Υψηλός Τίτλος ANA (1:160–1:640): Ερμηνεία και Επόμενες Εξετάσεις

1
Τι σημαίνει υψηλός τίτλος ANA

Υψηλός τίτλος ANA σημαίνει ότι τα αντιπυρηνικά αντισώματα παραμένουν ανιχνεύσιμα ακόμη και όταν ο ορός του αίματος αραιώνεται σημαντικά. Τίτλοι όπως 1:160, 1:320 και 1:640 έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα κλινικής σημασίας από πολύ χαμηλούς τίτλους, αλλά δεν αρκούν μόνοι τους για διάγνωση αυτοάνοσου νοσήματος.

Τα ANA είναι αυτοαντισώματα που στρέφονται εναντίον δομών του κυτταρικού πυρήνα ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, εναντίον κυτταροπλασματικών/μιτωτικών δομών που φαίνονται στην εξέταση με έμμεσο ανοσοφθορισμό. Χρησιμοποιούνται κυρίως ως εξέταση διαλογής για νοσήματα του συνδετικού ιστού και όχι ως γενικό προληπτικό έλεγχο.

Αν χρειάζεστε γενικότερη εισαγωγή για την εξέταση, μπορείτε να δείτε τον αναλυτικό οδηγό για τα αντιπυρηνικά αντισώματα ANA. Η παρούσα σελίδα εστιάζει ειδικά στην ερμηνεία υψηλών τίτλων και στα επόμενα βήματα μετά από αποτέλεσμα 1:160–1:640.

Η περιγραφή «υψηλός τίτλος» δεν έχει ένα ενιαίο αριθμητικό όριο για κάθε εργαστήριο. Το 1:160 μπορεί να χαρακτηρίζεται μέτριο ή σαφώς θετικό ανάλογα με το όριο της μεθόδου, ενώ οι τίτλοι 1:320 και 1:640 αντιπροσωπεύουν μεγαλύτερη αραίωση. Σε κλασική μελέτη υγιών ατόμων, θετικά ANA ανιχνεύθηκαν περίπου στο 5% στον τίτλο 1:160 και στο 3,3% στον τίτλο 1:320. Αυτό εξηγεί γιατί ακόμη και ένα αρκετά θετικό αποτέλεσμα δεν ισοδυναμεί με νόσο.^{[1] [2]}

Ο οδηγός εστιάζει στην αξιολόγηση του μεμονωμένου υψηλότερου τίτλου και στην απόφαση για τα επόμενα βήματα. Για γενικές πληροφορίες σχετικά με την εξέταση ANA υπάρχει ξεχωριστός οδηγός, ενώ για την αναλυτική ταξινόμηση των προτύπων φθορισμού υπάρχει ειδικό άρθρο. Με αυτόν τον διαχωρισμό, κάθε σελίδα απαντά σε διαφορετικό κλινικό ερώτημα.

2
ANA 1:160, 1:320 και 1:640: πώς αλλάζει η ερμηνεία

Όσο ανεβαίνει ο τίτλος ANA, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα το εύρημα να έχει κλινική σημασία. Παρ’ όλα αυτά, κανένας τίτλος δεν ερμηνεύεται απομονωμένα. Ένα ANA 1:640 σε άτομο με φωτοευαισθησία, στοματικά έλκη, αρθρίτιδα και παθολογική γενική ούρων είναι διαφορετικό από ένα ANA 1:640 σε άτομο χωρίς κανένα σύμπτωμα.

Η μεγαλύτερη παγίδα είναι να θεωρηθεί ότι ο τίτλος από μόνος του «μετράει τη βαρύτητα» της νόσου. Στην πράξη, η δραστηριότητα ενός νοσήματος όπως ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος αξιολογείται καλύτερα με συμπτώματα, φυσική εξέταση, anti-dsDNA, C3/C4, γενική ούρων, νεφρική λειτουργία και άλλους δείκτες, όχι μόνο με το ANA.

Τι σημαίνει η διαφορά ανάμεσα στους τίτλους; Η μεταβολή από 1:160 σε 1:320 αντιστοιχεί σε ένα επιπλέον βήμα αραίωσης. Δεν συνεπάγεται ότι η πιθανότητα νόσου διπλασιάστηκε ούτε ότι η νόσος επιδεινώθηκε. Η ερμηνεία αλλάζει ανάλογα με την προϋπάρχουσα κλινική υποψία, την ηλικία, το πρότυπο φθορισμού και τη μέθοδο. Τίτλοι από διαφορετικά εργαστήρια δεν είναι πάντοτε απευθείας συγκρίσιμοι.^{[2] [10]}

Για παράδειγμα, σε άτομο με 1:640, φυσιολογική γενική ούρων, χωρίς συμπτώματα και χωρίς ειδικά αυτοαντισώματα, η στρατηγική μπορεί να είναι κλινική παρακολούθηση χωρίς ευρύ αυτόματο έλεγχο. Αντίθετα, ένας τίτλος 1:160 με αρθρίτιδα, πρωτεϊνουρία και χαμηλό συμπλήρωμα χρειάζεται αξιολόγηση με μεγαλύτερη προτεραιότητα. Το συνολικό κλινικό πλαίσιο υπερισχύει του αριθμού.^[5]

3
Πότε ζητείται η εξέταση ANA

Η εξέταση ANA ζητείται όταν υπάρχει υποψία συστηματικού αυτοάνοσου νοσήματος. Δεν είναι ιδανική εξέταση για προληπτικό έλεγχο χωρίς συμπτώματα, επειδή μπορεί να βγει θετική σε υγιή άτομα και να δημιουργήσει άγχος ή άσκοπη διερεύνηση.

Συνήθως ζητείται όταν υπάρχουν ένα ή περισσότερα από τα παρακάτω:

• Επίμονες αρθραλγίες ή αρθρίτιδα, ιδίως όταν υπάρχει οίδημα, πρωινή δυσκαμψία ή συμμετρική προσβολή αρθρώσεων.
• Δερματικά εξανθήματα, φωτοευαισθησία ή εξάνθημα που επιδεινώνεται με τον ήλιο.
• Φαινόμενο Raynaud, δηλαδή αλλαγή χρώματος των δακτύλων στο κρύο ή στο στρες.
• Ξηροστομία ή ξηροφθαλμία, που μπορεί να κατευθύνουν προς σύνδρομο Sjögren.
• Στοματικά ή ρινικά έλκη, τριχόπτωση, ανεξήγητος πυρετός ή κακουχία.
• Παθολογική γενική αίματος, όπως αναιμία, λευκοπενία ή θρομβοπενία.
• Παθολογικά ούρα, πρωτεϊνουρία, αιματουρία ή αυξημένη κρεατινίνη σε ύποπτο πλαίσιο.
• Ανεξήγητα αυξημένη ΤΚΕ ή CRP όταν υπάρχουν συμπτώματα συμβατά με ρευματολογική νόσο.

Για βασική εργαστηριακή συσχέτιση συχνά χρησιμοποιούνται εξετάσεις όπως η γενική αίματος, η ΤΚΕ και η CRP, πάντα ανάλογα με το ιστορικό και την οδηγία του γιατρού.

Η εξέταση δεν έχει θέση ως καθολικός προληπτικός έλεγχος ή ως απάντηση σε μεμονωμένη, μη ειδική κόπωση, όταν απουσιάζουν ευρήματα που αυξάνουν την πιθανότητα συστηματικής αυτοανοσίας. Όταν ζητείται χωρίς κατάλληλη ένδειξη, ένα θετικό αποτέλεσμα μπορεί να οδηγήσει σε σειρά εξετάσεων που δεν βοηθούν τον ασθενή. Οι κατευθυντήριες οδηγίες υποστηρίζουν τον κλινικά στοχευμένο έλεγχο.^[5]

4
Σε ποιες παθήσεις σχετίζεται θετικό ANA

Θετικό ANA μπορεί να παρατηρηθεί σε πολλά νοσήματα του συνδετικού ιστού. Η πιθανή συσχέτιση εξαρτάται από τον τίτλο, το πρότυπο φθορισμού, τα ειδικά αυτοαντισώματα και την κλινική εικόνα.

Για ασθενείς με ύποπτο λύκο ή σύνδρομο αντιφωσφολιπιδίων, χρήσιμο συμπληρωματικό πλαίσιο δίνει και ο οδηγός για ΣΕΛ και αντιφωσφολιπιδικό σύνδρομο. Η διάγνωση, όμως, δεν γίνεται από το ANA μόνο, αλλά από τον συνολικό ιατρικό συσχετισμό.

Στον συστηματικό ερυθηματώδη λύκο, τα ANA έχουν υψηλή ευαισθησία αλλά περιορισμένη ειδικότητα. Τα ταξινομικά κριτήρια EULAR/ACR 2019 χρησιμοποιούν θετικό ANA τουλάχιστον 1:80 ως προϋπόθεση εισόδου, όχι ως ανεξάρτητο διαγνωστικό κριτήριο. Απαιτούνται πρόσθετα κλινικά και ανοσολογικά στοιχεία, ενώ η ιατρική διάγνωση δεν ταυτίζεται με μια ταξινομική βαθμολογία.^[3]

5
Πώς γίνεται η εξέταση ANA στο εργαστήριο

Η εξέταση ANA γίνεται με απλή αιμοληψία από φλεβικό αίμα. Για τον ασθενή η διαδικασία είναι σύντομη και μοιάζει με κάθε άλλη εξέταση αίματος. Η διαφορά βρίσκεται στη μεθοδολογία που ακολουθείται στο εργαστήριο και στον τρόπο αναφοράς του αποτελέσματος.

Η μέθοδος αναφοράς για τα ANA είναι ο έμμεσος ανοσοφθορισμός σε κύτταρα HEp-2. Ο ορός του εξεταζομένου επωάζεται σε ειδικό κυτταρικό υπόστρωμα και τα δεσμευμένα αντισώματα αναδεικνύονται με φθορίζον αντίσωμα. Εκτιμώνται ο τίτλος και το πρότυπο φθορισμού, με βάση τα όρια και τη διαδικασία του εργαστηρίου.

Το αποτέλεσμα συνήθως περιλαμβάνει:

• Θετικό ή αρνητικό αποτέλεσμα.
• Τίτλο, όπως 1:80, 1:160, 1:320, 1:640 ή μεγαλύτερο.
• πρότυπο φθορισμού, όπως ομοιογενές, στικτό, κεντρομεριδιακό, πυρηνίσκων, DFS70 ή κυτταροπλασματικό.
• Σχόλιο μεθόδου ή όριο θετικότητας, ανάλογα με το εργαστήριο.

Υπάρχουν και αυτοματοποιημένες μέθοδοι, όπως ανοσοενζυμικές, χημειοφωταυγείς ή πολυπαραμετρικές ανοσολογικές δοκιμασίες. Αυτές μπορούν να είναι χρήσιμες σε συγκεκριμένα πλαίσια, όμως το IIF σε HEp-2 παραμένει πολύ σημαντικό επειδή παρέχει και το πρότυπο φθορισμού, όχι μόνο θετικότητα.

Για πιο εξειδικευμένο ανοσολογικό έλεγχο, το αποτέλεσμα ANA συχνά οδηγεί σε εξετάσεις όπως anti-ENA αντισώματα, anti-dsDNA, anti-Sm ή anti-RNP.

Στην έμμεση ανοσοφθορισμομετρία οι αραιώσεις γίνονται διαδοχικά και ως τίτλος καταγράφεται η μεγαλύτερη αραίωση στην οποία εξακολουθεί να αναγνωρίζεται το καθορισμένο σήμα. Η ερμηνεία επηρεάζεται από την ποιότητα του υποστρώματος, τη σχετική εμπειρία της ανάγνωσης και την τυποποίηση των αντιδραστηρίων. Γι’ αυτό το εργαστήριο πρέπει να αναφέρει επαρκώς τη χρησιμοποιούμενη μέθοδο, το όριο θετικότητας και –όπου είναι διαθέσιμο– το πρότυπο φθορισμού.^{[2] [10]}

Ένα αποτέλεσμα από αυτοματοποιημένη δοκιμασία ανίχνευσης ειδικών αντιγόνων δεν μετατρέπεται αυθαίρετα σε τίτλο έμμεσου ανοσοφθορισμού. Επίσης, το τυπικό φθορίζον σήμα μπορεί να περιλαμβάνει πυρηνικές, κυτταροπλασματικές ή μιτωτικές δομές, που απαιτούν ακριβή αναφορά και όχι όλες τον γενικό χαρακτηρισμό «θετικά πυρηνικά ANA».^[4]

6
Προετοιμασία πριν την εξέταση

Η εξέταση ANA από μόνη της δεν απαιτεί ειδική νηστεία. Μπορεί να γίνει με απλή αιμοληψία, συνήθως το πρωί, χωρίς ιδιαίτερη προετοιμασία. Στην πράξη όμως, επειδή συχνά συνδυάζεται με γενική αίματος, βιοχημικό έλεγχο, CRP, ΤΚΕ, C3/C4 ή άλλες εξετάσεις, μπορεί να σας δοθούν οδηγίες ανάλογα με το συνολικό πακέτο.

Πριν την αιμοληψία είναι χρήσιμο:

• Να αναφέρετε αν λαμβάνετε κορτιζόνη, ανοσοκατασταλτικά, βιολογικούς παράγοντες ή άλλα χρόνια φάρμακα.
• Να ενημερώσετε για πρόσφατη λοίμωξη, εμβολιασμό, χειρουργείο ή έντονη φλεγμονώδη κατάσταση.
• Να έχετε μαζί σας παλαιότερα αποτελέσματα ANA/ENA, ώστε να μπορεί να γίνει σωστή σύγκριση.
• Να ακολουθήσετε τις οδηγίες του γιατρού αν η εξέταση γίνεται μαζί με βιοχημικές ή ορμονικές εξετάσεις.

Για τον έλεγχο ANA δεν απαιτείται ειδική ώρα αιμοληψίας ούτε προγραμματισμένη διακοπή αγωγής. Είναι χρήσιμο να ενημερώνεται ο γιατρός για φάρμακα που έχουν συσχετισθεί με φαρμακοεπαγόμενη αυτοανοσία, όπως υδραλαζίνη, προκαϊναμίδη ή ορισμένοι βιολογικοί παράγοντες, χωρίς όμως να αποδίδεται κάθε θετικό ANA σε φάρμακο. Η λήψη θεραπείας δεν πρέπει να τροποποιείται χωρίς ιατρική οδηγία.^[2]

7
Πώς διαβάζουμε τίτλο, όριο θετικότητας και οριακές τιμές

Ο τίτλος ANA εκφράζεται ως αναλογία, για παράδειγμα 1:160. Αυτό σημαίνει ότι ο ορός του ασθενούς παραμένει θετικός ακόμη και μετά από συγκεκριμένη αραίωση. Όσο μεγαλύτερος είναι ο δεύτερος αριθμός, τόσο υψηλότερος είναι ο τίτλος.

Η ερμηνεία όμως δεν είναι ίδια σε όλα τα εργαστήρια. Μπορεί να επηρεάζεται από τη μέθοδο, το υπόστρωμα, την εμπειρία ανάγνωσης, το όριο θετικότητας που χρησιμοποιείται και τον τρόπο αναφοράς των πρότυπα φθορισμού. Γι’ αυτό δεν πρέπει να συγκρίνουμε μηχανικά αποτελέσματα από διαφορετικά εργαστήρια χωρίς να βλέπουμε τη μέθοδο.

Γενικά:

• Αρνητικό ANA μειώνει την πιθανότητα ορισμένων συστηματικών αυτοάνοσων νοσημάτων, αλλά δεν αποκλείει όλα τα αυτοάνοσα.
• Χαμηλός τίτλος μπορεί να είναι μη ειδικό εύρημα, ειδικά χωρίς συμπτώματα.
• Υψηλός τίτλος αυξάνει την ανάγκη συσχέτισης, ειδικά αν συνυπάρχουν συμβατά κλινικά σημεία.
• Το πρότυπο φθορισμού βοηθά στην επιλογή των επόμενων ειδικών αντισωμάτων.

Όταν ένα αποτέλεσμα αναφέρεται ως «θετικό σε αραίωση 1:160», αυτό δεν περιγράφει την ποσότητα των αντισωμάτων σε mg ή κάποια τυποποιημένη συγκέντρωση. Πρόκειται για ημιποσοτική μέτρηση. Μικρή μεταβολή κατά μία αραίωση μπορεί να συνδέεται με αναλυτική διακύμανση και δεν αποτελεί από μόνη της αξιόπιστο δείκτη εξέλιξης. Η συνολική εικόνα και τα οργανοειδικά ευρήματα έχουν μεγαλύτερη βαρύτητα.^{[2] [9]}

8
Πρότυπα φθορισμού ANA και κλινική σημασία

Το πρότυπο φθορισμού ANA είναι ο τρόπος με τον οποίο φαίνεται ο φθορισμός στα κύτταρα HEp-2. Δεν βάζει διάγνωση, αλλά δίνει κατεύθυνση. Για παράδειγμα, ένα κεντρομεριδιακό πρότυπο φθορισμού κατευθύνει διαφορετικά από ένα ομοιογενές ή ένα DFS70 πρότυπο φθορισμού.

Το πρότυπο φθορισμού πρέπει να χρησιμοποιείται ως «χάρτης» για τον επόμενο έλεγχο. Δεν πρέπει να μετατρέπεται σε διάγνωση χωρίς συμπτώματα, φυσική εξέταση και επιβεβαιωτικές εξετάσεις.

Η διεθνής ταξινόμηση ICAP χρησιμοποιεί κωδικούς, όπως AC-1 για ομοιογενές, AC-3 για κεντρομεριδιακό και AC-2 για το πυκνό λεπτό στικτό πρότυπο που συσχετίζεται με αντισώματα DFS70. Όταν επιβεβαιώνεται μεμονωμένη αντιδραστικότητα DFS70, χωρίς άλλα ειδικά αυτοαντισώματα και χωρίς ύποπτη κλινική εικόνα, μειώνεται η πιθανότητα συστηματικής αυτοάνοσης ρευματικής νόσου· δεν προκύπτει, όμως, απόλυτος αποκλεισμός.^{[4] [6]}

Για την πλήρη διάκριση ομοιογενούς, στικτού, κεντρομεριδιακού, πυρηνισκικού και κυτταροπλασματικού προτύπου, δείτε το ξεχωριστό άρθρο Πρότυπα Φθορισμού ANA. Ο παρών οδηγός δίνει έμφαση στο πώς τα ευρήματα μεταβάλλουν την απόφαση για έλεγχο και όχι στη μικροσκοπική μορφολογία τους.

9
Θετικά ANA χωρίς νόσο και αρνητικά αποτελέσματα

Ένα θετικό ANA δεν σημαίνει πάντα νόσο και ένα αρνητικό ANA δεν αποκλείει κάθε αυτοάνοσο. Η εξέταση έχει μεγάλη χρησιμότητα όταν ζητείται σωστά, αλλά μπορεί να οδηγήσει σε παρερμηνεία όταν γίνεται χωρίς κλινικό λόγο.

Θετικά ANA χωρίς διαγνωσμένη αυτοάνοση νόσο

• Μπορεί να παρατηρηθούν σε υγιή άτομα, συχνότερα σε χαμηλούς τίτλους.
• Μπορεί να εμφανιστούν μετά ή κατά τη διάρκεια λοιμώξεων.
• Μπορεί να σχετίζονται με ορισμένα φάρμακα.
• Μπορεί να συνυπάρχουν σε χρόνια νοσήματα χωρίς κλασική συστηματική ρευματολογική νόσο.
• Μπορεί να ανιχνευθούν σε μεγαλύτερες ηλικίες χωρίς να υπάρχει ενεργό αυτοάνοσο νόσημα.

Ψευδώς αρνητικά ή παραπλανητικά φυσιολογικά αποτελέσματα

• Μπορεί να προκύψουν λόγω διαφοράς μεθόδου ή διαφορετικού ορίου θετικότητας.
• Μπορεί να εμφανιστούν σε πολύ πρώιμο στάδιο ή σε νόσο που δεν χαρακτηρίζεται από ANA.
• Σπανιότερα, φαρμακευτικές θεραπείες ή άλλοι παράγοντες ενδέχεται να επηρεάζουν την εικόνα, χωρίς να επιτρέπουν απλές γενικεύσεις.

Χρειάζεται διάκριση ανάμεσα σε αληθινά θετικό αποτέλεσμα χωρίς κλινική νόσο και σε πραγματική αναλυτική αστοχία. Στην πρώτη περίπτωση τα αυτοαντισώματα υπάρχουν, αλλά δεν τεκμηριώνεται συστηματικό αυτοάνοσο νόσημα. Η φράση «ψευδώς θετικό» στην καθημερινή ομιλία μπορεί να είναι παραπλανητική, γιατί υπονοεί ότι η μέτρηση ήταν τεχνικά εσφαλμένη.^{[2] [5]}

Αντίστροφα, αρνητικό αποτέλεσμα περιορίζει ουσιαστικά την πιθανότητα ορισμένων νοσημάτων, ιδίως του λύκου όταν η μέθοδος έχει επαρκή ευαισθησία, αλλά δεν αποκλείει όλες τις ρευματολογικές ή αυτοάνοσες παθήσεις. Όταν η κλινική υποψία είναι ισχυρή, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει ειδικά αντισώματα ανάλογα με το σύνδρομο.^[3]

10
Πότε ένα θετικό ANA είναι πιο ανησυχητικό

Ένα θετικό ANA χρειάζεται πιο άμεση ιατρική αξιολόγηση όταν συνοδεύεται από συμπτώματα ή εργαστηριακά ευρήματα που δείχνουν πιθανή συστηματική νόσο. Η ανησυχία δεν βασίζεται μόνο στον τίτλο, αλλά στη συνολική εικόνα.

Πιο σημαντικά σημεία είναι:

• Επίμονη αρθρίτιδα με οίδημα, θερμότητα ή πρωινή δυσκαμψία.
• Φωτοευαισθησία, εξανθήματα, τριχόπτωση ή στοματικά έλκη.
• Raynaud με έντονη αλλαγή χρώματος στα δάκτυλα.
• Ξηροφθαλμία και ξηροστομία που επιμένουν.
• Πυρετός, απώλεια βάρους ή έντονη κόπωση χωρίς άλλη εξήγηση.
• Χαμηλά λευκά, χαμηλά αιμοπετάλια ή αναιμία στη γενική αίματος.
• Πρωτεΐνη ή αίμα στα ούρα, οίδημα ή αυξημένη κρεατινίνη.
• Χαμηλό C3/C4 ή θετικό anti-dsDNA σε συμβατό κλινικό πλαίσιο.

Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο γιατρός μπορεί να προτείνει ρευματολογική αξιολόγηση και στοχευμένο εργαστηριακό έλεγχο. Η έγκαιρη διερεύνηση είναι σημαντική, επειδή ορισμένα αυτοάνοσα νοσήματα μπορούν να επηρεάσουν νεφρούς, αίμα, δέρμα, αρθρώσεις, πνεύμονες ή αγγεία.

Ιδιαίτερη προτεραιότητα έχουν οι ενδείξεις πιθανής προσβολής οργάνων: νέα πρωτεϊνουρία ή αιματουρία, σημαντική πτώση αιμοπεταλίων, έντονη μυϊκή αδυναμία, δύσπνοια, θωρακικό άλγος ή νευρολογική διαταραχή. Τέτοια συμπτώματα πρέπει να εκτιμώνται έγκαιρα, ανεξάρτητα από το αν ο τίτλος είναι 1:160 ή 1:640. Το εργαστήριο παρέχει κρίσιμο διαγνωστικό στοιχείο, όχι κλίμακα επείγοντος από μόνο του.^[5]

11
ANA στα παιδιά

Στα παιδιά, το ANA πρέπει να ζητείται με ιδιαίτερη προσοχή. Ένα θετικό αποτέλεσμα μπορεί να έχει σημασία σε συγκεκριμένα κλινικά σενάρια, αλλά μπορεί επίσης να είναι τυχαίο ή μη ειδικό εύρημα.

Η εξέταση μπορεί να έχει θέση στην αξιολόγηση των παρακάτω καταστάσεων, εφόσον υπάρχει κλινική υποψία:

• Νεανικής ιδιοπαθούς αρθρίτιδας, όχι ως αυτόνομη διαγνωστική εξέταση· μετά τη διάγνωση της αρθρίτιδας, η θετικότητα ANA συνεισφέρει στην εκτίμηση του κινδύνου ραγοειδίτιδας.
• Παιδικού συστηματικού ερυθηματώδους λύκου.
• Άλλης συστηματικής αυτοάνοσης νόσου με εξανθήματα, πυρετούς, αρθρίτιδα, αιματολογικά ή νεφρικά ευρήματα.

Ένα χαμηλό θετικό ANA σε παιδί χωρίς συμπτώματα δεν πρέπει να οδηγεί αυτόματα σε διάγνωση ή άγχος. Η ερμηνεία γίνεται από παιδίατρο ή παιδορευματολόγο, με βάση το ιστορικό, την εξέταση, την ανάπτυξη του παιδιού και τα υπόλοιπα εργαστηριακά ευρήματα.

Στην παιδιατρική, μια θετική εξέταση ANA χωρίς ενδείξεις φλεγμονώδους ή συστηματικού νοσήματος έχει χαμηλή προβλεπτική αξία. Ειδικά στη νεανική ιδιοπαθή αρθρίτιδα, τα ANA δεν θέτουν μόνα τους τη διάγνωση· αποκτούν πρόσθετη σημασία στην εκτίμηση του κινδύνου ραγοειδίτιδας αφού υπάρχει κατάλληλη κλινική διάγνωση. Επομένως, η επανάληψη ή η επέκταση του ανοσολογικού ελέγχου καθοδηγείται από τον παιδίατρο ή παιδορευματολόγο.^[8]

12
ANA, κύηση και αυτοάνοσα νοσήματα

Στην κύηση, ένα θετικό ANA από μόνο του δεν αρκεί για να θεωρηθεί η εγκυμοσύνη υψηλού κινδύνου. Μεγαλύτερη σημασία έχουν το ιστορικό της γυναίκας, η ύπαρξη γνωστού αυτοάνοσου νοσήματος, προηγούμενες αποβολές ή θρομβώσεις, καθώς και συγκεκριμένα αυτοαντισώματα.

Σε γυναίκες με θετικό ANA και συμβατό ιστορικό, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει:

• anti-Ro/SSA και anti-La/SSB, ιδιαίτερα όταν υπάρχει υποψία Sjögren ή λύκου.
• anti-dsDNA και C3/C4, όταν υπάρχει γνωστός ή ύποπτος ΣΕΛ.
• αντιφωσφολιπιδικά αντισώματα, όταν υπάρχουν θρομβώσεις, καθ’ έξιν αποβολές ή επιπλοκές κύησης.
• γενική αίματος, νεφρική λειτουργία και γενική ούρων, όταν χρειάζεται εκτίμηση συστηματικής δραστηριότητας.

Η κύηση σε γυναίκα με γνωστό αυτοάνοσο νόσημα πρέπει να παρακολουθείται σε συνεργασία γυναικολόγου και του αντίστοιχου ειδικού. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς αν το ANA είναι θετικό, αλλά αν υπάρχει ενεργή νόσος, ποια αντισώματα συνυπάρχουν και ποια όργανα μπορεί να επηρεάζονται.

Το θετικό ANA στην εγκυμοσύνη δεν συνιστά από μόνο του τεκμήριο για αντιφωσφολιπιδικό σύνδρομο ούτε για αυξημένο κίνδυνο αποβολής. Σε γυναίκες με γνωστό ή ύποπτο συστηματικό αυτοάνοσο νόσημα, η ανίχνευση anti-Ro/SSA και anti-La/SSB έχει ιδιαίτερη βαρύτητα λόγω πιθανής συσχέτισης με νεογνικό λύκο και συγγενή καρδιακό αποκλεισμό. Η παρακολούθηση της κύησης οργανώνεται εξατομικευμένα από τις κατάλληλες ειδικότητες.^[7]

13
Ποιες εξετάσεις ακολουθούν μετά από υψηλό ANA

Μετά από υψηλό ANA, οι επόμενες εξετάσεις δεν είναι ίδιες για όλους. Επιλέγονται με βάση τα συμπτώματα, το πρότυπο φθορισμού, τον τίτλο και την υποψία του γιατρού. Ο στόχος είναι να βρεθεί αν υπάρχει ειδικό αυτοαντίσωμα ή ένδειξη προσβολής οργάνου.

Οι ανοσολογικές εξετάσεις έχουν μεγάλη αξία όταν επιλέγονται στο σωστό κλινικό πλαίσιο. Το «να κάνω όλα τα αντισώματα» χωρίς σαφή ερώτηση δεν είναι πάντα χρήσιμο και μπορεί να δημιουργήσει περισσότερα αμφίβολα ευρήματα.

Δεν χρειάζεται κάθε θετικό ANA να συνοδεύεται αυτομάτως από ολόκληρη ομάδα αντισωμάτων ENA, αντισώματα έναντι δίκλωνου DNA και όλους τους δείκτες συμπληρώματος. Αν υπάρχουν συμβατά ευρήματα λύκου, τα anti-dsDNA, anti-Sm, C3/C4, γενική ούρων και λόγος πρωτεΐνης προς κρεατινίνη ούρων μπορούν να προσφέρουν ειδικότερη πληροφορία. Αν προέχει ξηροφθαλμία/ξηροστομία, μπορεί να χρειασθεί έλεγχος anti-Ro/SSA· σε φαινόμενο Ρεϊνό με σκληροδακτυλία άλλη ομάδα αυτοαντισωμάτων. Η επιλογή καθορίζεται από την κλινική υπόνοια.^{[3] [5]}

14
Χρειάζεται επανάληψη ANA και κάθε πότε

Στις περισσότερες περιπτώσεις, η συχνή επανάληψη ANA δεν προσφέρει ουσιαστική πληροφορία. Αν το ANA είναι θετικό, μπορεί να παραμείνει θετικό για μεγάλο χρονικό διάστημα, ακόμη και όταν η κλινική εικόνα είναι σταθερή ή η νόσος βρίσκεται σε ύφεση.

Η επανάληψη μπορεί να έχει νόημα όταν:

• Η αρχική εξέταση έγινε με διαφορετική μέθοδο και χρειάζεται επιβεβαίωση.
• Υπάρχει νέα, σαφής αλλαγή στα συμπτώματα.
• Ο γιατρός θέλει να επανεκτιμήσει ένα αμφίβολο ή οριακό αποτέλεσμα.
• Χρειάζεται σύγκριση με παλαιότερο αποτέλεσμα στο ίδιο εργαστήριο και με την ίδια μέθοδο.

Για την παρακολούθηση νόσου, πιο χρήσιμες μπορεί να είναι άλλες εξετάσεις, ανάλογα με τη διάγνωση: anti-dsDNA, C3/C4, γενική αίματος, νεφρική λειτουργία, γενική ούρων, CRP, ΤΚΕ ή ειδικά αυτοαντισώματα. Η επιλογή γίνεται από τον θεράποντα ιατρό.

Ο τίτλος ANA δεν είναι κατάλληλος για παρακολούθηση της δραστηριότητας του λύκου και δεν συνιστάται να επαναλαμβάνεται σε τακτά χρονικά διαστήματα μόνο και μόνο επειδή ήταν θετικός. Οι συστάσεις ορθολογικής χρήσης επαναληπτικών εξετάσεων προτείνουν να αποφεύγεται η επανάληψη θετικού ANA για παρακολούθηση. Εξαίρεση μπορεί να είναι σημαντική νέα κλινική υποψία μετά από προηγούμενο αρνητικό ή αμφίβολο αποτέλεσμα, ή πραγματικό ζήτημα μεθόδου.^[9]

15
Συχνές ερωτήσεις

16
Τι να θυμάστε

Η πιο ασφαλής προσέγγιση είναι να βλέπουμε το αποτέλεσμα ANA ως μέρος ενός παζλ. Το εργαστήριο δίνει ένα σημαντικό σήμα, αλλά η τελική ερμηνεία χρειάζεται ιατρική κρίση, ιστορικό και στοχευμένο έλεγχο.

Ο τελικός κανόνας: η αραίωση, το πρότυπο φθορισμού, η μέθοδος και η κλινική πιθανότητα πρέπει να ερμηνεύονται μαζί. Ένας αριθμός χωρίς συμπτώματα δεν είναι διάγνωση, ενώ σοβαρά συμπτώματα δεν πρέπει να αγνοηθούν επειδή το ANA είναι χαμηλό ή αρνητικό. Η επιλογή του επόμενου εργαστηριακού ελέγχου πρέπει να είναι στοχευμένη.^{[2] [5]}