύηση, στα άλλα φάρμακα και στη βαρύτητα της λοίμωξης.

19Συχνά λάθη στη χρήση

Το πρώτο λάθος είναι η λήψη Ospen χωρίς ιατρική εκτίμηση, επειδή υπάρχει πονόλαιμος. Ο πονόλαιμος είναι σύμπτωμα, όχι διάγνωση. Μπορεί να οφείλεται σε ιό, στρεπτόκοκκο, αλλεργία, παλινδρόμηση ή άλλο αίτιο. Αν ο ασθενής πάρει αντιβίωση χωρίς ένδειξη, δεν θα θεραπεύσει την αιτία και μπορεί να καθυστερήσει τη σωστή διάγνωση.

Το δεύτερο λάθος είναι η χρήση παλιού κουτιού ή παλιάς συνταγής. Ακόμη και αν το φάρμακο δεν έχει λήξει, η παλιά οδηγία μπορεί να μην ταιριάζει στη νέα λοίμωξη. Επιπλέον, σε παιδιά, το βάρος αλλάζει και η παλιά δόση μπορεί να είναι λάθος. Αν το σιρόπι έχει ανασυσταθεί παλαιότερα, δεν πρέπει να χρησιμοποιείται χωρίς έλεγχο των οδηγιών φύλαξης και λήξης.

Το τρίτο λάθος είναι η πρόωρη διακοπή. Πολλοί ασθενείς σταματούν το αντιβιοτικό μόλις πέσει ο πυρετός ή υποχωρήσει ο πόνος. Σε επιβεβαιωμένη στρεπτοκοκκική λοίμωξη, η διάρκεια έχει σημασία και δεν πρέπει να αλλάζει χωρίς οδηγία. Αν εμφανιστεί παρενέργεια, ο σωστός δρόμος είναι επικοινωνία με γιατρό, όχι αυθαίρετη αλλαγή σε άλλο αντιβιοτικό.

Το τέταρτο λάθος είναι η λήψη αντιβιοτικού πριν από καλλιέργεια όταν υπάρχει ένδειξη καλλιέργειας. Αν έχει ήδη ξεκινήσει αντιβίωση, η καλλιέργεια μπορεί να επηρεαστεί. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί ποτέ να γίνει, αλλά ο ασθενής πρέπει να ενημερώσει το εργαστήριο και τον γιατρό.

Για το σύνολο των σχετικών εργαστηριακών υπηρεσιών μπορείτε να δείτε τη σελίδα Μικροβιολογικές Εξετάσεις & Καλλιέργειες.

20Συχνές ερωτήσεις

21Τι να θυμάστε

Το Ospen είναι πενικιλίνη V και έχει θέση κυρίως σε συγκεκριμένες λοιμώξεις από ευαίσθητα μικρόβια, με κλασικό παράδειγμα τη στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα. Δεν είναι αντιβιοτικό για κάθε πονόλαιμο και δεν βοηθά σε ιογενείς λοιμώξεις. Η διάγνωση πρέπει να βασίζεται στην κλινική εικόνα και, όταν χρειάζεται, σε strep test ή καλλιέργεια φαρυγγικού.

Η σωστή χρήση του Ospen απαιτεί σωστή δόση, σωστά χρονικά διαστήματα, σωστή διάρκεια και προσοχή σε αλλεργίες. Ο ασθενής πρέπει να αναφέρει ιστορικό αλλεργίας σε πενικιλίνη, προηγούμενες αντιδράσεις σε αντιβιοτικά, κύηση, θηλασμό, νεφρική νόσο και όλα τα φάρμακα που λαμβάνει.

Οι εξετάσεις αίματος δεν χρειάζονται σε κάθε σύντομη αγωγή, αλλά μπορούν να βοηθήσουν όταν η λοίμωξη είναι βαριά, παρατεταμένη, υποτροπιάζουσα ή αφορά ασθενή με ειδικό ιστορικό. Η γενική αίματος, η CRP, η ΤΚΕ, η κρεατινίνη και τα ηπατικά ένζυμα ερμηνεύονται πάντα μαζί με την κλινική εικόνα και όχι απομονωμένα.

Το πιο πρακτικό μήνυμα είναι ότι το Ospen είναι χρήσιμο όταν χρησιμοποιείται στοχευμένα. Η σωστή διάγνωση, η ορθή συνταγογράφηση και η υπεύθυνη λήψη είναι πιο σημαντικές από το να αναζητά κάποιος «το πιο δυνατό» αντιβιοτικό.

22Κλείστε Ραντεβού & Βιβλιογραφία

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

Ενημέρωση για εξετάσεις, φάρμακα και οδηγούς υγείας

Λάβετε σύντομες, ιατρικά επιμελημένες ενημερώσεις για εργαστηριακές εξετάσεις, σωστή προετοιμασία, φάρμακα, συχνές παρενέργειες και νέα άρθρα του Μικροβιολογικού Εργαστηρίου Λαμίας.

Email για λήψη ενημέρωσης*

Η ενημέρωση είναι εκπαιδευτική και δεν υποκαθιστά την ιατρική αξιολόγηση, την οδηγία του θεράποντος ιατρού ή του φαρμακοποιού.

Βιβλιογραφία