ASTO (ASO Τίτλος): Τι Δείχνει η Εξέταση, Φυσιολογικές Τιμές, Πότε Αυξάνεται & Πώς Ερμηνεύεται

1Τι είναι η εξέταση ASTO

Η ASTO, γνωστή και ως ASO τίτλος ή Antistreptolysin O, είναι εξέταση αίματος που μετρά τα αντισώματα που παράγει ο οργανισμός εναντίον της στρεπτολυσίνης Ο, μιας τοξίνης που παράγει ο β-αιμολυτικός στρεπτόκοκκος ομάδας Α. Με απλά λόγια, η εξέταση δεν ανιχνεύει το ίδιο το μικρόβιο στο αίμα, αλλά το ανοσολογικό «ίχνος» που αφήνει η πρόσφατη επαφή με αυτό.

Η ASTO δείχνει κυρίως ότι προηγήθηκε πρόσφατη στρεπτοκοκκική λοίμωξη και όχι ότι υπάρχει απαραίτητα ενεργός στρεπτόκοκκος τη στιγμή της εξέτασης. Για αυτό και δεν είναι το βασικό τεστ για οξεία φαρυγγίτιδα την ημέρα που ο ασθενής έχει πονόλαιμο.

Η εξέταση χρησιμοποιείται κυρίως στη διερεύνηση μεταστρεπτοκοκκικών επιπλοκών. Αυτό έχει πρακτική σημασία, επειδή ορισμένες επιπλοκές δεν εμφανίζονται τις πρώτες ημέρες της λοίμωξης, αλλά αρκετές ημέρες ή εβδομάδες αργότερα, όταν το μικρόβιο μπορεί να έχει ήδη απομακρυνθεί από τον φάρυγγα. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η ASTO βοηθά να απαντηθεί το ερώτημα αν έχει προηγηθεί στρεπτοκοκκική λοίμωξη.

Στην καθημερινή πράξη, η ASTO αποκτά μεγαλύτερη αξία όταν υπάρχει ιστορικό πονόλαιμου, αμυγδαλίτιδας ή άλλης πιθανής στρεπτοκοκκικής λοίμωξης και λίγες εβδομάδες αργότερα εμφανίζονται συμπτώματα από άλλα όργανα, όπως οι αρθρώσεις, η καρδιά ή οι νεφροί. Τότε η ανίχνευση αυξημένων αντισωμάτων μπορεί να ενισχύσει τη σύνδεση ανάμεσα στη λοίμωξη που προηγήθηκε και στη σημερινή κλινική εικόνα.

Η εξέταση ζητείται αρκετά συχνά και σε παιδιά, επειδή οι στρεπτοκοκκικές λοιμώξεις είναι συχνότερες στις μικρότερες ηλικίες. Ωστόσο, η ερμηνεία στα παιδιά χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή, επειδή οι συνήθεις τιμές μπορεί να είναι ελαφρώς υψηλότερες σε σύγκριση με τους ενήλικες, ανάλογα με την ηλικία και την επιδημιολογία της περιοχής.

2Τι δείχνει πραγματικά η ASTO

Η ASTO δείχνει ότι ο οργανισμός ήρθε πρόσφατα σε επαφή με αντιγόνα του στρεπτόκοκκου και ανέπτυξε αντισώματα. Πρόκειται, επομένως, για ένα έμμεσο τεστ. Δεν απαντά στο ερώτημα «υπάρχει τώρα μικρόβιο στον λαιμό;», αλλά στο ερώτημα «υπήρξε πρόσφατα ανοσολογική απάντηση συμβατή με στρεπτοκοκκική λοίμωξη;».

Αυτό εξηγεί γιατί ένας αυξημένος τίτλος ASTO από μόνος του δεν αρκεί για να τεθεί διάγνωση. Ένας ασθενής μπορεί να έχει αυξημένο ASTO επειδή πέρασε λοίμωξη πριν από εβδομάδες, αλλά τη στιγμή της εξέτασης να μην έχει πλέον ενεργή λοίμωξη, πυρετό ή ανάγκη για αντιβίωση. Αντίστροφα, ένας ασθενής με πολύ πρόσφατο στρεπτόκοκκο μπορεί αρχικά να έχει φυσιολογικό ASTO, επειδή δεν έχουν ακόμη παραχθεί αρκετά αντισώματα.

Η ASTO είναι πιο χρήσιμη όταν υπάρχει ένα χρονικό κενό ανάμεσα στην αρχική λοίμωξη και στα συμπτώματα που ακολουθούν. Ένα τυπικό παράδειγμα είναι πονόλαιμος που δεν τεκμηριώθηκε τότε εργαστηριακά και, 2 έως 4 εβδομάδες αργότερα, εμφάνιση αρθραλγιών, οιδήματος, αιματουρίας ή άλλων φλεγμονωδών εκδηλώσεων. Σε αυτό το πλαίσιο, η ASTO βοηθά ως κομμάτι του διαγνωστικού παζλ.

Η εξέταση δεν είναι «καρκινικός δείκτης», ούτε γενικός δείκτης φλεγμονής, ούτε τεστ που γίνεται αδιακρίτως σε κάθε παρατεταμένο πυρετό. Έχει συγκεκριμένο ρόλο: τη διερεύνηση πρόσφατης λοίμωξης από στρεπτόκοκκο ομάδας Α και πιθανών συνεπειών της.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι γιατροί αξιολογούν όχι μόνο μία μεμονωμένη τιμή, αλλά και την πορεία του τίτλου στον χρόνο. Δύο μετρήσεις σε διαφορετικές χρονικές στιγμές μπορούν να δείξουν αν ο τίτλος ανεβαίνει, σταθεροποιείται ή αρχίζει να υποχωρεί. Αυτό μπορεί να φανεί χρήσιμο όταν υπάρχει κλινική αμφιβολία ή όταν η πρώτη μέτρηση έγινε σε οριακή χρονική στιγμή.

Με άλλα λόγια, η ASTO δεν είναι χρήσιμη επειδή δίνει μια μονολεκτική απάντηση, αλλά επειδή βοηθά τον γιατρό να τοποθετήσει μια πιθανή στρεπτοκοκκική λοίμωξη μέσα στο σωστό χρονικό και κλινικό πλαίσιο.

3Πότε ζητείται η εξέταση

Η ASTO ζητείται όταν ο γιατρός θέλει να διερευνήσει αν μια σημερινή κλινική εικόνα μπορεί να αποτελεί συνέπεια πρόσφατης στρεπτοκοκκικής λοίμωξης. Το πιο κλασικό σενάριο είναι ιστορικό πονόλαιμου ή αμυγδαλίτιδας πριν από λίγες εβδομάδες, χωρίς τότε να έχει γίνει επιβεβαίωση με strep test ή καλλιέργεια.

Η πιο γνωστή κλινική ένδειξη είναι η διερεύνηση για ρευματικό πυρετό. Όταν εμφανίζονται συμπτώματα όπως μεταναστευτική αρθρίτιδα, πυρετός, καρδιακά φυσήματα, δύσπνοια ή άλλα συμβατά ευρήματα μετά από λοίμωξη του λαιμού, ο τίτλος ASTO μπορεί να ενισχύσει την υπόθεση ότι προηγήθηκε λοίμωξη από β-αιμολυτικό στρεπτόκοκκο ομάδας Α.

Μια ακόμη σημαντική ένδειξη είναι η διερεύνηση για μεταστρεπτοκοκκική σπειραματονεφρίτιδα. Σε αυτή την περίπτωση ο ασθενής μπορεί να εμφανίσει αίμα στα ούρα, αφρώδη ούρα, πρήξιμο στα βλέφαρα ή στα πόδια, αυξημένη αρτηριακή πίεση και μεταβολές στη νεφρική λειτουργία. Τότε η ASTO αξιολογείται μαζί με γενική ούρων, ουρία, κρεατινίνη, συμπλήρωμα και άλλες εξετάσεις.

Η εξέταση μπορεί επίσης να ζητηθεί όταν υπάρχει αρθρίτιδα ή αρθραλγία μετά από λοίμωξη, ιδιαίτερα σε παιδιά και εφήβους. Σε αυτές τις ηλικίες η διάκριση ανάμεσα σε συχνές λοιμώξεις, παροδικά ανοσολογικά φαινόμενα και πραγματικές μεταστρεπτοκοκκικές επιπλοκές απαιτεί προσεκτική εργαστηριακή προσέγγιση.

Η ASTO δεν είναι κατάλληλο τεστ screening για «συχνές λοιμώξεις» ούτε διαχωρίζει από μόνη της παλιά από νέα έκθεση. Όταν υπάρχει κλινικό ερώτημα για πρόσφατη λοίμωξη, ο χρονισμός του δείγματος και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, η μεταβολή του τίτλου σε δεύτερη μέτρηση έχουν μεγαλύτερη αξία από μια τυχαία μεμονωμένη εξέταση.

Στους ενήλικες, η εξέταση είναι συνήθως πιο στοχευμένη. Δεν ζητείται κατά κανόνα για έναν απλό πονόλαιμο που βρίσκεται σε εξέλιξη, αλλά όταν υπάρχει σαφές ερώτημα για επιπλοκή ή για σύνδεση μιας προηγηθείσας λοίμωξης με μεταγενέστερα συμπτώματα.

4Πότε δεν είναι η κατάλληλη εξέταση

Η ASTO δεν είναι η κατάλληλη εξέταση όταν το ζητούμενο είναι να επιβεβαιωθεί άμεσα μια ενεργή φαρυγγίτιδα. Αν ο ασθενής έχει σήμερα έντονο πονόλαιμο, πυρετό, πυώδεις αμυγδαλές ή διογκωμένους λεμφαδένες και ο γιατρός χρειάζεται γρήγορη απάντηση για το αν πρόκειται για στρεπτοκοκκική λοίμωξη, η ASTO δεν είναι το πρώτο βήμα.

Ο λόγος είναι ότι τα αντισώματα χρειάζονται χρόνο για να αυξηθούν. Έτσι, τις πρώτες ημέρες της λοίμωξης το αποτέλεσμα μπορεί να είναι ακόμη φυσιολογικό, παρότι ο ασθενής έχει πράγματι στρεπτόκοκκο. Για αυτόν τον λόγο, σε οξεία φαρυγγίτιδα προτιμώνται το rapid strep test και, όταν χρειάζεται, η καλλιέργεια φαρυγγικού επιχρίσματος.

Η ASTO δεν είναι επίσης κατάλληλη για αδιάκριτο έλεγχο σε οποιοδήποτε χρόνιο σύμπτωμα χωρίς σαφές ιστορικό ή κλινική υποψία. Ένας μεμονωμένα αυξημένος τίτλος σε άτομο χωρίς συμπτώματα ή χωρίς σχετικό ιστορικό μπορεί να οδηγήσει σε υπερερμηνεία και άσκοπη ανησυχία.

Δεν αποτελεί, επίσης, τεστ παρακολούθησης για να φανεί αν «έπιασε» μια αντιβίωση στον λαιμό. Η ανταπόκριση της οξείας λοίμωξης κρίνεται κυρίως κλινικά και όχι από την πτώση της ASTO, επειδή τα αντισώματα μπορεί να παραμείνουν αυξημένα για εβδομάδες ή και μήνες μετά την υποχώρηση της λοίμωξης.

Μια άλλη κλασική παγίδα είναι η χρήση της ASTO ως «γενικού δείκτη λοιμώξεων». Η εξέταση είναι ειδικά προσανατολισμένη στην ανοσολογική απάντηση έναντι της στρεπτολυσίνης Ο. Δεν αντικαθιστά τη CRP, την ΤΚΕ, τη γενική αίματος, ούτε χρησιμεύει για τη διερεύνηση κάθε βακτηριακής ή ιογενούς λοίμωξης.

Τέλος, η ASTO δεν πρέπει να αξιολογείται εκτός κλινικού πλαισίου. Μόνο ο συνδυασμός ιστορικού, κλινικής εξέτασης, χρονισμού των συμπτωμάτων, εργαστηριακών δεικτών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, άλλων αντισωμάτων όπως το Anti-DNase B μπορεί να οδηγήσει σε ολοκληρωμένο συμπέρασμα.

5Πώς ανεβαίνει και πότε πέφτει ο τίτλος ASTO

Ο τίτλος ASTO δεν αυξάνεται από την πρώτη ημέρα της λοίμωξης. Η παραγωγή αντισωμάτων χρειάζεται χρόνο, επομένως η χρονική στιγμή της αιμοληψίας είναι βασικό μέρος της ερμηνείας.

Τα αντισώματα έναντι της στρεπτολυσίνης O αρχίζουν συνήθως να αυξάνονται περίπου μία εβδομάδα μετά τη λοίμωξη και φτάνουν συχνά σε υψηλότερα επίπεδα περίπου στις 3–6 εβδομάδες. Στη συνέχεια μειώνονται σταδιακά, αλλά μπορεί να παραμένουν ανιχνεύσιμα ή αυξημένα για εβδομάδες ή και μήνες μετά την υποχώρηση της λοίμωξης. ^{[1, 5]}

Αυτό εξηγεί δύο συχνές παγίδες: μια ASTO που γίνεται πολύ νωρίς μπορεί να είναι ακόμη φυσιολογική, ενώ μια ASTO που παραμένει αυξημένη αρκετό καιρό αργότερα δεν αποδεικνύει ενεργή λοίμωξη.

Μία μέτρηση ή δύο διαδοχικές μετρήσεις;

Όταν χρειάζεται τεκμηρίωση πρόσφατης λοίμωξης, μια αυξανόμενη τιμή σε διαδοχικά δείγματα μπορεί να είναι πιο πειστική από μία μεμονωμένη αυξημένη τιμή. Η επανάληψη δεν χρειάζεται σε κάθε ασθενή· αποφασίζεται από τον θεράποντα ιατρό όταν το πρώτο αποτέλεσμα και το χρονικό της λοίμωξης δεν δίνουν σαφή εικόνα. Η CDC αναγνωρίζει τον αυξημένο ή αυξανόμενο στρεπτοκοκκικό τίτλο ως ένδειξη προηγηθείσας λοίμωξης στο πλαίσιο της διερεύνησης οξέος ρευματικού πυρετού. ^[3]

Η διάρκεια της αύξησης διαφέρει μεταξύ ατόμων και επηρεάζεται από τον χρόνο της λοίμωξης, προηγούμενες εκθέσεις, την ηλικία και την ανοσολογική απάντηση. Για αυτό η πορεία του τίτλου δεν πρέπει να χρησιμοποιείται μόνη της για να κριθεί αν μια λοίμωξη «θεραπεύτηκε».

6Προετοιμασία πριν από την εξέταση

Η εξέταση ASTO είναι από τις πιο απλές αιματολογικές εξετάσεις ως προς την προετοιμασία. Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν απαιτείται νηστεία, εκτός αν ο γιατρός έχει ζητήσει ταυτόχρονα και άλλες εξετάσεις που χρειάζονται ειδική προετοιμασία, όπως γλυκόζη, λιπίδια ή ορισμένοι βιοχημικοί δείκτες.

Ο ασθενής είναι χρήσιμο να γνωρίζει γιατί ακριβώς γίνεται η εξέταση. Αν υπάρχει ιστορικό πρόσφατου πονόλαιμου, αμυγδαλίτιδας, πυρετού ή λοίμωξης του δέρματος, καλό είναι να το αναφέρει κατά την αιμοληψία ή να το έχει ήδη συζητήσει με τον γιατρό του. Πληροφορίες όπως το αν χορηγήθηκε αντιβίωση και πότε ξεκίνησαν τα συμπτώματα βοηθούν σημαντικά στην τελική ερμηνεία.

Δεν υπάρχει λόγος να διακοπεί κάποια συνήθης αγωγή χωρίς ιατρική οδηγία μόνο και μόνο για την ASTO. Ωστόσο, αν ο ασθενής λαμβάνει θεραπεία για ενεργή λοίμωξη ή βρίσκεται σε φάση διερεύνησης με πολλές εξετάσεις μαζί, είναι καλό να υπάρχει συνολική ενημέρωση του θεράποντος ιατρού.

Αν κάποιος φοβάται την αιμοληψία, έχει ιστορικό λιποθυμίας ή δυσκολίας στις φλέβες, καλό είναι να το αναφέρει εκ των προτέρων. Έτσι, η διαδικασία γίνεται πιο άνετα και με μεγαλύτερη ασφάλεια, ιδίως σε παιδιά, εφήβους και αγχώδεις ασθενείς.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδίως όταν διερευνώνται νεφρικές επιπλοκές, μπορεί να ζητηθούν επιπλέον ούρα ή άλλες συμπληρωματικές εξετάσεις. Εκεί η σωστή συλλογή δείγματος ούρων και η συνέπεια στις οδηγίες παίζουν σημαντικό ρόλο. Η ίδια η ASTO, πάντως, παραμένει μια απλή εξέταση ορού.

Με πρακτικούς όρους, ο ασθενής μπορεί συνήθως να έρθει κανονικά για αιμοληψία, χωρίς πολύπλοκη προετοιμασία. Το ουσιαστικό είναι να γνωρίζει ότι το αποτέλεσμα αποκτά πραγματική αξία μόνο όταν ενταχθεί στο σωστό κλινικό πλαίσιο.

7Πώς γίνεται η αιμοληψία

Η εξέταση ASTO πραγματοποιείται με απλή λήψη αίματος από φλέβα, συνήθως από το χέρι. Η διαδικασία είναι σύντομη και στις περισσότερες περιπτώσεις ολοκληρώνεται μέσα σε λίγα λεπτά.

Αρχικά γίνεται η ταυτοποίηση του ασθενούς και η επιβεβαίωση των εξετάσεων που έχουν ζητηθεί. Στη συνέχεια ο επαγγελματίας υγείας τοποθετεί μια περίδεση στο άνω μέρος του βραχίονα ώστε να αναδειχθεί καλύτερα η φλέβα. Μετά από αντισηψία, εισάγεται λεπτή βελόνα και συλλέγεται η απαραίτητη ποσότητα αίματος.

Μετά την αιμοληψία, αφαιρείται η βελόνα, εφαρμόζεται πίεση με γάζα και συνήθως τοποθετείται ένα μικρό αυτοκόλλητο. Ο ασθενής μπορεί να επιστρέψει άμεσα στις καθημερινές του δραστηριότητες. Ένα μικρό μελάνιασμα ή μια ήπια ενόχληση στο σημείο είναι πιθανό να εμφανιστούν, αλλά συνήθως υποχωρούν γρήγορα.

Στα παιδιά, η διαδικασία απαιτεί ήρεμο χειρισμό και καλή ενημέρωση του γονέα. Όταν το παιδί γνωρίζει ότι πρόκειται για μια γρήγορη αιμοληψία και όχι για κάτι πιο επώδυνο, η συνεργασία είναι συνήθως καλύτερη. Αυτό έχει σημασία, επειδή η ASTO ζητείται αρκετά συχνά σε παιδιατρικά περιστατικά.

Μετά τη συλλογή, το δείγμα μεταφέρεται για ανάλυση στον ορό. Ο ακριβής χρόνος έκδοσης του αποτελέσματος εξαρτάται από την οργάνωση του εργαστηρίου και από το αν η εξέταση εκτελείται επιτόπου ή σε συνεργαζόμενο κέντρο. Σε κάθε περίπτωση, το ουσιαστικό δεν είναι μόνο να δοθεί ένας αριθμός, αλλά να ερμηνευθεί σωστά.

Όπως συμβαίνει σε όλες τις αιματολογικές εξετάσεις, η σωστή προαναλυτική διαχείριση του δείγματος επηρεάζει την αξιοπιστία του αποτελέσματος. Για αυτό και η επιλογή οργανωμένου μικροβιολογικού εργαστηρίου έχει πρακτική σημασία.

8Φυσιολογικές τιμές ASTO

Οι τιμές αναφοράς της ASTO δεν είναι απόλυτα ίδιες για όλους. Επηρεάζονται από την ηλικία, τον πληθυσμό, τη μέθοδο μέτρησης και το ίδιο το εργαστήριο. Τα παιδιά σχολικής ηλικίας μπορεί να έχουν υψηλότερους βασικούς τίτλους λόγω συχνότερης έκθεσης στον S. pyogenes. ^{[1, 7]}

Σε αρκετά εργαστήρια χρησιμοποιείται για ενήλικες ένα ενδεικτικό ανώτερο όριο κοντά στα 200 IU/mL, όμως αυτό δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως παγκόσμιο cutoff. Το σωστό όριο είναι αυτό που αναγράφεται στο συγκεκριμένο εργαστηριακό αποτέλεσμα και αντιστοιχεί στη μέθοδο που χρησιμοποιήθηκε. ^{[5, 7]}

Μια μεμονωμένη μέτρια αύξηση μπορεί να αντανακλά παλαιότερη λοίμωξη ή συχνές εκθέσεις, ιδιαίτερα σε παιδιά. Αντίθετα, μια σαφής αύξηση ή μια αυξανόμενη πορεία μέσα στο σωστό χρονικό πλαίσιο μπορεί να ενισχύσει την ένδειξη πρόσφατης στρεπτοκοκκικής λοίμωξης.

9Τι σημαίνει αυξημένο ASTO

Ένα αυξημένο ASTO σημαίνει ότι ο οργανισμός έχει αναπτύξει αντισώματα έναντι της στρεπτολυσίνης Ο και, επομένως, υπάρχει ένδειξη πρόσφατης ή σχετικά πρόσφατης έκθεσης σε στρεπτόκοκκο ομάδας Α. Αυτό είναι το βασικό μήνυμα του αποτελέσματος.

Όμως ο όρος «αυξημένο» δεν αρκεί από μόνος του. Για να αποκτήσει πραγματική κλινική αξία, πρέπει να απαντηθούν τρία βασικά ερωτήματα: πότε έγινε η πιθανή λοίμωξη, ποια συμπτώματα έχει τώρα ο ασθενής και ποιες άλλες εξετάσεις συμφωνούν ή διαφωνούν με αυτό το εύρημα.

Για παράδειγμα, αν ένας ασθενής είχε πονόλαιμο πριν από 3 εβδομάδες και τώρα εμφανίζει οίδημα, αιματουρία ή αρθρίτιδα, τότε ένα αυξημένο ASTO ενισχύει την υποψία μεταστρεπτοκοκκικής επιπλοκής. Αν όμως κάποιος είναι απολύτως καλά και τυχαία βρεθεί με μέτρια αύξηση, το αποτέλεσμα μπορεί απλώς να αντανακλά παλαιότερη επαφή με στρεπτόκοκκο χωρίς ενεργό πρόβλημα.

Ένα ακόμη σημαντικό σημείο είναι ότι η αύξηση της ASTO δεν σημαίνει απαραίτητα ότι χρειάζεται θεραπεία. Η απόφαση για αντιβιοτική αγωγή δεν βασίζεται μόνο στο αν ο τίτλος είναι υψηλός, αλλά στο αν υπάρχει ενεργή λοίμωξη ή συγκεκριμένη ιατρική ένδειξη. Αυτό είναι ένα από τα συχνότερα σημεία παρεξήγησης στην καθημερινή πράξη.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει παράλληλα Anti-DNase B, ιδιαίτερα όταν υπάρχει υποψία δερματικής λοίμωξης ή όταν η ASTO δεν αρκεί για να καλύψει όλο το κλινικό ερώτημα. Σε άλλες περιπτώσεις, μεγαλύτερη σημασία μπορεί να έχουν η CRP, η ΤΚΕ, η γενική αίματος, η γενική ούρων, η νεφρική λειτουργία ή η καρδιολογική εκτίμηση.

Άρα, το σωστό συμπέρασμα δεν είναι «ο αριθμός είναι μεγάλος, άρα έχω σοβαρή νόσο», αλλά ότι υπάρχει εργαστηριακή ένδειξη πρόσφατης ανοσολογικής επαφής με στρεπτόκοκκο, η οποία πρέπει να αξιολογηθεί μέσα στο σωστό χρονικό και κλινικό πλαίσιο.

10ASTO σε παιδιά και ενήλικες

Η ηλικία επηρεάζει σημαντικά την ερμηνεία της ASTO. Τα παιδιά ηλικίας περίπου 6–15 ετών έχουν συχνότερη έκθεση στον στρεπτόκοκκο ομάδας Α και, κατά μέσο όρο, μπορεί να εμφανίζουν υψηλότερους βασικούς τίτλους από τα πολύ μικρά παιδιά και τους ενήλικες. ^[1]

Αυτό δεν σημαίνει ότι ένα αυξημένο αποτέλεσμα στα παιδιά είναι «φυσιολογικό» ούτε ότι μια αυξημένη τιμή στους ενήλικες έχει από μόνη της μεγαλύτερη ειδικότητα. Σημαίνει ότι η ηλικία και το κατάλληλο όριο αναφοράς πρέπει να λαμβάνονται υπόψη πριν χαρακτηριστεί ένα αποτέλεσμα παθολογικό.

Στα παιδιά και στους εφήβους έχει ιδιαίτερη σημασία το ιστορικό πρόσφατης φαρυγγίτιδας, ο χρόνος που μεσολάβησε μέχρι την εμφάνιση νέων συμπτωμάτων και η παρουσία αρθρικών, καρδιακών ή νεφρικών ευρημάτων. Στους ενήλικες ισχύουν οι ίδιες αρχές, αλλά η εξέταση ζητείται συνήθως πιο στοχευμένα.

Ειδικά σε παιδί χωρίς συμπτώματα, μια μεμονωμένη ήπια αύξηση δεν πρέπει να ταυτίζεται αυτόματα με ενεργό νόσο. Αντίστοιχα, φυσιολογική ASTO πολύ νωρίς μετά τη λοίμωξη δεν αποκλείει ότι προηγήθηκε στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα.

11ASTO, Strep test, καλλιέργεια και Anti-DNase B

Οι εξετάσεις αυτές απαντούν σε διαφορετικά κλινικά ερωτήματα. Το rapid antigen detection test (RADT) και η καλλιέργεια φαρυγγικού χρησιμοποιούνται για την τεκμηρίωση οξείας φαρυγγίτιδας από στρεπτόκοκκο ομάδας Α. Η καλλιέργεια φαρυγγικού παραμένει το πρότυπο αναφοράς για τη μικροβιολογική διάγνωση, ενώ τα rapid tests έχουν υψηλή ειδικότητα αλλά μεταβλητή ευαισθησία. ^[2]

Σύμφωνα με τις οδηγίες CDC, σε συμπτωματικά παιδιά ηλικίας 3 ετών και άνω, ένα αρνητικό rapid antigen test πρέπει να επιβεβαιώνεται με καλλιέργεια φαρυγγικού. Στους ενήλικες, καλλιέργεια μετά από αρνητικό rapid test δεν απαιτείται συνήθως ως ρουτίνα. ^[2]

Η ASTO δεν ανιχνεύει το μικρόβιο. Μετρά την ανοσολογική απάντηση που αναπτύχθηκε μετά τη λοίμωξη και είναι περισσότερο χρήσιμη όταν το κλινικό ερώτημα αφορά προηγηθείσα λοίμωξη και πιθανή μεταστρεπτοκοκκική επιπλοκή. ^{[1, 3]}

Το Anti-DNase B είναι συμπληρωματικό στρεπτοκοκκικό αντίσωμα. Έχει ιδιαίτερη αξία όταν υπάρχει υποψία προηγηθείσας δερματικής στρεπτοκοκκικής λοίμωξης, επειδή μετά από πυοδερμία η απάντηση της ASTO μπορεί να είναι ασθενέστερη. ^[1]

12Ποιες παθήσεις συσχετίζονται με υψηλό ASTO

Η σημαντικότερη κλινική χρησιμότητα της ASTO είναι η τεκμηρίωση πρόσφατης στρεπτοκοκκικής λοίμωξης όταν υπάρχει υποψία μη πυογόνων μεταστρεπτοκοκκικών επιπλοκών.

Ο οξύς ρευματικός πυρετός εμφανίζεται μετά από λοίμωξη από στρεπτόκοκκο ομάδας Α και μπορεί να εκδηλωθεί με αρθρίτιδα, καρδίτιδα, χορεία, ερύθημα marginatum ή υποδόρια οζίδια, ανάλογα με την περίπτωση. Η διάγνωση δεν βασίζεται στην ASTO μόνη της: χρησιμοποιούνται τα αναθεωρημένα κριτήρια Jones και, στις περισσότερες περιπτώσεις, απαιτείται ένδειξη προηγηθείσας στρεπτοκοκκικής λοίμωξης. ^{[3, 6]}

Η μεταστρεπτοκοκκική σπειραματονεφρίτιδα μπορεί να ακολουθήσει τόσο στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα όσο και δερματική λοίμωξη. Τυπικά ευρήματα περιλαμβάνουν οίδημα, υπέρταση, αιματουρία/σκουρόχρωμα ούρα, πρωτεϊνουρία και μεταβολές στη νεφρική λειτουργία. Στον εργαστηριακό έλεγχο συχνά παρατηρείται χαμηλό C3. ^[4]

Μετά από δερματική στρεπτοκοκκική λοίμωξη η ASTO μπορεί να αυξηθεί λιγότερο έντονα· σε αυτό το πλαίσιο το Anti-DNase B μπορεί να είναι πιο χρήσιμο για την τεκμηρίωση προηγηθείσας λοίμωξης. ^[1]

Ένα ακόμη κλινικό σενάριο είναι η μεταστρεπτοκοκκική αντιδραστική αρθρίτιδα. Η ASTO μπορεί να υποστηρίξει ότι προηγήθηκε στρεπτοκοκκική λοίμωξη, αλλά δεν θέτει από μόνη της τη διάγνωση ούτε αποκλείει άλλες αιτίες αρθρίτιδας.

13Συχνά λάθη στην ερμηνεία

Το πιο συχνό λάθος είναι να θεωρείται ότι το αυξημένο ASTO σημαίνει ενεργή λοίμωξη που χρειάζεται αντιβίωση. Αυτό συνήθως δεν ισχύει. Ο τίτλος μπορεί να παραμένει αυξημένος ακόμη και όταν η αρχική λοίμωξη έχει ήδη περάσει, χωρίς να υπάρχει πλέον λόγος για θεραπεία.

Ένα άλλο συχνό λάθος είναι να ερμηνεύεται μια οριακή αύξηση ως σοβαρό παθολογικό εύρημα χωρίς επαρκή κλινικά δεδομένα. Ιδίως στα παιδιά, ελαφρώς αυξημένοι τίτλοι μπορεί να αντανακλούν συχνές εκθέσεις στον στρεπτόκοκκο και όχι απαραίτητα συγκεκριμένη επιπλοκή.

Εξίσου συχνά, η εξέταση γίνεται πολύ νωρίς μετά από πονόλαιμο και ένα φυσιολογικό αποτέλεσμα εκλαμβάνεται λανθασμένα ως πλήρης αποκλεισμός στρεπτοκοκκικής λοίμωξης. Στις πρώτες ημέρες ο τίτλος μπορεί να μην έχει ακόμη προλάβει να αυξηθεί.

Λάθος είναι επίσης να διαβάζεται ο αριθμός ανεξάρτητα από το ιστορικό και τον χρόνο. Η ίδια τιμή μπορεί να σημαίνει τελείως διαφορετικά πράγματα αν ο ασθενής είχε πονόλαιμο πριν από 10 ημέρες, πριν από 2 μήνες ή δεν είχε κανένα σχετικό σύμπτωμα.

Συχνά υποτιμάται και η σημασία άλλων εξετάσεων που μπορεί να είναι εξίσου ή και πιο σημαντικές για την τελική διάγνωση, όπως γενική ούρων, ουρία, κρεατινίνη, CRP, ΤΚΕ, συμπλήρωμα, ηλεκτροκαρδιογράφημα ή κλινική καρδιολογική εκτίμηση.

Τέλος, δεν είναι σωστό να συγκρίνονται αποτελέσματα από διαφορετικά εργαστήρια χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι μέθοδοι και τα όρια αναφοράς. Παρότι πολλές φορές τα αποτελέσματα είναι γενικά συγκρίσιμα, η σωστή ανάγνωση πρέπει να γίνεται με βάση την αναφορά του κάθε εργαστηρίου και το συνολικό κλινικό σενάριο.

Τελικά, η σωστή ερμηνεία της ASTO δεν είναι θέμα αποστήθισης ενός αριθμού. Είναι θέμα σωστής ιατρικής κρίσης.

14Πότε χρειάζεται περαιτέρω έλεγχος

Περαιτέρω έλεγχος είναι ιδιαίτερα σημαντικός όταν ένα αυξημένο ASTO συνοδεύεται από ευρήματα που εγείρουν υποψία μεταστρεπτοκοκκικής επιπλοκής, όπως αρθρίτιδα, δύσπνοια ή καρδιακά συμπτώματα, οίδημα, υπέρταση, αιματουρία ή μειωμένη νεφρική λειτουργία.

Σε πιθανή μεταστρεπτοκοκκική σπειραματονεφρίτιδα ο έλεγχος μπορεί να περιλαμβάνει γενική ούρων και ίζημα, ουρία, κρεατινίνη, ηλεκτρολύτες και συμπλήρωμα, ιδιαίτερα C3, το οποίο συχνά είναι μειωμένο στην οξεία φάση. ^[4]

Σε πιθανό οξύ ρευματικό πυρετό η αξιολόγηση δεν περιορίζεται στην ASTO. Τα κριτήρια Jones συνδυάζουν κλινικές εκδηλώσεις, δείκτες φλεγμονής, ηλεκτροκαρδιογραφικά ευρήματα και τεκμηρίωση προηγηθείσας στρεπτοκοκκικής λοίμωξης· η CDC συνιστά υπερηχοκαρδιογράφημα/Doppler σε επιβεβαιωμένα ή ύποπτα περιστατικά. ^{[3, 6]}

Σε απομονωμένη αύξηση χωρίς συμβατά συμπτώματα, η κλινική εκτίμηση καθορίζει αν χρειάζεται επανάληψη ή άλλη εξέταση. Ο στόχος δεν είναι να «κυνηγήσουμε» τον αριθμό, αλλά να απαντήσουμε σε συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα.

15Συχνές ερωτήσεις

16Τι να θυμάστε

• Η ASTO είναι εξέταση αίματος που δείχνει αν ο οργανισμός έχει αναπτύξει αντισώματα μετά από πρόσφατη στρεπτοκοκκική λοίμωξη.
• Δεν είναι το βασικό τεστ για να αποδειχθεί αν υπάρχει ενεργή φαρυγγίτιδα σήμερα.
• Έχει ιδιαίτερη αξία όταν ο γιατρός διερευνά επιπλοκές που εμφανίζονται εβδομάδες μετά από πονόλαιμο ή άλλη λοίμωξη από στρεπτόκοκκο.
• Οι φυσιολογικές τιμές διαφέρουν ανάλογα με εργαστήριο, μέθοδο και ηλικία.
• Ένα αυξημένο ASTO δεν σημαίνει από μόνο του ότι χρειάζεται αντιβίωση.
• Η σωστή ερμηνεία γίνεται πάντα μαζί με το ιστορικό, τα συμπτώματα και τις υπόλοιπες εξετάσεις.

17

Χρήσιμοι Σύνδεσμοι & Βιβλιογραφία

Χρήσιμοι σύνδεσμοι για να δείτε τον πλήρη κατάλογο εργαστηριακών εξετάσεων και τις διαθέσιμες μικροβιολογικές εξετάσεις.