Αλλεργίες στα Παιδιά: IgE, RAST, Τροφικές Αλλεργίες και Εξετάσεις Αίματος

1Τι είναι οι αλλεργίες στα παιδιά

Η αλλεργία είναι αντίδραση του ανοσοποιητικού συστήματος απέναντι σε μια ουσία που για τους περισσότερους ανθρώπους είναι αβλαβής. Στην παιδική ηλικία συναντάμε συχνά αλλεργίες σε τροφές, ακάρεα οικιακής σκόνης, γύρεις, επιθήλια ζώων και άλλους περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Οι αλλεργικές παθήσεις μπορεί να εκδηλωθούν με διαφορετικό τρόπο: ατοπική δερματίτιδα, κνίδωση, αλλεργική ρινίτιδα, επιπεφυκίτιδα, συριγμό, άσθμα ή άμεση αντίδραση μετά από συγκεκριμένη τροφή.

Δεν σημαίνει όμως ότι κάθε εξάνθημα, κάθε ρινίτιδα ή κάθε ενόχληση μετά το φαγητό είναι αλλεργία. Ιώσεις, λοιμώξεις, δυσανεξίες, γαστρεντερικές παθήσεις και πολλές άλλες καταστάσεις μπορούν να προκαλέσουν παρόμοια συμπτώματα.

2Πότε υποψιαζόμαστε αλλεργία

Η πιθανότητα αλλεργίας αυξάνεται όταν υπάρχει επαναλαμβανόμενο και χαρακτηριστικό μοτίβο συμπτωμάτων μετά από συγκεκριμένη έκθεση.

• Τροφή: κνίδωση, πρήξιμο χειλιών ή βλεφάρων, εμετός, βήχας, συριγμός ή άλλο άμεσο σύμπτωμα λίγο μετά την κατανάλωση συγκεκριμένης τροφής.
• Ακάρεα: ολοετές μπούκωμα, πρωινό φτέρνισμα, ρινική καταρροή, βήχας ή συμπτώματα που επιδεινώνονται στο υπνοδωμάτιο.
• Γύρη: επαναλαμβανόμενα συμπτώματα συγκεκριμένη εποχή του χρόνου, ιδιαίτερα με φαγούρα στη μύτη ή στα μάτια.
• Γάτα ή σκύλος: συμπτώματα που επανέρχονται κατά την παραμονή σε χώρο όπου υπάρχει το συγκεκριμένο ζώο.
• Άσθμα ή έκζεμα: σε ορισμένα παιδιά μπορεί να συνυπάρχει αλλεργική ευαισθητοποίηση, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι χρειάζεται αυτόματα μεγάλος εργαστηριακός έλεγχος.

Το πρώτο βήμα δεν είναι το «μεγαλύτερο panel». Είναι ένα καλό ιστορικό: τι συνέβη, μετά από τι, πόσο γρήγορα, πόσες φορές και αν το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται.

3Ολική IgE στα παιδιά

Η ολική IgE μετρά τη συνολική ποσότητα ανοσοσφαιρίνης Ε στο αίμα. Μπορεί να είναι αυξημένη σε παιδιά με ατοπική προδιάθεση, έκζεμα, αλλεργική ρινίτιδα ή άσθμα, αλλά η τιμή της δεν απαντά στο ερώτημα «σε τι είναι αλλεργικό το παιδί;».

Η ολική IgE έχει επίσης σημαντική διακύμανση με την ηλικία και τα όρια αναφοράς εξαρτώνται από τη μέθοδο και το εργαστήριο. Για αυτό η τιμή πρέπει να ερμηνεύεται με βάση το παιδιατρικό εύρος που αναγράφεται στο συγκεκριμένο αποτέλεσμα.

Δείτε αναλυτικά: IgE – Εξέταση Αίματος και Ερμηνεία →

4Ειδική IgE και RAST: τι δείχνει η εξέταση αίματος

Η ειδική IgE μετρά αντισώματα IgE που αναγνωρίζουν συγκεκριμένο αλλεργιογόνο, για παράδειγμα γάλα, αυγό, φιστίκι, σιτάρι, ακάρεα, ελιά, αγρωστώδη, γάτα ή σκύλο.

Ο όρος RAST εξακολουθεί να χρησιμοποιείται συχνά από γονείς και επαγγελματίες υγείας, αν και η παλαιότερη ραδιολογική μέθοδος έχει αντικατασταθεί στα σύγχρονα εργαστήρια από νεότερες τεχνικές προσδιορισμού ειδικής IgE.

Η εξέταση αίματος είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν υπάρχει συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα. Για παράδειγμα, παιδί που εμφανίζει επανειλημμένα κνίδωση και εμετό μετά από αυγό μπορεί να ελεγχθεί στοχευμένα για ειδική IgE στο αυγό.

Εναλλακτικά ή συμπληρωματικά μπορεί να χρησιμοποιηθεί το skin prick test, ανάλογα με το ιστορικό, την ηλικία, την κατάσταση του δέρματος, τα φάρμακα και την αξιολόγηση του αλλεργιολόγου.

Δείτε επίσης: RAST / Ειδική IgE – πλήρης οδηγός →

5Θετική IgE σημαίνει ευαισθητοποίηση — όχι πάντα αλλεργία

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο στην ερμηνεία των εξετάσεων αλλεργίας στα παιδιά.

Θετική ειδική IgE σημαίνει ότι το ανοσοποιητικό σύστημα έχει αναγνωρίσει το συγκεκριμένο αλλεργιογόνο και έχει παράγει IgE αντισώματα εναντίον του. Δεν αποδεικνύει όμως από μόνη της ότι το παιδί θα παρουσιάσει συμπτώματα όταν εκτεθεί.

Ένα παιδί μπορεί, για παράδειγμα, να έχει μετρήσιμη IgE απέναντι σε μια τροφή την οποία τρώει τακτικά χωρίς κανένα πρόβλημα. Σε αυτή την περίπτωση το εργαστηριακό αποτέλεσμα δεν πρέπει από μόνο του να οδηγήσει σε αποκλεισμό της τροφής.

Ιδιαίτερα στα παιδιά με ατοπική δερματίτιδα ή πολλαπλές ευαισθητοποιήσεις, τα μεγάλα panels μπορεί να εμφανίσουν αρκετά θετικά αποτελέσματα που δεν έχουν όλα την ίδια κλινική σημασία.

6Αλλεργία στο γάλα

Η αλλεργία στις πρωτεΐνες του αγελαδινού γάλακτος εμφανίζεται κυρίως στη βρεφική και πρώιμη παιδική ηλικία και μπορεί να είναι είτε IgE-μεσολαβούμενη είτε μη IgE-μεσολαβούμενη.

Στην άμεση IgE-μεσολαβούμενη μορφή μπορεί να εμφανιστούν μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα κνίδωση, οίδημα, εμετός, βήχας, συριγμός ή πιο γενικευμένη αλλεργική αντίδραση.

Όταν το ιστορικό υποδεικνύει άμεση αντίδραση, μπορεί να ζητηθεί ειδική IgE στο αγελαδινό γάλα και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, σε επιμέρους πρωτεΐνες του γάλακτος.

Η αλλεργία στο γάλα δεν είναι το ίδιο με τη δυσανεξία στη λακτόζη. Η πρώτη αφορά ανοσολογική αντίδραση στις πρωτεΐνες του γάλακτος, ενώ η δεύτερη αφορά την πέψη της λακτόζης.

Δεν συνιστάται μακροχρόνιος αποκλεισμός γάλακτος από τη διατροφή ενός παιδιού μόνο λόγω ενός θετικού εργαστηριακού αποτελέσματος, χωρίς κλινική αξιολόγηση, επειδή η άσκοπη δίαιτα αποκλεισμού μπορεί να επηρεάσει τη θρεπτική πρόσληψη.

7Αλλεργία στο αυγό

Το αυγό είναι επίσης συχνό ερώτημα στην παιδική αλλεργιολογία. Η άμεση αλλεργική αντίδραση μπορεί να εκδηλωθεί με κνίδωση, οίδημα, εμετό, αναπνευστικά συμπτώματα ή γενικευμένη αντίδραση μετά την κατανάλωση.

Ο εργαστηριακός έλεγχος μπορεί να περιλαμβάνει ειδική IgE στο αυγό ή στα επιμέρους συστατικά του, όταν αυτό μπορεί να προσθέσει κλινικά χρήσιμη πληροφορία.

Ορισμένα παιδιά μπορεί να αντιδρούν διαφορετικά στο καλά ψημένο αυγό σε σχέση με λιγότερο θερμικά επεξεργασμένο αυγό. Αυτό όμως δεν πρέπει να δοκιμάζεται αυθαίρετα στο σπίτι όταν υπάρχει ιστορικό σοβαρής αντίδρασης ή αβέβαιη διάγνωση.

Η απόφαση για επανεισαγωγή ή δοκιμασία τροφής γίνεται εξατομικευμένα από τον παιδίατρο ή αλλεργιολόγο.

8Φιστίκι και ξηροί καρποί

Η αλλεργία στο αράπικο φιστίκι απαιτεί ιδιαίτερα προσεκτική αξιολόγηση επειδή μπορεί να προκαλέσει σημαντικές άμεσες αντιδράσεις.

Η ειδική IgE στο φιστίκι μπορεί να χρησιμοποιηθεί μαζί με το κλινικό ιστορικό. Σε ορισμένες περιπτώσεις προστίθεται μοριακός έλεγχος επιμέρους αλλεργιογόνων, όπως το Ara h 2, ο οποίος μπορεί να βελτιώσει τη διαγνωστική ακρίβεια σε σχέση με τον έλεγχο μόνο του συνολικού εκχυλίσματος. Ούτε όμως το Ara h 2 ούτε οποιαδήποτε άλλη μεμονωμένη εξέταση αντικαθιστά το ιστορικό.

Το ίδιο ισχύει για τους ξηρούς καρπούς: θετική IgE σε ένα ή περισσότερα είδη δεν σημαίνει αυτομάτως ότι το παιδί είναι κλινικά αλλεργικό σε όλα.

Σε παιδί με προηγούμενη άμεση ή σοβαρή αντίδραση δεν πρέπει να γίνεται «δοκιμή» της ύποπτης τροφής στο σπίτι για να διαπιστωθεί αν εξακολουθεί να υπάρχει αλλεργία.

Δείτε: RAST Τροφικής Αλλεργίας: γάλα, αυγό, σιτάρι, φιστίκι και σόγια →

9Αλλεργία στο σιτάρι: δεν είναι κοιλιοκάκη

Η αλλεργία στο σιτάρι είναι ανοσολογική αλλεργική αντίδραση σε πρωτεΐνες του σιταριού και είναι διαφορετική από την κοιλιοκάκη.

Σε πιθανή IgE-μεσολαβούμενη αλλεργία στο σιτάρι μπορεί να χρησιμοποιηθεί ειδική IgE, πάντα σε συνδυασμό με το ιστορικό.

Αντίθετα, η κοιλιοκάκη είναι αυτοάνοση νόσος που σχετίζεται με τη γλουτένη και διερευνάται με διαφορετικές εξετάσεις, όπως anti-tTG IgA, ολική IgA και, ανάλογα με την περίπτωση, EMA ή άλλον εξειδικευμένο έλεγχο.

Επομένως, ένα παιδί με κοιλιακά συμπτώματα ή χαμηλό βάρος δεν πρέπει να θεωρείται ότι έχει «αλλεργία στο σιτάρι» μόνο λόγω των συμπτωμάτων.

Δείτε επίσης τον παιδιατρικό οδηγό: Κοιλιοκάκη στα Παιδιά →

10Ακάρεα, γύρεις και κατοικίδια

Οι αλλεργίες στα παιδιά δεν περιορίζονται στις τροφές. Σε παιδιά με επαναλαμβανόμενο μπούκωμα, φτέρνισμα, κνησμό στη μύτη ή στα μάτια, νυχτερινό βήχα ή αλλεργικό άσθμα μπορεί να χρειαστεί διερεύνηση εισπνεόμενων αλλεργιογόνων.

Ακάρεα οικιακής σκόνης

Η υποψία αυξάνεται όταν τα συμπτώματα υπάρχουν όλο τον χρόνο, είναι πιο έντονα στο υπνοδωμάτιο ή το πρωί και δεν ακολουθούν σαφή εποχικότητα.

Αλλεργία στα Ακάρεα →

Γύρεις

Επαναλαμβανόμενη ρινίτιδα και επιπεφυκίτιδα την ίδια εποχή κάθε χρόνο μπορεί να οδηγήσει σε στοχευμένο έλεγχο για ελιά, αγρωστώδη, κυπαρίσσι ή άλλα αλλεργιογόνα που ταιριάζουν με την εποχή και την περιοχή.

Αλλεργία στη Γύρη →

Γάτα και σκύλος

Όταν τα συμπτώματα εμφανίζονται επανειλημμένα με συγκεκριμένο κατοικίδιο, μπορεί να μετρηθεί ειδική IgE σε αλλεργιογόνα γάτας ή σκύλου. Η αλλεργία δεν αφορά απλώς την ορατή τρίχα αλλά πρωτεΐνες του ζώου που διασπείρονται στο περιβάλλον.

RAST IgE Γάτας / Σκύλου →

11ALEX Allergy Xplorer και μοριακή διάγνωση στα παιδιά

Η ALEX Allergy Xplorer είναι multiplex εξέταση ειδικής IgE που επιτρέπει τον ταυτόχρονο έλεγχο πολλών αλλεργιογόνων και πολλών επιμέρους μοριακών συστατικών τους.

Μπορεί να είναι χρήσιμη σε πιο σύνθετες περιπτώσεις, όπως:

• πολλαπλές ύποπτες αλλεργίες,
• πολλά θετικά αποτελέσματα σε προηγούμενο έλεγχο,
• ασυμφωνία μεταξύ συμπτωμάτων και κλασικών εξετάσεων,
• ανάγκη διάκρισης πρωτογενούς ευαισθητοποίησης από διασταυρούμενη αντίδραση,
• σύνθετο αλλεργιολογικό ιστορικό με τροφές και εισπνεόμενα αλλεργιογόνα.

Το πλεονέκτημα της μεγάλης ποσότητας πληροφορίας είναι ταυτόχρονα και ο βασικός περιορισμός της εξέτασης: όσο περισσότερα αλλεργιογόνα εξετάζονται, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα να βρεθούν ευαισθητοποιήσεις που δεν προκαλούν πραγματικά συμπτώματα.

Για αυτό η ALEX δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ένα γενικό screening που αποφασίζει μόνο του ποιες τροφές πρέπει να αποκλειστούν από τη διατροφή ενός παιδιού.

Δείτε αναλυτικά: ALEX Allergy Xplorer →

12Πότε δεν χρειάζεται εξέταση αλλεργίας

Η αλλεργιολογική εξέταση είναι πιο χρήσιμη όταν απαντά σε συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα. Δεν χρειάζεται κάθε παιδί με εξάνθημα, συνάχι, βήχα ή κοιλιακό πόνο μεγάλο panel αλλεργιών.

Συνήθως δεν έχει νόημα:

• να εξετάζονται δεκάδες τροφές χωρίς κάποιο σχετικό ιστορικό,
• να ζητείται ειδική IgE σε τρόφιμα που το παιδί τρώει συστηματικά χωρίς συμπτώματα,
• να αποκλείεται τροφή μόνο επειδή βρέθηκε χαμηλή θετική IgE,
• να χρησιμοποιείται η ολική IgE ως γενικό «τεστ για όλες τις αλλεργίες»,
• να επαναλαμβάνονται εξετάσεις σε πολύ μικρά χρονικά διαστήματα χωρίς κλινικό λόγο,
• να χρησιμοποιούνται IgG panels τροφίμων ως διαγνωστική εξέταση τροφικής αλλεργίας.

13Μη IgE-μεσολαβούμενες τροφικές αλλεργίες

Δεν περνούν όλες οι τροφικές αλλεργίες από τον μηχανισμό της IgE. Υπάρχουν και μη IgE-μεσολαβούμενες μορφές, στις οποίες οι συνηθισμένες εξετάσεις ειδικής IgE μπορεί να είναι αρνητικές.

Τα συμπτώματα αυτών των καταστάσεων είναι συχνά πιο καθυστερημένα και μπορεί να αφορούν κυρίως το γαστρεντερικό σύστημα, το δέρμα ή την ανάπτυξη.

Σε αυτές τις περιπτώσεις η διάγνωση βασίζεται κυρίως στο ιστορικό, στην κλινική εκτίμηση και, όταν ενδείκνυται, σε οργανωμένη δίαιτα αποκλεισμού και ελεγχόμενη επανεισαγωγή της τροφής υπό ιατρική καθοδήγηση.

Αυτός είναι ένας ακόμη λόγος για τον οποίο ένα «αρνητικό RAST» δεν μπορεί να αποκλείσει κάθε πιθανή τροφική αλλεργία.

14Πώς ερμηνεύουμε ένα αποτέλεσμα IgE στην πράξη

Η αριθμητική τιμή της ειδικής IgE δεν μεταφράζεται απευθείας σε «ποσοστό αλλεργίας» ούτε προβλέπει με ακρίβεια πόσο σοβαρή θα είναι μια πιθανή αντίδραση.

15Πότε χρειάζεται αλλεργιολόγος ή δοκιμασία πρόκλησης

Η αξιολόγηση από αλλεργιολόγο έχει ιδιαίτερη σημασία όταν:

• υπήρξε σοβαρή ή συστηματική αντίδραση,
• υπάρχει πιθανή αλλεργία στο φιστίκι ή σε ξηρούς καρπούς,
• το ιστορικό είναι ισχυρό αλλά οι εξετάσεις δεν συμφωνούν,
• υπάρχουν πολλαπλές θετικές ειδικές IgE,
• προτείνεται αποκλεισμός βασικών τροφών από τη διατροφή,
• υπάρχει τροφική αλλεργία μαζί με άσθμα,
• χρειάζεται να εκτιμηθεί αν μια παλαιότερη τροφική αλλεργία έχει υποχωρήσει.

Σε ορισμένες αμφίβολες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί δοκιμασία πρόκλησης με τροφή. Η τροφή χορηγείται σε ελεγχόμενο ιατρικό περιβάλλον, σε σταδιακές ποσότητες και με κατάλληλη παρακολούθηση.

Η δοκιμασία αυτή δεν είναι εξέταση που πρέπει να επιχειρείται στο σπίτι όταν υπάρχει πιθανότητα πραγματικής αλλεργικής αντίδρασης.

16Συχνές ερωτήσεις για τις αλλεργίες στα παιδιά

17Οδηγοί, ραντεβού και βιβλιογραφία

Ενδεικτική βιβλιογραφία

1. European Academy of Allergy and Clinical Immunology (EAACI). EAACI Guidelines on the Diagnosis of IgE-mediated Food Allergy. EAACI.
2. Santos AF, Riggioni C, Agache I, et al. EAACI Guidelines on the Management of IgE-mediated Food Allergy. Allergy. 2024. EAACI.
3. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Food allergy in under 19s: assessment and diagnosis – CG116. NICE.
4. National Institute of Allergy and Infectious Diseases (NIAID). Addendum Guidelines for the Prevention of Peanut Allergy in the United States. NIAID.
5. Greenhawt M, Shaker M, Wang J, et al. Peanut allergy diagnosis: A 2020 practice parameter update, systematic review, and GRADE analysis. Journal of Allergy and Clinical Immunology. AAAAI.