Ηρεμιστικά και Αλκοόλ: Γιατί ο Συνδυασμός Είναι Επικίνδυνος

1Τι σημαίνει ο συνδυασμός ηρεμιστικών με αλκοόλ

Ο συνδυασμός ηρεμιστικών με αλκοόλ σημαίνει ότι δύο ουσίες με κατασταλτική δράση δρουν ταυτόχρονα στον εγκέφαλο, στα αντανακλαστικά, στην αναπνοή, στην ισορροπία και στην κρίση. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι ο άνθρωπος «νυστάζει περισσότερο». Το πρόβλημα είναι ότι μπορεί να μειωθεί η ικανότητα του οργανισμού να αντιδράσει σωστά, να προστατεύσει τον αεραγωγό, να ξυπνήσει από βαθιά καταστολή ή να αποφύγει ένα ατύχημα.

Τα ηρεμιστικά δεν είναι όλα ίδια, αλλά πολλά από αυτά έχουν κοινό αποτέλεσμα: μειώνουν τη διέγερση του κεντρικού νευρικού συστήματος. Το αλκοόλ κάνει κάτι παρόμοιο. Όταν συνδυάζονται, η επίδραση μπορεί να είναι μεγαλύτερη από όσο περιμένει ο ασθενής. Μπορεί κάποιος να έχει πάρει τη «συνηθισμένη» του δόση και να πιει ποσότητα αλκοόλ που θεωρεί μικρή, αλλά το αποτέλεσμα να είναι δυσανάλογα έντονο.

Η επικινδυνότητα αυξάνεται όταν το ηρεμιστικό λαμβάνεται το βράδυ, όταν υπάρχει κόπωση, όταν ο ασθενής έχει άπνοια ύπνου, χρόνια αναπνευστική νόσο, ηπατική ή νεφρική δυσλειτουργία, όταν είναι ηλικιωμένος ή όταν παίρνει και άλλα φάρμακα. Η εικόνα μπορεί να ξεκινήσει ως «βαριά νύστα» και να εξελιχθεί σε σύγχυση, αστάθεια, πτώση, εμετό με κίνδυνο εισρόφησης ή επικίνδυνη καταστολή της αναπνοής.

Για αυτό ο γενικός κανόνας είναι πρακτικός: όταν λαμβάνεται ηρεμιστικό, υπνωτικό ή άλλο κατασταλτικό φάρμακο, το αλκοόλ πρέπει να αποφεύγεται εκτός αν ο θεράπων ιατρός έχει δώσει διαφορετική, σαφή οδηγία. Η ερώτηση δεν πρέπει να είναι «πόσο μπορώ να πιω;», αλλά «είναι ασφαλές να συνδυαστούν αυτά στον δικό μου οργανισμό;».

2Γιατί το αλκοόλ δυναμώνει τη δράση των ηρεμιστικών

Το αλκοόλ επηρεάζει νευροδιαβιβαστικά συστήματα που σχετίζονται με την αναστολή, την εγρήγορση, την κρίση και τον συντονισμό. Πολλά ηρεμιστικά, ιδιαίτερα οι βενζοδιαζεπίνες, ενισχύουν επίσης ανασταλτικά σήματα στον εγκέφαλο. Έτσι ο συνδυασμός μπορεί να προκαλέσει αθροιστική ή ενισχυμένη κατασταλτική δράση.

Με απλά λόγια, ο εγκέφαλος δέχεται δύο «φρένα» ταυτόχρονα. Το ένα είναι το φάρμακο και το άλλο είναι το αλκοόλ. Αυτό μπορεί να φανεί ως βαριά υπνηλία, αργή ομιλία, δυσκολία στη σκέψη, μειωμένα αντανακλαστικά, αστάθεια, θολή όραση ή αδυναμία συγκέντρωσης. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να επηρεαστεί και το αναπνευστικό κέντρο, με αποτέλεσμα πιο αργή ή πιο ρηχή αναπνοή.

Το αποτέλεσμα δεν είναι πάντα προβλέψιμο. Η ίδια ποσότητα αλκοόλ μπορεί να έχει διαφορετικό αποτέλεσμα την ίδια εβδομάδα, ανάλογα με τον ύπνο, το φαγητό, την αφυδάτωση, την ηλικία, τη λειτουργία του ήπατος, άλλα φάρμακα και το αν υπάρχει χρόνια χρήση αλκοόλ. Επίσης, κάποια ηρεμιστικά έχουν μακρύτερη διάρκεια δράσης, οπότε μπορεί να υπάρχει υπολειπόμενη επίδραση την επόμενη ημέρα, ακόμη κι αν ο ασθενής θεωρεί ότι «πέρασε η δράση».

Ένα κρίσιμο λάθος είναι η σκέψη ότι «το έχω ξανακάνει και δεν έπαθα τίποτα». Η απουσία προβλήματος σε προηγούμενη φορά δεν αποδεικνύει ασφάλεια. Ο κίνδυνος εξαρτάται από πολλές μεταβλητές και μπορεί να αυξηθεί ξαφνικά αν αλλάξει η δόση, αν προστεθεί άλλο φάρμακο, αν υπάρχει λοίμωξη, αν ο ασθενής μείνει νηστικός ή αν καταναλωθεί μεγαλύτερη ποσότητα αλκοόλ από όσο υπολόγιζε.

3Ποια φάρμακα θεωρούνται ηρεμιστικά ή κατασταλτικά

Στην καθημερινή γλώσσα, η λέξη «ηρεμιστικά» χρησιμοποιείται συχνά για πολλά διαφορετικά φάρμακα. Κάποιος μπορεί να εννοεί αγχολυτικά, υπνωτικά, βενζοδιαζεπίνες, φάρμακα για κρίσεις πανικού, παλιά αντιισταμινικά που προκαλούν υπνηλία, μυοχαλαρωτικά ή φάρμακα που «ρίχνουν» το νευρικό σύστημα. Ιατρικά, όμως, κάθε κατηγορία έχει διαφορετική ένδειξη, διαφορετική διάρκεια δράσης και διαφορετικό προφίλ κινδύνου.

Στα φάρμακα που χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή με αλκοόλ ανήκουν οι βενζοδιαζεπίνες, όπως αλπραζολάμη, λοραζεπάμη, βρωμαζεπάμη, διαζεπάμη, κλοναζεπάμη, κλοραζεπάτη και χλωροδιαζεποξείδιο. Σχετικοί οδηγοί στο site είναι το Xanax, το Tavor, το Lexotanil, το Tranxene και το Oasil.

Προσοχή χρειάζεται επίσης με υπνωτικά, οπιοειδή παυσίπονα, ορισμένα αντιψυχωσικά, αντιεπιληπτικά, μυοχαλαρωτικά, φάρμακα για ίλιγγο, παλαιότερα αντιισταμινικά και φάρμακα όπως η υδροξυζίνη ή η πρεγκαμπαλίνη, όταν προκαλούν καταστολή. Για παράδειγμα, οι οδηγοί Atarax και Brieka είναι χρήσιμοι για την κατανόηση φαρμάκων που μπορεί να προκαλέσουν υπνηλία ή ζάλη, αν και δεν είναι κλασικές βενζοδιαζεπίνες.

Ο ασφαλής τρόπος αξιολόγησης είναι να κοιτάμε τη δραστική ουσία, όχι μόνο το εμπορικό όνομα. Πολλά φάρμακα έχουν διαφορετικές εμπορικές ονομασίες, αλλά παρόμοια κατασταλτική δράση. Αν ο ασθενής δεν γνωρίζει τι παίρνει, πρέπει να δείξει στον γιατρό ή στον φαρμακοποιό τα κουτιά, τις συνταγές ή μια φωτογραφία της αγωγής του.

4Βενζοδιαζεπίνες και αλκοόλ

Οι βενζοδιαζεπίνες είναι από τις πιο σημαντικές κατηγορίες φαρμάκων όταν μιλάμε για επικίνδυνο συνδυασμό με αλκοόλ. Χρησιμοποιούνται σε συγκεκριμένες ενδείξεις, όπως έντονο άγχος, κρίσεις πανικού, αϋπνία, μυϊκός σπασμός, επιληπτικές κρίσεις ή ειδικά ιατρικά πρωτόκολλα. Μπορούν να είναι χρήσιμες όταν χορηγούνται σωστά, αλλά δεν είναι «απλά χαλαρωτικά» για ελεύθερη χρήση.

Ο κίνδυνος με το αλκοόλ αφορά κυρίως την ενίσχυση της καταστολής. Ο ασθενής μπορεί να γίνει υπερβολικά υπνηλικός, να μην θυμάται τι έκανε, να μιλά αργά, να περπατά ασταθώς ή να κοιμηθεί βαθιά χωρίς να μπορεί να ξυπνήσει εύκολα. Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστεί επιβράδυνση της αναπνοής, ειδικά όταν συνυπάρχουν οπιοειδή, υπνωτικά, άπνοια ύπνου, χρόνια αναπνευστική νόσος ή μεγάλη ηλικία.

Ένα ακόμη πρόβλημα είναι ότι οι βενζοδιαζεπίνες διαφέρουν πολύ μεταξύ τους. Η αλπραζολάμη έχει διαφορετικό προφίλ από τη λοραζεπάμη, η διαζεπάμη έχει μακρύτερη δράση και ενεργούς μεταβολίτες, ενώ η κλοναζεπάμη και η κλοραζεπάτη έχουν δικές τους ιδιαιτερότητες. Ο ασθενής δεν πρέπει να αλλάζει φάρμακο επειδή «είναι πιο ελαφρύ» ή επειδή το χρησιμοποιεί κάποιος άλλος.

Η ταυτόχρονη χρήση με αλκοόλ είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη όταν υπάρχει ιστορικό κατάχρησης ουσιών, καθημερινή κατανάλωση αλκοόλ, αυθαίρετη αύξηση δόσης, λήψη πριν από έξοδο ή χρήση για να «ηρεμήσει» κάποιος μετά από ποτό. Αυτά τα μοτίβα αυξάνουν τον κίνδυνο εξάρτησης, υπερδοσολογίας και επαναλαμβανόμενων επεισοδίων επικίνδυνης καταστολής.

5Υπνωτικά και φάρμακα για τον ύπνο

Τα υπνωτικά φάρμακα χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση της αϋπνίας σε ειδικές περιπτώσεις και συνήθως για περιορισμένο χρονικό διάστημα. Το γεγονός ότι δίνονται για ύπνο δεν σημαίνει ότι είναι ασφαλή με αλκοόλ. Αντίθετα, επειδή ο στόχος τους είναι να προκαλέσουν υπνηλία, ο συνδυασμός με αλκοόλ μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολικά βαθύ ύπνο, σύγχυση, πτώσεις κατά τη νυχτερινή αφύπνιση, παράξενες συμπεριφορές ή απώλεια μνήμης.

Ο ασθενής μπορεί να πιστεύει ότι ένα ποτό θα «βοηθήσει» το υπνωτικό να δράσει καλύτερα. Αυτή είναι επικίνδυνη σκέψη. Η αύξηση της υπνηλίας δεν ισοδυναμεί με ποιοτικό ή ασφαλή ύπνο. Το αλκοόλ μπορεί να διαταράξει τη δομή του ύπνου, να επιδεινώσει το ροχαλητό ή την άπνοια, να προκαλέσει νυχτερινές αφυπνίσεις και να αφήσει έντονη κόπωση την επόμενη ημέρα.

Με υπνωτικά και αλκοόλ, ο κίνδυνος δεν περιορίζεται στη νύχτα. Την επόμενη ημέρα μπορεί να υπάρχει υπόλοιπο καταστολής, μειωμένη συγκέντρωση, βραδύτερος χρόνος αντίδρασης, κακή μνήμη και αστάθεια. Αυτό έχει σημασία για οδήγηση, εργασία, χρήση μηχανημάτων, ιατρικές πράξεις, εργαστηριακή εργασία, φροντίδα παιδιών και δραστηριότητες που απαιτούν ακρίβεια.

Αν η αϋπνία σχετίζεται με άγχος, κατάθλιψη, πόνο, υπνική άπνοια, χρήση καφεΐνης ή αλκοόλ, χρειάζεται συνολική αξιολόγηση. Η λύση δεν είναι να προστεθούν μόνο υπνωτικά, αλλά να βρεθεί γιατί ο ύπνος είναι διαταραγμένος και ποια θεραπεία είναι ασφαλέστερη για τον συγκεκριμένο ασθενή.

6Υδροξυζίνη, αντιισταμινικά, πρεγκαμπαλίνη και άλλα κατασταλτικά

Δεν είναι μόνο οι βενζοδιαζεπίνες που δημιουργούν πρόβλημα με το αλκοόλ. Ορισμένα φάρμακα που δεν θεωρούνται από τον ασθενή «ηρεμιστικά» μπορεί να έχουν έντονη κατασταλτική δράση. Η υδροξυζίνη, παλιά αντιισταμινικά, ορισμένα φάρμακα για ίλιγγο, μυοχαλαρωτικά, πρεγκαμπαλίνη, γκαμπαπεντίνη, αντιψυχωσικά και ορισμένα αντικαταθλιπτικά μπορεί να προκαλέσουν υπνηλία, ζάλη ή αστάθεια.

Ο κίνδυνος είναι ότι ο ασθενής μπορεί να πιει αλκοόλ επειδή θεωρεί ότι το φάρμακο είναι «για αλλεργία», «για πόνο», «για νεύρα», «για μυϊκό σπασμό» ή «για ύπνο» και όχι πραγματικό ηρεμιστικό. Όμως ο οργανισμός δεν ξεχωρίζει τις λέξεις. Αν το φάρμακο ρίχνει την εγρήγορση και το αλκοόλ κάνει το ίδιο, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι επικίνδυνο.

Η πρεγκαμπαλίνη και η γκαμπαπεντίνη χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή όταν συνδυάζονται με άλλα κατασταλτικά, ειδικά σε ηλικιωμένους, σε ασθενείς με νεφρική δυσλειτουργία, σε ανθρώπους με αναπνευστική νόσο ή σε όσους λαμβάνουν οπιοειδή. Το ίδιο ισχύει για κατασταλτικά αντιισταμινικά, τα οποία μπορεί να προκαλέσουν υπνηλία και σύγχυση, κυρίως σε ηλικιωμένους.

Για αυτό η ασφαλέστερη πρακτική είναι η πλήρης λίστα φαρμάκων. Ο ασθενής πρέπει να αναφέρει συνταγογραφούμενα, μη συνταγογραφούμενα, σταγόνες, σιρόπια, φυτικά σκευάσματα, συμπληρώματα και περιστασιακή χρήση φαρμάκων για ύπνο ή πόνο. Ο κίνδυνος συχνά κρύβεται στη συνολική εικόνα, όχι σε ένα μόνο φάρμακο.

7Αναπνευστική καταστολή: ο πιο σοβαρός κίνδυνος

Η αναπνευστική καταστολή είναι ο πιο σοβαρός λόγος για τον οποίο ο συνδυασμός ηρεμιστικών και αλκοόλ θεωρείται επικίνδυνος. Σημαίνει ότι η αναπνοή γίνεται πιο αργή, πιο ρηχή ή λιγότερο αποτελεσματική. Ο ασθενής μπορεί να φαίνεται απλώς ότι κοιμάται βαριά, αλλά στην πραγματικότητα ο οργανισμός μπορεί να μην παίρνει επαρκές οξυγόνο.

Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος όταν μαζί με αλκοόλ και ηρεμιστικό υπάρχουν οπιοειδή παυσίπονα, υπνωτικά, αντιψυχωσικά ή άλλα κατασταλτικά. Αυτοί οι συνδυασμοί μπορεί να προκαλέσουν έντονη υπνηλία, μειωμένη ικανότητα αφύπνισης, εμετό με κίνδυνο εισρόφησης και επικίνδυνη μείωση της αναπνοής. Το πρόβλημα μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα και να μη γίνει αντιληπτό από τον ίδιο τον ασθενή.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε άτομα με χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, σοβαρό άσθμα, υπνική άπνοια, παχυσαρκία με υποαερισμό, καρδιακή ανεπάρκεια ή προηγούμενα επεισόδια νυχτερινής δύσπνοιας. Σε αυτούς, ακόμη και μικρότερη κατασταλτική επίδραση μπορεί να έχει μεγαλύτερη κλινική σημασία.

Αν κάποιος που έχει πάρει ηρεμιστικό και αλκοόλ αναπνέει αργά, κάνει παύσεις στην αναπνοή, έχει μελανιασμένα χείλη, δεν ξυπνά εύκολα, κάνει εμετό ενώ είναι πολύ νυσταγμένος ή φαίνεται αποπροσανατολισμένος, δεν πρέπει να μείνει μόνος. Χρειάζεται άμεση επικοινωνία με ιατρική βοήθεια ή εφημερεύον νοσοκομείο.

8Υπνηλία, απώλεια μνήμης και μειωμένα αντανακλαστικά

Πριν φτάσει κανείς σε ακραίες επιπλοκές, ο συνδυασμός ηρεμιστικών και αλκοόλ μπορεί να προκαλέσει σημαντική λειτουργική έκπτωση. Αυτό σημαίνει ότι ο ασθενής δεν σκέφτεται, δεν κινείται και δεν αντιδρά όπως συνήθως. Μπορεί να φαίνεται «απλώς κουρασμένος», αλλά στην πράξη έχει μειωμένη ικανότητα να πάρει ασφαλείς αποφάσεις.

Η απώλεια μνήμης είναι ιδιαίτερα σημαντική. Με ορισμένες βενζοδιαζεπίνες και υπνωτικά, ειδικά όταν συνδυάζονται με αλκοόλ, μπορεί να συμβεί μερική ή πλήρης αμνησία για γεγονότα. Ο ασθενής μπορεί να μιλήσει, να μετακινηθεί, να στείλει μηνύματα, να οδηγήσει, να φάει ή να πάρει και άλλη δόση, χωρίς μετά να θυμάται καθαρά τι έγινε.

Τα μειωμένα αντανακλαστικά αυξάνουν τον κίνδυνο πτώσης, εγκαύματος, κοψίματος, τροχαίου, πνιγμού στο μπάνιο, ατυχήματος στη σκάλα ή λάθους στη λήψη φαρμάκων. Σε ηλικιωμένους, μια πτώση μπορεί να οδηγήσει σε κάταγμα ισχίου, αιμορραγία ή μακρά νοσηλεία. Σε νεότερους, ο κίνδυνος συχνά υποτιμάται επειδή υπάρχει η αίσθηση ότι «αντέχω».

Η σύγχυση και η αποδιοργάνωση μπορεί επίσης να οδηγήσουν σε λάθος συμπεριφορές. Κάποιος μπορεί να πάρει δεύτερη δόση επειδή ξέχασε την πρώτη, να αναμείξει φάρμακα, να πιει περισσότερο αλκοόλ ή να μείνει μόνος ενώ βρίσκεται σε επικίνδυνη κατάσταση. Για αυτό ο συνδυασμός δεν είναι θέμα μόνο ατομικής αντοχής, αλλά πραγματικής ασφάλειας.

9Οδήγηση, εργασία, πτώσεις και ατυχήματα

Η οδήγηση μετά από ηρεμιστικό και αλκοόλ είναι εξαιρετικά επικίνδυνη. Ακόμη και όταν ο ασθενής δεν νιώθει «μεθυσμένος», μπορεί να έχει βραδύτερο χρόνο αντίδρασης, μειωμένη προσοχή, λανθασμένη εκτίμηση αποστάσεων, υπνηλία και κακή κρίση. Αυτό ισχύει και για μηχανή, ποδήλατο, ηλεκτρικό πατίνι ή επαγγελματική οδήγηση.

Η εργασία με μηχανήματα, εργαλεία, ύψος, ηλεκτρικό εξοπλισμό, χημικά ή ευθύνη για άλλους ανθρώπους επίσης γίνεται επικίνδυνη. Ο συνδυασμός μπορεί να επηρεάσει την ακρίβεια, τον συντονισμό και την επαγγελματική κρίση. Ακόμη και εργασίες που φαίνονται απλές μπορεί να γίνουν προβληματικές όταν υπάρχει καταστολή.

Οι πτώσεις είναι συχνά υποτιμημένος κίνδυνος. Το αλκοόλ επηρεάζει την ισορροπία και τα ηρεμιστικά μειώνουν τα αντανακλαστικά. Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι πτώση στο μπάνιο, στη σκάλα, στο πεζοδρόμιο ή κατά τη νυχτερινή αφύπνιση. Σε άτομα που παίρνουν αντιπηκτικά ή αντιαιμοπεταλιακά, ακόμη και μια πτώση μπορεί να έχει μεγαλύτερη σημασία λόγω κινδύνου αιμορραγίας.

Πρακτικά, αν έχει ληφθεί ηρεμιστικό, δεν πρέπει να προγραμματίζεται κατανάλωση αλκοόλ και δεν πρέπει να υπάρχει οδήγηση ή εργασία που απαιτεί εγρήγορση. Αν έχει ήδη γίνει ο συνδυασμός, το ασφαλέστερο είναι να μη μείνει ο άνθρωπος μόνος, να μην οδηγήσει, να μη λάβει άλλη δόση και να ζητηθεί ιατρική συμβουλή αν υπάρχουν έντονα συμπτώματα.

10Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

Ο κίνδυνος δεν είναι ίδιος για όλους. Οι ηλικιωμένοι είναι πιο ευάλωτοι επειδή συχνά έχουν πιο αργό μεταβολισμό φαρμάκων, περισσότερες συνοδές παθήσεις, πολυφαρμακία και μεγαλύτερο κίνδυνο πτώσεων. Μια δόση που σε έναν νεότερο ενήλικα προκαλεί απλή υπνηλία μπορεί σε ηλικιωμένο να προκαλέσει σύγχυση, παραλήρημα, αστάθεια ή πτώση.

Άτομα με υπνική άπνοια, χρόνια αναπνευστική νόσο, σοβαρή παχυσαρκία, καρδιακή ανεπάρκεια ή νευρολογικά προβλήματα χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή, επειδή το αναπνευστικό και νευρικό τους σύστημα μπορεί να μην αντισταθμίζει εύκολα την κατασταλτική δράση. Το ίδιο ισχύει για όσους έχουν ηπατική νόσο, επειδή αρκετά φάρμακα και το αλκοόλ μεταβολίζονται σε σημαντικό βαθμό μέσω του ήπατος.

Άτομα με ιστορικό εξάρτησης από αλκοόλ, καθημερινή κατανάλωση, χρήση πολλών φαρμάκων ή προηγούμενη κατάχρηση ηρεμιστικών έχουν υψηλότερο κίνδυνο να χρησιμοποιήσουν τον συνδυασμό επαναλαμβανόμενα ή να αυξήσουν δόσεις χωρίς ιατρική καθοδήγηση. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ανοχή, εξάρτηση, σύνδρομο στέρησης και σοβαρά επεισόδια υπερδοσολογίας.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται επίσης σε εγκυμοσύνη, θηλασμό, ψυχιατρικό ιστορικό, κατάθλιψη, αυτοκτονικό ιδεασμό ή πρόσφατη αλλαγή αγωγής. Σε αυτές τις περιπτώσεις ο συνδυασμός με αλκοόλ μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο την καταστολή, αλλά και τη συμπεριφορά, την κρίση και τη συνολική ασφάλεια του ασθενούς.

11Γιατί δεν υπάρχει ασφαλές «μόνο ένα ποτό»

Η φράση «μόνο ένα ποτό» είναι παραπλανητική όταν υπάρχει ηρεμιστικό. Η επίδραση του αλκοόλ δεν εξαρτάται μόνο από τον αριθμό των ποτών, αλλά από την περιεκτικότητα σε αλκοόλ, το σωματικό βάρος, το φύλο, το φαγητό, την ταχύτητα κατανάλωσης, τη λειτουργία ήπατος, την κόπωση, την αφυδάτωση και τα υπόλοιπα φάρμακα. Ένα δυνατό ποτό ή ένα μεγάλο ποτήρι κρασί μπορεί να αντιστοιχεί σε περισσότερη ποσότητα αλκοόλ από όσο νομίζει ο ασθενής.

Επίσης, δεν είναι πάντα γνωστό πόσο φάρμακο κυκλοφορεί ακόμη στον οργανισμό. Κάποια ηρεμιστικά έχουν μεγαλύτερο χρόνο ημιζωής, ενώ άλλα μπορεί να έχουν ενεργούς μεταβολίτες. Αυτό σημαίνει ότι ο οργανισμός μπορεί να βρίσκεται ακόμη υπό την επίδραση του φαρμάκου όταν ο ασθενής πιστεύει ότι η δράση έχει περάσει.

Το πρόβλημα γίνεται μεγαλύτερο όταν το αλκοόλ καταναλώνεται σε κοινωνικό περιβάλλον. Ο ασθενής μπορεί να ξεκινήσει με πρόθεση για μικρή ποσότητα, αλλά να πιει περισσότερο, να ξεχάσει τη δόση που πήρε, να πάρει δεύτερο χάπι ή να μην αντιληφθεί πόσο επηρεασμένος είναι. Η κριτική ικανότητα μειώνεται ακριβώς τη στιγμή που χρειάζεται περισσότερο.

Για αυτό οι γενικές οδηγίες είναι αυστηρές: με φάρμακα που προκαλούν καταστολή, η ασφαλής στάση είναι η αποφυγή αλκοόλ. Αν κάποιος θέλει να καταναλώσει αλκοόλ ενώ λαμβάνει τέτοια αγωγή, πρέπει να το συζητήσει εκ των προτέρων με τον γιατρό που γνωρίζει τη διάγνωση, τη δόση, τη διάρκεια, τα άλλα φάρμακα και το ιστορικό του.

12Χρόνος δράσης, βραδινή λήψη και επόμενη ημέρα

Ο χρόνος δράσης είναι κεντρικός παράγοντας ασφάλειας. Δεν αρκεί να ξέρει κανείς πότε πήρε το χάπι· πρέπει να ξέρει πόσο διαρκεί η δράση του και αν υπάρχουν υπολειπόμενες επιδράσεις. Ορισμένα ηρεμιστικά δρουν γρήγορα και σχετικά σύντομα, άλλα δρουν πιο αργά αλλά κρατούν περισσότερο, ενώ κάποια έχουν μεταβολίτες που παρατείνουν την καταστολή.

Η βραδινή λήψη είναι συχνή, επειδή πολλοί παίρνουν ηρεμιστικό ή υπνωτικό για ύπνο. Αν προστεθεί αλκοόλ το ίδιο βράδυ, ο ύπνος μπορεί να γίνει βαθύτερος αλλά λιγότερο ασφαλής. Μπορεί να υπάρξει έντονη καταστολή, επιδείνωση ροχαλητού ή άπνοιας, νυχτερινή σύγχυση, πτώση κατά την επίσκεψη στην τουαλέτα ή αδυναμία αφύπνισης.

Την επόμενη ημέρα μπορεί να υπάρχει «hangover» από το φάρμακο, το αλκοόλ ή τον συνδυασμό τους. Ο ασθενής μπορεί να νιώθει βαρύ κεφάλι, θολούρα, αστάθεια, υπνηλία ή κακή συγκέντρωση. Αυτό δεν πρέπει να αγνοείται, ειδικά αν υπάρχει οδήγηση, εργασία, εργαστηριακές εξετάσεις, σημαντικές αποφάσεις ή ευθύνη για άλλους ανθρώπους.

Η χρονική απόσταση που θεωρείται ασφαλής δεν είναι ίδια για όλα τα φάρμακα και όλους τους ασθενείς. Δεν υπάρχει γενικός κανόνας τύπου «μετά από Χ ώρες επιτρέπεται». Η απόφαση εξαρτάται από δραστική ουσία, δόση, ηλικία, λειτουργία ήπατος και νεφρών, άλλα φάρμακα και ατομική ευαισθησία.

13Τι να κάνετε αν ήπιατε ενώ πήρατε ηρεμιστικό

Αν έχει ήδη γίνει ο συνδυασμός, το πρώτο βήμα είναι να μη ληφθεί άλλη δόση φαρμάκου και να μην καταναλωθεί επιπλέον αλκοόλ. Ο ασθενής δεν πρέπει να οδηγήσει, να χειριστεί μηχανήματα, να μείνει μόνος σε μπάνιο ή να κοιμηθεί χωρίς να υπάρχει κάποιος που μπορεί να ελέγξει την κατάστασή του, ειδικά αν υπάρχει έντονη υπνηλία.

Αν τα συμπτώματα είναι ήπια, όπως μικρή ζάλη ή υπνηλία, χρειάζεται προσοχή, παρακολούθηση και επικοινωνία με γιατρό ή φαρμακοποιό για οδηγίες, ανάλογα με το φάρμακο, τη δόση και την ποσότητα αλκοόλ. Αν όμως υπάρχει σύγχυση, δυσκολία στην ομιλία, ασταθές βάδισμα, εμετός, λιποθυμία, δύσπνοια, πολύ αργή αναπνοή ή αδυναμία αφύπνισης, η κατάσταση είναι επείγουσα.

Δεν πρέπει να επιχειρείται «αντίδοτο» στο σπίτι, όπως καφές, κρύο ντους ή προσπάθεια να μείνει κάποιος ξύπνιος με το ζόρι. Αυτά δεν αναιρούν την κατασταλτική δράση και μπορεί να καθυστερήσουν την αναζήτηση βοήθειας. Επίσης δεν πρέπει να προκαλείται εμετός, επειδή υπάρχει κίνδυνος εισρόφησης, ειδικά όταν ο άνθρωπος είναι νυσταγμένος ή συγχυτικός.

Όταν ζητείται βοήθεια, είναι σημαντικό να είναι διαθέσιμες οι πληροφορίες: όνομα φαρμάκου, δραστική ουσία αν είναι γνωστή, δόση, ώρα λήψης, ποσότητα αλκοόλ, άλλα φάρμακα, ηλικία, βάρος, γνωστές παθήσεις και αν υπήρξε εμετός ή απώλεια συνείδησης. Αυτά βοηθούν την ιατρική ομάδα να εκτιμήσει γρήγορα τον κίνδυνο.

14Συμπτώματα που χρειάζονται άμεση βοήθεια

Άμεση ιατρική βοήθεια χρειάζεται όταν ο ασθενής που έχει πάρει ηρεμιστικό και αλκοόλ δεν ξυπνά εύκολα, μπερδεύεται έντονα, δεν μπορεί να σταθεί, αναπνέει αργά ή παράξενα, κάνει παύσεις στην αναπνοή, έχει μελανιασμένα χείλη, έχει σπασμούς, έχει επαναλαμβανόμενους εμετούς ή έχει χάσει τις αισθήσεις του.

Επείγουσα αξιολόγηση χρειάζεται επίσης αν υπάρχει τραυματισμός, πτώση, χτύπημα στο κεφάλι, πιθανή λήψη υπερβολικής δόσης, ταυτόχρονη χρήση οπιοειδών, χρήση πολλών φαρμάκων ή υποψία αυτοκαταστροφικής πρόθεσης. Σε αυτές τις περιπτώσεις ο χρόνος έχει σημασία και δεν πρέπει να περιμένει κανείς «να συνέλθει μόνος του».

Ένας άνθρωπος με έντονη καταστολή δεν πρέπει να τοποθετείται ανάσκελα χωρίς επίβλεψη, επειδή μπορεί να κάνει εμετό και να εισροφήσει. Η ασφαλής στάση και η παρακολούθηση μέχρι να έρθει βοήθεια είναι σημαντικές, αλλά δεν αντικαθιστούν την ιατρική εκτίμηση όταν υπάρχουν σοβαρά συμπτώματα.

Η ύπαρξη φυσιολογικής πίεσης ή φυσιολογικού σφυγμού δεν αποκλείει τον κίνδυνο. Η καταστολή του κεντρικού νευρικού συστήματος και η αναπνευστική επιβάρυνση μπορεί να εξελίσσονται ενώ ο ασθενής φαίνεται απλώς «βαριά κοιμισμένος». Για αυτό η δυσκολία αφύπνισης και η αργή αναπνοή είναι σημεία που πρέπει να αντιμετωπίζονται σοβαρά.

15Αλκοόλ, εξάρτηση, ανοχή και στέρηση

Τα ηρεμιστικά, ειδικά οι βενζοδιαζεπίνες, μπορούν να οδηγήσουν σε ανοχή και εξάρτηση όταν χρησιμοποιούνται συχνά, σε υψηλές δόσεις ή για μεγάλο διάστημα. Το αλκοόλ επίσης μπορεί να οδηγήσει σε εξάρτηση. Όταν οι δύο παράγοντες συνυπάρχουν, η κλινική εικόνα γίνεται πιο σύνθετη και πιο επικίνδυνη.

Η ανοχή σημαίνει ότι ο οργανισμός συνηθίζει και ο ασθενής χρειάζεται μεγαλύτερη δόση για το ίδιο αποτέλεσμα. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αυθαίρετη αύξηση φαρμάκου, συχνότερη χρήση ή συνδυασμό με αλκοόλ για να επιτευχθεί η ίδια «ηρεμία». Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι φαύλος κύκλος με αυξανόμενο κίνδυνο υπερδοσολογίας.

Η στέρηση από αλκοόλ και η στέρηση από βενζοδιαζεπίνες μπορεί να είναι σοβαρές καταστάσεις. Μπορεί να προκαλέσουν άγχος, τρόμο, εφίδρωση, αϋπνία, ταχυκαρδία, σύγχυση, υπέρταση ή σπασμούς. Δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται με αυτοσχεδιασμούς, ούτε με αυθαίρετη λήψη ηρεμιστικών.

Υπάρχουν ειδικά ιατρικά πρωτόκολλα όπου βενζοδιαζεπίνες χρησιμοποιούνται για τη στέρηση αλκοόλ, αλλά αυτό γίνεται με ιατρική αξιολόγηση, σωστή επιλογή φαρμάκου, δόσης και παρακολούθηση. Αυτό δεν σημαίνει ότι ένας ασθενής μπορεί να πάρει μόνος του ηρεμιστικό επειδή έχει πιει πολύ ή επειδή προσπαθεί να σταματήσει το αλκοόλ.

16Γιατί τα ηρεμιστικά δεν είναι λύση για το άγχος μετά το ποτό

Πολλοί άνθρωποι εμφανίζουν άγχος, ταχυκαρδία, ανησυχία ή αϋπνία μετά από κατανάλωση αλκοόλ, ιδιαίτερα την επόμενη ημέρα. Αυτό μπορεί να οφείλεται σε διαταραχή ύπνου, αφυδάτωση, υπογλυκαιμία, σωματική καταπόνηση, ψυχολογική δυσφορία ή αρχόμενα συμπτώματα στέρησης σε άτομα με συχνή χρήση. Η αυθαίρετη λήψη ηρεμιστικού για να «κόψει» το άγχος μετά το ποτό είναι επικίνδυνη.

Το ηρεμιστικό μπορεί προσωρινά να μειώσει την ένταση, αλλά δεν λύνει την αιτία. Αν το άγχος εμφανίζεται συχνά μετά από αλκοόλ, η ασφαλέστερη παρέμβαση είναι η μείωση ή αποφυγή αλκοόλ, η αξιολόγηση του ύπνου, η εκτίμηση από γιατρό ή ειδικό ψυχικής υγείας και η διερεύνηση τυχόν σωματικών παραγόντων.

Η ταχυκαρδία μετά από αλκοόλ δεν πρέπει να αποδίδεται πάντα σε άγχος. Μπορεί να σχετίζεται με αφυδάτωση, ηλεκτρολυτικές διαταραχές, αρρυθμία, υπερθυρεοειδισμό, αναιμία, λοίμωξη ή φάρμακα. Σε επαναλαμβανόμενα επεισόδια, μπορεί να έχουν θέση εξετάσεις αίματος και καρδιολογική εκτίμηση, ανάλογα με την εικόνα.

Αν κάποιος χρειάζεται συχνά ηρεμιστικό μετά από αλκοόλ, αυτό είναι σημαντικό προειδοποιητικό σημάδι. Δεν είναι απλώς θέμα «νεύρων». Μπορεί να υποδηλώνει προβληματικό μοτίβο χρήσης αλκοόλ, κακή ανοχή, αγχώδη διαταραχή, διαταραχή ύπνου ή ανάγκη επανεκτίμησης της φαρμακευτικής αγωγής.

17Εξετάσεις αίματος και εργαστηριακή παρακολούθηση

Δεν υπάρχει εξέταση αίματος που να δείχνει ότι είναι «ασφαλές» να συνδυαστεί ηρεμιστικό με αλκοόλ. Η ασφάλεια κρίνεται κυρίως από το φάρμακο, τη δόση, τον ασθενή, τα άλλα φάρμακα και το ιστορικό. Οι εξετάσεις αίματος όμως μπορούν να βοηθήσουν όταν χρειάζεται να αξιολογηθεί η γενική κατάσταση, η ηπατική λειτουργία, η νεφρική λειτουργία ή πιθανές συνέπειες χρόνιας κατανάλωσης αλκοόλ.

Συχνές εξετάσεις που μπορεί να ζητηθούν είναι γενική αίματος, AST, ALT, γ-GT, ALP, χολερυθρίνη, αλβουμίνη, INR, κρεατινίνη, eGFR, νάτριο, κάλιο, γλυκόζη και μαγνήσιο. Σε ειδικές περιπτώσεις μπορεί να ζητηθούν βιταμίνη Β12, φυλλικό οξύ, φερριτίνη, TSH, λιπίδια ή ειδικότεροι δείκτες, ανάλογα με την κλινική εικόνα.

Η γ-GT είναι ένζυμο που σχετίζεται κυρίως με το ήπαρ και τα χοληφόρα. Μπορεί να αυξηθεί σε ηπατική ή χοληφόρο βλάβη και σε ορισμένα πλαίσια χρόνιας κατανάλωσης αλκοόλ, αλλά δεν είναι ειδική εξέταση που αποδεικνύει από μόνη της την αιτία. Η ερμηνεία γίνεται μαζί με AST, ALT, ALP, χολερυθρίνη, ιστορικό, φάρμακα και κλινική εικόνα.

Αν υπάρχει συχνή κατανάλωση αλκοόλ, πολυφαρμακία ή χρήση ηρεμιστικών, ο εργαστηριακός έλεγχος βοηθά να εντοπιστούν παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο: ηπατική επιβάρυνση, νεφρική δυσλειτουργία, ηλεκτρολυτικές διαταραχές, αναιμία, μακροκυττάρωση ή μεταβολικά προβλήματα. Για πρακτική σύνδεση φαρμάκων και εξετάσεων, δείτε και τον οδηγό Φάρμακα και Εξετάσεις.

18Πρακτικός πίνακας κινδύνων και εξετάσεων

Ο παρακάτω πίνακας δεν αντικαθιστά την ιατρική εκτίμηση. Δείχνει πρακτικά ποια προβλήματα μπορεί να εμφανιστούν όταν συνδυάζονται ηρεμιστικά με αλκοόλ και ποιες εξετάσεις μπορεί να βοηθήσουν σε επιλεγμένες περιπτώσεις.

Ο εργαστηριακός έλεγχος δεν χρησιμοποιείται για να «επιτρέψει» την κατανάλωση αλκοόλ με ηρεμιστικό. Χρησιμοποιείται για να αξιολογηθεί ο κίνδυνος, να εντοπιστούν επιβαρυντικοί παράγοντες και να καθοδηγηθεί η συνολική ιατρική απόφαση.

19Συχνά λάθη που αυξάνουν τον κίνδυνο

Το πρώτο συχνό λάθος είναι η υποτίμηση της δόσης. Ο ασθενής μπορεί να θεωρεί ότι επειδή παίρνει μικρή δόση ή επειδή το φάρμακο είναι συνταγογραφημένο, ο συνδυασμός με αλκοόλ είναι ακίνδυνος. Η συνταγογράφηση όμως δεν σημαίνει ότι το φάρμακο είναι ασφαλές σε οποιονδήποτε συνδυασμό.

Το δεύτερο λάθος είναι η λήψη ηρεμιστικού μετά το αλκοόλ «για να κοιμηθώ». Αυτή η πρακτική είναι επικίνδυνη, επειδή το αλκοόλ βρίσκεται ήδη στον οργανισμό και το φάρμακο προσθέτει κατασταλτική δράση. Ο ύπνος μπορεί να γίνει βαθύς αλλά επικίνδυνος, ειδικά αν υπάρχει ροχαλητό, άπνοια ή κίνδυνος εμετού.

Το τρίτο λάθος είναι η ανάμειξη πολλών φαρμάκων. Για παράδειγμα, ένα ηρεμιστικό μαζί με αλκοόλ, αντιισταμινικό, μυοχαλαρωτικό ή οπιοειδές παυσίπονο μπορεί να αυξήσει πολύ τον κίνδυνο υπνηλίας και αναπνευστικής καταστολής. Πολλά σιρόπια, παυσίπονα ή φάρμακα για κρυολόγημα έχουν επίσης συστατικά που προκαλούν υπνηλία.

Το τέταρτο λάθος είναι η απότομη διακοπή χρόνιας αγωγής επειδή ο ασθενής θέλει να πιει. Η απότομη διακοπή βενζοδιαζεπινών ή άλλων φαρμάκων μπορεί να προκαλέσει στέρηση, έντονο άγχος, αϋπνία ή σπασμούς. Αν χρειάζεται αλλαγή αγωγής, γίνεται μόνο με ιατρικό πλάνο.

Το πέμπτο λάθος είναι η απόκρυψη κατανάλωσης αλκοόλ από τον γιατρό. Ο γιατρός δεν χρειάζεται την πληροφορία για να κρίνει τον ασθενή, αλλά για να αποφύγει επικίνδυνους συνδυασμούς, να επιλέξει ασφαλέστερη αγωγή και να ζητήσει τις κατάλληλες εξετάσεις όταν χρειάζεται.

20Συχνές ερωτήσεις

21Τι να θυμάστε

Τα ηρεμιστικά και το αλκοόλ δεν είναι απλώς δύο ουσίες που «φέρνουν χαλάρωση». Είναι συνδυασμός που μπορεί να μειώσει επικίνδυνα την εγρήγορση, την ισορροπία, τη μνήμη, τα αντανακλαστικά και, σε σοβαρές περιπτώσεις, την αναπνοή. Ο κίνδυνος μπορεί να εμφανιστεί ακόμη κι όταν κάθε ουσία χωριστά έχει χρησιμοποιηθεί σε συνηθισμένη ποσότητα.

Με βενζοδιαζεπίνες, υπνωτικά, υδροξυζίνη, πρεγκαμπαλίνη, αντιισταμινικά που προκαλούν υπνηλία, οπιοειδή ή άλλα κατασταλτικά, το αλκοόλ πρέπει να αποφεύγεται εκτός αν υπάρχει συγκεκριμένη ιατρική οδηγία. Η απουσία προβλήματος στο παρελθόν δεν εγγυάται ότι ο συνδυασμός θα είναι ασφαλής την επόμενη φορά.

Αν έχει γίνει ο συνδυασμός, δεν πρέπει να ληφθεί άλλη δόση, δεν πρέπει να υπάρξει οδήγηση και δεν πρέπει ο ασθενής να μείνει μόνος αν υπάρχει έντονη υπνηλία ή σύγχυση. Δύσπνοια, αργή αναπνοή, αδυναμία αφύπνισης, εμετός, λιποθυμία ή τραυματισμός χρειάζονται άμεση ιατρική βοήθεια.

Οι εξετάσεις αίματος δεν κάνουν τον συνδυασμό ασφαλή, αλλά μπορούν να βοηθήσουν στην αξιολόγηση ηπατικής λειτουργίας, νεφρικής λειτουργίας, ηλεκτρολυτών, αιματολογικής εικόνας και άλλων παραγόντων που επηρεάζουν τη συνολική ασφάλεια. Η σωστή αντιμετώπιση βασίζεται σε ειλικρινή ενημέρωση του γιατρού για όλα τα φάρμακα και την πραγματική κατανάλωση αλκοόλ.

22Κλείστε Ραντεβού και Βιβλιογραφία

Βιβλιογραφία