Zoloft (Σερτραλίνη): Πότε Δρα, Παρενέργειες, Άγχος, Βάρος και Εξετάσεις

1Τι είναι το Zoloft

Το Zoloft είναι εμπορικό φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία σερτραλίνη. Η σερτραλίνη ανήκει στους εκλεκτικούς αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης, γνωστούς ως SSRIs. Τα φάρμακα αυτής της κατηγορίας χρησιμοποιούνται σε συγκεκριμένες ψυχιατρικές καταστάσεις, κυρίως όταν υπάρχει κατάθλιψη, παθολογικό άγχος, κρίσεις πανικού, ιδεοψυχαναγκαστικά συμπτώματα ή μετατραυματικό στρες.

Το Zoloft δεν είναι αγχολυτικό άμεσης δράσης και δεν έχει τον ίδιο ρόλο με φάρμακα που χρησιμοποιούνται για γρήγορη καταστολή έντονου άγχους. Η δράση του είναι σταδιακή. Ο στόχος δεν είναι να προκαλέσει νάρκωση ή προσωρινή «αποσύνδεση», αλλά να βοηθήσει στη σταθερότερη ρύθμιση της διάθεσης, του άγχους και της επαναλαμβανόμενης σκέψης.

Αυτό έχει πρακτική σημασία για τον ασθενή. Στις πρώτες ημέρες μπορεί να μην υπάρχει αισθητή βελτίωση. Μπορεί επίσης να εμφανιστούν ήπιες παρενέργειες, όπως ναυτία, διάρροια, πονοκέφαλος, αϋπνία, υπνηλία ή εσωτερική ανησυχία. Η απουσία άμεσης ανακούφισης δεν σημαίνει ότι το φάρμακο απέτυχε. Η αποτελεσματικότητα κρίνεται σε εβδομάδες και όχι σε λίγες ώρες ή λίγες ημέρες.

Η σερτραλίνη πρέπει να λαμβάνεται μόνο όταν υπάρχει ιατρική ένδειξη και με παρακολούθηση. Η επιλογή του φαρμάκου εξαρτάται από τη διάγνωση, τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων, την ηλικία, το ιστορικό, τις παρενέργειες, τα άλλα φάρμακα και την πιθανότητα αλληλεπιδράσεων. Δεν είναι σωστό να ξεκινά επειδή «βοήθησε κάποιον γνωστό».

Για περισσότερους οδηγούς σχετικά με φάρμακα και εργαστηριακή παρακολούθηση, μπορείτε να δείτε και τη σελίδα Φάρμακα και Εξετάσεις.

2Zoloft, σερτραλίνη και Lustral

Στην ελληνική πράξη, ο ασθενής συναντά κυρίως το όνομα Zoloft για τη σερτραλίνη, καθώς και γενόσημα σκευάσματα που αναγράφουν τη δραστική ουσία. Η δραστική ουσία είναι το πιο σημαντικό στοιχείο, επειδή αυτή καθορίζει τη φαρμακολογική δράση, τις βασικές παρενέργειες και τις πιθανές αλληλεπιδράσεις.

Το όνομα Lustral μπορεί να το συναντήσει κάποιος σε ξένες πηγές, σε άρθρα του εξωτερικού ή σε συσκευασίες άλλων χωρών. Πρόκειται για εμπορική ονομασία σερτραλίνης που χρησιμοποιείται σε ορισμένες αγορές. Για τον Έλληνα ασθενή, όμως, το πιο χρήσιμο είναι να αναγνωρίζει ότι το φάρμακο ανήκει στη δραστική ουσία σερτραλίνη και να ακολουθεί την αγωγή που έχει συνταγογραφηθεί από τον γιατρό του.

Αν κάποιος έχει λάβει φάρμακο από το εξωτερικό ή έχει παλαιότερη συσκευασία με διαφορετικό εμπορικό όνομα, δεν πρέπει να κάνει μόνος του αντιστοιχίσεις ή αντικαταστάσεις. Πρέπει να ελέγχει τη δραστική ουσία, τη δόση, τη φαρμακοτεχνική μορφή και την οδηγία του γιατρού ή του φαρμακοποιού. Δύο φάρμακα μπορεί να έχουν την ίδια δραστική ουσία, αλλά η αλλαγή εμπορικού σκευάσματος πρέπει να γίνεται με σωστή καθοδήγηση.

Η αναφορά στο Lustral εδώ γίνεται μόνο για να αποφευχθεί σύγχυση όταν ο ασθενής το συναντήσει σε ξενόγλωσσες πληροφορίες. Το παρόν άρθρο αφορά το Zoloft και τη δραστική ουσία σερτραλίνη, όπως αναζητούνται συχνότερα από ασθενείς στην Ελλάδα.

3Πότε χρησιμοποιείται η σερτραλίνη

Η σερτραλίνη χρησιμοποιείται σε καταστάσεις όπου υπάρχει διαταραχή διάθεσης, επίμονο άγχος ή επαναλαμβανόμενη σκέψη που επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα. Οι συχνότερες ενδείξεις περιλαμβάνουν μείζονα κατάθλιψη, διαταραχή πανικού, ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, κοινωνική αγχώδη διαταραχή και διαταραχή μετατραυματικού στρες. Η ακριβής ένδειξη, η δόση και η διάρκεια θεραπείας καθορίζονται από τον γιατρό.

Στην κατάθλιψη, ο στόχος της θεραπείας δεν είναι απλώς να «ανεβεί» προσωρινά η διάθεση. Ο στόχος είναι να μειωθούν τα συμπτώματα, να βελτιωθεί η λειτουργικότητα, να επανέλθει η συγκέντρωση, να σταθεροποιηθεί ο ύπνος και να μειωθεί ο κίνδυνος υποτροπής. Η θεραπεία μπορεί να χρειαστεί αρκετούς μήνες, ακόμη και αφού ο ασθενής νιώσει καλύτερα.

Στις αγχώδεις διαταραχές, η σερτραλίνη στοχεύει στη σταδιακή μείωση της υπερβολικής ανησυχίας, της σωματικής έντασης, των κρίσεων πανικού και της αποφυγής δραστηριοτήτων. Δεν σταματά το άγχος σαν άμεσο καταπραϋντικό. Βοηθά σε βάθος χρόνου, εφόσον λαμβάνεται σωστά και εφόσον ταιριάζει στον συγκεκριμένο ασθενή.

Η ίδια διάγνωση δεν σημαίνει ότι όλοι χρειάζονται την ίδια θεραπεία. Ένας ασθενής με κρίσεις πανικού, ένας ασθενής με κατάθλιψη και ένας ασθενής με ιδεοψυχαναγκαστικά συμπτώματα μπορεί να χρειάζονται διαφορετική αρχική δόση, διαφορετικό ρυθμό αύξησης και διαφορετική παρακολούθηση. Γι’ αυτό η θεραπεία πρέπει να εξατομικεύεται.

4Πότε αρχίζει να δρα το Zoloft

Το Zoloft δεν δίνει πλήρες αποτέλεσμα από την πρώτη ημέρα. Τα πρώτα σημάδια βελτίωσης μπορεί να φανούν μέσα στις πρώτες 1–2 εβδομάδες, αλλά η ουσιαστική βελτίωση της διάθεσης, του άγχους ή των κρίσεων πανικού συχνά χρειάζεται 4–6 εβδομάδες. Σε ορισμένους ασθενείς, η πλήρης αξιολόγηση μπορεί να χρειαστεί έως 8 εβδομάδες ή περισσότερο, ανάλογα με τη δόση και την κλινική εικόνα.

Οι πρώτες αλλαγές μπορεί να είναι μικρές. Ο ασθενής μπορεί να κοιμάται λίγο καλύτερα, να αντέχει περισσότερο μέσα στην ημέρα, να έχει λιγότερες κρίσεις πανικού ή να μην εγκλωβίζεται τόσο έντονα σε αρνητικές σκέψεις. Αυτές οι αλλαγές έχουν σημασία, ακόμη κι αν δεν μοιάζουν θεαματικές.

Η πρόωρη διακοπή είναι συχνό λάθος. Αν ο ασθενής σταματήσει μετά από λίγες ημέρες επειδή δεν είδε αποτέλεσμα, μπορεί να μη δώσει στο φάρμακο τον χρόνο που χρειάζεται. Αντίθετα, αν υπάρχουν έντονες παρενέργειες ή επιδείνωση, δεν πρέπει να περιμένει σιωπηλά. Πρέπει να επικοινωνήσει με τον γιατρό.

Βοηθά να κρατά ο ασθενής ένα απλό ημερολόγιο συμπτωμάτων: ύπνος, άγχος, διάθεση, κρίσεις πανικού, όρεξη, βάρος, παρενέργειες και τυχόν χαμένες δόσεις. Έτσι η επανεκτίμηση γίνεται με πιο καθαρή εικόνα και όχι μόνο με βάση την εντύπωση της στιγμής.

5Zoloft για άγχος και κρίσεις πανικού

Το Zoloft μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε αγχώδεις διαταραχές και κρίσεις πανικού όταν ο γιατρός κρίνει ότι χρειάζεται αγωγή μακροπρόθεσμης ρύθμισης. Στην κρίση πανικού ο ασθενής μπορεί να νιώθει ταχυκαρδία, τρέμουλο, δύσπνοια, βάρος στο στήθος, φόβο λιποθυμίας ή φόβο ότι παθαίνει κάτι σοβαρό. Η σερτραλίνη δεν σταματά μία κρίση εκείνη τη στιγμή, αλλά μπορεί να μειώσει σταδιακά τη συχνότητα και την ένταση των κρίσεων.

Σε αρκετούς ασθενείς με πανικό υπάρχει και φόβος αναμονής. Δεν φοβούνται μόνο την κρίση, αλλά και το ενδεχόμενο να ξανασυμβεί. Έτσι αρχίζουν να αποφεύγουν μετακινήσεις, χώρους, κοινωνικές επαφές ή δραστηριότητες. Όταν η αγωγή λειτουργήσει σωστά, μπορεί να μειωθεί αυτή η υπερβολική αντίδραση συναγερμού και να γίνει πιο εύκολη η σταδιακή επιστροφή στη λειτουργικότητα.

Στις πρώτες ημέρες, ορισμένοι ασθενείς μπορεί να νιώσουν παροδική αύξηση ανησυχίας ή νευρικότητας. Αυτό δεν σημαίνει πάντα ότι η αγωγή είναι ακατάλληλη, αλλά πρέπει να αναφέρεται. Για αυτόν τον λόγο, σε διαταραχή πανικού ή έντονο άγχος, η έναρξη και η αύξηση της δόσης συχνά γίνονται πιο προσεκτικά.

Η φαρμακευτική θεραπεία είναι πιο αποτελεσματική όταν εντάσσεται σε συνολικό πλάνο. Η ψυχοθεραπεία, η κατανόηση του μηχανισμού του πανικού, η σταδιακή έκθεση σε καταστάσεις που αποφεύγονται, η μείωση καφεΐνης, ο ύπνος και η ήπια άσκηση μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά. Το φάρμακο δεν αντικαθιστά την εκπαίδευση του ασθενούς, αλλά μπορεί να την υποστηρίξει.

Για άρθρα που αφορούν άλλα φάρμακα άγχους, μπορείτε να δείτε και τους οδηγούς για Xanax και άγχος και Lexotanil, με την προϋπόθεση ότι η επιλογή αγωγής γίνεται πάντα από γιατρό.

6Δόση, ώρα λήψης και πρακτικές οδηγίες

Η δόση της σερτραλίνης καθορίζεται από τον γιατρό. Δεν υπάρχει μία δόση που να είναι σωστή για όλους. Η αρχική δόση, ο ρυθμός αύξησης και η τελική δόση εξαρτώνται από τη διάγνωση, την ηλικία, την ανοχή, τα άλλα φάρμακα, τις παρενέργειες και την ανταπόκριση.

Το Zoloft λαμβάνεται συνήθως μία φορά την ημέρα, περίπου την ίδια ώρα. Μπορεί να λαμβάνεται πρωί ή βράδυ, ανάλογα με το πώς το ανέχεται ο ασθενής. Αν προκαλεί αϋπνία ή εσωτερική ένταση, μπορεί να προτιμηθεί πρωινή λήψη. Αν προκαλεί υπνηλία ή ζάλη, ο γιατρός μπορεί να συζητήσει διαφορετική ώρα λήψης.

Η λήψη με φαγητό μπορεί να βοηθήσει όταν υπάρχει ναυτία ή στομαχική ενόχληση. Η σταθερότητα είναι σημαντική. Αν το φάρμακο λαμβάνεται άλλοτε πρωί, άλλοτε βράδυ και συχνά ξεχνιέται, η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας γίνεται πιο δύσκολη.

Αν ξεχαστεί μία δόση, δεν πρέπει να ληφθεί διπλή δόση χωρίς οδηγία. Ο ασθενής πρέπει να ακολουθεί τις οδηγίες του γιατρού ή του φύλλου οδηγιών. Αν ξεχνά συχνά τη λήψη, βοηθούν πρακτικές λύσεις όπως υπενθύμιση στο κινητό, εβδομαδιαία θήκη φαρμάκων ή σύνδεση της λήψης με μια σταθερή καθημερινή συνήθεια.

Η αύξηση της δόσης επειδή «δεν έχει δράσει ακόμη» είναι λάθος. Η σερτραλίνη χρειάζεται χρόνο και η δόση αλλάζει μόνο με ιατρική καθοδήγηση. Το ίδιο ισχύει και για τη μείωση ή τη διακοπή.

7Τι να περιμένετε τις πρώτες εβδομάδες

Οι πρώτες εβδομάδες με Zoloft είναι περίοδος προσαρμογής. Μπορεί να εμφανιστούν ναυτία, διάρροια, πονοκέφαλος, αλλαγή στην όρεξη, υπνηλία, αϋπνία, εφίδρωση ή αίσθημα εσωτερικής ανησυχίας. Σε αρκετούς ασθενείς αυτά μειώνονται σταδιακά καθώς ο οργανισμός προσαρμόζεται.

Η αρχική δυσκολία δεν σημαίνει πάντα ότι η θεραπεία πρέπει να εγκαταλειφθεί. Παράλληλα, δεν σημαίνει ότι ο ασθενής πρέπει να υπομένει έντονα συμπτώματα χωρίς να ενημερώνει τον γιατρό. Η σωστή στάση είναι να παρακολουθείται η ένταση, η διάρκεια και η επίδραση των παρενεργειών στην καθημερινότητα.

Σε αυτή τη φάση είναι σημαντικό να αποφεύγονται οι αυθαίρετες αλλαγές. Αν ο ασθενής αλλάζει μόνος του δόση ή ώρα λήψης κάθε λίγες ημέρες, δεν μπορεί να αξιολογηθεί σωστά αν το φάρμακο ταιριάζει. Κάθε αλλαγή πρέπει να έχει λόγο και να γίνεται με οδηγία.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε νέους ενήλικες, σε ασθενείς με σοβαρή κατάθλιψη, σε άτομα με ιστορικό αυτοκτονικών σκέψεων και σε ασθενείς με διπολικό ιστορικό. Οποιαδήποτε ξαφνική επιδείνωση, έντονη διέγερση, παρορμητικότητα ή αυτοκτονική σκέψη χρειάζεται άμεση ιατρική επικοινωνία.

8Συχνές παρενέργειες

Οι συχνές παρενέργειες της σερτραλίνης αφορούν κυρίως το γαστρεντερικό σύστημα, τον ύπνο, το νευρικό σύστημα και τη σεξουαλική λειτουργία. Μπορεί να εμφανιστούν ναυτία, διάρροια, δυσπεψία, ξηροστομία, πονοκέφαλος, ζάλη, υπνηλία, αϋπνία, εφίδρωση, τρέμουλο, κόπωση, μειωμένη libido ή δυσκολία οργασμού.

Πολλές από αυτές τις ενοχλήσεις είναι πιο έντονες στην αρχή ή μετά από αύξηση δόσης. Συχνά μειώνονται μέσα στις πρώτες εβδομάδες. Αν όμως επιμένουν, είναι έντονες ή επηρεάζουν τη λειτουργικότητα, πρέπει να συζητηθούν. Μερικές φορές βοηθά η αλλαγή ώρας λήψης, πιο αργή τιτλοποίηση ή διαφορετική θεραπευτική επιλογή.

Δεν πρέπει να αποδίδονται όλα τα συμπτώματα στο Zoloft χωρίς αξιολόγηση. Κόπωση, ζάλη, ταχυκαρδία, αδυναμία, απώλεια βάρους ή αλλαγές στον ύπνο μπορεί να σχετίζονται με το άγχος ή την κατάθλιψη, αλλά μπορεί επίσης να σχετίζονται με αναιμία, θυρεοειδή, διαβήτη, ηλεκτρολυτικές διαταραχές ή άλλα φάρμακα.

Η ενημέρωση μειώνει τον φόβο, αλλά και την αδιαφορία. Ο ασθενής πρέπει να ξέρει ποιες παρενέργειες είναι συχνές και συνήθως παροδικές, αλλά και ποια συμπτώματα δεν πρέπει να αγνοούνται. Η επικοινωνία με τον γιατρό είναι μέρος της θεραπείας.

9Zoloft και βάρος

Η σχέση του Zoloft με το βάρος δεν είναι ίδια σε όλους. Στην αρχή κάποιοι ασθενείς έχουν μειωμένη όρεξη, ναυτία ή μικρή απώλεια βάρους. Σε άλλους, ιδιαίτερα σε μακροχρόνια χρήση, μπορεί να εμφανιστεί σταδιακή αύξηση βάρους. Η αλλαγή δεν οφείλεται πάντα μόνο στο φάρμακο.

Η κατάθλιψη και το άγχος επηρεάζουν την όρεξη με διαφορετικούς τρόπους. Άλλοι τρώνε λιγότερο όταν είναι αγχωμένοι, άλλοι τρώνε περισσότερο. Όταν η ψυχική κατάσταση βελτιώνεται, μπορεί να επανέλθει η όρεξη και να αλλάξει το βάρος. Ρόλο παίζουν επίσης η δραστηριότητα, ο ύπνος, η ηλικία, ο θυρεοειδής, το σάκχαρο και άλλα φάρμακα.

Η πρακτική λύση είναι η παρακολούθηση. Είναι χρήσιμο να καταγράφεται το βάρος στην αρχή της αγωγής και μετά περιοδικά, χωρίς υπερβολή. Αν υπάρχει σημαντική αύξηση ή απώλεια βάρους, έντονη κόπωση, αδυναμία, διάρροια, υπερβολική όρεξη ή απώλεια όρεξης, χρειάζεται αξιολόγηση.

Σε άτομα με διαβήτη, προδιαβήτη, παχυσαρκία ή μεταβολικό σύνδρομο, μπορεί να έχει νόημα η παρακολούθηση γλυκόζης, HbA1c και λιπιδίων. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι οι ασθενείς με Zoloft χρειάζονται το ίδιο πακέτο εξετάσεων. Σημαίνει ότι το ιστορικό καθορίζει την ανάγκη.

10Libido και σεξουαλικές παρενέργειες

Οι σεξουαλικές παρενέργειες είναι από τα πιο συχνά και πιο υποτιμημένα προβλήματα των SSRIs. Με τη σερτραλίνη μπορεί να εμφανιστεί μειωμένη ερωτική επιθυμία, καθυστέρηση οργασμού, δυσκολία οργασμού, στυτική δυσλειτουργία ή καθυστέρηση εκσπερμάτισης. Σε γυναίκες μπορεί να υπάρχει μειωμένη libido, δυσκολία διέγερσης ή αδυναμία οργασμού.

Το θέμα έχει σημασία γιατί επηρεάζει την ποιότητα ζωής και τη συνέπεια στη θεραπεία. Πολλοί ασθενείς διστάζουν να το αναφέρουν και διακόπτουν μόνοι τους το φάρμακο. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε συμπτώματα διακοπής ή υποτροπή άγχους και κατάθλιψης. Η σωστή αντιμετώπιση είναι να συζητηθεί ανοιχτά με τον γιατρό.

Δεν οφείλεται κάθε σεξουαλικό σύμπτωμα στη σερτραλίνη. Η κατάθλιψη, το άγχος, η κόπωση, ο διαβήτης, η υπέρταση, ο θυρεοειδής, η παχυσαρκία, το αλκοόλ, το κάπνισμα, η σχέση και άλλα φάρμακα μπορούν επίσης να επηρεάσουν τη σεξουαλική λειτουργία. Η αξιολόγηση πρέπει να είναι συνολική.

Ανάλογα με την περίπτωση, ο γιατρός μπορεί να εξετάσει αναμονή, αλλαγή ώρας λήψης, προσαρμογή δόσης, αλλαγή φαρμάκου ή άλλη στρατηγική. Η απότομη διακοπή χωρίς οδηγία δεν είναι ασφαλής λύση.

11Ύπνος, υπνηλία, αϋπνία και κόπωση

Το Zoloft μπορεί να επηρεάσει τον ύπνο με διαφορετικούς τρόπους. Κάποιοι ασθενείς νιώθουν υπνηλία ή κούραση, ενώ άλλοι έχουν αϋπνία, έντονα όνειρα ή ανήσυχο ύπνο. Η αντίδραση δεν είναι ίδια για όλους και συχνά καθορίζει την κατάλληλη ώρα λήψης.

Αν η σερτραλίνη προκαλεί αϋπνία ή ενεργοποίηση, μπορεί να βοηθήσει η πρωινή λήψη, εφόσον το εγκρίνει ο γιατρός. Αν προκαλεί υπνηλία, μπορεί να συζητηθεί βραδινή λήψη. Δεν πρέπει να αλλάζει ο ασθενής ώρα λήψης συνεχώς χωρίς λόγο, γιατί δυσκολεύεται η αξιολόγηση.

Η κόπωση δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στο φάρμακο. Η κατάθλιψη, η αϋπνία, η αναιμία, η έλλειψη Β12, η χαμηλή φερριτίνη, ο θυρεοειδής, ο διαβήτης και οι λοιμώξεις μπορούν επίσης να προκαλέσουν κούραση. Αν η κόπωση είναι έντονη ή επιμένει, μπορεί να χρειαστεί εργαστηριακός έλεγχος.

Αν εμφανιστεί υπερβολική ενέργεια, μειωμένη ανάγκη για ύπνο, ασυνήθιστη ευφορία, παρορμητικότητα ή ριψοκίνδυνη συμπεριφορά, ο ασθενής πρέπει να ενημερώσει άμεσα τον γιατρό. Αυτά μπορεί να δείχνουν υπομανιακή ή μανιακή αντίδραση, ειδικά όταν υπάρχει σχετικό ιστορικό.

12Στομάχι, ναυτία και διάρροια

Η ναυτία, η διάρροια και η δυσπεψία είναι συχνές αρχικές ενοχλήσεις με τη σερτραλίνη. Συνήθως είναι πιο έντονες στην αρχή της αγωγής ή μετά από αύξηση δόσης και συχνά μειώνονται μέσα στις επόμενες εβδομάδες. Η λήψη με φαγητό μπορεί να βοηθήσει σε ορισμένους ασθενείς.

Η διάρροια χρειάζεται προσοχή όταν είναι έντονη, παρατεταμένη ή συνοδεύεται από αδυναμία, αφυδάτωση, αίμα, πυρετό ή έντονο κοιλιακό πόνο. Σε ηλικιωμένους, σε ασθενείς που λαμβάνουν διουρητικά ή σε άτομα με νεφρικά προβλήματα, η απώλεια υγρών μπορεί να είναι πιο σημαντική.

Αν υπάρχει ήδη ιστορικό γαστρίτιδας, ευερέθιστου εντέρου, χρόνιας διάρροιας ή έντονης ευαισθησίας στο στομάχι, πρέπει να αναφέρεται στον γιατρό. Η ίδια αγωγή μπορεί να χρειάζεται διαφορετικό χειρισμό σε ασθενείς με προϋπάρχοντα γαστρεντερικά προβλήματα.

Δεν είναι σωστό να προστίθενται αυθαίρετα αντιδιαρροϊκά, αντιεμετικά, αντιόξινα ή φυτικά σκευάσματα χωρίς ενημέρωση. Ακόμη και φάρμακα χωρίς συνταγή μπορεί να επηρεάσουν την εικόνα, τις παρενέργειες ή τις αλληλεπιδράσεις.

13Σοβαρά συμπτώματα που θέλουν άμεση επικοινωνία

Παρότι το Zoloft είναι συχνά καλά ανεκτό, υπάρχουν συμπτώματα που δεν πρέπει να αγνοούνται. Άμεση επικοινωνία με γιατρό χρειάζεται αν εμφανιστούν αυτοκτονικές σκέψεις, έντονη επιδείνωση της διάθεσης, ασυνήθιστη διέγερση, επιθετικότητα, παρορμητικότητα, σύγχυση, σπασμοί, λιποθυμία, σοβαρή αλλεργική αντίδραση ή δυσκολία στην αναπνοή.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στο σεροτονινεργικό σύνδρομο, μια σπάνια αλλά σοβαρή κατάσταση που μπορεί να εμφανιστεί κυρίως όταν η σερτραλίνη συνδυαστεί με άλλα φάρμακα ή συμπληρώματα που αυξάνουν τη σεροτονίνη. Πιθανά συμπτώματα είναι πυρετός, εφίδρωση, ταχυκαρδία, τρόμος, μυϊκές συσπάσεις, διάρροια, σύγχυση και έντονη διέγερση.

Σοβαρή προσοχή χρειάζεται επίσης σε σημάδια αιμορραγίας, όπως εύκολες μελανιές, ρινορραγίες, αίμα στα ούρα, αίμα στα κόπρανα, μαύρα κόπρανα ή ανεξήγητη αιμορραγία. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος όταν ο ασθενής λαμβάνει αντιπηκτικά, αντιαιμοπεταλιακά, ασπιρίνη ή μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη.

Σε ηλικιωμένους ή σε ασθενείς που λαμβάνουν διουρητικά, συμπτώματα όπως σύγχυση, έντονη αδυναμία, αστάθεια, υπνηλία ή πονοκέφαλος μπορεί να σχετίζονται με χαμηλό νάτριο. Σε τέτοια περίπτωση μπορεί να χρειαστεί εργαστηριακός έλεγχος ηλεκτρολυτών.

14Αλληλεπιδράσεις με φάρμακα και συμπληρώματα

Η σερτραλίνη μπορεί να αλληλεπιδράσει με αρκετά φάρμακα. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν συνδυάζεται με άλλα αντικαταθλιπτικά, SNRIs, τρικυκλικά, λίθιο, τραμαδόλη, τριπτάνες για ημικρανία, λινεζολίδη, μεθυλενικό μπλε ή βαλσαμόχορτο. Ο βασικός κίνδυνος είναι η υπερβολική σεροτονινεργική δράση.

Οι αναστολείς μονοαμινοξειδάσης δεν πρέπει να συνδυάζονται με σερτραλίνη χωρίς ειδική ιατρική οδηγία και κατάλληλο διάστημα ασφαλείας. Ο ασθενής πρέπει να ενημερώνει τον γιατρό για κάθε αντικαταθλιπτικό που έχει λάβει πρόσφατα, ακόμη κι αν το σταμάτησε πριν από λίγες ημέρες.

Σημαντικές είναι και οι αλληλεπιδράσεις με φάρμακα που αυξάνουν τον κίνδυνο αιμορραγίας. Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν αντιπηκτικά, αντιαιμοπεταλιακά, ασπιρίνη και μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη. Δεν σημαίνει ότι κάθε συνδυασμός απαγορεύεται, αλλά σημαίνει ότι πρέπει να αξιολογείται ο κίνδυνος.

Το αλκοόλ μπορεί να επιδεινώσει υπνηλία, ζάλη, διαταραχές ύπνου, παρορμητικότητα και καταθλιπτική διάθεση. Τα φυτικά σκευάσματα δεν είναι πάντα ασφαλή. Το βαλσαμόχορτο, για παράδειγμα, δεν πρέπει να θεωρείται αθώο επειδή είναι «φυσικό». Όλα τα φάρμακα και συμπληρώματα πρέπει να αναφέρονται στον γιατρό και στον φαρμακοποιό.

Για γενική ενημέρωση σχετικά με φάρμακα και εξετάσεις, μπορείτε να δείτε και τον οδηγό Φάρμακα που επηρεάζουν τις εξετάσεις αίματος.

15Ποιες εξετάσεις αίματος μπορεί να χρειαστούν

Δεν υπάρχει μία υποχρεωτική εξέταση αίματος που πρέπει να κάνουν όλοι όσοι λαμβάνουν Zoloft. Η σερτραλίνη δεν παρακολουθείται συνήθως με μέτρηση επιπέδων στο αίμα, όπως συμβαίνει με ορισμένα άλλα φάρμακα. Η εργαστηριακή παρακολούθηση επιλέγεται ανάλογα με τον ασθενή, τα συμπτώματα και τα συνοδά φάρμακα.

Σε έναν νέο, κατά τα άλλα υγιή ενήλικα χωρίς άλλα φάρμακα, μπορεί να μην απαιτείται ειδικός εργαστηριακός έλεγχος μόνο λόγω σερτραλίνης. Σε ηλικιωμένο ασθενή, σε άτομο που λαμβάνει διουρητικά, σε διαβητικό, σε ασθενή με νεφρική ή ηπατική νόσο ή σε άτομο με αιμορραγική τάση, η ανάγκη για εξετάσεις μπορεί να είναι διαφορετική.

Η εξέταση σεροτονίνης αίματος δεν χρησιμοποιείται για να κριθεί αν το Zoloft «πιάνει» στην κατάθλιψη ή στο άγχος. Η αποτελεσματικότητα αξιολογείται κλινικά, με βάση τα συμπτώματα, τη λειτουργικότητα και την πορεία του ασθενούς.

Για σωστή αιμοληψία και ερμηνεία αποτελεσμάτων, είναι χρήσιμο να ενημερώνετε το εργαστήριο και τον γιατρό για όλα τα φάρμακα που παίρνετε. Δείτε επίσης τον οδηγό Προετοιμασία εξετάσεων αίματος.

16Ειδικές ομάδες ασθενών

Σε ορισμένες ομάδες ασθενών, η χρήση σερτραλίνης χρειάζεται περισσότερη προσοχή. Στους ηλικιωμένους υπάρχει μεγαλύτερη πιθανότητα πολυφαρμακίας, πτώσεων, υπονατριαιμίας και αλληλεπιδράσεων. Συμπτώματα όπως σύγχυση, αστάθεια, έντονη υπνηλία ή αδυναμία δεν πρέπει να αποδίδονται αυτόματα στην ηλικία ή στο άγχος.

Σε ασθενείς με ηπατική νόσο, ο γιατρός μπορεί να χρειαστεί να αξιολογήσει πιο προσεκτικά τη δόση και την ανοχή. Σε ασθενείς με νεφρικά προβλήματα, η ίδια η σερτραλίνη δεν σημαίνει πάντα ότι υπάρχει ανάγκη ειδικής προσαρμογής, αλλά η συνολική εικόνα και τα άλλα φάρμακα έχουν σημασία.

Σε άτομα με ιστορικό επιληπτικών κρίσεων, σπασμών ή σοβαρών νευρολογικών προβλημάτων, η αγωγή πρέπει να αξιολογείται προσεκτικά. Αν εμφανιστεί σπασμός, απώλεια συνείδησης ή σοβαρή σύγχυση, χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση.

Σε ασθενείς με διπολική διαταραχή ή ιστορικό μανίας/υπομανίας, κάθε αντικαταθλιπτικό χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή. Συμπτώματα όπως μειωμένη ανάγκη για ύπνο, υπερβολική ενέργεια, παρορμητικότητα, ασυνήθιστη ευφορία ή ριψοκίνδυνη συμπεριφορά πρέπει να αναφέρονται άμεσα.

Στην κύηση και στον θηλασμό, η απόφαση είναι εξατομικευμένη. Δεν πρέπει να γίνεται απότομη διακοπή λόγω εγκυμοσύνης χωρίς ιατρική καθοδήγηση, αλλά ούτε και συνέχιση χωρίς ενημέρωση του γιατρού. Η ψυχική υγεία της μητέρας έχει μεγάλη σημασία, όμως χρειάζεται ισορροπημένη εκτίμηση οφέλους και κινδύνου.

17Παιδιά και έφηβοι

Η χρήση σερτραλίνης σε παιδιά και εφήβους απαιτεί ειδική ιατρική παρακολούθηση. Δεν πρέπει να δίνεται σε ανήλικο επειδή «έχει άγχος» χωρίς διάγνωση, αξιολόγηση κινδύνου και σαφές θεραπευτικό πλάνο. Σε αυτές τις ηλικίες η παρακολούθηση συμπεριφοράς, διάθεσης, ύπνου, όρεξης, βάρους και αυτοκτονικών σκέψεων είναι ιδιαίτερα σημαντική.

Στα παιδιά και στους εφήβους, η κατάθλιψη ή το άγχος μπορεί να εκφράζονται διαφορετικά από ό,τι στους ενήλικες. Μπορεί να υπάρχει ευερεθιστότητα, απομόνωση, πτώση σχολικής επίδοσης, σωματικά παράπονα, διαταραχές ύπνου ή εκρήξεις θυμού. Η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται συνολικά και όχι με μία μόνο ερώτηση.

Η παρακολούθηση βάρους και ανάπτυξης είναι σημαντική. Αν υπάρχει μειωμένη όρεξη, ναυτία, απώλεια βάρους ή αλλαγή συμπεριφοράς, πρέπει να ενημερώνεται ο γιατρός. Οι γονείς δεν πρέπει να αλλάζουν δόση μόνοι τους, ακόμη κι αν βλέπουν βελτίωση ή παρενέργειες.

Η φαρμακευτική αγωγή σε ανηλίκους, όταν κριθεί απαραίτητη, πρέπει να εντάσσεται σε ευρύτερο θεραπευτικό πλάνο. Η ψυχοθεραπευτική, οικογενειακή και σχολική υποστήριξη μπορεί να είναι εξίσου σημαντική με το φάρμακο.

18Διακοπή και συμπτώματα διακοπής

Το Zoloft δεν πρέπει να διακόπτεται απότομα χωρίς ιατρική οδηγία. Η απότομη διακοπή μπορεί να προκαλέσει ζάλη, ναυτία, πονοκέφαλο, αϋπνία, εφίδρωση, τρόμο, ευερεθιστότητα, άγχος, αίσθημα ηλεκτρικών εκκενώσεων ή αλλαγές διάθεσης. Τα συμπτώματα αυτά δεν σημαίνουν απαραίτητα εξάρτηση, αλλά δείχνουν ότι ο οργανισμός αντιδρά στη γρήγορη μεταβολή.

Η διακοπή γίνεται συνήθως σταδιακά. Ο ρυθμός μείωσης εξαρτάται από τη δόση, τη διάρκεια θεραπείας, την ευαισθησία του ασθενούς, το ιστορικό υποτροπών και την ύπαρξη άλλων φαρμάκων. Κάποιοι ασθενείς χρειάζονται πιο αργή μείωση από άλλους.

Ένα συχνό λάθος είναι η διακοπή μόλις ο ασθενής νιώσει καλύτερα. Η βελτίωση δεν σημαίνει πάντα ότι έχει ολοκληρωθεί η θεραπεία. Σε πολλές περιπτώσεις η αγωγή συνεχίζεται για αρκετούς μήνες μετά την ύφεση των συμπτωμάτων, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος υποτροπής.

Αν κατά τη μείωση εμφανιστούν έντονα συμπτώματα, ο ασθενής πρέπει να επικοινωνήσει με τον γιατρό. Μπορεί να χρειαστεί πιο αργός ρυθμός μείωσης ή επανεκτίμηση του πλάνου. Η ασφαλής διακοπή είναι μέρος της θεραπείας, όχι τεχνική λεπτομέρεια.

19Σύγκριση με άλλα αντικαταθλιπτικά

Η σερτραλίνη ανήκει στην ίδια γενική κατηγορία με άλλα SSRIs, όπως η εσιταλοπράμη, η φλουοξετίνη, η σιταλοπράμη και η παροξετίνη. Όλα επηρεάζουν τη σεροτονινεργική λειτουργία, αλλά δεν είναι ίδια στην πράξη. Διαφέρουν σε ανοχή, πιθανότητα σεξουαλικών παρενεργειών, επίδραση στο βάρος, αλληλεπιδράσεις και δυσκολία διακοπής.

Το Cipralex περιέχει εσιταλοπράμη. Το Ladose περιέχει φλουοξετίνη. Το Seropram περιέχει σιταλοπράμη. Το Seroxat περιέχει παροξετίνη. Η επιλογή ανάμεσα σε αυτά δεν γίνεται με βάση ποιο είναι «πιο δυνατό», αλλά ποιο ταιριάζει καλύτερα στον συγκεκριμένο ασθενή.

Υπάρχουν επίσης αντικαταθλιπτικά άλλων κατηγοριών, όπως η βενλαφαξίνη στο Efexor ή η βορτιοξετίνη στο Brintellix. Αυτά έχουν διαφορετικό προφίλ και διαφορετικές ενδείξεις.

Η αλλαγή αντικαταθλιπτικού πρέπει να γίνεται από γιατρό, επειδή χρειάζεται προσοχή στη διακοπή, στην έναρξη του νέου φαρμάκου, στις αλληλεπιδράσεις και στον κίνδυνο σεροτονινεργικών συμπτωμάτων. Ο ασθενής δεν πρέπει να αντικαθιστά μόνος του ένα φάρμακο με άλλο επειδή διάβασε ότι έχει λιγότερες παρενέργειες.

20Συχνές ερωτήσεις

21Τι να θυμάστε

Το Zoloft περιέχει σερτραλίνη, ένα SSRI αντικαταθλιπτικό που χρησιμοποιείται σε κατάθλιψη, άγχος, κρίσεις πανικού και άλλες καταστάσεις όταν υπάρχει ιατρική ένδειξη. Δεν δρα άμεσα όπως ένα ηρεμιστικό. Χρειάζεται σταθερή λήψη και χρόνο για να αξιολογηθεί σωστά.

Το Lustral μπορεί να εμφανίζεται σε ξένες πηγές ως άλλη εμπορική ονομασία σερτραλίνης. Για τον ασθενή, το σημαντικό είναι να αναγνωρίζει τη δραστική ουσία, τη δόση και την οδηγία του γιατρού. Δεν πρέπει να γίνονται αλλαγές σκευάσματος ή δόσης χωρίς καθοδήγηση.

Οι συχνές παρενέργειες περιλαμβάνουν ναυτία, διάρροια, πονοκέφαλο, εφίδρωση, διαταραχές ύπνου, σεξουαλικές παρενέργειες και αλλαγές στο βάρος. Πολλές ενοχλήσεις είναι παροδικές, αλλά έντονα ή ασυνήθιστα συμπτώματα πρέπει να αναφέρονται.

Οι εξετάσεις αίματος δεν είναι ίδιες για όλους. Σε ειδικές περιπτώσεις μπορεί να χρειαστούν νάτριο, ηλεκτρολύτες, νεφρική λειτουργία, ηπατικά ένζυμα, γλυκόζη, HbA1c, γενική αίματος, TSH, φερριτίνη ή Β12. Η επιλογή γίνεται με βάση το ιστορικό, τα συμπτώματα και τα άλλα φάρμακα.

22Κλείστε Ραντεβού και Βιβλιογραφία