Anti-RNP Αντισώματα: Τι Σημαίνει Θετικό Αποτέλεσμα και Σχέση με MCTD και Λύκο

1Τι είναι τα anti-RNP και anti-U1-RNP αντισώματα;

Τα anti-RNP αντισώματα είναι αυτοαντισώματα που στρέφονται εναντίον ριβονουκλεοπρωτεϊνικών συμπλεγμάτων του κυττάρου. Τα συμπλέγματα αυτά περιλαμβάνουν μόρια RNA και πρωτεΐνες και συμμετέχουν στην επεξεργασία του γενετικού υλικού μέσα στον πυρήνα.

Στην καθημερινή κλινική πράξη, όταν αναφέρεται ο όρος anti-RNP, συνήθως εννοούνται τα anti-U1-RNP, δηλαδή τα αντισώματα έναντι της U1 small nuclear ribonucleoprotein – μικρής πυρηνικής U1 ριβονουκλεοπρωτεΐνης. Το U1-RNP αποτελεί τμήμα του μηχανισμού που επεξεργάζεται το πρόδρομο αγγελιαφόρο RNA πριν από την παραγωγή πρωτεϊνών.

Τα anti-U1-RNP ανήκουν στο ευρύτερο φάσμα των ENA (Extractable Nuclear Antigens – Εκχυλίσιμων Πυρηνικών Αντιγόνων). Στην ίδια ομάδα περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, τα anti-Sm, anti-SSA/Ro, anti-SSB/La, anti-Scl-70 και anti-Jo-1.

Η ανίχνευση anti-RNP δείχνει ότι το ανοσοποιητικό σύστημα έχει παράγει αντισώματα τα οποία αναγνωρίζουν στοιχεία του RNP συμπλέγματος. Δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι υπάρχει ενεργός φλεγμονή, βλάβη συγκεκριμένου οργάνου ή ένα συγκεκριμένο αυτοάνοσο νόσημα.

Η ισχυρότερη κλινική συσχέτιση είναι με το MCTD (Mixed Connective Tissue Disease – Μικτό Νόσημα Συνδετικού Ιστού). Ωστόσο, anti-RNP μπορεί να ανιχνευθούν και στον ΣΕΛ (Συστηματικό Ερυθηματώδη Λύκο), σε σύνδρομα επικάλυψης, στη συστηματική σκλήρυνση, σε φλεγμονώδεις μυοπάθειες και σε αδιαφοροποίητα νοσήματα συνδετικού ιστού.

2Πότε ζητείται η εξέταση;

Η εξέταση anti-RNP ζητείται όταν υπάρχει κλινική υποψία για συστηματικό αυτοάνοσο νόσημα του συνδετικού ιστού. Δεν αποτελεί εξέταση ρουτίνας για κάθε άτομο με κόπωση, διάχυτο μυοσκελετικό πόνο ή ένα μεμονωμένο σύμπτωμα και δεν προορίζεται για γενικό προληπτικό έλεγχο ασυμπτωματικών ατόμων.

Συχνά προηγείται εξέταση για ANA (Antinuclear Antibodies – Αντιπυρηνικά Αντισώματα). Όταν τα ANA είναι θετικά και το ιστορικό είναι συμβατό, μπορεί να ζητηθεί ENA profile – προφίλ αντισωμάτων έναντι Εκχυλίσιμων Πυρηνικών Αντιγόνων ή επιμέρους ειδικά αυτοαντισώματα.

Συμπτώματα ή ευρήματα που μπορεί να οδηγήσουν σε έλεγχο anti-RNP είναι:

• φαινόμενο Raynaud, δηλαδή επεισόδια αλλαγής χρώματος των δακτύλων στο κρύο ή στο στρες,
• οιδηματώδη ή πρησμένα δάκτυλα και χέρια,
• επίμονες αρθραλγίες ή αντικειμενικά σημεία φλεγμονώδους αρθρίτιδας,
• μυϊκή αδυναμία, ιδιαίτερα στους ώμους και στους μηρούς,
• φωτοευαισθησία, εξανθήματα ή στοματικά έλκη,
• ανεξήγητη δύσπνοια, ξηρός βήχας ή μείωση της αντοχής,
• δυσκαταποσία, γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση ή υποψία δυσκινησίας οισοφάγου,
• αιματολογικές διαταραχές, όπως ανεξήγητη αναιμία, λευκοπενία ή θρομβοπενία,
• συνδυασμός χαρακτηριστικών λύκου, συστηματικής σκλήρυνσης και μυοσίτιδας.

Η πιθανότητα ένα αποτέλεσμα να έχει πραγματική κλινική σημασία αυξάνεται όταν η εξέταση έχει ζητηθεί για ένα σαφές διαγνωστικό ερώτημα. Η τυχαία παραγγελία μεγάλων panels αυτοαντισωμάτων σε άτομα χωρίς συμβατή κλινική εικόνα αυξάνει τον κίνδυνο οριακών ή μη ειδικών αποτελεσμάτων.

3Πώς γίνεται και ποιες μέθοδοι χρησιμοποιούνται;

Η εξέταση γίνεται με απλή αιμοληψία. Από το δείγμα αίματος διαχωρίζεται ο ορός και αναλύεται με ανοσολογική μέθοδο που ανιχνεύει αντισώματα έναντι του RNP ή ειδικότερα του U1-RNP συμπλέγματος.

Δεν χρησιμοποιούν όλα τα εργαστήρια την ίδια τεχνική. Ανάλογα με την πλατφόρμα, τα anti-RNP μπορεί να εξεταστούν με:

• ELISA (Enzyme-Linked Immunosorbent Assay – Ενζυμική Ανοσοπροσροφητική Μέθοδος),
• χημειοφωταύγεια,
• multiplex immunoassay, δηλαδή πολυπαραμετρική ανοσοδοκιμασία,
• line immunoassay, δηλαδή γραμμική ανοσοδοκιμασία,
• immunoblot, δηλαδή ανοσοαποτύπωση,
• άλλες αυτοματοποιημένες μεθόδους στερεάς φάσης.

Ορισμένες μέθοδοι αναφέρουν ειδικά anti-U1-RNP, ενώ άλλες εμφανίζουν γενικότερα RNP ή συνδυασμένο αποτέλεσμα Sm/RNP. Αυτό είναι σημαντικό, επειδή μια συνδυασμένη αντίδραση Sm/RNP δεν αποδεικνύει απαραίτητα ξεχωριστή anti-Sm και anti-U1-RNP θετικότητα.

Μια αριθμητική τιμή από διαφορετικό εργαστήριο δεν πρέπει να συγκρίνεται απευθείας με παλαιότερη τιμή χωρίς να ληφθούν υπόψη η μέθοδος, οι μονάδες και τα όρια αναφοράς. Αν υπάρχει ουσιαστική ασυμφωνία μεταξύ εργαστηριακού αποτελέσματος και κλινικής εικόνας, μπορεί να χρειαστεί επιβεβαίωση με διαφορετική τεχνική.

4Χρειάζεται νηστεία ή άλλη προετοιμασία;

Για την εξέταση anti-RNP δεν απαιτείται συνήθως νηστεία. Ο εξεταζόμενος μπορεί να φάει και να πιει νερό κανονικά, εκτός αν στην ίδια αιμοληψία θα πραγματοποιηθούν και άλλες εξετάσεις για τις οποίες έχουν δοθεί ειδικές οδηγίες.

Δεν πρέπει να διακόπτονται κορτικοστεροειδή, ανοσοκατασταλτικά, βιολογικοί παράγοντες ή οποιαδήποτε άλλη θεραπεία χωρίς οδηγία του θεράποντος ιατρού. Η αγωγή πρέπει να καταγράφεται, επειδή αποτελεί σημαντικό μέρος του κλινικού ιστορικού, αλλά δεν διακόπτεται αυθαίρετα για να γίνει η εξέταση.

Είναι χρήσιμο να προσκομίζονται:

• παλαιότερα αποτελέσματα ANA και ENA,
• ο τίτλος και το pattern των ANA, εφόσον έχουν εξεταστεί με έμμεσο ανοσοφθορισμό,
• τα ακριβή φάρμακα και οι δοσολογίες τους,
• πληροφορίες για πρόσφατη λοίμωξη ή μεταβολή συμπτωμάτων,
• προηγούμενες εξετάσεις γενικής αίματος, ούρων, συμπληρώματος και μυϊκών ενζύμων.

Η ώρα της αιμοληψίας δεν είναι συνήθως κρίσιμη. Σημαντικότερη είναι η σωστή ταυτοποίηση του δείγματος, η αναφορά της μεθόδου και η συσχέτιση του αποτελέσματος με το συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα.

5Σχέση anti-RNP με ANA, τίτλο και pattern

Τα anti-U1-RNP αποτελούν αντιπυρηνικά αυτοαντισώματα και συνήθως συνοδεύονται από θετικά ANA (Antinuclear Antibodies – Αντιπυρηνικά Αντισώματα). Τα ANA συχνά αποτελούν την αρχική εξέταση διαλογής, ενώ το anti-RNP αποτελεί πιο ειδικό προσδιορισμό.

Όταν τα ANA εξετάζονται με IIF (Indirect Immunofluorescence – Έμμεσο Ανοσοφθορισμό) σε κύτταρα HEp-2, το αποτέλεσμα μπορεί να περιλαμβάνει τίτλο και pattern, δηλαδή πρότυπο φθορισμού. Τα anti-U1-RNP συνδέονται συχνά με αδρό ή μεγάλο στικτό πυρηνικό πρότυπο, γνωστό διεθνώς ως AC-5 Nuclear Large/Coarse Speckled Pattern – πυρηνικό μεγάλο ή αδρό στικτό πρότυπο AC-5.

Το συγκεκριμένο pattern δεν είναι αποκλειστικό για anti-RNP. Μπορεί επίσης να σχετίζεται με anti-Sm ή με συνδυασμό αντισωμάτων. Επομένως, το pattern καθοδηγεί τον περαιτέρω έλεγχο, αλλά δεν ταυτοποιεί μόνο του το αντίσωμα.

Χρειάζεται να διακρίνονται δύο διαφορετικές έννοιες:

• Τίτλος ANA: αναφέρεται συνήθως ως αραίωση, όπως 1:80, 1:160, 1:320 ή 1:640.
• Τιμή anti-RNP: μπορεί να αναφέρεται ως αρνητική, οριακή, θετική ή με αριθμητική τιμή ανάλογα με τη μέθοδο.

Ένα υψηλό ANA με συμβατό στικτό pattern και ισχυρή anti-U1-RNP αντίδραση έχει διαφορετική κλινική βαρύτητα από ένα οριακό anti-RNP που βρέθηκε τυχαία σε ευρύ multiplex panel χωρίς συμβατό ANA pattern και χωρίς χαρακτηριστικά συμπτώματα.

Παρόλα αυτά, ούτε ο τίτλος ANA ούτε η ένταση του anti-RNP θέτουν από μόνα τους διάγνωση. Η διάγνωση MCTD ή άλλου αυτοάνοσου νοσήματος παραμένει κλινική και εργαστηριακή σύνθεση.

6Ποια είναι η διαφορά anti-RNP και anti-Sm;

Τα anti-RNP και τα anti-Sm αντισώματα, δηλαδή τα αντισώματα έναντι του αντιγόνου Smith, είναι διαφορετικές αντισωματικές ειδικότητες. Στρέφονται εναντίον διαφορετικών πρωτεϊνικών συστατικών συγγενικών μικρών πυρηνικών ριβονουκλεοπρωτεϊνικών συμπλεγμάτων.

Επειδή τα αντιγόνα ανήκουν σε συγγενικά μοριακά συστήματα, ορισμένες εξετάσεις μπορεί να αναφέρουν συνδυασμένη αντίδραση Sm/RNP. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι θετικά τόσο τα anti-Sm όσο και τα anti-U1-RNP.

Όταν ένα αποτέλεσμα αναγράφει μόνο «Sm/RNP θετικό», χρειάζεται να ελεγχθεί τι ακριβώς μετρά η πλατφόρμα. Αν το κλινικό ερώτημα αφορά τη διάκριση MCTD από λύκο, μπορεί να απαιτείται ξεχωριστός προσδιορισμός anti-Sm και anti-U1-RNP.

7Τι σημαίνει θετικό anti-RNP;

Ένα θετικό anti-RNP σημαίνει ότι η συγκεκριμένη εργαστηριακή μέθοδος ανίχνευσε αντισώματα τα οποία αντιδρούν με το RNP αντιγόνο που περιλαμβάνεται στη δοκιμασία. Δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ο εξεταζόμενος έχει MCTD, λύκο ή ενεργή συστηματική αυτοάνοση νόσο.

Για τη σωστή ερμηνεία εξετάζονται ταυτόχρονα:

• η ένταση ή η αριθμητική τιμή της αντίδρασης,
• το όριο αναφοράς και η μέθοδος του εργαστηρίου,
• ο τίτλος και το pattern των ANA,
• τα υπόλοιπα αντισώματα του ENA profile,
• η παρουσία anti-Sm και anti-dsDNA, δηλαδή αντισωμάτων έναντι δίκλωνου DNA,
• τα συμπτώματα και τα αντικειμενικά ευρήματα,
• η πιθανή συμμετοχή πνευμόνων, μυών, αρθρώσεων, καρδιάς ή νεφρών.

Η λέξη «θετικό» αποτελεί την αρχή της ερμηνείας και όχι την τελική διάγνωση. Το ίδιο αποτέλεσμα μπορεί να έχει διαφορετική σημασία σε δύο ασθενείς με διαφορετικά συμπτώματα και διαφορετικό συνολικό ανοσολογικό προφίλ.

8Χαμηλή, οριακή ή απομονωμένη θετικότητα

Μια χαμηλή ή οριακή anti-RNP αντίδραση δεν έχει την ίδια διαγνωστική βαρύτητα με μια σαφή και επαναλήψιμη θετικότητα σε ασθενή με χαρακτηριστική κλινική εικόνα. Τα όρια μεταξύ αρνητικού, οριακού και θετικού καθορίζονται από κάθε μέθοδο και δεν είναι κοινά για όλες τις πλατφόρμες.

Οριακά αποτελέσματα μπορεί να προκύψουν από:

• χαμηλή συγκέντρωση αντισωμάτων χωρίς σαφή κλινική σημασία,
• διασταυρούμενες αντιδράσεις με συγγενικά αντιγόνα,
• διαφορές στη σύνθεση ή στην καθαρότητα των αντιγόνων της δοκιμασίας,
• πολυπαραμετρικά panels που εξετάζουν πολλά αντισώματα ταυτόχρονα,
• τεχνική μεταβλητότητα κοντά στο όριο θετικότητας,
• συνδυασμένη μέτρηση Sm/RNP χωρίς σαφή διάκριση των επιμέρους αντισωμάτων.

Η απομονωμένη θετικότητα έχει μικρότερη πιθανότητα να αντιστοιχεί σε MCTD όταν δεν υπάρχουν Raynaud, πρησμένα δάκτυλα, φλεγμονώδης αρθρίτιδα, μυοσίτιδα ή πνευμονικές εκδηλώσεις και όταν το ANA είναι αρνητικό ή δεν εμφανίζει συμβατό pattern.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το αποτέλεσμα πρέπει να αγνοηθεί. Σημαίνει ότι χρειάζεται αναλογική ερμηνεία και όχι άμεση απόδοση διαγνωστικής ετικέτας.

Σε περίπτωση οριακού αποτελέσματος, ο γιατρός μπορεί:

• να μην επαναλάβει άμεσα την εξέταση όταν η κλινική πιθανότητα είναι χαμηλή,
• να ζητήσει επιβεβαίωση με διαφορετική μέθοδο,
• να επανεκτιμήσει το πλήρες ANA και ENA profile,
• να παρακολουθήσει την κλινική εικόνα,
• να ζητήσει στοχευμένο έλεγχο συγκεκριμένων οργάνων όταν υπάρχουν αντίστοιχα συμπτώματα.

9Anti-RNP και MCTD – Μικτό Νόσημα Συνδετικού Ιστού

Το MCTD (Mixed Connective Tissue Disease – Μικτό Νόσημα Συνδετικού Ιστού) είναι συστηματικό αυτοάνοσο νόσημα στο οποίο συνυπάρχουν χαρακτηριστικά από περισσότερα νοσήματα του συνδετικού ιστού.

Η κλινική εικόνα μπορεί να περιλαμβάνει στοιχεία από:

• Συστηματικό Ερυθηματώδη Λύκο,
• συστηματική σκλήρυνση ή σκληρόδερμα,
• πολυμυοσίτιδα ή άλλη φλεγμονώδη μυοπάθεια,
• φλεγμονώδη αρθρίτιδα.

Η παρουσία anti-U1-RNP αποτελεί βασικό ορολογικό στοιχείο των χρησιμοποιούμενων διαγνωστικών και ταξινομικών προσεγγίσεων για MCTD. Ωστόσο, το αντίσωμα δεν αρκεί χωρίς συμβατές κλινικές εκδηλώσεις.

Η υποψία MCTD ενισχύεται όταν συνυπάρχουν:

• φαινόμενο Raynaud,
• πρήξιμο των δακτύλων ή των χεριών,
• φλεγμονώδης πολυαρθρίτιδα,
• εγγύς μυϊκή αδυναμία ή αύξηση μυϊκών ενζύμων,
• διαταραχή κινητικότητας του οισοφάγου,
• διάμεση πνευμονοπάθεια,
• πνευμονική αρτηριακή υπέρταση,
• κλινικά χαρακτηριστικά επικάλυψης που δεν εξηγούνται πλήρως από ένα μόνο νόσημα.

Δεν υπάρχει ένα μοναδικό αιματολογικό τεστ που να επιβεβαιώνει MCTD ανεξάρτητα από την κλινική εικόνα. Επιπλέον, οι εκδηλώσεις μπορεί να αναπτύσσονται σταδιακά.

Ένας ασθενής μπορεί αρχικά να χαρακτηριστεί ως UCTD (Undifferentiated Connective Tissue Disease – Αδιαφοροποίητο Νόσημα Συνδετικού Ιστού) και αργότερα να εμφανίσει πληρέστερη εικόνα MCTD, λύκου, συστηματικής σκλήρυνσης ή μυοσίτιδας.

Η διάγνωση βασίζεται στη σύνθεση του ιστορικού, της φυσικής εξέτασης, των εργαστηριακών αποτελεσμάτων και της εξέλιξης στον χρόνο.

10Anti-RNP στον λύκο και σε άλλα νοσήματα

Τα anti-RNP μπορεί να ανιχνευθούν στον ΣΕΛ (Συστηματικό Ερυθηματώδη Λύκο). Η παρουσία τους σε ασθενή με λύκο δεν μετατρέπει αυτόματα τη διάγνωση σε MCTD.

Η κατεύθυνση προς λύκο ενισχύεται όταν συνυπάρχουν:

• φωτοευαίσθητο εξάνθημα,
• στοματικά ή ρινικά έλκη,
• κυτταροπενίες, όπως λευκοπενία ή θρομβοπενία,
• πλευρίτιδα ή περικαρδίτιδα,
• παθολογικά ευρήματα στη γενική ούρων,
• anti-Sm ή anti-dsDNA θετικότητα,
• χαμηλά επίπεδα συμπληρώματος C3 ή C4.

Τα anti-RNP μπορεί επίσης να εμφανιστούν σε:

• συστηματική σκλήρυνση, ιδιαίτερα σε εικόνα επικάλυψης,
• φλεγμονώδεις μυοπάθειες, όταν συνυπάρχουν χαρακτηριστικά άλλου νοσήματος συνδετικού ιστού,
• σύνδρομο Sjögren, συνήθως μαζί με άλλα ειδικά αυτοαντισώματα,
• UCTD – Αδιαφοροποίητο Νόσημα Συνδετικού Ιστού,
• overlap syndromes – σύνδρομα επικάλυψης.

11Raynaud, πρησμένα δάκτυλα, αρθρίτιδα και μυοσίτιδα

Η κλινική αξία του anti-RNP αυξάνεται όταν το αποτέλεσμα συνδέεται με συγκεκριμένες εκδηλώσεις. Ιδιαίτερη σημασία έχουν το φαινόμενο Raynaud, τα πρησμένα δάκτυλα, η φλεγμονώδης αρθρίτιδα και η μυοσίτιδα.

Φαινόμενο Raynaud

Στο φαινόμενο Raynaud τα δάκτυλα αλλάζουν χρώμα μετά από έκθεση στο κρύο ή έντονο στρες. Μπορεί αρχικά να γίνουν λευκά, στη συνέχεια μπλε ή μωβ και τελικά ερυθρά κατά την επαναθέρμανση.

Το πρωτοπαθές Raynaud είναι συχνό και δεν σημαίνει από μόνο του αυτοάνοσο νόσημα. Η υποψία δευτεροπαθούς Raynaud αυξάνεται όταν τα επεισόδια είναι έντονα ή ασύμμετρα, όταν υπάρχουν δακτυλικά έλκη, όταν η έναρξη γίνεται σε μεγαλύτερη ηλικία ή όταν συνυπάρχουν άλλα συστηματικά συμπτώματα.

Πρησμένα ή οιδηματώδη δάκτυλα

Τα πρησμένα δάκτυλα, γνωστά συχνά ως puffy fingers – οιδηματώδη δάκτυλα, μπορεί να αποτελούν πρώιμο εύρημα στο MCTD. Δεν πρέπει να συγχέονται αυτόματα με απλή κατακράτηση υγρών.

Ο γιατρός αξιολογεί τη διάρκεια, την κατανομή, τη σχέση με το Raynaud και την πιθανή εξέλιξη προς πάχυνση ή σκλήρυνση του δέρματος.

Αρθραλγίες και αρθρίτιδα

Η αρθραλγία είναι πόνος στην άρθρωση χωρίς απαραίτητα αντικειμενική φλεγμονή. Η αρθρίτιδα συνοδεύεται από οίδημα, ευαισθησία, θερμότητα, πρωινή δυσκαμψία ή περιορισμό της κίνησης.

Η διάκριση είναι σημαντική, επειδή η φλεγμονώδης αρθρίτιδα έχει μεγαλύτερη διαγνωστική βαρύτητα από έναν διάχυτο μη ειδικό μυοσκελετικό πόνο.

Μυοσίτιδα

Η μυοσίτιδα μπορεί να προκαλέσει συμμετρική μυϊκή αδυναμία, κυρίως στους ώμους, στους βραχίονες, στους γοφούς και στους μηρούς. Ο ασθενής μπορεί να δυσκολεύεται να σηκωθεί από χαμηλή καρέκλα, να ανέβει σκάλες, να χτενιστεί ή να σηκώσει τα χέρια πάνω από το κεφάλι.

Η πραγματική μυϊκή αδυναμία πρέπει να διακρίνεται από το γενικό αίσθημα κόπωσης ή τον μυϊκό πόνο. Σε υποψία μυοσίτιδας μπορεί να ζητηθούν:

• CK (Creatine Kinase – Κρεατινική Κινάση),
• αλδολάση,
• LDH (Lactate Dehydrogenase – Γαλακτική Αφυδρογονάση),
• AST (Aspartate Aminotransferase – Ασπαρτική Αμινοτρανσφεράση),
• ALT (Alanine Aminotransferase – Αλανινική Αμινοτρανσφεράση),
• μυοσιτιδικά αυτοαντισώματα, ανάλογα με την κλινική εικόνα.

12Πνεύμονες και πνευμονική υπέρταση

Η πνευμονική συμμετοχή αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία που πρέπει να αξιολογούνται σε ασθενείς με MCTD ή άλλο σύνδρομο επικάλυψης. Το anti-RNP δεν αποτελεί εξέταση πνευμονικής λειτουργίας, αλλά όταν συνυπάρχει με συμβατή κλινική εικόνα, ο γιατρός εξετάζει αν υπάρχει διάμεση πνευμονοπάθεια ή πνευμονική αρτηριακή υπέρταση.

ILD – Διάμεση Πνευμονοπάθεια

Ο όρος ILD (Interstitial Lung Disease – Διάμεση Πνευμονοπάθεια) περιγράφει ομάδα παθήσεων που επηρεάζουν τον διάμεσο ιστό των πνευμόνων. Μπορεί να εκδηλωθεί με ξηρό βήχα, δύσπνοια στην προσπάθεια ή σταδιακή μείωση της αντοχής.

Τα αρχικά συμπτώματα μπορεί να είναι ήπια και να αποδίδονται λανθασμένα σε έλλειψη φυσικής κατάστασης, κάπνισμα, άγχος ή αύξηση βάρους.

PAH – Πνευμονική Αρτηριακή Υπέρταση

Η PAH (Pulmonary Arterial Hypertension – Πνευμονική Αρτηριακή Υπέρταση) χαρακτηρίζεται από αυξημένη πίεση στις πνευμονικές αρτηρίες. Αποτελεί σημαντική πιθανή επιπλοκή στο MCTD και επηρεάζει την πρόγνωση.

Πιθανά συμπτώματα είναι:

• δύσπνοια στην προσπάθεια,
• εύκολη κόπωση,
• αίσθημα παλμών,
• πόνος ή πίεση στο στήθος,
• ζάλη ή συγκοπτικό επεισόδιο,
• οίδημα στα κάτω άκρα.

Ανάλογα με το ιστορικό και την κλινική εξέταση, μπορεί να χρειαστούν:

• σπιρομέτρηση,
• DLCO (Diffusing Capacity of the Lungs for Carbon Monoxide – Ικανότητα Διάχυσης των Πνευμόνων για Μονοξείδιο του Άνθρακα),
• HRCT (High-Resolution Computed Tomography – Αξονική Τομογραφία Θώρακος Υψηλής Ευκρίνειας),
• υπερηχοκαρδιογράφημα,
• ηλεκτροκαρδιογράφημα,
• ειδικότερος καρδιοπνευμονικός έλεγχος όταν υπάρχει ένδειξη.

13Ποιες εξετάσεις συνδυάζονται με το anti-RNP;

Το anti-RNP σπάνια ερμηνεύεται απομονωμένα. Ο συμπληρωματικός έλεγχος επιλέγεται ανάλογα με το αν το διαγνωστικό ερώτημα αφορά MCTD, λύκο, μυοσίτιδα, συστηματική σκλήρυνση ή συμμετοχή συγκεκριμένου οργάνου.

Δεν χρειάζονται όλες οι εξετάσεις σε κάθε ασθενή. Ο έλεγχος πρέπει να είναι στοχευμένος, ώστε να απαντά σε συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα και να αποφεύγονται άσκοπα ή δύσκολα ερμηνεύσιμα panels.

14Συχνά λάθη στην ερμηνεία και επανέλεγχος

Η εξέταση anti-RNP μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένα συμπεράσματα όταν διαβάζεται χωρίς γνώση της μεθόδου ή χωρίς σύνδεση με την κλινική εικόνα.

Λάθος 1: «Θετικό anti-RNP σημαίνει ότι έχω MCTD».
Η διάγνωση απαιτεί συμβατά κλινικά χαρακτηριστικά. Το αντίσωμα μπορεί να εμφανιστεί και στον λύκο ή σε άλλα νοσήματα.

Λάθος 2: «Όσο μεγαλύτερος είναι ο αριθμός, τόσο πιο βαριά είναι η νόσος».
Η αριθμητική τιμή εξαρτάται από τη μέθοδο και δεν αποτελεί καθολική κλίμακα βαρύτητας ή πρόγνωσης.

Λάθος 3: σύγκριση τιμών διαφορετικών εργαστηρίων.
Διαφορετικές πλατφόρμες μπορεί να χρησιμοποιούν διαφορετικά αντιγόνα, μονάδες και όρια θετικότητας.

Λάθος 4: αγνόηση του ANA pattern.
Το anti-RNP πρέπει να διαβάζεται μαζί με τον τίτλο και το pattern των ANA, όταν αυτά είναι διαθέσιμα.

Λάθος 5: απομόνωση του anti-RNP από το συνολικό ENA profile.
Η παρουσία anti-Sm, anti-dsDNA, SSA/Ro ή άλλων αντισωμάτων μπορεί να αλλάξει σημαντικά τη διαγνωστική κατεύθυνση.

Λάθος 6: συχνή επανάληψη χωρίς κλινικό λόγο.
Τα anti-RNP δεν αποτελούν συνήθως δείκτη που χρειάζεται συχνή επανάληψη για παρακολούθηση της δραστηριότητας.

Λάθος 7: αυθαίρετη έναρξη ή αλλαγή θεραπείας.
Η θεραπεία δεν βασίζεται σε ένα μεμονωμένο θετικό αποτέλεσμα.

Επανέλεγχος μπορεί να συζητηθεί όταν:

• το αποτέλεσμα είναι οριακό και η κλινική υποψία παραμένει σημαντική,
• υπάρχει μεγάλη ασυμφωνία μεταξύ ANA, ENA και συμπτωμάτων,
• χρησιμοποιήθηκε συνδυασμένη εξέταση Sm/RNP,
• ο θεράπων χρειάζεται επιβεβαίωση με διαφορετική μέθοδο,
• εμφανίστηκαν νέα κλινικά ευρήματα που αλλάζουν τη διαγνωστική πιθανότητα.

15Πότε χρειάζεται ρευματολογική εκτίμηση;

Ένα θετικό anti-RNP χρειάζεται ιατρική ερμηνεία, αλλά ο βαθμός επείγοντος δεν είναι ίδιος για όλους. Σε ασυμπτωματικό άτομο με οριακή αντίδραση μπορεί να αρκεί προγραμματισμένη αξιολόγηση. Η παρουσία συμπτωμάτων από πνεύμονες, καρδιά, μύες ή αγγεία χρειάζεται ταχύτερη διερεύνηση.

Ρευματολογική εκτίμηση είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν συνυπάρχουν:

• Raynaud με πρησμένα δάκτυλα, δακτυλικά έλκη ή έντονο πόνο,
• επίμονη φλεγμονώδης αρθρίτιδα,
• προοδευτική μυϊκή αδυναμία ή σημαντική αύξηση CK,
• ξηρός βήχας, δύσπνοια ή αισθητή μείωση της αντοχής,
• δυσκαταποσία ή συχνά επεισόδια πνιγμονής,
• αναιμία, λευκοπενία ή θρομβοπενία χωρίς άλλη προφανή εξήγηση,
• παθολογική γενική ούρων ή επιδείνωση νεφρικής λειτουργίας,
• πολλαπλά θετικά αυτοαντισώματα με συμβατή συστηματική εικόνα.

Το εργαστηριακό αποτέλεσμα πρέπει να εντάσσεται στη συνολική εκτίμηση από τον θεράποντα ιατρό. Δεν είναι ασφαλές να ξεκινά, να διακόπτεται ή να τροποποιείται θεραπεία μόνο βάσει μιας θετικής εξέτασης.

16Συχνές ερωτήσεις

17Τι να θυμάστε, ραντεβού και επιστημονικές πηγές