Zovirax (Acyclovir): Κρέμα, Χάπια, Δοσολογία, Χρήσεις και Παρενέργειες

1Τι είναι το Zovirax και ποια είναι η δραστική ουσία

Το Zovirax περιέχει ακυκλοβίρη. Στην ελληνική και διεθνή βιβλιογραφία θα συναντήσετε επίσης τις γραφές aciclovir και acyclovir· πρόκειται για την ίδια δραστική ουσία. Ανήκει στα αντιιικά φάρμακα και δεν είναι αντιβιοτικό, αντιφλεγμονώδες, κορτιζόνη ή απλό αναλγητικό. Η δράση του αφορά συγκεκριμένους ερπητοϊούς και όχι κάθε εξάνθημα ή κάθε πληγή στα χείλη.

Ο HSV-1 συνδέεται συχνότερα με τον επιχείλιο έρπητα, αλλά μπορεί να προκαλέσει και γεννητική λοίμωξη. Ο HSV-2 συνδέεται συχνότερα με τον γεννητικό έρπητα. Ο VZV προκαλεί αρχικά ανεμευλογιά και μπορεί αργότερα να επανενεργοποιηθεί ως έρπητας ζωστήρας. Το Zovirax περιορίζει την παραγωγή νέου ιικού DNA όταν ο ιός βρίσκεται σε ενεργό πολλαπλασιασμό.

Μετά το πρώτο επεισόδιο, ο HSV και ο VZV παραμένουν σε λανθάνουσα κατάσταση σε νευρικά γάγγλια. Η ακυκλοβίρη δεν φτάνει σε αυτή τη λανθάνουσα δεξαμενή με τρόπο που να εκριζώνει τον ιό. Για αυτό το αποτέλεσμα μιας επιτυχημένης θεραπείας είναι η βράχυνση ή ο έλεγχος του ενεργού επεισοδίου, όχι η οριστική ίαση από τον έρπητα.

Για τη δραστική ουσία, τα γενόσημα και τις ευρύτερες συγκρίσεις αντιιικών, δείτε τον ξεχωριστό οδηγό Ακυκλοβίρη: αντιιικά χάπια για έρπη και παρενέργειες.

2Μορφές Zovirax και περιεκτικότητες

Η επιλογή μορφής είναι μέρος της θεραπευτικής απόφασης. Η ίδια δραστική ουσία μπορεί να δοθεί τοπικά, από το στόμα, ενδοφλέβια ή σε ειδική οφθαλμική μορφή, όμως οι μορφές αυτές δεν είναι εναλλάξιμες. Η κοινή κρέμα δέρματος δεν χρησιμοποιείται ως οφθαλμική αλοιφή και δεν αντικαθιστά τα χάπια σε ζωστήρα ή σοβαρή λοίμωξη.

Η φράση «Zovirax χάπια» χρησιμοποιείται συχνά στην καθημερινή ομιλία για οποιοδήποτε δισκίο ακυκλοβίρης. Η εμπορική διαθεσιμότητα, οι συσκευασίες και ο τρόπος διάθεσης μπορεί να μεταβάλλονται. Το φάρμακο στη συνταγή πρέπει να ελέγχεται με βάση τη δραστική ουσία, τα mg και τη μορφή, όχι μόνο με βάση το εμπορικό όνομα.

Το πόσιμο εναιώρημα χρειάζεται σωστή μέτρηση σε ml με δοσομετρική σύριγγα ή το μέσο που συνοδεύει το προϊόν. Τα 400 mg/5 ml σημαίνουν 80 mg ανά ml· δεν σημαίνει ότι κάθε δόση είναι υποχρεωτικά 5 ml. Η ποσότητα καθορίζεται από τη συνταγογραφημένη δόση.

3Πώς δρα η ακυκλοβίρη στον ιό του έρπητα

Η ακυκλοβίρη εισέρχεται στα κύτταρα και ενεργοποιείται πολύ αποτελεσματικότερα μέσα σε κύτταρα που έχουν μολυνθεί από ευαίσθητο ερπητοϊό. Το πρώτο βασικό βήμα γίνεται με τη βοήθεια της ιικής θυμιδινικής κινάσης. Ακολουθούν επιπλέον φωσφορυλιώσεις από κυτταρικά ένζυμα, μέχρι να σχηματιστεί η δραστική τριφωσφορική ακυκλοβίρη.

Η ενεργή μορφή ανταγωνίζεται τα φυσιολογικά δομικά συστατικά του DNA, αναστέλλει την ιική DNA πολυμεράση και διακόπτει την επιμήκυνση της αλυσίδας του ιικού DNA. Αυτή η σχετική εκλεκτικότητα εξηγεί γιατί το φάρμακο στοχεύει περισσότερο τα μολυσμένα κύτταρα από ό,τι τα μη μολυσμένα, χωρίς όμως να σημαίνει ότι στερείται ανεπιθύμητων ενεργειών.

Η αποτελεσματικότητα εξαρτάται από το αν ο ιός πολλαπλασιάζεται ενεργά. Στο πρόδρομο στάδιο και στις πρώτες βλάβες υπάρχει μεγαλύτερο περιθώριο να περιοριστεί η αντιγραφή. Όταν έχει ήδη ολοκληρωθεί μεγάλο μέρος του κύκλου του επεισοδίου, η αγωγή δεν μπορεί να αναιρέσει άμεσα τη φλεγμονή, την καταστροφή ιστού ή τον νευρικό πόνο που έχουν ήδη εγκατασταθεί.

4Σε ποιες λοιμώξεις χρησιμοποιείται το Zovirax

Οι ενδείξεις διαφέρουν ανά φαρμακοτεχνική μορφή. Η ελληνική πληροφορία προϊόντος για την κρέμα Zovirax 5% περιλαμβάνει δερματικές λοιμώξεις από απλό έρπητα, όπως ο επιχείλιος έρπης και ο πρωτοεμφανιζόμενος ή υποτροπιάζων έρπης των γεννητικών οργάνων. Η κρέμα εφαρμόζεται μόνο στο εξωτερικό δέρμα και όχι σε βλεννογόνους.

Η ακυκλοβίρη από το στόμα χρησιμοποιείται, ανάλογα με την ιατρική ένδειξη, για:

• λοιμώξεις HSV του δέρματος και των βλεννογόνων, συμπεριλαμβανομένου του αρχικού και υποτροπιάζοντος γεννητικού έρπητα,
• καταστολή συχνών ή σοβαρών υποτροπών HSV σε ανοσοεπαρκείς ασθενείς όταν η επεισοδιακή αγωγή δεν επαρκεί,
• πρόληψη λοιμώξεων HSV σε ασθενείς με ανοσολογική ανεπάρκεια,
• εντοπισμένη οξεία δερματική λοίμωξη από έρπητα ζωστήρα,
• επιλεγμένες περιπτώσεις ανεμευλογιάς, με έναρξη πολύ νωρίς και μόνο μετά από ιατρική αξιολόγηση.

Στον ζωστήρα, η ελληνική ΠΧΠ αναφέρει όφελος στη βράχυνση της διάρκειας των δερματικών βλαβών και στον οξύ πόνο, αλλά δεν τεκμηριώνει ότι η αγωγή προλαμβάνει τη μεθερπητική νευραλγία. Η αντιμετώπιση του πόνου, η εκτίμηση οφθαλμικής ή νευρολογικής συμμετοχής και ο εμβολιασμός αποτελούν ξεχωριστά ζητήματα.

Η ανεμευλογιά χωρίς επιπλοκές σε υγιή παιδιά δεν αντιμετωπίζεται με ακυκλοβίρη ως γενικός κανόνας. Η ελληνική πληροφορία προϊόντος ζητά εξατομικευμένη εκτίμηση και πρώιμη έναρξη σε συγκεκριμένες ομάδες, όπως άτομα άνω των 12 ετών που δεν είναι έγκυες, παιδιά με ορισμένα χρόνια νοσήματα ή ανοσοκαταστολή.

5Πότε πρέπει να ξεκινά η θεραπεία

Στις υποτροπές του απλού έρπητα, η αγωγή ξεκινά κατά προτίμηση στην πρόδρομη φάση ή μόλις εμφανιστούν οι πρώτες βλάβες. Το μυρμήγκιασμα, το κάψιμο, ο εντοπισμένος κνησμός, η ευαισθησία και ένα μικρό ερυθρό σημείο μπορούν να προηγηθούν των φυσαλίδων. Όποιος έχει επαναλαμβανόμενα επεισόδια συνήθως αναγνωρίζει αυτό το προσωπικό μοτίβο.

Στον έρπητα ζωστήρα, η από του στόματος αγωγή πρέπει επίσης να αρχίζει όσο γίνεται νωρίτερα μετά την έναρξη του εξανθήματος. Καθυστέρηση δεν σημαίνει ότι ο ασθενής πρέπει να αποφασίσει μόνος του πως «είναι πλέον αργά». Νέες φυσαλίδες, οφθαλμική εντόπιση, ανοσοκαταστολή, έντονος πόνος ή εκτεταμένη νόσος χρειάζονται άμεση ιατρική εκτίμηση ακόμη και όταν έχουν περάσει αρκετές ώρες ή ημέρες.

Στην ανεμευλογιά, όταν υπάρχει ένδειξη από του στόματος ακυκλοβίρης, η ελληνική ΠΧΠ αναφέρει έναρξη αμέσως με τα συμπτώματα και πάντως εντός του πρώτου 24ώρου από το εξάνθημα. Η αυτοθεραπεία σε παιδί ή έγκυο δεν είναι ασφαλής επιλογή, επειδή η ανάγκη θεραπείας, η δόση και οι αντενδείξεις διαφέρουν σημαντικά.

6Zovirax κρέμα 5%: χρήση, διάρκεια και λάθη

Κάθε γραμμάριο κρέμας Zovirax 5% περιέχει 50 mg ακυκλοβίρης. Σύμφωνα με την ελληνική ΠΧΠ, η κρέμα εφαρμόζεται στα πάσχοντα τμήματα του δέρματος πέντε φορές την ημέρα, περίπου ανά τέσσερις ώρες, παραλείποντας τη νυκτερινή εφαρμογή. Η εφαρμογή αρχίζει όσο το δυνατόν νωρίτερα, πάνω στη βλάβη ή στην περιοχή όπου αναμένεται να εμφανιστεί.

Πριν και μετά την εφαρμογή πλένονται προσεκτικά τα χέρια. Απλώνεται ποσότητα που καλύπτει τη δερματική περιοχή χωρίς έντονο τρίψιμο, τρύπημα των φυσαλίδων ή αφαίρεση της κρούστας. Η επαφή με τη βλάβη μπορεί να μεταφέρει τον ιό στα δάχτυλα, στα μάτια ή σε άλλο άτομο.

• Δεν εφαρμόζεται στα μάτια, μέσα στο στόμα, μέσα στη μύτη ή μέσα στον κόλπο.
• Δεν χρησιμοποιείται η κρέμα 5% αντί της ειδικής οφθαλμικής αλοιφής.
• Δεν αυξάνεται η συχνότητα ή η ποσότητα για να «στεγνώσει» γρηγορότερα η βλάβη.
• Δεν μοιράζεται το σωληνάριο με άλλο άτομο.
• Δεν θεωρείται προστασία από μετάδοση ούτε μέθοδος πρόληψης υποτροπών.

Παροδικό κάψιμο ή τσούξιμο, ήπια ξηρότητα, απολέπιση και κνησμός μπορούν να εμφανιστούν. Επίμονο ή έντονο ερύθημα, οίδημα, εκτεταμένο εξάνθημα ή επιδείνωση μπορεί να υποδηλώνουν ερεθισμό, δερματίτιδα επαφής ή λανθασμένη διάγνωση.

7Zovirax χάπια: δοσολογία ενηλίκων από την ελληνική ΠΧΠ

Οι δόσεις της ακυκλοβίρης αλλάζουν ουσιαστικά ανάμεσα στον απλό έρπητα, την κατασταλτική θεραπεία, την πρόληψη σε ανοσοκαταστολή, τον ζωστήρα και την ανεμευλογιά. Το ίδιο ισχύει για τη διάρκεια. Η λήψη ενός «χαπιού Zovirax» χωρίς να είναι γνωστά τα mg, η ένδειξη και η νεφρική λειτουργία μπορεί να οδηγήσει είτε σε ανεπαρκή θεραπεία είτε σε υπερβολική έκθεση.

Η ελληνική ΠΧΠ επιτρέπει τιτλοποίηση της κατασταλτικής αγωγής σε ορισμένους ασθενείς, ακόμη και σε 200 mg δύο ή τρεις φορές την ημέρα, αλλά αναφέρει ότι μερικοί υποτροπιάζουν με συνολική ημερήσια δόση 800 mg. Αυτή η προσαρμογή απαιτεί παρακολούθηση του μοτίβου των υποτροπών και δεν γίνεται με δοκιμές χωρίς ιατρική οδηγία.

Τα παραπάνω σχήματα είναι ελληνικά εγκεκριμένα σχήματα της δραστικής ουσίας. Διεθνείς οδηγίες μπορεί να περιγράφουν διαφορετικές δόσεις ή διάρκειες για επιμέρους κλινικά σενάρια. Η ύπαρξη ξένου σχήματος στο διαδίκτυο δεν σημαίνει ότι πρέπει να εφαρμοστεί αυτόματα σε ασθενή στην Ελλάδα.

8Zovirax στον επιχείλιο έρπη

Ο επιχείλιος έρπης εμφανίζεται συνήθως με τοπικό μυρμήγκιασμα, κάψιμο ή κνησμό και ακολουθούν μικρές επώδυνες φυσαλίδες στο χείλος ή γύρω από το στόμα. Συχνότερος υπεύθυνος είναι ο HSV-1. Πυρετός, έντονη ηλιακή έκθεση, εξάντληση, stress, τραυματισμός της περιοχής και ορισμένες ορμονικές μεταβολές μπορούν να συνδέονται με επανενεργοποίηση, χωρίς να είναι ίδιοι οι εκλυτικοί παράγοντες για όλους.

Η Zovirax κρέμα αρχίζει στην πρόδρομη φάση ή με την πρώτη δερματική αλλοίωση. Η ελληνική ΠΧΠ ορίζει πέντε εφαρμογές την ημέρα, περίπου ανά τέσσερις ώρες χωρίς νυχτερινή εφαρμογή, για τουλάχιστον τέσσερις ημέρες. Αν η ίαση δεν έχει ολοκληρωθεί, μπορεί να συνεχιστεί για έως πέντε επιπλέον ημέρες. Επίμονη βλάβη πέρα από αυτό το διάστημα χρειάζεται αξιολόγηση και όχι επαναλαμβανόμενη παράταση από τον ασθενή.

Η από του στόματος αγωγή μπορεί να προτιμηθεί όταν τα επεισόδια είναι συχνά, εκτεταμένα ή πολύ επώδυνα, όταν η τοπική αγωγή δεν επαρκεί, όταν υπάρχει ανοσοκαταστολή ή όταν ο ιατρός έχει δώσει προκαθορισμένο σχέδιο πρώιμης θεραπείας. Δεν είναι σωστό να λαμβάνονται παλιά χάπια που περίσσεψαν από άλλη ένδειξη, επειδή η δόση για HSV διαφέρει από εκείνη του ζωστήρα.

Μέχρι να επουλωθεί η περιοχή:

• αποφεύγεται το φιλί και η στοματική επαφή με το δέρμα ή τα γεννητικά όργανα,
• δεν μοιράζονται ποτήρια, μαχαιροπίρουνα, πετσέτες, ξυραφάκια, καλλυντικά χειλιών ή το σωληνάριο της κρέμας,
• πλένονται τα χέρια μετά από κάθε επαφή με την περιοχή,
• αποφεύγεται το άγγιγμα των ματιών και η χρήση φακών επαφής με μολυσμένα χέρια,
• δεν τρυπιούνται οι φυσαλίδες και δεν αφαιρείται βίαια η κρούστα.

Περισσότερα για τα στάδια, τη μετάδοση και τις υποτροπές θα βρείτε στον οδηγό Επιχείλιος έρπης (HSV-1).

9Zovirax στον γεννητικό έρπη

Ο γεννητικός έρπης μπορεί να οφείλεται σε HSV-2 ή HSV-1. Το πρώτο επεισόδιο μπορεί να προκαλέσει πολλαπλές επώδυνες βλάβες, δυσουρία, πυρετό, κακουχία και διόγκωση λεμφαδένων, ενώ μια υποτροπή συχνά είναι πιο περιορισμένη. Η εικόνα δεν είναι πάντοτε τυπική: μικρές ρωγμές, ερεθισμός ή λίγες βλάβες μπορεί να περάσουν απαρατήρητες ή να αποδοθούν λανθασμένα σε μύκητες και τριβή.

Η ελληνική ΠΧΠ της κρέμας περιλαμβάνει δερματικές βλάβες του πρωτοεμφανιζόμενου και υποτροπιάζοντος γεννητικού έρπητα. Η εφαρμογή αφορά εξωτερικό δέρμα, όχι το εσωτερικό του κόλπου ή άλλους βλεννογόνους. Στην κλινική πράξη, ένα πρώτο, εκτεταμένο ή επώδυνο επεισόδιο συχνά χρειάζεται από του στόματος αγωγή, επειδή η τοπική θεραπεία δεν καλύπτει τη συνολική έκταση της λοίμωξης.

Για τη θεραπεία λοιμώξεων HSV, η ελληνική πληροφορία της από του στόματος ακυκλοβίρης αναφέρει 200 mg πέντε φορές την ημέρα, περίπου ανά τέσσερις ώρες παραλείποντας τη νύχτα, για πέντε ημέρες, με πιθανή παράταση σε βαριά αρχική λοίμωξη. Το σχήμα επιβεβαιώνεται από τον θεράποντα, ειδικά σε πρώτη διάγνωση, εγκυμοσύνη, ανοσοκαταστολή ή νεφρική δυσλειτουργία.

Η θεραπεία μειώνει τον ενεργό πολλαπλασιασμό, αλλά δεν εξαλείφει την ασυμπτωματική αποβολή του ιού και δεν εγγυάται ότι δεν θα μεταδοθεί. Αποχή από σεξουαλική επαφή συνιστάται όταν υπάρχουν ορατές βλάβες ή πρόδρομα συμπτώματα. Το προφυλακτικό μειώνει, αλλά δεν μηδενίζει, τον κίνδυνο επειδή ο ιός μπορεί να αποβάλλεται από δέρμα που δεν καλύπτεται.

Αναλυτικές πληροφορίες για μετάδοση, PCR, εγκυμοσύνη και υποτροπές υπάρχουν στον οδηγό HSV-2 και γεννητικός έρπης.

10Zovirax στον έρπητα ζωστήρα και την ανεμευλογιά

Ο έρπητας ζωστήρας προκαλείται από επανενεργοποίηση του VZV. Συνήθως εμφανίζει πόνο, κάψιμο ή υπερευαισθησία και στη συνέχεια φυσαλίδες σε μονόπλευρη ζώνη του δέρματος. Η Zovirax κρέμα 5% δεν αποτελεί θεραπεία του ζωστήρα. Η ελληνική από του στόματος δοσολογία για ενήλικες είναι ακυκλοβίρη 800 mg πέντε φορές την ημέρα, περίπου ανά τέσσερις ώρες παραλείποντας τη νυχτερινή δόση, για επτά ημέρες.

Η θεραπεία αρχίζει όσο γίνεται νωρίτερα μετά την έναρξη του εξανθήματος. Στόχος είναι να περιοριστούν η ενεργή ιική αντιγραφή, η διάρκεια των δερματικών βλαβών και ο οξύς πόνος. Η μεθερπητική νευραλγία μπορεί να επιμείνει μετά την επούλωση του δέρματος, ιδιαίτερα σε μεγαλύτερη ηλικία. Η ελληνική ΠΧΠ δεν τεκμηριώνει πρόληψή της από την ακυκλοβίρη, επομένως δεν πρέπει να δημιουργείται τέτοια βεβαιότητα.

Ιατρική εκτίμηση την ίδια ημέρα είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν ο ζωστήρας:

• βρίσκεται στο μέτωπο, στη μύτη, γύρω από το μάτι ή συνοδεύεται από οφθαλμικά συμπτώματα,
• προσβάλλει το αυτί ή συνοδεύεται από αδυναμία στο πρόσωπο, ζάλη ή διαταραχή ακοής,
• είναι διάχυτος, αμφοτερόπλευρος ή εκτός ενός δερμοτομίου,
• εμφανίζεται σε εγκυμοσύνη, ανοσοκαταστολή ή σοβαρή χρόνια νόσο,
• συνοδεύεται από υψηλό πυρετό, σύγχυση, αυχενική δυσκαμψία ή έντονη γενική επιβάρυνση.

Η ανεμευλογιά είναι η πρωτολοίμωξη από VZV. Η από του στόματος ακυκλοβίρη δεν συνιστάται ως θεραπεία ρουτίνας για ανεμευλογιά χωρίς επιπλοκές σε υγιή παιδιά. Όταν ο ιατρός κρίνει ότι υπάρχει ένδειξη, η έναρξη πρέπει να γίνει εντός του πρώτου 24ώρου του εξανθήματος. Η εγκυμοσύνη, η ηλικία, τα χρόνια δερματικά ή πνευμονικά νοσήματα και η ανοσοκαταστολή αλλάζουν την εκτίμηση κινδύνου.

Οι φυσαλίδες ζωστήρα περιέχουν VZV. Ένα άτομο χωρίς ανοσία μπορεί να κολλήσει από άμεση επαφή και να εμφανίσει ανεμευλογιά, όχι ζωστήρα. Οι βλάβες καλύπτονται όταν είναι εφικτό και αποφεύγεται η στενή επαφή με εγκύους χωρίς ανοσία, νεογνά και σοβαρά ανοσοκατασταλμένα άτομα μέχρι να σχηματιστούν κρούστες.

11Κατασταλτική θεραπεία και πρόληψη υποτροπών

Η επεισοδιακή αγωγή λαμβάνεται στην αρχή κάθε υποτροπής. Η κατασταλτική αγωγή λαμβάνεται καθημερινά για ένα διάστημα με στόχο να μειώσει τη συχνότητα και τη βαρύτητα των επεισοδίων HSV. Εξετάζεται όταν οι υποτροπές είναι συχνές ή σοβαρές, επηρεάζουν σημαντικά την ποιότητα ζωής ή δεν αντιμετωπίζονται ικανοποιητικά με πρώιμη επεισοδιακή θεραπεία.

Η ελληνική ΠΧΠ αναφέρει αρχικό σχήμα 200 mg τέσσερις φορές την ημέρα, περίπου ανά έξι ώρες. Για ευκολία, πολλοί ασθενείς μπορούν να λάβουν 400 mg δύο φορές την ημέρα, περίπου ανά δώδεκα ώρες. Σε ορισμένους μπορεί να γίνει τιτλοποίηση σε 200 mg δύο ή τρεις φορές την ημέρα, ενώ άλλοι εμφανίζουν υποτροπές ακόμη και με συνολική ημερήσια δόση 800 mg.

Η επιλογή σχήματος εξαρτάται από τη συχνότητα επεισοδίων, την ανταπόκριση, την τήρηση της αγωγής, τη νεφρική λειτουργία, την ηλικία, άλλα φάρμακα και την ανοσολογική κατάσταση. Η θεραπεία διακόπτεται περιοδικά κάθε έξι έως δώδεκα μήνες ώστε να επανεκτιμηθεί αν εξακολουθεί να είναι αναγκαία. Η διακοπή αυτή γίνεται οργανωμένα, όχι επειδή ο ασθενής ξέχασε επανειλημμένα δόσεις.

Η κατασταλτική θεραπεία μπορεί να μειώσει την ιική αποβολή, αλλά δεν μηδενίζει τη μετάδοση. Πρόδρομα συμπτώματα ή βλάβες εξακολουθούν να αποτελούν λόγο αποχής από επαφή. Οι σύντροφοι χρειάζονται ειλικρινή ενημέρωση και κοινή απόφαση για μέτρα προστασίας.

Η πρόληψη HSV σε ανοσοκαταστολή είναι διαφορετικός στόχος από την καταστολή υποτροπών σε ανοσοεπαρκές άτομο. Η ελληνική ΠΧΠ αναφέρει 200 mg ανά έξι ώρες, με πιθανό διπλασιασμό σε 400 mg σε βαριά ανοσολογική βλάβη ή μειωμένη εντερική απορρόφηση. Η διάρκεια συνδέεται με την περίοδο κινδύνου και καθορίζεται από την ιατρική ομάδα.

12Zovirax ή Valtrex: ακυκλοβίρη και βαλακυκλοβίρη

Το Zovirax περιέχει ακυκλοβίρη. Το Valtrex περιέχει βαλακυκλοβίρη, μια πρόδρομη ουσία που μετατρέπεται σε ακυκλοβίρη μετά την απορρόφηση. Η βαλακυκλοβίρη έχει μεγαλύτερη από του στόματος βιοδιαθεσιμότητα και συχνά επιτρέπει λιγότερες λήψεις μέσα στην ημέρα. Αυτό μπορεί να διευκολύνει την τήρηση της θεραπείας, αλλά δεν την καθιστά αυτόματα καλύτερη για κάθε ασθενή.

Η επιλογή δεν γίνεται με ισοδυναμία mg προς mg. Οι δοσολογίες, η συχνότητα και οι εγκεκριμένες ενδείξεις κάθε προϊόντος είναι διαφορετικές. Ασθενής που αλλάζει από το ένα φάρμακο στο άλλο χρειάζεται νέο, σαφές σχήμα και δεν χρησιμοποιεί τον παλιό αριθμό δισκίων.

Η ακυκλοβίρη μπορεί να προτιμηθεί λόγω εμπειρίας χρήσης, διαθέσιμων μορφών ή συγκεκριμένης ιατρικής επιλογής. Η βαλακυκλοβίρη μπορεί να διευκολύνει όσους δυσκολεύονται με συχνές δόσεις. Η τελική απόφαση λαμβάνει υπόψη ένδειξη, βαρύτητα, νεφρική λειτουργία, εγκυμοσύνη, ηλικία, αλληλεπιδράσεις, κόστος και πιθανότητα σωστής τήρησης.

Δείτε τον αναλυτικό οδηγό Valtrex: βαλακυκλοβίρη, δοσολογία και παρενέργειες.

13Νεφρική λειτουργία, ενυδάτωση και ηλικιωμένοι

Η ακυκλοβίρη αποβάλλεται κυρίως αμετάβλητη από τους νεφρούς, με σπειραματική διήθηση και ενεργητική σωληναριακή έκκριση. Όταν η νεφρική κάθαρση μειώνεται, το φάρμακο παραμένει περισσότερο στον οργανισμό. Υψηλή ή μη προσαρμοσμένη δόση μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο νεφρικής και νευρολογικής τοξικότητας.

Η κρεατινίνη ορού από μόνη της δεν περιγράφει πάντοτε με ακρίβεια τη νεφρική λειτουργία, ειδικά σε ηλικιωμένα άτομα με μικρή μυϊκή μάζα. Ο ιατρός αξιολογεί την κάθαρση κρεατινίνης ή το eGFR, την ηλικία, το βάρος, την ενυδάτωση και τα συγχορηγούμενα φάρμακα. Μια παλιά «φυσιολογική» εξέταση δεν αρκεί όταν έχει μεσολαβήσει οξεία νόσος, αφυδάτωση ή αλλαγή αγωγής.

Ο πίνακας δεν αποτελεί υπολογιστή δόσης και δεν καλύπτει κάθε συνδυασμό ένδειξης, ηλικίας και νεφρικής λειτουργίας. Η κάθαρση κρεατινίνης δεν υπολογίζεται αξιόπιστα από τον ασθενή χωρίς τα απαραίτητα στοιχεία. Η δόση μπορεί να χρειάζεται διαφορετική προσαρμογή σε οξεία νεφρική βλάβη, περιτοναϊκή κάθαρση, βαριά λοίμωξη ή ενδοφλέβια θεραπεία.

Στους ηλικιωμένους, η ολική κάθαρση της ακυκλοβίρης μειώνεται παράλληλα με την κάθαρση κρεατινίνης. Η επαρκής ενυδάτωση είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν χρησιμοποιούνται υψηλές δόσεις, όπως στον ζωστήρα. Αν όμως υπάρχει καρδιακή ανεπάρκεια, σοβαρή νεφρική νόσος ή ιατρικός περιορισμός υγρών, δεν αυξάνονται αυθαίρετα τα υγρά· ακολουθούνται οι εξατομικευμένες οδηγίες.

Μειωμένη ποσότητα ούρων, έντονος πόνος στη νεφρική χώρα, επίμονος έμετος, αιφνίδια σύγχυση, ασυνήθιστη υπνηλία, ψευδαισθήσεις ή σπασμοί κατά τη θεραπεία απαιτούν άμεση αξιολόγηση. Αυτά τα συμπτώματα δεν αποδίδονται αυτόματα στην ηλικία ή στην ίδια τη λοίμωξη.

Σε υψηλή δόση, ηλικιωμένους, γνωστή νεφρική νόσο ή συγχορήγηση δυνητικά νεφροτοξικών φαρμάκων, μπορεί να χρειαστούν κρεατινίνη, eGFR, ουρία και ηλεκτρολύτες πριν ή κατά τη θεραπεία, ανάλογα με την κλινική κατάσταση.

14Zovirax στην εγκυμοσύνη και τον θηλασμό

Η εγκυμοσύνη δεν είναι περίοδος για αυτοδιάγνωση ή χρήση παλιού σχήματος. Το είδος του έρπητα, αν πρόκειται για πρώτη λοίμωξη ή υποτροπή, η εβδομάδα κύησης, η θέση των βλαβών και η εγγύτητα στον τοκετό επηρεάζουν τη διαχείριση. Πρώτο επεισόδιο γεννητικού έρπητα ή νέες βλάβες κοντά στον τοκετό χρειάζονται άμεση μαιευτική εκτίμηση.

Η ελληνική ΠΧΠ της κρέμας αναφέρει ότι η συστηματική έκθεση μετά από τοπική εφαρμογή είναι πολύ χαμηλή. Δεδομένα καταγραφής εγκύων μετά την κυκλοφορία δεν έδειξαν αύξηση γενετικών ανωμαλιών σε σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό ούτε συγκεκριμένο μοτίβο ανωμαλιών. Παρ’ όλα αυτά, η χρήση εξετάζεται όταν το αναμενόμενο όφελος υπερτερεί του πιθανού κινδύνου.

Για την από του στόματος ακυκλοβίρη, η απόφαση λαμβάνει υπόψη τη βαρύτητα της λοίμωξης και τον κίνδυνο από τη μη θεραπεία. Η παρουσία εγκυμοσύνης δεν σημαίνει ότι μια σοβαρή ερπητική λοίμωξη πρέπει να μείνει χωρίς θεραπεία, αλλά ούτε ότι κάθε επιχείλιος έρπης χρειάζεται συστηματικό φάρμακο.

Μετά από συστηματική χορήγηση, η ακυκλοβίρη περνά στο μητρικό γάλα. Μετά από τοπική κρέμα η έκθεση του βρέφους αναμένεται πολύ μικρή. Ο ιατρός αξιολογεί μορφή, δόση, διάρκεια και ηλικία ή κατάσταση του βρέφους. Κρέμα δεν εφαρμόζεται πάνω ή κοντά στη θηλή πριν τον θηλασμό χωρίς σαφή ιατρική οδηγία, ώστε να αποφευχθεί κατάποση ή άμεση επαφή του βρέφους.

Κατά τον θηλασμό συνεχίζονται τα μέτρα υγιεινής: καλό πλύσιμο χεριών, κάλυψη βλαβών όπου είναι εφικτό και αποφυγή φιλιού του βρέφους όταν υπάρχει ενεργός επιχείλιος έρπης.

15Zovirax σε παιδιά, νεογνά και ανοσοκαταστολή

Η παιδιατρική δοσολογία δεν προκύπτει με απλή διαίρεση ενός χαπιού ενηλίκων. Η ηλικία, το βάρος, η ένδειξη, η νεφρική λειτουργία, η ανοσολογική κατάσταση και η δυνατότητα λήψης από το στόμα καθορίζουν το σχήμα. Σε βρέφος ή μικρό παιδί, ακόμη και η μέτρηση του εναιωρήματος πρέπει να γίνει με κατάλληλο δοσομετρικό μέσο.

Για θεραπεία HSV και προφύλαξη από HSV σε παιδιά με ανοσολογική βλάβη, η ελληνική ΠΧΠ αναφέρει τη δόση ενηλίκων για ηλικία άνω των δύο ετών και τη μισή δόση ενηλίκων κάτω των δύο ετών. Δεν υπάρχουν συγκεκριμένα δεδομένα για καταστολή HSV ή θεραπεία ζωστήρα σε ανοσοεπαρκή παιδιά. Σε ανοσοκατασταλμένο παιδί με ζωστήρα μπορεί να χρειαστεί ενδοφλέβια αντιμετώπιση.

Για ανεμευλογιά, όταν υπάρχει ιατρική ένδειξη, αναφέρεται 20 mg/kg ανά δόση, έως 800 mg, τέσσερις φορές την ημέρα για πέντε ημέρες. Η ΠΧΠ δίνει επίσης ηλικιακά σχήματα, όμως η δοσολογία με βάση το ακριβές βάρος είναι προτιμότερη όταν αυτό είναι διαθέσιμο. Η έναρξη πρέπει να γίνεται εντός του πρώτου 24ώρου του εξανθήματος. Η ακυκλοβίρη δεν συνιστάται ως θεραπεία ρουτίνας για ανεμευλογιά χωρίς επιπλοκές σε υγιή παιδιά.

Πιθανή έκθεση νεογνού σε HSV, φυσαλίδες στη μητέρα κοντά στον τοκετό, πυρετός, λήθαργος, κακή σίτιση, σπασμοί ή δερματικές βλάβες σε νεογνό αποτελούν επείγουσα κατάσταση. Ο νεογνικός έρπης μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα και δεν αντιμετωπίζεται με κρέμα.

Σε σοβαρή ανοσοκαταστολή, οι βλάβες μπορεί να είναι εκτεταμένες, άτυπες, χρόνιες ή ανθεκτικές. Η ελληνική ΠΧΠ της κρέμας προτείνει να εξετάζεται από του στόματος θεραπεία σε σοβαρά ανοσοκατασταλμένους ασθενείς. Η επιλογή μπορεί να φτάσει έως ενδοφλέβια αγωγή, ανάλογα με τη βαρύτητα και την απορρόφηση.

16Zovirax: παρενέργειες κρέμας και χαπιών

Οι ανεπιθύμητες ενέργειες εξαρτώνται από τη μορφή, τη δόση, τη διάρκεια, την ηλικία, τη νεφρική λειτουργία και τα άλλα φάρμακα. Η τοπική κρέμα έχει πολύ χαμηλή συστηματική απορρόφηση και προκαλεί κυρίως αντιδράσεις στο σημείο εφαρμογής. Η από του στόματος ακυκλοβίρη εκθέτει ολόκληρο τον οργανισμό και έχει διαφορετικό προφίλ ασφάλειας.

Οι νευρολογικές αντιδράσεις έχουν αναφερθεί συχνότερα σε ασθενείς με νεφρική ανεπάρκεια που έλαβαν μεγαλύτερη από την κατάλληλη δόση ή είχαν άλλους προδιαθεσικούς παράγοντες. Σύγχυση ή υπνηλία σε ηλικιωμένο με ζωστήρα δεν πρέπει να θεωρούνται «αναμενόμενες» χωρίς έλεγχο, επειδή μπορεί να σχετίζονται με το φάρμακο, τη λοίμωξη, αφυδάτωση ή άλλη οξεία κατάσταση.

Η κρέμα περιέχει έκδοχα που μπορούν να ερεθίσουν το δέρμα, μεταξύ των οποίων προπυλενογλυκόλη και λαουρυλοθειικό νάτριο. Σε δερματίτιδα επαφής, η αντίδραση μπορεί να οφείλεται σε έκδοχο και όχι στην ίδια την ακυκλοβίρη. Η έντονη εφαρμογή ή ο συνδυασμός με άλλα ερεθιστικά προϊόντα στην ίδια περιοχή μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα.

17Αλληλεπιδράσεις, φαγητό και αλκοόλ

Η ελληνική ΠΧΠ αναφέρει ότι δεν έχει αναγνωριστεί κλινικά σημαντική αλληλεπίδραση για τους περισσότερους ασθενείς, αλλά περιγράφει φάρμακα που επηρεάζουν τη νεφρική απέκκριση ή αυξάνουν την έκθεση στην ακυκλοβίρη. Η απουσία συχνής σοβαρής αλληλεπίδρασης δεν σημαίνει ότι δεν χρειάζεται έλεγχος ολόκληρης της αγωγής.

• Προβενεσίδη και σιμετιδίνη: μπορούν να μειώσουν τη νεφρική απέκκριση και να αυξήσουν τα επίπεδα ακυκλοβίρης.
• Μυκοφαινολάτη μοφετίλ: έχουν παρατηρηθεί αυξήσεις στα επίπεδα ακυκλοβίρης και του αδρανούς μεταβολίτη της μυκοφαινολάτης κατά τη συγχορήγηση.
• Κυκλοσπορίνη και άλλα δυνητικά νεφροτοξικά φάρμακα: απαιτούν προσοχή λόγω αυξημένου κινδύνου νεφρικής δυσλειτουργίας.
• Ζιδοβουδίνη ή ιντερφερόνη: αναφέρονται ειδικές προφυλάξεις στην ελληνική πληροφορία προϊόντος.
• Άλλα φάρμακα που αποβάλλονται με ενεργητική νεφρική έκκριση: μπορεί θεωρητικά να επηρεάσουν τις συγκεντρώσεις.

Πριν από υψηλή δόση για ζωστήρα, πρέπει να αναφέρονται στον ιατρό όλα τα συνταγογραφούμενα και μη συνταγογραφούμενα φάρμακα, τα συμπληρώματα και τα παυσίπονα. Ιδιαίτερη σημασία έχουν γνωστή νεφρική νόσος, διουρητικά, φάρμακα μεταμόσχευσης και συχνή χρήση μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών.

Η από του στόματος ακυκλοβίρη μπορεί συνήθως να ληφθεί με ή χωρίς φαγητό. Αν προκαλεί ναυτία, η λήψη μαζί με ελαφρύ γεύμα μπορεί να είναι πιο ανεκτή, εφόσον δεν υπάρχει διαφορετική οδηγία. Το φαγητό δεν διορθώνει μια λανθασμένη δόση και δεν προστατεύει από νεφρική τοξικότητα.

Δεν περιγράφεται ειδική άμεση αλληλεπίδραση ακυκλοβίρης-αλκοόλ που να απαγορεύει κάθε κατανάλωση. Ωστόσο, το αλκοόλ μπορεί να ενισχύσει ζάλη ή ναυτία, να επιβαρύνει την ενυδάτωση και να δυσκολέψει την τήρηση συχνών δόσεων. Σε ζωστήρα, πυρετό, έμετο, αφυδάτωση, νεφρική δυσλειτουργία, ηλικιωμένο ασθενή ή συγχορήγηση άλλων φαρμάκων, η αποφυγή του είναι η ασφαλέστερη επιλογή.

18Παράλειψη δόσης, τρόπος λήψης και φύλαξη

Τα σχήματα ακυκλοβίρης μπορεί να έχουν πολλές ημερήσιες δόσεις. Ένα γραπτό πρόγραμμα με ώρες, υπενθύμιση στο κινητό ή οργανωτής φαρμάκων μειώνει τα λάθη. Το «πέντε φορές την ημέρα ανά τέσσερις ώρες παραλείποντας τη νύχτα» δεν σημαίνει αφύπνιση μέσα στη νύχτα, εκτός αν ο ιατρός έχει δώσει διαφορετικό ειδικό σχήμα.

Αν ξεχαστεί μία δόση από το στόμα, λαμβάνεται όταν γίνει αντιληπτή, εκτός αν πλησιάζει η επόμενη. Δεν λαμβάνονται δύο δόσεις μαζί για αναπλήρωση. Όταν έχουν χαθεί πολλές δόσεις, δεν επανασχεδιάζεται αυθαίρετα η διάρκεια· ζητείται οδηγία από ιατρό ή φαρμακοποιό.

Αν παραλειφθεί εφαρμογή κρέμας, γίνεται όταν το θυμηθεί ο χρήστης και συνεχίζεται το κανονικό πρόγραμμα. Η διπλάσια ποσότητα δεν αναπληρώνει τον χαμένο χρόνο. Τα χέρια πλένονται πριν και μετά, ενώ αποφεύγεται η επαφή του στομίου του σωληναρίου με τη βλάβη όταν αυτό μπορεί να προκαλέσει επιμόλυνση.

Τα δισκία καταπίνονται με νερό. Η ακριβής διαχείριση διασπειρόμενου δισκίου ή πόσιμου εναιωρήματος ακολουθεί το φύλλο οδηγιών του συγκεκριμένου προϊόντος. Το εναιώρημα ανακινείται όπως προβλέπεται και μετριέται σε ml με κατάλληλο δοσομετρικό μέσο, όχι με κουτάλι κουζίνας.

Για ασφαλή φύλαξη:

• τηρείται η θερμοκρασία και η διάρκεια μετά το άνοιγμα που αναγράφει το φύλλο οδηγιών της συγκεκριμένης συσκευασίας,
• το προϊόν παραμένει στην αρχική συσκευασία, μακριά από παιδιά και υγρασία,
• δεν χρησιμοποιείται μετά την ημερομηνία λήξης ή αν έχει αλλοιωθεί η εμφάνιση της κρέμας ή του εναιωρήματος,
• δεν μεταφέρονται χάπια σε μη επισημασμένο δοχείο και δεν μοιράζονται με άλλο άτομο,
• τα αχρησιμοποίητα φάρμακα επιστρέφονται σε φαρμακείο σύμφωνα με τις τοπικές οδηγίες και δεν απορρίπτονται στην αποχέτευση.

19Εξετάσεις για HSV, VZV και παρακολούθηση

Η διάγνωση μπορεί να είναι κλινική όταν η εικόνα είναι χαρακτηριστική, αλλά οι εξετάσεις έχουν αξία σε πρώτο ή άτυπο επεισόδιο, σε γεννητικές βλάβες, εγκυμοσύνη, ανοσοκαταστολή, οφθαλμική ή νευρολογική συμμετοχή και όταν η θεραπεία δεν έχει την αναμενόμενη ανταπόκριση.

Για ενεργή δερματική ή γεννητική βλάβη, το δείγμα για PCR λαμβάνεται ιδανικά από φρέσκια φυσαλίδα ή έλκος πριν στεγνώσει πλήρως. Αρνητικό αποτέλεσμα από παλιά, εφελκιδοποιημένη βλάβη δεν αποκλείει πάντα τη λοίμωξη. Η ποιότητα, το σημείο και ο χρόνος λήψης είναι μέρος της ερμηνείας.

Ένα θετικό HSV-1 IgG δείχνει προηγούμενη έκθεση αλλά δεν αποδεικνύει αν η λοίμωξη είναι στο στόμα ή στα γεννητικά όργανα. Ένα θετικό HSV-2 IgG είναι περισσότερο συμβατό με γεννητική έκθεση, αλλά απαιτεί ερμηνεία βάσει μεθόδου, τιμής δείκτη και κλινικού ιστορικού. Η IgM δεν χρησιμοποιείται για να χρονολογηθεί με ασφάλεια η λοίμωξη.

Σε εγκεφαλίτιδα, μηνιγγίτιδα, οφθαλμικό έρπητα ή διάχυτη λοίμωξη απαιτούνται εξειδικευμένα δείγματα και επείγουσα νοσοκομειακή διαχείριση. Η αιμοληψία αντισωμάτων δεν αντικαθιστά την κατάλληλη PCR ή την κλινική εκτίμηση.

20Όταν το Zovirax δεν βοηθά και πότε χρειάζεται άμεση εκτίμηση

Η απουσία βελτίωσης δεν σημαίνει αυτομάτως αντοχή του ιού. Συχνότερες εξηγήσεις είναι λανθασμένη διάγνωση, πολύ καθυστερημένη έναρξη, ακατάλληλη μορφή, ελλιπής εφαρμογή ή παράλειψη δόσεων, ανεπαρκής διάρκεια, δυσαπορρόφηση, σοβαρή ανοσοκαταστολή ή μη προσαρμοσμένο σχήμα.

Μια βλάβη που επιμένει μπορεί να είναι βακτηριακή επιμόλυνση, μυκητίαση, σύφιλη, άφθα, έκζεμα, δερματίτιδα επαφής, Behçet ή άλλη πάθηση. Η συνέχιση κρέμας επί εβδομάδες χωρίς επανεκτίμηση καθυστερεί τη σωστή διάγνωση. Σε γεννητική βλάβη, η PCR από ενεργό σημείο και ο έλεγχος για άλλα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα μπορεί να είναι απαραίτητα.

Αντοχή στην ακυκλοβίρη είναι σπάνια σε ανοσοεπαρκείς, αλλά παρατηρείται συχνότερα σε βαριά ή παρατεταμένη ανοσοκαταστολή και μετά από επαναλαμβανόμενη έκθεση. Η υποψία αυξάνεται όταν αποδεδειγμένη HSV λοίμωξη εξελίσσεται παρά τη σωστή δόση, επαρκή απορρόφηση και τήρηση. Η διαχείριση είναι εξειδικευμένη και δεν λύνεται με αυθαίρετη αύξηση δόσης.

Για την κρέμα, αν η ίαση δεν ολοκληρωθεί μετά την αρχική διάρκεια και το μέγιστο επιτρεπόμενο επιπλέον πενθήμερο, χρειάζεται αξιολόγηση. Για τα χάπια, επιδείνωση κατά τη διάρκεια της συνταγογραφημένης αγωγής ή νέες βλάβες μετά το τέλος της δεν διορθώνονται με αυθαίρετη παράταση.

Το αντιιικό δεν αντικαθιστά αναλγητική αγωγή, φροντίδα δέρματος, οφθαλμολογική εκτίμηση ή θεραπεία επιπλοκών. Στον ζωστήρα, για παράδειγμα, ο οξύς νευρικός πόνος και η μεθερπητική νευραλγία μπορεί να χρειάζονται ξεχωριστή αντιμετώπιση.

21Συχνές ερωτήσεις για το Zovirax

22Κλείστε Ραντεβού και Βιβλιογραφία

Για εργαστηριακή διερεύνηση HSV ή VZV, έλεγχο αντισωμάτων και παρακολούθηση νεφρικής λειτουργίας όταν υπάρχει ιατρική ένδειξη, μπορείτε να δείτε τις διαθέσιμες εξετάσεις ή να προγραμματίσετε ραντεβού.

Βιβλιογραφία και πληροφορίες προϊόντος

Το περιεχόμενο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά εξέταση, διάγνωση ή εξατομικευμένη συνταγογράφηση από ιατρό.