Το Seroquel περιέχει κουετιαπίνη, ένα άτυπο αντιψυχωσικό φάρμακο που χρησιμοποιείται σε συγκεκριμένες ψυχιατρικές ενδείξεις, όπως η σχιζοφρένεια, η διπολική διαταραχή και, σε ορισμένα θεραπευτικά σχήματα, η κατάθλιψη. Δεν είναι απλό υπνωτικό και δεν πρέπει να λαμβάνεται μόνο για «να κοιμηθώ» χωρίς ιατρική καθοδήγηση. Επειδή μπορεί να σχετίζεται με υπνηλία, αύξηση βάρους, μεταβολές στο σάκχαρο, στα λιπίδια και στα ηπατικά ένζυμα, η σωστή παρακολούθηση έχει μεγάλη σημασία.

1Τι είναι το Seroquel

Το Seroquel είναι φαρμακευτικό σκεύασμα που περιέχει τη δραστική ουσία κουετιαπίνη. Ανήκει στα άτυπα αντιψυχωσικά, μια ομάδα φαρμάκων που χρησιμοποιείται σε συγκεκριμένες ψυχιατρικές διαταραχές, κυρίως όταν χρειάζεται ρύθμιση συμπτωμάτων που αφορούν τη σκέψη, τη διάθεση, την εσωτερική διέγερση, την ψυχωσική συμπτωματολογία ή τη σταθεροποίηση της ψυχικής κατάστασης.

Ο όρος «αντιψυχωσικό» δεν σημαίνει ότι το φάρμακο αφορά μόνο μία κατάσταση ή μόνο «βαριές» διαγνώσεις. Η κουετιαπίνη μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε διαφορετικά θεραπευτικά πλαίσια, όπως σχιζοφρένεια, διπολική διαταραχή, μανιακά επεισόδια, διπολική κατάθλιψη και σε ορισμένα σχήματα κατάθλιψης ως συμπληρωματική θεραπεία. Η ένδειξη, όμως, πρέπει να είναι σαφής και να έχει δοθεί από γιατρό.

Πολλοί ασθενείς τη γνωρίζουν επειδή μπορεί να προκαλέσει υπνηλία. Αυτό είναι συχνό, αλλά δεν σημαίνει ότι το Seroquel είναι απλό υπνωτικό. Η κουετιαπίνη μπορεί να επηρεάσει βάρος, σάκχαρο, λιπίδια, πίεση, ηπατικά ένζυμα και επίπεδο εγρήγορσης. Γι’ αυτό η χρήση της πρέπει να αξιολογείται συνολικά, όχι μόνο με βάση το αν «βοηθάει στον ύπνο».

Για ασθενείς που διαβάζουν παράλληλα για αγχολυτικά ή αντικαταθλιπτικά, έχει σημασία να γίνει διάκριση. Η κουετιαπίνη δεν είναι βενζοδιαζεπίνη όπως τα κλασικά ηρεμιστικά και δεν είναι SSRI/SNRI όπως πολλά αντικαταθλιπτικά. Για συνολική σύγκριση, δείτε και τον οδηγό Ηρεμιστικά και Αντικαταθλιπτικά: Ποια η Διαφορά;.

2Ποια είναι η κουετιαπίνη

Η κουετιαπίνη είναι η δραστική ουσία του Seroquel και πολλών γενοσήμων φαρμάκων. Στην πράξη, ο ασθενής μπορεί να γνωρίζει το φάρμακο από την εμπορική ονομασία του, αλλά αυτό που έχει σημασία για την ιατρική παρακολούθηση είναι η δραστική ουσία. Αν αλλάξει το κουτί ή η εταιρεία, μπορεί να συνεχίζει να λαμβάνει το ίδιο δραστικό μόριο.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν ο ασθενής λαμβάνει πολλά φάρμακα. Αν δεν γνωρίζει ότι δύο διαφορετικές συσκευασίες περιέχουν κουετιαπίνη, υπάρχει κίνδυνος διπλής λήψης ή λάθους στη δόση. Για τον λόγο αυτό, κάθε αλλαγή σκευάσματος πρέπει να γίνεται με σαφή οδηγία από γιατρό ή φαρμακοποιό.

Η κουετιαπίνη μπορεί να υπάρχει σε διαφορετικές περιεκτικότητες και σε διαφορετικές μορφές. Σε ορισμένα σκευάσματα υπάρχει άμεση αποδέσμευση, ενώ σε άλλα παρατεταμένη αποδέσμευση. Αυτές οι μορφές δεν είναι ίδιες. Η παρατεταμένη αποδέσμευση έχει διαφορετικό τρόπο απορρόφησης και δεν πρέπει να κόβεται, να θρυμματίζεται ή να αντικαθίσταται αυθαίρετα με άλλο σκεύασμα.

Η επιλογή της κουετιαπίνης από τον γιατρό γίνεται με βάση τη διάγνωση, το ιστορικό, τη βαρύτητα των συμπτωμάτων, την ανταπόκριση σε προηγούμενες θεραπείες και το σωματικό προφίλ του ασθενούς. Σημασία έχουν επίσης η ηλικία, το βάρος, ο μεταβολικός κίνδυνος, το ιστορικό σακχάρου ή λιπιδίων, η ηπατική λειτουργία και τα άλλα φάρμακα που λαμβάνονται.

3Πώς δρα στον εγκέφαλο

Η κουετιαπίνη δρα σε πολλαπλά συστήματα νευροδιαβιβαστών στον εγκέφαλο. Επηρεάζει υποδοχείς που σχετίζονται με τη ντοπαμίνη και τη σεροτονίνη, αλλά και άλλους υποδοχείς που συνδέονται με υπνηλία, ζάλη, ξηροστομία και πτώση της πίεσης. Γι’ αυτό οι δράσεις της είναι σύνθετες και δεν περιορίζονται σε μία μόνο επίδραση.

Σε χαμηλότερες δόσεις μπορεί να κυριαρχεί περισσότερο η κατασταλτική επίδραση, ενώ σε υψηλότερες δόσεις αναπτύσσεται πιο έντονα η αντιψυχωσική ή σταθεροποιητική δράση. Αυτό εξηγεί γιατί δύο ασθενείς μπορεί να έχουν πολύ διαφορετική εμπειρία από το ίδιο φάρμακο. Άλλος μπορεί να νιώσει κυρίως υπνηλία, άλλος μείωση διέγερσης και άλλος σταδιακή βελτίωση ψυχιατρικών συμπτωμάτων.

Η δράση στη διάθεση ή στην ψύχωση δεν αξιολογείται πάντα σε λίγες ημέρες. Η υπνηλία μπορεί να φανεί άμεσα, αλλά η σταθεροποίηση της διάθεσης ή η βελτίωση ψυχωσικών συμπτωμάτων χρειάζεται χρόνο. Για αυτό η παρακολούθηση πρέπει να γίνεται από γιατρό και να μη βασίζεται μόνο στην πρώτη εντύπωση.

Η κουετιαπίνη δεν δρα όπως τα κλασικά αγχολυτικά. Για όσους αναζητούν πληροφορίες για ηρεμιστικά, βενζοδιαζεπίνες ή κίνδυνο εξάρτησης, υπάρχει ξεχωριστός οδηγός: Ηρεμιστικά και αγχολυτικά.

4Σε ποιες καταστάσεις χρησιμοποιείται

Η κουετιαπίνη χρησιμοποιείται κυρίως σε συγκεκριμένες ψυχιατρικές ενδείξεις. Μπορεί να χορηγηθεί σε σχιζοφρένεια, σε μανιακά επεισόδια, σε διπολική διαταραχή, σε διπολική κατάθλιψη ή ως συμπληρωματικό φάρμακο σε ορισμένα θεραπευτικά σχήματα κατάθλιψης. Η χρήση της πρέπει να αντιστοιχεί σε σαφή ιατρική διάγνωση.

Στη σχιζοφρένεια, ο στόχος μπορεί να είναι η μείωση ψυχωσικών συμπτωμάτων, όπως ψευδαισθήσεις, παραληρητικές ιδέες ή αποδιοργάνωση της σκέψης. Στη διπολική διαταραχή, η κουετιαπίνη μπορεί να χρησιμοποιηθεί είτε σε επεισόδια αυξημένης διέγερσης είτε σε φάσεις κατάθλιψης, ανάλογα με το θεραπευτικό πλάνο. Στην κατάθλιψη, όταν χρησιμοποιείται, δεν αντικαθιστά απλώς ένα αντικαταθλιπτικό, αλλά εντάσσεται σε ειδικό σχήμα.

Η χρήση για αϋπνία ή άγχος χωρίς πλήρη αξιολόγηση είναι πιο προβληματική. Παρότι στην πράξη μπορεί να δοθεί σε χαμηλές δόσεις σε ορισμένες περιπτώσεις, δεν πρέπει να θεωρείται ακίνδυνη λύση για ύπνο. Η αϋπνία μπορεί να έχει πολλές αιτίες, όπως άγχος, κατάθλιψη, θυρεοειδική διαταραχή, άπνοια ύπνου, αλκοόλ, πόνο ή φάρμακα.

Αν ο ασθενής έχει ταυτόχρονα αγωγή με αντικαταθλιπτικά όπως σερτραλίνη, εσιταλοπράμη ή ντουλοξετίνη, είναι χρήσιμο να γνωρίζει ότι η κουετιαπίνη έχει διαφορετικό ρόλο. Σχετικοί οδηγοί: Zoloft / Σερτραλίνη, Cipralex / Εσιταλοπράμη και Cymbalta / Ντουλοξετίνη.

5Seroquel και ύπνος

Η υπνηλία είναι από τις πιο γνωστές επιδράσεις της κουετιαπίνης. Μπορεί να εμφανιστεί από τις πρώτες δόσεις και να είναι πιο έντονη στην αρχή της θεραπείας ή μετά από αύξηση της δόσης. Σε ορισμένους ασθενείς μειώνεται με τον χρόνο, ενώ σε άλλους παραμένει και δημιουργεί λειτουργικό πρόβλημα.

Το Seroquel δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως απλό χάπι ύπνου. Μπορεί να βοηθήσει τον ύπνο σε συγκεκριμένα θεραπευτικά πλαίσια, αλλά έχει φαρμακολογικό προφίλ που απαιτεί προσοχή. Η πρωινή νωθρότητα, η μειωμένη συγκέντρωση, η αργή αντίδραση και η ζάλη μπορεί να επηρεάσουν εργασία, οδήγηση και καθημερινή λειτουργικότητα.

Η αϋπνία χρειάζεται συχνά συνολική προσέγγιση. Πρέπει να αξιολογούνται παράγοντες όπως καφεΐνη, αλκοόλ, οθόνες, στρες, πόνος, νυχτερινή ούρηση, άπνοια ύπνου, θυρεοειδής, κατάθλιψη και άλλα φάρμακα. Αν η αιτία δεν αντιμετωπιστεί, η απλή καταστολή μπορεί να δώσει προσωρινή ανακούφιση αλλά όχι ουσιαστική λύση.

Αν η υπνηλία είναι έντονη, ο ασθενής δεν πρέπει να διακόπτει μόνος του την αγωγή. Ο γιατρός μπορεί να αλλάξει την ώρα λήψης, να τροποποιήσει τη δόση, να επιβραδύνει την τιτλοποίηση ή να επανεκτιμήσει αν το φάρμακο είναι κατάλληλο. Η συζήτηση είναι απαραίτητη ειδικά όταν ο ασθενής οδηγεί ή εργάζεται σε περιβάλλον όπου χρειάζεται πλήρη εγρήγορση.

6Δόση και μορφές

Η δοσολογία της κουετιαπίνης είναι εξατομικευμένη. Δεν υπάρχει μία δόση που να είναι σωστή για όλους. Η δόση εξαρτάται από την ένδειξη, την ηλικία, το σωματικό προφίλ, την ανοχή, τα άλλα φάρμακα και τη μορφή του σκευάσματος. Η ίδια ουσία μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε διαφορετικά δοσολογικά επίπεδα ανάλογα με τη διάγνωση.

Συχνά η θεραπεία ξεκινά σταδιακά. Η αργή αύξηση βοηθά στη μείωση παρενεργειών όπως υπνηλία, ζάλη και πτώση πίεσης. Η απότομη αύξηση μπορεί να είναι δύσκολη, ειδικά σε ηλικιωμένους, σε άτομα με χαμηλή πίεση ή σε ασθενείς που λαμβάνουν αντιυπερτασικά ή άλλα κατασταλτικά φάρμακα.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στις μορφές παρατεταμένης αποδέσμευσης. Δεν πρέπει να σπάζονται ή να μασώνται, εκτός αν υπάρχει ειδική οδηγία. Η αλλαγή από άμεση σε παρατεταμένη αποδέσμευση ή το αντίστροφο πρέπει να γίνεται με ιατρική καθοδήγηση, γιατί μπορεί να αλλάξει το προφίλ δράσης μέσα στην ημέρα.

Αν ξεχαστεί δόση, δεν πρέπει να διπλασιαστεί η επόμενη χωρίς οδηγία. Σε επαναλαμβανόμενες παραλείψεις, χρειάζεται πρακτικό πλάνο, όπως υπενθύμιση, κουτί φαρμάκων ή επαναξιολόγηση του σχήματος. Η σταθερότητα στη λήψη έχει σημασία για την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια.

7Πότε αρχίζει να δρα

Ορισμένες δράσεις της κουετιαπίνης μπορεί να φανούν γρήγορα, ενώ άλλες χρειάζονται περισσότερο χρόνο. Η υπνηλία μπορεί να εμφανιστεί από την πρώτη ή τις πρώτες δόσεις. Η μείωση της εσωτερικής έντασης μπορεί επίσης να γίνει αισθητή σχετικά νωρίς. Η πλήρης, όμως, αξιολόγηση στη διάθεση, στην ψύχωση ή στη διπολική σταθεροποίηση χρειάζεται χρόνο.

Αυτό είναι σημαντικό γιατί πολλοί ασθενείς μπερδεύουν την καταστολή με την αποτελεσματικότητα. Το ότι το φάρμακο προκαλεί ύπνο δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχει αντιμετωπίσει την υποκείμενη διαταραχή. Αντίστοιχα, το ότι δεν υπάρχει άμεση ψυχική βελτίωση μέσα σε λίγες ημέρες δεν σημαίνει ότι η θεραπεία απέτυχε.

Η παρακολούθηση πρέπει να περιλαμβάνει ερωτήσεις για ύπνο, διάθεση, άγχος, διέγερση, όρεξη, βάρος, ζάλη, πρωινή υπνηλία, δυσκοιλιότητα και καθημερινή λειτουργικότητα. Αυτές οι πληροφορίες βοηθούν τον γιατρό να εκτιμήσει αν η θεραπεία είναι σωστή ή αν χρειάζεται προσαρμογή.

Η ανταπόκριση είναι εξατομικευμένη. Κάποιοι ασθενείς ανέχονται καλά την κουετιαπίνη, ενώ άλλοι δυσκολεύονται ακόμη και σε χαμηλές δόσεις. Γι’ αυτό η τακτική επικοινωνία με τον γιατρό έχει μεγαλύτερη αξία από την αυθαίρετη αλλαγή της αγωγής.

8Συχνές παρενέργειες

Οι συχνές παρενέργειες της κουετιαπίνης περιλαμβάνουν υπνηλία, ζάλη, ξηροστομία, δυσκοιλιότητα, αύξηση όρεξης, αύξηση βάρους, κόπωση και ορθοστατική υπόταση. Η ορθοστατική υπόταση σημαίνει πτώση της πίεσης όταν ο ασθενής σηκώνεται απότομα, με αποτέλεσμα ζάλη, αστάθεια ή τάση λιποθυμίας.

Η ξηροστομία μπορεί να φαίνεται μικρό πρόβλημα, αλλά όταν είναι επίμονη μπορεί να επηρεάσει την ποιότητα ζωής, την αναπνοή, την κατάποση και τη στοματική υγεία. Η δυσκοιλιότητα χρειάζεται επίσης προσοχή, ειδικά σε ηλικιωμένους ή σε άτομα που λαμβάνουν και άλλα φάρμακα με παρόμοια δράση.

Η ζάλη και η αστάθεια δεν πρέπει να υποτιμώνται. Αν ο ασθενής σηκώνεται τη νύχτα, αν έχει χαμηλή πίεση ή αν λαμβάνει αλκοόλ ή άλλα κατασταλτικά, ο κίνδυνος πτώσης αυξάνεται. Η πρόληψη περιλαμβάνει αργό σήκωμα, καλό φωτισμό, αποφυγή αλκοόλ και ενημέρωση του γιατρού αν τα συμπτώματα επιμένουν.

Η αύξηση όρεξης και βάρους είναι κλινικά σημαντική. Δεν αφορά μόνο την εικόνα του σώματος. Συνδέεται με σάκχαρο, λιπίδια, πίεση και μακροπρόθεσμο καρδιαγγειακό κίνδυνο. Γι’ αυτό η παρακολούθηση πρέπει να ξεκινά από νωρίς.

9Βάρος, σάκχαρο και λιπίδια

Η κουετιαπίνη μπορεί να σχετίζεται με μεταβολικές αλλαγές. Σε ορισμένους ασθενείς παρατηρείται αύξηση βάρους, αύξηση όρεξης, μεταβολές στη γλυκόζη, επιδείνωση προϋπάρχοντος διαβήτη, αύξηση τριγλυκεριδίων ή αλλαγές στη χοληστερόλη. Δεν θα συμβούν όλα σε όλους, αλλά πρέπει να ελέγχονται.

Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος όταν υπάρχουν ήδη παράγοντες όπως προδιαβήτης, οικογενειακό ιστορικό διαβήτη, αυξημένο βάρος, αυξημένη περίμετρος μέσης, λιπώδες ήπαρ, υπέρταση ή αυξημένα τριγλυκερίδια. Σε τέτοιες περιπτώσεις ο εργαστηριακός έλεγχος πρέπει να είναι πιο οργανωμένος.

Ο ασθενής που ξεκινά κουετιαπίνη καλό είναι να γνωρίζει το αρχικό βάρος, την περίμετρο μέσης, την αρτηριακή πίεση, τη γλυκόζη νηστείας ή HbA1c και το λιπιδαιμικό προφίλ. Αν δεν υπάρχουν αρχικές τιμές, είναι δυσκολότερο να εκτιμηθεί αν μια μεταβολή εμφανίστηκε μετά την έναρξη της θεραπείας.

Για περισσότερα σχετικά με το θέμα βάρους και ψυχιατρικών φαρμάκων, δείτε τον οδηγό Αντικαταθλιπτικά και Βάρος. Αν και η κουετιαπίνη δεν είναι κλασικό αντικαταθλιπτικό, το ζήτημα της μεταβολικής παρακολούθησης αφορά πολλούς ασθενείς που λαμβάνουν φάρμακα ψυχικής υγείας.

10Ποιες εξετάσεις αίματος χρειάζονται

Οι εξετάσεις αίματος σε ασθενή που λαμβάνει Seroquel δεν γίνονται συνήθως για να μετρηθεί το ίδιο το φάρμακο. Γίνονται κυρίως για να παρακολουθηθούν πιθανές επιδράσεις στον μεταβολισμό, στο ήπαρ, στο αίμα και στη γενική υγεία του ασθενούς.

Ένας πρακτικός αρχικός ή περιοδικός έλεγχος μπορεί, ανάλογα με την οδηγία του γιατρού, να περιλαμβάνει:

• Γλυκόζη νηστείας και/ή HbA1c, για έλεγχο σακχάρου, προδιαβήτη ή διαβήτη.
• Ολική χοληστερόλη, LDL, HDL και τριγλυκερίδια, για λιπιδαιμικό προφίλ.
• AST, ALT, γ-GT, ALP και χολερυθρίνη, για ηπατική παρακολούθηση.
• Γενική αίματος, για λευκά, αιμοσφαιρίνη και αιμοπετάλια.
• Ουρία, κρεατινίνη, eGFR και ηλεκτρολύτες, για συνολική εκτίμηση νεφρικής λειτουργίας και ισορροπίας ηλεκτρολυτών.
• TSH, όταν υπάρχουν συμπτώματα κόπωσης, αλλαγής βάρους, ταχυκαρδίας, δυσανεξίας στο κρύο ή στο ζεστό ή διαταραχών διάθεσης.

Σε ειδικές περιπτώσεις μπορεί να ζητηθεί προλακτίνη, ιδιαίτερα αν υπάρχουν διαταραχές περιόδου, γαλακτόρροια, σεξουαλική δυσλειτουργία ή υπογονιμότητα. Η κουετιαπίνη θεωρείται λιγότερο πιθανό να αυξήσει την προλακτίνη σε σχέση με άλλα αντιψυχωσικά, αλλά η εξέταση έχει νόημα όταν υπάρχουν συμπτώματα.

Η εργαστηριακή παρακολούθηση πρέπει να είναι προληπτική. Είναι καλύτερο να εντοπιστεί νωρίς μια μεταβολή στο σάκχαρο, στα λιπίδια ή στα ηπατικά ένζυμα, παρά να διαπιστωθεί μετά από μήνες όταν έχει ήδη δημιουργηθεί μεγαλύτερο πρόβλημα.

11Σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες

Οι περισσότερες ανεπιθύμητες ενέργειες της κουετιαπίνης είναι ήπιες ή μέτριες, όμως υπάρχουν και σοβαρές καταστάσεις που χρειάζονται άμεση αξιολόγηση. Ο ασθενής πρέπει να γνωρίζει τα βασικά σημεία χωρίς να διακόπτει αυθαίρετα τη θεραπεία.

Άμεση επικοινωνία με γιατρό χρειάζεται αν εμφανιστούν πυρετός, έντονη μυϊκή δυσκαμψία, σύγχυση, εφίδρωση, ταχυκαρδία ή μεταβολή επιπέδου συνείδησης. Αυτά μπορεί να είναι σημεία σπάνιας αλλά σοβαρής αντίδρασης. Επίσης, πρέπει να αξιολογούνται σοβαρά εξανθήματα, φουσκάλες, πρήξιμο προσώπου ή γλώσσας και δυσκολία στην αναπνοή.

Σημαντική είναι και η παρακολούθηση για συμπτώματα λοίμωξης, όπως πυρετός, πονόλαιμος ή έντονη αδυναμία, ειδικά αν υπάρχουν αιματολογικές μεταβολές. Η γενική αίματος δεν γίνεται με την ίδια συχνότητα σε όλους, αλλά έχει αξία όταν υπάρχουν συμπτώματα ή παράγοντες κινδύνου.

Έντονη υπνηλία, σύγχυση, λιποθυμία ή πολύ χαμηλή πίεση μετά τη λήψη πρέπει επίσης να αναφέρονται. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό αν υπάρχει πιθανότητα λάθους στη δόση ή συνδυασμού με αλκοόλ, υπνωτικά, οπιοειδή, βενζοδιαζεπίνες ή γκαμπαπεντινοειδή.

12Καρδιά, πίεση και QT

Η κουετιαπίνη μπορεί να προκαλέσει ζάλη ή πτώση πίεσης, ιδιαίτερα όταν ο ασθενής σηκώνεται απότομα. Αυτό ονομάζεται ορθοστατική υπόταση. Είναι πιο πιθανό στην αρχή της θεραπείας, μετά από αύξηση δόσης, σε αφυδάτωση, σε ηλικιωμένους ή σε άτομα που λαμβάνουν αντιυπερτασικά.

Σε ορισμένες περιπτώσεις ο γιατρός μπορεί να ζητήσει ηλεκτροκαρδιογράφημα, ειδικά αν υπάρχει ιστορικό αρρυθμίας, λιποθυμικών επεισοδίων, καρδιακής νόσου ή συγχορήγηση φαρμάκων που μπορεί να επηρεάσουν το QT. Δεν χρειάζεται σε όλους με τον ίδιο τρόπο, αλλά έχει σημασία σε ασθενείς με παράγοντες κινδύνου.

Εργαστηριακά, οι ηλεκτρολύτες όπως κάλιο, μαγνήσιο και ασβέστιο μπορεί να έχουν σημασία όταν υπάρχει καρδιακός κίνδυνος, χρήση διουρητικών, εμετοί, διάρροιες ή φάρμακα που επηρεάζουν τον καρδιακό ρυθμό.

Αν υπάρχει λιποθυμία, έντονο αίσθημα παλμών, δύσπνοια, πόνος στο στήθος ή ακραία αδυναμία, χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση. Δεν πρέπει όλα να αποδίδονται αυτόματα στο άγχος.

13Αλκοόλ και κατασταλτικά

Ο συνδυασμός Seroquel με αλκοόλ μπορεί να αυξήσει την υπνηλία, τη ζάλη, την αστάθεια, τη μειωμένη κρίση και τον κίνδυνο πτώσεων. Σε ορισμένους ασθενείς μπορεί να προκαλέσει έντονη καταστολή, ειδικά όταν η δόση είναι υψηλότερη ή όταν λαμβάνονται και άλλα κατασταλτικά φάρμακα.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται με βενζοδιαζεπίνες, υπνωτικά, οπιοειδή, αντιισταμινικά που προκαλούν υπνηλία, μυοχαλαρωτικά, πρεγκαμπαλίνη και γκαμπαπεντίνη. Ακόμη και όταν κάθε φάρμακο είναι σε «χαμηλή δόση», το συνολικό κατασταλτικό φορτίο μπορεί να είναι σημαντικό.

Για περισσότερα σχετικά με τον κίνδυνο συνδυασμού κατασταλτικών φαρμάκων και αλκοόλ, δείτε τον οδηγό Ηρεμιστικά και Αλκοόλ. Αν και η κουετιαπίνη δεν είναι βενζοδιαζεπίνη, η πρακτική προσοχή στην υπνηλία, στην αναπνευστική καταστολή και στις πτώσεις είναι σημαντική.

Η κουετιαπίνη δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως αυτοθεραπεία μετά από κατανάλωση αλκοόλ ή για να προκαλέσει ύπνο μετά από χρήση άλλων ουσιών. Αν υπάρχει συχνή ανάγκη για τέτοια χρήση, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.

14Αλληλεπιδράσεις

Η κουετιαπίνη μπορεί να αλληλεπιδράσει με φάρμακα που επηρεάζουν τον μεταβολισμό της στο ήπαρ, με φάρμακα που προκαλούν υπνηλία, με αντιυπερτασικά και με φάρμακα που επηρεάζουν τον καρδιακό ρυθμό. Ο ασθενής πρέπει να αναφέρει στον γιατρό όλα τα φάρμακα και συμπληρώματα που λαμβάνει.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται με αντικαταθλιπτικά, αντιεπιληπτικά, αντιβιοτικά, αντιμυκητιασικά, αντιυπερτασικά, υπνωτικά, παυσίπονα, αντιισταμινικά και φυτικά σκευάσματα. Ακόμη και προϊόντα που θεωρούνται «φυσικά» μπορεί να έχουν αλληλεπιδράσεις.

Αν ο ασθενής λαμβάνει φάρμακα για διαβήτη ή λιπίδια, η έναρξη κουετιαπίνης μπορεί να απαιτήσει πιο στενή παρακολούθηση σακχάρου και λιπιδίων. Αν λαμβάνει αντιυπερτασικά, πρέπει να παρακολουθείται ζάλη και πτώση πίεσης.

Σχετικοί οδηγοί για φάρμακα που μπορεί να συνυπάρχουν σε θεραπευτικά σχήματα ή να επηρεάζουν υπνηλία και ζάλη: Lyrica / Πρεγκαμπαλίνη, Neurontin / Γκαμπαπεντίνη, Wellbutrin / Βουπροπιόνη, Valdoxan / Αγομελατίνη και Saroten / Αμιτριπτυλίνη.

15Ηλικιωμένοι και πτώσεις

Στους ηλικιωμένους, η κουετιαπίνη χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή. Η υπνηλία, η ζάλη, η ορθοστατική υπόταση και η αστάθεια μπορούν να οδηγήσουν σε πτώσεις. Μια πτώση σε ηλικιωμένο άτομο μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες, όπως κάταγμα, νοσηλεία και απώλεια αυτονομίας.

Η κουετιαπίνη δεν πρέπει να χρησιμοποιείται επιπόλαια για διαταραχές συμπεριφοράς σε ηλικιωμένους με άνοια. Τα αντιψυχωσικά σε αυτή την ομάδα χρειάζονται αυστηρή αξιολόγηση κινδύνου και οφέλους. Η απόφαση πρέπει να λαμβάνεται από γιατρό με πλήρη γνώση του ιστορικού.

Στους ηλικιωμένους έχει σημασία η νεφρική λειτουργία, η ηπατική λειτουργία, η πίεση, οι ηλεκτρολύτες, η ενυδάτωση και τα υπόλοιπα φάρμακα. Πολλοί λαμβάνουν αντιυπερτασικά, διουρητικά, αντιπηκτικά, υπνωτικά ή παυσίπονα, άρα ο κίνδυνος αλληλεπιδράσεων αυξάνεται.

Η οικογένεια μπορεί να βοηθήσει παρατηρώντας αλλαγές όπως αυξημένη σύγχυση, νυχτερινές πτώσεις, πρωινή υπνηλία, αστάθεια, δυσκοιλιότητα ή αλλαγή όρεξης. Αυτά πρέπει να αναφέρονται στον θεράποντα γιατρό.

16Εγκυμοσύνη και θηλασμός

Η χρήση κουετιαπίνης στην εγκυμοσύνη και στον θηλασμό πρέπει να αξιολογείται εξατομικευμένα. Δεν πρέπει να διακόπτεται απότομα μόλις μια γυναίκα μάθει ότι είναι έγκυος χωρίς να μιλήσει με τον γιατρό της. Η μη θεραπευμένη σοβαρή ψυχιατρική νόσος μπορεί επίσης να έχει κινδύνους.

Ο γιατρός σταθμίζει το όφελος της σταθερότητας της μητέρας απέναντι στους πιθανούς κινδύνους του φαρμάκου. Λαμβάνονται υπόψη η διάγνωση, η δόση, η διάρκεια χρήσης, το ιστορικό υποτροπών και οι εναλλακτικές λύσεις.

Στην εγκυμοσύνη αλλάζουν φυσιολογικά πολλές εργαστηριακές παράμετροι, όπως αιματολογικοί δείκτες, σάκχαρο, λιπίδια, ηπατικά ένζυμα και βάρος. Αν υπάρχει ταυτόχρονα φαρμακευτική αγωγή με πιθανό μεταβολικό αντίκτυπο, η παρακολούθηση πρέπει να είναι οργανωμένη.

Στον θηλασμό, η απόφαση εξαρτάται από τη δόση, την κατάσταση του βρέφους, την ανάγκη θεραπείας της μητέρας και την ιατρική εκτίμηση. Υπνηλία, δυσκολία σίτισης ή ασυνήθιστη συμπεριφορά στο βρέφος πρέπει να αναφέρονται στον παιδίατρο και στον θεράποντα γιατρό.

17Διακοπή και στερητικά συμπτώματα

Η κουετιαπίνη δεν πρέπει να διακόπτεται απότομα χωρίς ιατρική οδηγία. Η απότομη διακοπή μπορεί να προκαλέσει αϋπνία, ναυτία, πονοκέφαλο, άγχος, ευερεθιστότητα, εφίδρωση, επιστροφή συμπτωμάτων ή απορρύθμιση της υποκείμενης ψυχιατρικής κατάστασης.

Η σταδιακή μείωση, όταν αποφασιστεί, πρέπει να γίνεται με πλάνο. Το πλάνο εξαρτάται από τη δόση, τη διάρκεια λήψης, τη διάγνωση και το ιστορικό υποτροπών. Άλλο είναι ένας ασθενής που έλαβε χαμηλή δόση για μικρό διάστημα και άλλο ένας ασθενής που λαμβάνει υψηλή δόση για χρόνια.

Πολλοί ασθενείς θέλουν να διακόψουν επειδή νιώθουν καλύτερα. Αυτό είναι κατανοητό, αλλά η βελτίωση μπορεί να οφείλεται στη θεραπεία. Σε διπολική ή ψυχωσική διαταραχή, η πρόωρη διακοπή μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες.

Αν ο λόγος διακοπής είναι αύξηση βάρους, υπνηλία ή μεταβολικές αλλαγές, δεν σημαίνει ότι ο ασθενής πρέπει να σταματήσει μόνος του. Μπορεί να χρειάζεται προσαρμογή δόσης, αλλαγή ώρας λήψης, αλλαγή φαρμάκου ή πιο στενή εργαστηριακή παρακολούθηση.

18Σχέση με αντικαταθλιπτικά και ηρεμιστικά

Η κουετιαπίνη δεν είναι SSRI ή SNRI αντικαταθλιπτικό. Δεν ανήκει στην ίδια κατηγορία με φάρμακα όπως η σερτραλίνη, η εσιταλοπράμη, η φλουοξετίνη, η παροξετίνη, η ντουλοξετίνη ή η βενλαφαξίνη. Παρ’ όλα αυτά, μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ορισμένα θεραπευτικά σχήματα κατάθλιψης ως συμπληρωματική αγωγή.

Η διαφορά έχει πρακτική σημασία. Τα αντικαταθλιπτικά συνήθως χρειάζονται εβδομάδες για να αξιολογηθεί η δράση τους και δεν έχουν ως κύριο στόχο την άμεση καταστολή. Η κουετιαπίνη μπορεί να προκαλέσει υπνηλία γρήγορα, αλλά αυτό δεν είναι το ίδιο με την αντικαταθλιπτική δράση.

Η κουετιαπίνη δεν είναι επίσης βενζοδιαζεπίνη. Δεν πρέπει να χρησιμοποιείται σαν «εναλλακτικό Xanax» ή σαν γενικό φάρμακο ηρεμίας. Αν υπάρχει άγχος, κρίσεις πανικού ή αϋπνία, πρέπει να αξιολογείται η αιτία και να επιλέγεται η κατάλληλη θεραπεία.

Για σχετική ανάγνωση δείτε: Οδηγός αντικαταθλιπτικών, Οδηγός ηρεμιστικών και αγχολυτικών, Σεξουαλικές παρενέργειες αντικαταθλιπτικών και Αντικαταθλιπτικά και βάρος.

19Εργαστηριακή παρακολούθηση στην πράξη

Η εργαστηριακή παρακολούθηση δεν πρέπει να γίνεται μηχανικά, αλλά με πρακτικό στόχο: να εντοπιστούν έγκαιρα μεταβολικές ή άλλες αλλαγές και να υπάρχει καθαρή εικόνα για τον θεράποντα γιατρό. Ο ασθενής που ξεκινά κουετιαπίνη μπορεί να ωφεληθεί από έναν βασικό έλεγχο κοντά στην έναρξη και επανέλεγχο ανάλογα με το ιστορικό.

Ένα πρακτικό πλάνο μπορεί να περιλαμβάνει:

• Πριν ή κοντά στην έναρξη: βάρος, περίμετρος μέσης, πίεση, γλυκόζη νηστείας ή HbA1c, λιπίδια, ηπατικά ένζυμα, γενική αίματος, νεφρική λειτουργία και ηλεκτρολύτες.
• Μετά τους πρώτους μήνες: επανέλεγχος σακχάρου/HbA1c και λιπιδίων, ειδικά αν αυξάνεται το βάρος ή υπάρχει προδιαβήτης.
• Ετήσια ή εξατομικευμένη παρακολούθηση: ανάλογα με ηλικία, ιστορικό, ευρήματα και διάρκεια θεραπείας.
• Έκτακτος έλεγχος: αν εμφανιστούν έντονη δίψα, συχνουρία, ίκτερος, πυρετός, πονόλαιμος, μυϊκή δυσκαμψία, σύγχυση ή έντονη αδυναμία.

Η HbA1c δείχνει τη μέση γλυκαιμική εικόνα των τελευταίων εβδομάδων, ενώ η γλυκόζη νηστείας δείχνει την τιμή τη στιγμή της εξέτασης. Τα λιπίδια βοηθούν στην εκτίμηση καρδιαγγειακού κινδύνου. Τα ηπατικά ένζυμα βοηθούν στην παρακολούθηση του ήπατος, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν άλλα φάρμακα, αλκοόλ ή ιστορικό ηπατικής επιβάρυνσης.

Στο Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας μπορεί να πραγματοποιηθεί ο απαραίτητος αιματολογικός, βιοχημικός και μεταβολικός έλεγχος, με σωστή προετοιμασία και υπεύθυνη ιατρική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων. Ο εργαστηριακός έλεγχος δεν αντικαθιστά τον ψυχίατρο, αλλά βοηθά στην ασφαλή παρακολούθηση.

20Πότε χρειάζεται άμεση επικοινωνία με γιατρό

Άμεση επικοινωνία με γιατρό χρειάζεται αν εμφανιστεί έντονη υπνηλία που δεν ελέγχεται, λιποθυμία, σύγχυση, πυρετός με μυϊκή δυσκαμψία, σοβαρό εξάνθημα, πρήξιμο στο πρόσωπο, δυσκολία στην αναπνοή, έντονη ταχυκαρδία ή συμπτώματα υψηλού σακχάρου όπως υπερβολική δίψα και συχνουρία.

Άμεση εκτίμηση χρειάζεται και αν εμφανιστούν αυτοκτονικές σκέψεις, έντονη επιδείνωση διάθεσης, μανιακή διέγερση, επιθετικότητα, ασυνήθιστη παρορμητικότητα ή αποδιοργάνωση. Τα ψυχιατρικά φάρμακα αξιολογούνται όχι μόνο με βάση τις σωματικές παρενέργειες, αλλά και με βάση την ψυχική ασφάλεια.

Ο γιατρός πρέπει να ενημερώνεται πριν από αλλαγές σε άλλα φάρμακα, πριν από χειρουργείο, αν υπάρξει εγκυμοσύνη ή αν ο ασθενής αρχίσει να λαμβάνει συμπληρώματα. Αν ο ασθενής επισκεφθεί άλλο γιατρό, πρέπει να αναφέρει ότι λαμβάνει κουετιαπίνη.

Δεν πρέπει να γίνεται απότομη διακοπή επειδή εμφανίστηκε παρενέργεια, εκτός αν υπάρχει επείγουσα ιατρική οδηγία. Σε πολλές περιπτώσεις η ασφαλής λύση είναι η επικοινωνία με τον γιατρό και η οργανωμένη αλλαγή του θεραπευτικού πλάνου.

21Συχνές ερωτήσεις

Το Seroquel είναι υπνωτικό;

Όχι με την κλασική έννοια. Το Seroquel περιέχει κουετιαπίνη, ένα άτυπο αντιψυχωσικό φάρμακο. Μπορεί να προκαλέσει υπνηλία, αλλά δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως απλό υπνωτικό χωρίς ιατρική καθοδήγηση.

Η κουετιαπίνη παχαίνει;

Μπορεί να αυξήσει την όρεξη και το βάρος σε ορισμένους ασθενείς. Γι’ αυτό χρειάζεται παρακολούθηση βάρους, περιμέτρου μέσης, σακχάρου και λιπιδίων.

Χρειάζονται εξετάσεις αίματος με Seroquel;

Συχνά είναι χρήσιμος έλεγχος γλυκόζης ή HbA1c, λιπιδίων, ηπατικών ενζύμων, γενικής αίματος, νεφρικής λειτουργίας και ηλεκτρολυτών, ανάλογα με το ιστορικό και την οδηγία του γιατρού.

Μπορώ να διακόψω μόνος μου την κουετιαπίνη;

Όχι. Η απότομη διακοπή μπορεί να προκαλέσει αϋπνία, άγχος, ναυτία, επιστροφή συμπτωμάτων ή απορρύθμιση της υποκείμενης διαταραχής. Η μείωση πρέπει να γίνεται με ιατρικό πλάνο.

Μπορώ να πιω αλκοόλ με Seroquel;

Ο συνδυασμός μπορεί να αυξήσει υπνηλία, ζάλη, αστάθεια και κίνδυνο πτώσεων. Πρέπει να συζητείται με τον γιατρό, ειδικά αν λαμβάνονται και άλλα κατασταλτικά φάρμακα.

Το Seroquel επηρεάζει το σάκχαρο;

Μπορεί να σχετίζεται με αύξηση σακχάρου ή επιδείνωση προϋπάρχοντος μεταβολικού κινδύνου. Γι’ αυτό η γλυκόζη νηστείας και η HbA1c έχουν πρακτική σημασία.

Χρειάζεται προλακτίνη;

Όχι απαραίτητα σε όλους. Η κουετιαπίνη είναι λιγότερο πιθανό να αυξήσει την προλακτίνη σε σχέση με άλλα αντιψυχωσικά, αλλά η εξέταση μπορεί να ζητηθεί αν υπάρχουν σχετικά συμπτώματα.

Μπορεί να προκαλέσει ζάλη;

Ναι. Η ζάλη μπορεί να οφείλεται σε καταστολή ή ορθοστατική υπόταση. Αν υπάρχει λιποθυμία, πτώση ή έντονη αστάθεια, χρειάζεται ενημέρωση γιατρού.

Είναι ίδιο το Seroquel με την κουετιαπίνη;

Το Seroquel είναι εμπορική ονομασία. Η δραστική ουσία είναι η κουετιαπίνη. Υπάρχουν και άλλα σκευάσματα με την ίδια δραστική ουσία.

Πότε πρέπει να κάνω επανέλεγχο;

Ο χρόνος επανελέγχου καθορίζεται από τον γιατρό. Σε πολλούς ασθενείς έχει νόημα αρχικός έλεγχος και επανέλεγχος μεταβολικών δεικτών μέσα στους πρώτους μήνες, ειδικά αν υπάρχει αύξηση βάρους ή προδιαβήτης.

22Ραντεβού και βιβλιογραφία

Αν λαμβάνετε Seroquel / κουετιαπίνη και ο γιατρός σας έχει ζητήσει αιματολογικό ή βιοχημικό έλεγχο, μπορείτε να πραγματοποιήσετε τις απαραίτητες εξετάσεις στο Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας. Ο έλεγχος μπορεί να περιλαμβάνει γλυκόζη, HbA1c, λιπιδαιμικό προφίλ, ηπατικά ένζυμα, γενική αίματος, νεφρική λειτουργία και ηλεκτρολύτες, ανάλογα με την οδηγία του θεράποντος ιατρού.

Σχετικοί οδηγοί στο mikrobiologikolamia.gr:
Οδηγός αντικαταθλιπτικών,
Οδηγός ηρεμιστικών και αγχολυτικών,
Αντικαταθλιπτικά και βάρος,
Ηρεμιστικά και αλκοόλ,
Lyrica / Πρεγκαμπαλίνη,
Neurontin / Γκαμπαπεντίνη.

Βιβλιογραφία / Ενδεικτικές πηγές: European Medicines Agency – πληροφορίες προϊόντος για quetiapine/Seroquel, FDA/DailyMed – Seroquel prescribing information, NHS – Quetiapine medicines guide, NICE CKS – monitoring for antipsychotic treatment, επίσημα φύλλα οδηγιών χρήσης quetiapine.

Επιστημονική επιμέλεια: Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος. Το άρθρο παρέχει γενική ενημέρωση και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική οδηγία.