Ζωστήρας (VZV): Συμπτώματα, Θεραπεία, Εμβόλιο & Εξετάσεις

1Τι είναι ο ζωστήρας (VZV)

Ο ζωστήρας, ή έρπης ζωστήρας, είναι λοίμωξη που εμφανίζεται όταν ο ιός της ανεμευλογιάς-ζωστήρα, γνωστός ως Varicella-Zoster Virus (VZV), επανενεργοποιείται μέσα στον οργανισμό. Ο ίδιος ιός προκαλεί αρχικά την ανεμευλογιά. Μετά την πρώτη λοίμωξη, δεν απομακρύνεται πλήρως από το σώμα, αλλά παραμένει σε λανθάνουσα κατάσταση στα αισθητικά νευρικά γάγγλια.

Όταν η ανοσολογική επιτήρηση μειωθεί, ο VZV μπορεί να «ξυπνήσει», να κινηθεί κατά μήκος ενός αισθητικού νεύρου και να προκαλέσει φλεγμονή στο νεύρο και στο αντίστοιχο τμήμα του δέρματος. Έτσι εξηγείται γιατί ο ζωστήρας συνήθως εμφανίζεται σαν μία μονόπλευρη ζώνη πόνου και φυσαλίδων, που δεν περνά εύκολα τη μέση γραμμή του σώματος.

Για πιο γενική κατανόηση του ιού και της σχέσης ανεμευλογιάς-ζωστήρα, μπορείτε να δείτε και τον οδηγό για τον ιό ανεμευλογιάς-ζωστήρα (VZV).

2Πώς επανενεργοποιείται ο VZV

Ο VZV είναι νευροτροπικός ιός. Αυτό σημαίνει ότι έχει ιδιαίτερη ικανότητα να παραμένει μέσα στο νευρικό σύστημα για πολλά χρόνια, χωρίς να προκαλεί συμπτώματα. Η επανενεργοποίηση συμβαίνει όταν η κυτταρική ανοσία που κρατά τον ιό υπό έλεγχο εξασθενεί.

Η ηλικία είναι ο συχνότερος λόγος. Όσο μεγαλώνει ο άνθρωπος, τόσο μειώνεται σταδιακά η ειδική ανοσολογική μνήμη έναντι του VZV. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ηλικιωμένος θα εμφανίσει ζωστήρα, αλλά εξηγεί γιατί η νόσος είναι πολύ συχνότερη μετά τα 50–60 έτη.

Η ανοσοκαταστολή είναι δεύτερος σημαντικός παράγοντας. Άτομα με κακοήθειες, μεταμόσχευση, HIV λοίμωξη, χρόνια λήψη κορτικοστεροειδών, βιολογικούς παράγοντες ή χημειοθεραπεία έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο πιο εκτεταμένου ή άτυπου ζωστήρα.

Το έντονο σωματικό ή ψυχικό στρες, οι χρόνιες παθήσεις και η κακή γενική κατάσταση μπορούν επίσης να λειτουργήσουν ως επιβαρυντικοί παράγοντες. Στην πράξη, όμως, δεν βρίσκεται πάντα ένας σαφής εκλυτικός παράγοντας.

3Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

Ο ζωστήρας μπορεί να εμφανιστεί σε οποιονδήποτε έχει περάσει ανεμευλογιά ή έχει εκτεθεί στον VZV, όμως ο κίνδυνος δεν είναι ίδιος για όλους. Η ηλικία, η ανοσολογική κατάσταση και ορισμένα χρόνια νοσήματα επηρεάζουν τόσο την πιθανότητα εμφάνισης όσο και τη βαρύτητα της νόσου.

Σε ασθενείς με συχνές ή ασυνήθιστες λοιμώξεις, υποψία ανοσοανεπάρκειας ή παρακολούθηση υπό ανοσοκαταστολή, ο γενικότερος ανοσολογικός έλεγχος μπορεί να περιλαμβάνει εξετάσεις όπως ανοσοσφαιρίνες και ειδικά αντισώματα. Δείτε ενδεικτικά τον οδηγό για τις ανοσολογικές εξετάσεις.

4Συμπτώματα και πρώτα σημάδια

Ο ζωστήρας συχνά ξεκινά πριν φανεί το εξάνθημα. Ο ασθενής μπορεί να νιώθει πόνο, κάψιμο, μυρμήγκιασμα ή υπερευαισθησία σε μία περιοχή του δέρματος. Αυτή η φάση μπορεί να μπερδέψει, γιατί ο πόνος μπορεί να μοιάζει με μυϊκό, καρδιολογικό, κοιλιακό ή νευρολογικό πόνο, ανάλογα με την περιοχή.

Στη συνέχεια εμφανίζονται ερυθρότητα και μικρές φυσαλίδες γεμάτες υγρό. Οι βλάβες είναι συνήθως ομαδοποιημένες, επώδυνες και μονόπλευρες. Μετά από λίγες ημέρες, οι φυσαλίδες θολώνουν, ξηραίνονται και σχηματίζουν κρούστες.

• Πόνος ή κάψιμο πριν από το εξάνθημα.
• Μονόπλευρο εξάνθημα σε ζώνη ή λωρίδα.
• Φυσαλίδες που εξελίσσονται σε κρούστες.
• Υπερευαισθησία στην αφή ή στα ρούχα.
• Πιθανή κόπωση, κακουχία, ήπιος πυρετός ή λεμφαδενοπάθεια.

5Δερμοτομιακή κατανομή και στάδια εξανθήματος

Το χαρακτηριστικό μοτίβο του ζωστήρα είναι η δερμοτομιακή κατανομή. Δερμότομο είναι η περιοχή του δέρματος που νευρώνεται από μία συγκεκριμένη νευρική ρίζα. Επειδή ο VZV ταξιδεύει κατά μήκος ενός νεύρου, το εξάνθημα εμφανίζεται στο αντίστοιχο δερμότομο.

Οι συχνότερες περιοχές είναι ο θώρακας και η κοιλιά. Ο οφθαλμικός ζωστήρας αφορά τον πρώτο κλάδο του τριδύμου νεύρου και χρειάζεται άμεση εκτίμηση, γιατί μπορεί να απειλήσει την όραση.

6Πότε ο ζωστήρας είναι επείγον

Ο ζωστήρας δεν έχει πάντα την ίδια βαρύτητα. Σε πολλές περιπτώσεις αντιμετωπίζεται εξωνοσοκομειακά, αλλά υπάρχουν καταστάσεις όπου χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση, πιθανή εργαστηριακή επιβεβαίωση και πιο επιθετική θεραπεία.

Σημαντικό είναι επίσης να ζητηθεί γρήγορα ιατρική γνώμη όταν ο ασθενής είναι έγκυος, ανοσοκατασταλμένος, πολύ ηλικιωμένος ή έχει έντονο πόνο από την αρχή.

7Διάγνωση και κλινική αξιολόγηση

Η διάγνωση του ζωστήρα είναι συνήθως κλινική. Ο συνδυασμός μονόπλευρου νευροπαθητικού πόνου, φυσαλιδώδους εξανθήματος και δερμοτομιακής κατανομής είναι συχνά αρκετός για να τεθεί η διάγνωση.

Η κλινική αξιολόγηση πρέπει να απαντήσει σε τέσσερα πρακτικά ερωτήματα: πότε ξεκίνησε το εξάνθημα, ποια περιοχή αφορά, αν υπάρχουν σημεία επιπλοκής και αν ο ασθενής ανήκει σε ομάδα υψηλού κινδύνου. Από αυτά εξαρτάται αν θα χρειαστεί απλή από του στόματος θεραπεία, εργαστηριακή επιβεβαίωση ή επείγουσα παραπομπή.

• Χρόνος έναρξης: έχει σημασία για το παράθυρο των αντι-ιικών.
• Εντόπιση: πρόσωπο, μάτι και αυτί είναι πιο ανησυχητικά.
• Έκταση: διάχυτες βλάβες δείχνουν πιθανώς βαρύτερη νόσο.
• Ανοσολογική κατάσταση: ανοσοκαταστολή αλλάζει την αντιμετώπιση.

Σε κλασική εικόνα σε ανοσοεπαρκή ασθενή, δεν χρειάζεται πάντα εργαστηριακή επιβεβαίωση. Σε άτυπη εικόνα, σε εμβολιασμένα άτομα, σε ανοσοκαταστολή ή σε πιθανές νευρολογικές/οφθαλμικές επιπλοκές, οι εξετάσεις έχουν μεγαλύτερη αξία.

8Εξετάσεις: PCR, VZV IgG και VZV IgM

Στον οξύ ζωστήρα, η πιο χρήσιμη εργαστηριακή εξέταση είναι η PCR για VZV DNA από υλικό βλάβης, όπως υγρό φυσαλίδας, κύτταρα από τη βάση της βλάβης ή κρούστα. Είναι η μέθοδος που επιβεβαιώνει άμεσα την παρουσία του ιού στην ενεργή δερματική βλάβη.

Τα αντισώματα VZV IgG και VZV IgM έχουν διαφορετικό ρόλο. Η VZV IgG δείχνει κυρίως παλαιότερη έκθεση ή ανοσία. Δεν αποδεικνύει από μόνη της ενεργό ζωστήρα. Η VZV IgM μπορεί να εμφανιστεί σε πρόσφατη λοίμωξη ή επανενεργοποίηση, αλλά έχει περιορισμούς και δεν πρέπει να ερμηνεύεται χωρίς την κλινική εικόνα.

Για ειδικότερη ανάλυση των αντισωμάτων, δείτε τον οδηγό VZV IgG/IgM – τι σημαίνουν τα αντισώματα ανεμευλογιάς, καθώς και τις ξεχωριστές σελίδες για VZV IgG και VZV IgM.

9Διαφορική διάγνωση

Ο ζωστήρας μπορεί να μιμηθεί ή να συγχέεται με άλλες δερματολογικές, λοιμώδεις ή νευρολογικές καταστάσεις. Η διαφορική διάγνωση είναι σημαντική όταν το εξάνθημα δεν είναι τυπικό, όταν υπάρχει μόνο πόνος χωρίς βλάβες ή όταν ο ασθενής έχει υποτροπιάζουσες βλάβες στην ίδια περιοχή.

Σε δύσκολες περιπτώσεις, ειδικά όταν υπάρχει αμφιβολία μεταξύ HSV και VZV, η PCR από βλάβη βοηθά σημαντικά. Για ευρύτερο πλαίσιο σχετικά με τους ερπητοϊούς, δείτε τον οδηγό για τους ερπητοϊούς (Herpesviridae).

10Αντι-ιική θεραπεία

Η αντι-ιική θεραπεία είναι πιο αποτελεσματική όταν ξεκινά νωρίς, ιδανικά μέσα στις πρώτες 72 ώρες από την εμφάνιση του εξανθήματος. Στόχος της είναι να περιορίσει τον πολλαπλασιασμό του VZV, να μειώσει τη διάρκεια των βλαβών και να περιορίσει τον οξύ πόνο.

Τα κύρια αντι-ιικά που χρησιμοποιούνται είναι η ακυκλοβίρη, η βαλακυκλοβίρη και η φαμκυκλοβίρη. Η επιλογή εξαρτάται από την ηλικία, τη νεφρική λειτουργία, τη βαρύτητα, τη συμμόρφωση και το αν ο ασθενής είναι ανοσοκατασταλμένος. Για αναλυτικές πληροφορίες μπορείτε να δείτε τον οδηγό για το Zovirax (ακυκλοβίρη), τον οδηγό για την ακυκλοβίρη και τα αντιιικά για έρπητα και τον οδηγό για τη βαλακυκλοβίρη.

Η θεραπεία μπορεί να έχει νόημα και μετά τις 72 ώρες όταν συνεχίζουν να εμφανίζονται νέες βλάβες, όταν υπάρχει οφθαλμική/ωτική προσβολή, έντονος πόνος ή ανοσοκαταστολή. Η απόφαση πρέπει να γίνεται από γιατρό.

11Αντιμετώπιση πόνου

Ο πόνος του ζωστήρα δεν είναι απλώς δερματικός. Είναι συχνά νευροπαθητικός, επειδή ο ιός προκαλεί φλεγμονή στο νεύρο. Για αυτό ο ασθενής μπορεί να περιγράφει κάψιμο, μαχαιριά, ηλεκτρικό ρεύμα, υπερευαισθησία στο άγγιγμα ή πόνο ακόμη και από τα ρούχα.

Η αναλγησία πρέπει να ξεκινά νωρίς και να προσαρμόζεται στην ένταση του πόνου, την ηλικία, τη νεφρική λειτουργία, τα συνοδά φάρμακα και τον κίνδυνο ανεπιθύμητων ενεργειών.

Τα ΜΣΑΦ δεν είναι κατάλληλα για όλους. Σε ασθενείς με χρόνια νεφρική νόσο, ηλικιωμένους ή ασθενείς που παίρνουν πολλά φάρμακα, η επιλογή αναλγητικού πρέπει να είναι προσεκτική. Για το σχετικό πλαίσιο δείτε τον οδηγό για τη νεφρική λειτουργία.

12Μεθερπητική νευραλγία

Η μεθερπητική νευραλγία είναι η πιο συχνή και πιο σημαντική επιπλοκή του ζωστήρα. Πρόκειται για πόνο που επιμένει μετά την επούλωση των δερματικών βλαβών, συνήθως πέρα από 90 ημέρες από την έναρξη της νόσου.

Ο πόνος μπορεί να είναι καυστικός, διαπεραστικός ή συνεχής. Μπορεί επίσης να υπάρχει αλλοδυνία, δηλαδή πόνος από ερεθίσματα που φυσιολογικά δεν πονάνε, όπως η επαφή με ρούχα ή ένα ελαφρύ άγγιγμα.

Ο κίνδυνος αυξάνεται με την ηλικία, το έντονο αρχικό άλγος, το βαρύ εξάνθημα, την καθυστέρηση έναρξης αντι-ιικών και την οφθαλμική εντόπιση. Η πρόληψη βασίζεται στην έγκαιρη θεραπεία, στην καλή αναλγησία από την αρχή και στον εμβολιασμό.

13Οφθαλμικός και ωτικός ζωστήρας

Ο οφθαλμικός ζωστήρας αφορά την περιοχή του μετώπου, του βλεφάρου ή της μύτης και μπορεί να προσβάλει τον κερατοειδή, τον επιπεφυκότα ή βαθύτερες δομές του οφθαλμού. Είναι από τις μορφές που δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται με αναμονή.

Σημεία που ανησυχούν είναι εξάνθημα στη μύτη ή κοντά στο μάτι, πόνος στο μάτι, θάμβος όρασης, φωτοφοβία ή ερυθρότητα. Σε αυτή την περίπτωση χρειάζεται άμεση οφθαλμολογική εκτίμηση παράλληλα με την αντι-ιική θεραπεία.

Ο ωτικός ζωστήρας μπορεί να εμφανιστεί με πόνο στο αυτί, φυσαλίδες στο πτερύγιο ή στον έξω ακουστικό πόρο, ίλιγγο, εμβοές και πάρεση προσωπικού νεύρου. Όταν συνδυάζεται με πάρεση προσωπικού, αναφέρεται ως σύνδρομο Ramsay Hunt και απαιτεί άμεση αντιμετώπιση.

14Ειδικοί πληθυσμοί

Ο ζωστήρας χρειάζεται διαφορετική προσέγγιση σε ηλικιωμένους, εγκύους, παιδιά και ασθενείς με χρόνια νοσήματα. Δεν αλλάζει μόνο ο κίνδυνος επιπλοκών, αλλά και οι θεραπευτικές αποφάσεις, ειδικά ως προς τη δόση, την ασφάλεια και την ανάγκη παρακολούθησης.

Σε ηλικιωμένους, η «φυσιολογική» κρεατινίνη δεν αποκλείει χαμηλότερη νεφρική λειτουργία. Για αυτό, πριν από φάρμακα που απαιτούν νεφρική προσαρμογή, έχει πρακτική αξία ο υπολογισμός του eGFR και η αξιολόγηση της κρεατινίνης.

15Ανοσοκαταστολή και διάχυτος ζωστήρας

Σε ανοσοκατασταλμένους ασθενείς, ο ζωστήρας μπορεί να μην ακολουθεί την τυπική ήπια πορεία. Μπορεί να είναι πολυδερμοτομιακός, διάχυτος, παρατεταμένος ή να συνοδεύεται από σπλαχνικές και νευρολογικές επιπλοκές.

Διάχυτος ζωστήρας σημαίνει ότι οι βλάβες δεν περιορίζονται σε ένα δερμότομο, αλλά εμφανίζονται ευρύτερα. Αυτό μπορεί να μοιάζει με ανεμευλογιά και απαιτεί άμεση αξιολόγηση, ειδικά σε ασθενείς με αιματολογικές κακοήθειες, μεταμόσχευση, βιολογικούς παράγοντες ή υψηλές δόσεις κορτικοστεροειδών.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, η PCR από βλάβη είναι ιδιαίτερα χρήσιμη, ενώ η ορολογία μπορεί να είναι παραπλανητική λόγω ανεπαρκούς αντισωματικής απάντησης. Η θεραπεία μπορεί να χρειαστεί ενδοφλέβια αντι-ιική αγωγή και νοσοκομειακή παρακολούθηση.

16Μετάδοση και απομόνωση

Ο ζωστήρας δεν μεταδίδεται σε άλλο άτομο ως ζωστήρας. Αυτό που μπορεί να μεταδοθεί είναι ο VZV από τις φυσαλίδες σε άτομο που δεν έχει ανοσία. Το άτομο αυτό μπορεί να εμφανίσει ανεμευλογιά, όχι ζωστήρα.

Η μετάδοση γίνεται κυρίως με άμεση επαφή με το υγρό των φυσαλίδων. Ο κίνδυνος μειώνεται όταν οι βλάβες καλύπτονται και σταματά πρακτικά όταν όλες οι βλάβες έχουν γίνει κρούστες. Σε διάχυτο ζωστήρα ή ανοσοκαταστολή μπορεί να χρειάζονται αυστηρότερα μέτρα.

• Καλύπτουμε τις βλάβες με καθαρό επίθεμα ή ρούχο.
• Αποφεύγουμε επαφή με εγκύους χωρίς ανοσία, νεογνά και ανοσοκατασταλμένους.
• Δεν ξύνουμε τις βλάβες και πλένουμε συχνά τα χέρια.
• Δεν μοιραζόμαστε πετσέτες ή ρούχα που ήρθαν σε επαφή με βλάβες.

Σε άτομα με αβέβαιο ιστορικό ανεμευλογιάς, ειδικά πριν από εγκυμοσύνη ή σε επαγγελματίες υγείας, ο έλεγχος VZV IgG μπορεί να βοηθήσει στην εκτίμηση ανοσίας.

17Εμβολιασμός με Shingrix

Ο εμβολιασμός είναι ο σημαντικότερος τρόπος πρόληψης του ζωστήρα και της μεθερπητικής νευραλγίας. Το Shingrix είναι ανασυνδυασμένο εμβόλιο και δεν είναι ζωντανό εμβόλιο. Χορηγείται σε δύο δόσεις και έχει υψηλή αποτελεσματικότητα στην πρόληψη της νόσου και των επιπλοκών της.

Γενικά, συστήνεται σε ενήλικες μεγαλύτερης ηλικίας και σε άτομα με ανοσοκαταστολή, σύμφωνα με τις ισχύουσες οδηγίες κάθε χώρας και την ιατρική κρίση. Ο εμβολιασμός δεν χρησιμοποιείται για θεραπεία ενεργού ζωστήρα. Γίνεται όταν έχει περάσει το οξύ επεισόδιο και ο γιατρός κρίνει ότι είναι κατάλληλος ο χρόνος.

Η VZV IgG δεν χρησιμοποιείται για να «μετρήσει» αν το Shingrix πέτυχε. Η απόφαση για εμβολιασμό βασίζεται στην ηλικία, τον κίνδυνο, το ιστορικό και τις οδηγίες, όχι σε έναν μεμονωμένο τίτλο αντισωμάτων.

18Παρακολούθηση και εργαστηριακός έλεγχος

Ο εργαστηριακός έλεγχος στον ζωστήρα δεν έχει έναν ενιαίο ρόλο για όλους. Σε τυπική, ήπια νόσο η διάγνωση είναι κλινική και μπορεί να μην χρειαστούν εξετάσεις. Σε άτυπη νόσο, ανοσοκαταστολή, εγκυμοσύνη, νευρολογική προσβολή ή πριν από φάρμακα που απαιτούν προσαρμογή, οι εξετάσεις αποκτούν πρακτική σημασία.

Για γενικότερη ερμηνεία φλεγμονής, μπορείτε να δείτε τον οδηγό για τους δείκτες φλεγμονής και τον οδηγό για την CRP.

19Συχνά λάθη και μύθοι

Ο ζωστήρας είναι συχνή νόσος, αλλά γύρω από αυτόν υπάρχουν αρκετές παρανοήσεις. Αυτές μπορεί να οδηγήσουν σε καθυστέρηση θεραπείας, λάθος χρήση εξετάσεων ή άσκοπη ανησυχία.

• «Αν είναι ζωστήρας, θα περάσει μόνος του»: Μπορεί να επουλωθεί, αλλά ο πόνος και οι επιπλοκές χρειάζονται έγκαιρη αντιμετώπιση.
• «Το IgG δείχνει ενεργό ζωστήρα»: Η VZV IgG δείχνει κυρίως παλαιά έκθεση ή ανοσία.
• «Αν πέρασα ζωστήρα, δεν χρειάζομαι εμβόλιο»: Η νόσος μπορεί να υποτροπιάσει και ο εμβολιασμός εξετάζεται μετά το οξύ επεισόδιο.
• «Αν πέρασαν 72 ώρες, δεν έχει νόημα θεραπεία»: Σε σοβαρές μορφές, νέες βλάβες, οφθαλμική εντόπιση ή ανοσοκαταστολή, μπορεί να υπάρχει ακόμα ένδειξη.
• «Ο ζωστήρας κολλάει ως ζωστήρας»: Μεταδίδεται ο VZV σε άτομο χωρίς ανοσία, που μπορεί να εμφανίσει ανεμευλογιά.

Η σωστή προσέγγιση είναι να συνδυάζεται η κλινική εικόνα με τον χρόνο έναρξης, τους παράγοντες κινδύνου και τις κατάλληλες εξετάσεις όταν πραγματικά χρειάζονται.

20Συχνές ερωτήσεις

21Τι να θυμάστε

Ο ζωστήρας είναι επανενεργοποίηση του VZV, όχι νέα απλή δερματική αλλεργία. Η νόσος αφορά το νεύρο και το δέρμα, γι’ αυτό ο πόνος μπορεί να είναι δυσανάλογα έντονος σε σχέση με το εξάνθημα.

• Το τυπικό μοτίβο είναι μονόπλευρος νευροπαθητικός πόνος και φυσαλίδες σε δερμότομο.
• Η θεραπεία αποδίδει καλύτερα όταν ξεκινά νωρίς, ιδανικά εντός 72 ωρών.
• Οφθαλμικός, ωτικός, διάχυτος ή πολυδερμοτομιακός ζωστήρας χρειάζεται άμεση εκτίμηση.
• Η PCR από βλάβη είναι η πιο χρήσιμη εργαστηριακή επιβεβαίωση σε οξεία ή άτυπη νόσο.
• Η VZV IgG δείχνει κυρίως ανοσία ή παλαιά έκθεση, όχι ενεργό επεισόδιο.
• Η μεθερπητική νευραλγία είναι η επιπλοκή που επηρεάζει περισσότερο την ποιότητα ζωής.
• Ο εμβολιασμός με Shingrix μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο ζωστήρα και επιπλοκών.

22Κλείστε ραντεβού & βιβλιογραφία

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

Ενημέρωση για εξετάσεις, φάρμακα και οδηγούς υγείας

Λάβετε σύντομες, ιατρικά επιμελημένες ενημερώσεις για εργαστηριακές εξετάσεις, σωστή προετοιμασία, φάρμακα, συχνές παρενέργειες και νέα άρθρα του Μικροβιολογικού Εργαστηρίου Λαμίας.

Email για λήψη ενημέρωσης*

Η ενημέρωση είναι εκπαιδευτική και δεν υποκαθιστά την ιατρική αξιολόγηση, την οδηγία του θεράποντος ιατρού ή του φαρμακοποιού.

Βιβλιογραφία

Επιστημονική επιμέλεια άρθρου

Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος

Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος Απόφοιτος Ιατρικής Σχολής Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Υπεύθυνος ιατρικής επιμέλειας περιεχομένου

Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας Έσλιν 19, Λαμία 35100

Επικοινωνία με το εργαστήριο

Σταθερό: +30 22310 66841

Κινητό: +30 6972 860905

Κλήση WhatsApp Viber Messenger

Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30