erpetioi-herpesviridae-mikrobiologikolamia-1200x628-1-1200x800.jpg

21/Aug/2025

Ερπητοϊοί (Herpesviridae): Συμπτώματα, Διάγνωση, Θεραπεία & Πρόληψη

Τελευταία ενημέρωση:
11 Ιανουαρίου 2026

Επιστημονικό Knowledge Hub.
Η παρούσα σελίδα συγκεντρώνει
την ιολογία, παθογένεια, κλινική εικόνα, διάγνωση, αντοχή και θεραπευτικές στρατηγικές
της οικογένειας Herpesviridae (HSV-1, HSV-2, VZV, EBV, CMV, HHV-6/7/8),
ως κεντρική επιστημονική αναφορά για το mikrobiologikolamia.gr.

1

Τι είναι οι Ερπητοϊοί (Herpesviridae)

Η οικογένεια Herpesviridae περιλαμβάνει μεγάλους DNA ιούς με κοινό βιολογικό χαρακτηριστικό:
μετά την πρωτολοίμωξη εγκαθίστανται σε λανθάνουσα μορφή στον οργανισμό και μπορούν να
επανενεργοποιηθούν σε οποιοδήποτε στάδιο της ζωής.

Στον άνθρωπο έχουν αναγνωριστεί οκτώ ερπητοϊοί (HHV-1 έως HHV-8), οι οποίοι διακρίνονται σε τρεις
υποοικογένειες:

Άλφα-ερπητοϊοί: HSV-1, HSV-2, VZV
Βήτα-ερπητοϊοί: CMV, HHV-6, HHV-7
Γάμμα-ερπητοϊοί: EBV, HHV-8

Οι ερπητοϊοί ευθύνονται για ένα ευρύ φάσμα κλινικών συνδρόμων,
από ήπιες δερματικές και βλεννογονικές βλάβες έως
σοβαρές λοιμώξεις του κεντρικού νευρικού συστήματος,
νεογνικές λοιμώξεις και ογκογενετικά σύνδρομα.

Η κλινική διαχείριση βασίζεται σε
μοριακή διάγνωση (PCR) και
ορολογικές μεθόδους (IgM, IgG, avidity),
ενώ τα αντιερπητικά φάρμακα όπως
valacyclovir και ganciclovir μειώνουν τη δραστηριότητα του ιού χωρίς να τον εκριζώνουν.

2

Οι 8 ανθρώπινοι ερπητοϊοί (HHV-1 έως HHV-8)

Η οικογένεια Herpesviridae περιλαμβάνει οκτώ διαφορετικούς ιούς που μολύνουν τον άνθρωπο.
Παρότι όλοι μοιράζονται το χαρακτηριστικό της διά βίου λανθάνουσας λοίμωξης,
διαφέρουν σημαντικά ως προς τον κυτταρικό τροπισμό, το κλινικό φάσμα
και τη διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση.

Ταξινόμηση:
Άλφα-ερπητοϊοί (HSV-1, HSV-2, VZV), Βήτα-ερπητοϊοί (CMV, HHV-6, HHV-7) και Γάμμα-ερπητοϊοί (EBV, HHV-8).

Ιός	Κύριος τροπισμός	Τυπικές εκδηλώσεις	Κλινικές ιδιαιτερότητες
HSV-1	Τρίδυμα γάγγλια	Επιχείλιος έρπης, κερατίτιδα, εγκεφαλίτιδα	Συχνές υποτροπές στο στόμα
HSV-2	Ιερά γάγγλια	Γεννητικός και νεογνικός έρπης	Σεξουαλική μετάδοση
VZV (HHV-3)	Αισθητικά γάγγλια	Ανεμευλογιά, ζωστήρας, PHN	Διαθέσιμο εμβόλιο
EBV (HHV-4)	Β-λεμφοκύτταρα	Λοιμώδης μονοπυρήνωση	Συσχέτιση με λεμφώματα
CMV (HHV-5)	Μονοκύτταρα, ουδετερόφιλα	Συγγενής λοίμωξη, mono-like	Υψηλού κινδύνου σε ανοσοκαταστολή
HHV-6A/6B	Τ-λεμφοκύτταρα	Αιφνίδιο εξάνθημα	Συχνή επανενεργοποίηση
HHV-7	Τ-λεμφοκύτταρα	Πυρετός, εξάνθημα	Συχνά συν-λοίμωξη με HHV-6
HHV-8 (KSHV)	Ενδοθήλιο, Β-κύτταρα	Σάρκωμα Kaposi, Castleman	Ιδιαίτερη σημασία σε HIV

Αυτή η ετερογένεια εξηγεί γιατί η εργαστηριακή και κλινική προσέγγιση
διαφέρει ριζικά μεταξύ των επιμέρους ερπητοϊών,
παρότι ανήκουν στην ίδια οικογένεια.

3

Παθογένεια, λανθάνουσα λοίμωξη και επανενεργοποίηση

Οι ερπητοϊοί μοιράζονται έναν κοινό βιολογικό κύκλο:
πρωτολοίμωξη → εγκατάσταση λανθάνουσας φάσης → πιθανή επανενεργοποίηση.
Κατά την είσοδο, ο ιός προσδένεται σε ειδικούς υποδοχείς της κυτταρικής μεμβράνης,
συντήκεται με αυτήν και απελευθερώνει το DNA του στον πυρήνα του ξενιστή.

Ακολουθεί διαδοχική έκφραση
immediate-early, early και late γονιδίων,
η οποία οδηγεί σε αντιγραφή του ιικού DNA, συναρμολόγηση καψιδίων
και παραγωγή νέων ιικών σωματιδίων.
Αυτή η φάση συνοδεύεται από τοπική φλεγμονή και
κλινικές εκδηλώσεις όπως φυσαλίδες, έλκη ή εξάνθημα.

Ανοσοδιαφυγή:
Ιοί όπως ο CMV
και ο EBV
αναστέλλουν την παρουσίαση αντιγόνων (MHC-I),
τροποποιούν την απόπτωση και εκφράζουν γονίδια λανθάνουσας φάσης
(LAT στον HSV, EBNA/LMP στον EBV), επιτρέποντας μακροχρόνια επιβίωση στον ξενιστή.

Στη λανθάνουσα φάση, το ιικό γονιδίωμα παραμένει σιωπηλό
σε συγκεκριμένους κυτταρικούς πληθυσμούς:
νευρώνες για HSV-1,
HSV-2 και
VZV,
Β-λεμφοκύτταρα για EBV,
μονοκύτταρα και ενδοθηλιακά κύτταρα για
CMV,
Τ-λεμφοκύτταρα για HHV-6/7 και ενδοθήλιο ή Β-κύτταρα για
HHV-8.

Η επανενεργοποίηση πυροδοτείται από καταστάσεις που μειώνουν
την ανοσολογική επιτήρηση, όπως
στρες, πυρετός, υπεριώδης ακτινοβολία,
ορμονικές μεταβολές ή ανοσοκαταστολή.
Τότε, επανεκκινούνται τα ιικά γονίδια και ο ιός μεταφέρεται
(ιδίως μέσω αξόνων σε HSV/VZV) προς την περιφέρεια,
προκαλώντας υποτροπές και μεταδοτικότητα.

Στάδιο	Βιολογικό γεγονός	Κλινική σημασία
Πρωτολοίμωξη	Έντονη αντιγραφή και φλεγμονή	Συμπτωματική νόσος (π.χ. στοματίτιδα, ανεμευλογιά, mono-like)
Λανθάνουσα φάση	Σίγαση ιικών γονιδίων σε κύτταρα-ξενιστές	Απουσία συμπτωμάτων, δια βίου παραμονή
Επανενεργοποίηση	Επανεκκίνηση γονιδιακής έκφρασης και μεταφορά ιού	Υποτροπές, αποβολή ιού, πιθανή μετάδοση

Η κατανόηση αυτών των μηχανισμών εξηγεί γιατί
η PCR ανιχνεύει ενεργή αναπαραγωγή,
ενώ ο συνδυασμός IgM, IgG και avidity
χρησιμοποιείται για τη χρονολόγηση της λοίμωξης,
ιδιαίτερα σε εγκυμοσύνη και ανοσοκαταστολή.

4

Κλινικά σύνδρομα που προκαλούν οι ερπητοϊοί

Παρότι όλοι οι ερπητοϊοί μοιράζονται κοινή βιολογία,
το κλινικό φάσμα τους διαφέρει σημαντικά
ανάλογα με τον ιό και τον ξενιστή.
Οι εκδηλώσεις κυμαίνονται από ήπιες βλάβες δέρματος και βλεννογόνων
έως νευρολογικές, συγγενείς και ογκολογικές νόσους.

HSV-1 και HSV-2

Ο HSV-1
και ο HSV-2
προκαλούν κυρίως δερματοβλεννογόνιες και νευρολογικές λοιμώξεις.

Δερματοβλεννογόνιες βλάβες: ομαδοποιημένες φυσαλίδες σε ερυθηματώδη βάση (χείλη, στόμα, γεννητικά).
Νευρολογικές εκδηλώσεις: εγκεφαλίτιδα (κυρίως HSV-1), άσηπτη μηνιγγίτιδα (HSV-2), νευραλγίες.
Οφθαλμικές λοιμώξεις: δενδροειδής κερατίτιδα, κερατοεπιπεφυκίτιδα.
Νεογνικός έρπης: δερματικός, ΚΝΣ ή διάχυτος τύπος με υψηλή θνητότητα χωρίς έγκαιρη αγωγή.

Κλινικό pearl:
Το μυρμήγκιασμα ή κάψιμο πριν την έκθυση βλαβών αποτελεί προειδοποιητικό σημείο υποτροπής.
Η ασυμπτωματική αποβολή εξηγεί μεταδόσεις χωρίς ορατές βλάβες.

VZV (HHV-3)

Ο VZV
προκαλεί ανεμευλογιά στην πρωτολοίμωξη και
έρπητα ζωστήρα κατά την επανενεργοποίηση.

Ανεμευλογιά: γενικευμένο κνησμώδες εξάνθημα διαφόρων σταδίων.
Ζωστήρας: δερματομερική φυσαλιδώδης έκθυση με έντονο νευροπαθητικό πόνο.
Επιπλοκές: οφθαλμικός ζωστήρας, πνευμονία, εγκεφαλίτιδα, μεθερπητική νευραλγία (PHN).

EBV (HHV-4)

Ο EBV
είναι ο κύριος αιτιολογικός παράγοντας της λοιμώδους μονοπυρήνωσης.

Κλασική εικόνα: πυρετός, φαρυγγαλγία, λεμφαδενοπάθεια, κόπωση, ηπατοσπληνομεγαλία.
Αιματολογικά: άτυπα λεμφοκύτταρα, χαρακτηριστικό ορολογικό προφίλ.
Μακροχρόνια: συσχέτιση με λεμφώματα και καρκίνωμα ρινοφάρυγγα.

CMV (HHV-5)

Ο CMV
προκαλεί ήπια νόσο σε ανοσοεπαρκείς, αλλά βαριά λοίμωξη σε ανοσοκατασταλμένους.

Ανοσοεπαρκείς: πυρετός, κακουχία, mono-like σύνδρομο.
Ανοσοκαταστολή: πνευμονίτιδα, κολίτιδα, ρετινίτιδα, ηπατίτιδα.
Συγγενής CMV: μικροκεφαλία, ασβεστώσεις, βαρηκοΐα, νευροαναπτυξιακές διαταραχές.

HHV-6 και HHV-7

Παιδιά: αιφνίδιο εξάνθημα (roseola), υψηλός πυρετός, σπασμοί.
Ανοσοκαταστολή: επανενεργοποίηση με πυρετό, μυελοκαταστολή και σπανιότερα ΚΝΣ εκδηλώσεις.

HHV-8 (KSHV)

Ο HHV-8
συνδέεται με νεοπλασματικές νόσους.

Σάρκωμα Kaposi: αγγειογενείς βλάβες σε δέρμα, βλεννογόνους και σπλάγχνα.
Άλλα: πρωτοπαθές πλευριτικό λέμφωμα (PEL) και πολυκεντρική νόσος Castleman.

5

Εργαστηριακή διάγνωση των ερπητοϊών

Η διάγνωση των λοιμώξεων από ερπητοϊούς βασίζεται στον συνδυασμό
μοριακών τεχνικών και ορολογικών εξετάσεων,
ανάλογα με το κλινικό σενάριο, τον τύπο του ιού και το στάδιο της λοίμωξης.

Μοριακές μέθοδοι (PCR / NAAT)

Η PCR αποτελεί τη μέθοδο πρώτης γραμμής
για την ανίχνευση ενεργού αναπαραγωγής.
Χρησιμοποιείται σε δείγματα από δερματικές βλάβες για HSV και
VZV,
καθώς και σε αίμα ή πλάσμα για
CMV
και EBV σε ανοσοκαταστολή ή μεταμόσχευση.

Υψηλή ευαισθησία και ειδικότητα
Ταχεία έκδοση αποτελεσμάτων
Δυνατότητα ποσοτικοποίησης (ιικό φορτίο) για παρακολούθηση θεραπείας

Ορολογικές εξετάσεις

Η ορολογία χρησιμοποιείται κυρίως για τη
διάκριση πρόσφατης από παλαιά λοίμωξη
και για έλεγχο ανοσίας.

IgM: συνήθως εμφανίζεται στην πρωτολοίμωξη, αλλά μπορεί να επιμείνει ή να εμφανιστεί και σε επανενεργοποίηση.
IgG: αντανακλά παρελθούσα έκθεση και παραμένει θετική δια βίου.
Avidity IgG: χαμηλή avidity υποδηλώνει πρόσφατη πρωτολοίμωξη, ιδιαίτερα κρίσιμη στην εγκυμοσύνη.

Κλινική χρήση:
Ο συνδυασμός IgM, IgG και avidity είναι απαραίτητος
για την ασφαλή χρονολόγηση της λοίμωξης,
ιδίως για CMV
και EBV.

Δειγματοληψία

Δερματικές βλάβες: υγρό από φρέσκες φυσαλίδες σε VTM για PCR.
Αίμα: EDTA πλάσμα για ιικό φορτίο CMV/EBV.
Οφθαλμός ή ΚΝΣ: κερατοεπιθήλιο ή ΕΝΥ για PCR.
Εγκυμοσύνη: ορολογία ± PCR· σε επιλεγμένες περιπτώσεις αμνιοπαρακέντηση για CMV.

Καλλιέργεια και ειδικές μέθοδοι

Η κλασική καλλιέργεια έχει αντικατασταθεί σχεδόν πλήρως από την PCR.
Εξειδικευμένες τεχνικές, όπως το αντιγόνο pp65 για CMV,
χρησιμοποιούνται κυρίως σε μεταμοσχευτικά κέντρα.

6

Αντιερπητική θεραπεία και αρχές χρήσης

Η θεραπεία των λοιμώξεων από ερπητοϊούς βασίζεται κυρίως σε
νουκλεοσιδικά και νουκλεοτιδικά ανάλογα που αναστέλλουν
την ιική DNA πολυμεράση.
Η επιλογή φαρμάκου καθορίζεται από τον τύπο του ιού,
τη βαρύτητα της νόσου, την ανοσολογική κατάσταση του ασθενούς
και την πιθανότητα ανθεκτικών στελεχών.

Φάρμακο	Κύριες ενδείξεις	Φαρμακολογικά στοιχεία	Κλινικές παρατηρήσεις
Ακυκλοβίρη	HSV-1, HSV-2, VZV	Νουκλεοσιδικό ανάλογο, IV ή από του στόματος	Απαιτεί καλή ενυδάτωση και προσαρμογή σε νεφρική δυσλειτουργία
Βαλακυκλοβίρη	HSV-1, HSV-2, VZV	Προφάρμακο ακυκλοβίρης με υψηλή βιοδιαθεσιμότητα	Κατάλληλη για θεραπεία από του στόματος
Φαμσικλοβίρη	HSV-1, HSV-2, VZV	Προφάρμακο πενσικλοβίρης	Εναλλακτική από του στόματος θεραπεία
Γανσικλοβίρη / Βαλγανσικλοβίρη	CMV	Ισχυρά νουκλεοσιδικά ανάλογα	Κίνδυνος μυελοκαταστολής και τερατογένεσης
Φοσκαρνέτη	Ανθεκτικά HSV και CMV	Άμεσος αναστολέας DNA πολυμεράσης	Νεφροτοξικότητα και ηλεκτρολυτικές διαταραχές
Σιδοφοβίρη	Ανθεκτικά CMV και HSV	Νουκλεοτιδικό ανάλογο	Απαιτεί προβενεσίδη λόγω έντονης νεφροτοξικότητας

Η έγκαιρη έναρξη αντιϊκής αγωγής είναι κρίσιμη σε σοβαρές λοιμώξεις,
όπως εγκεφαλίτιδα από HSV ή οφθαλμικός ζωστήρας,
καθώς μειώνει μόνιμες βλάβες και θνητότητα.

Κλινικές αρχές:
Η δοσολογία πρέπει πάντα να προσαρμόζεται στη νεφρική λειτουργία.
Η πρόωρη διακοπή ή η καθυστερημένη έναρξη θεραπείας
αυξάνει τον κίνδυνο υποτροπών και επιπλοκών.

7

Αντοχή στα αντιερπητικά φάρμακα

Η αντοχή στους ερπητοϊούς οφείλεται σε γενετικές μεταλλάξεις
που μειώνουν την ευαισθησία στα αντιϊκά φάρμακα,
κυρίως στη θυμιδινική κινάση ή στην
ιική DNA πολυμεράση.
Κλινικά εκδηλώνεται ως αποτυχία ανταπόκρισης
παρά σωστή δοσολογία και συμμόρφωση.

Η αντοχή είναι σπάνια σε ανοσοεπαρκείς,
αλλά συχνότερη σε ανοσοκατασταλμένους ασθενείς,
μεταμοσχευμένους και νεογνά.

Πότε πρέπει να υποπτευθεί αντοχή

Επιμονή ή επέκταση βλαβών HSV ή VZV μετά από 5–7 ημέρες κατάλληλης θεραπείας.
Συνεχείς υποτροπές παρά κατασταλτική αγωγή.
Στασιμότητα ή αύξηση ιικού φορτίου CMV κατά τη θεραπεία με (βαλ)γανσικλοβίρη.

Κύριοι μηχανισμοί αντοχής

Ιός	Μοριακός στόχος	Κλινική συνέπεια
HSV-1 / HSV-2	Θυμιδινική κινάση, DNA πολυμεράση	Μειωμένη δράση ακυκλοβίρης, βαλακυκλοβίρης και φαμσικλοβίρης
VZV	Θυμιδινική κινάση, DNA πολυμεράση	Ανεπαρκής ανταπόκριση στα κλασικά νουκλεοσίδια
CMV	UL97, UL54	Αποτυχία θεραπείας με (βαλ)γανσικλοβίρη και ενίοτε ευρύτερη αντοχή

Διαγνωστική προσέγγιση

Η επιβεβαίωση αντοχής απαιτεί
PCR για ενεργό λοίμωξη
και, όπου είναι διαθέσιμο,
γονιδιωματική ανάλυση ανθεκτικότητας
(π.χ. UL97/UL54 για CMV, TK/DNA πολυμεράση για HSV).
Σε CMV, η δυναμική του ποσοτικού ιικού φορτίου
αποτελεί βασικό δείκτη θεραπευτικής αποτυχίας.

Θεραπευτικές εναλλακτικές

Σε ανθεκτικά στελέχη,
η θεραπεία μετατοπίζεται σε φάρμακα που
παρακάμπτουν την θυμιδινική κινάση:

Foscarnet για ανθεκτικό HSV, VZV και CMV.
Cidofovir σε επιλεγμένες περιπτώσεις ανθεκτικού CMV ή HSV.

Τα φάρμακα αυτά είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικά,
αλλά συνοδεύονται από σημαντική νεφροτοξικότητα και ηλεκτρολυτικές διαταραχές
και απαιτούν στενή βιοχημική και κλινική παρακολούθηση.

Κλινική σύσταση:
Η διαχείριση ανθεκτικών ερπητοϊών,
ιδίως σε ανοσοκαταστολή ή νεογνά,
πρέπει να γίνεται σε συνεργασία με εξειδικευμένα κέντρα λοιμώξεων ή μεταμοσχεύσεων.

8

Ειδικοί πληθυσμοί: εγκυμοσύνη, νεογνά, ανοσοκαταστολή

Οι ερπητοϊοί αποκτούν ιδιαίτερη κλινική σημασία σε
εγκύους, νεογνά και ανοσοκατασταλμένους,
καθώς η ανοσολογική άμυνα είναι μειωμένη
και ο κίνδυνος σοβαρής νόσου αυξημένος.

Εγκυμοσύνη και νεογνά

HSV: πρωτολοίμωξη κοντά στον τοκετό συνεπάγεται υψηλό κίνδυνο νεογνικού έρπητα· η παρουσία ενεργών βλαβών ή πρόδρομων συμπτωμάτων μπορεί να οδηγήσει σε καισαρική τομή.
CMV: αποτελεί την συχνότερη αιτία συγγενούς ιογενούς λοίμωξης· η πρόληψη βασίζεται σε υγιεινή χεριών και στοχευμένο εργαστηριακό έλεγχο όταν υπάρχει ένδειξη.
VZV: έκθεση εγκύου χωρίς ανοσία απαιτεί άμεση ιατρική εκτίμηση και ενδεχομένως παθητική ανοσοπροφύλαξη.

Ανοσοκαταστολή

Σε μεταμοσχευμένους, ασθενείς με HIV ή σε χημειοθεραπεία,
η επανενεργοποίηση ερπητοϊών μπορεί να είναι βαριά και παρατεταμένη.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ο
CMV, αλλά και HSV, VZV και HHV-8.

Σε αυτές τις ομάδες εφαρμόζονται
προληπτικά ή προemptive πρωτόκολλα
με παρακολούθηση ιικού φορτίου,
ιδίως για CMV μετά από μεταμόσχευση.

9

Πρόληψη και εμβολιασμοί

Η πρόληψη των λοιμώξεων από ερπητοϊούς στοχεύει στη
μείωση της μετάδοσης,
στην αποφυγή σοβαρών επιπλοκών
και στην προστασία ευάλωτων πληθυσμών.

Συμπεριφορική πρόληψη

Αποφυγή επαφής με ενεργές βλάβες HSV.
Χρήση προφυλακτικού στον γεννητικό έρπη (μειώνει, δεν μηδενίζει τη μετάδοση).
Υγιεινή χεριών και αποφυγή κοινής χρήσης αντικειμένων για
CMV και VZV.
Εκπαίδευση για πρόδρομα συμπτώματα και έγκαιρη θεραπεία.

Εγκυμοσύνη

Έκθεση εγκύου σε VZV χωρίς τεκμηριωμένη ανοσία απαιτεί άμεση ιατρική εκτίμηση.
Για CMV, η σχολαστική υγιεινή και η αποφυγή επαφής με σάλιο ή ούρα μικρών παιδιών είναι κρίσιμες.
Γεννητικός HSV στο τρίτο τρίμηνο ή κοντά στον τοκετό απαιτεί εξατομικευμένη στρατηγική τοκετού.

Εμβολιασμοί

Εμβόλιο	Στόχος	Ενδείξεις	Σχόλια
Ανεμευλογιάς (VZV)	Πρόληψη πρωτολοίμωξης	Παιδιά και ανεμβολίαστοι χωρίς ανοσία	Ζων εξασθενημένο
Ζωστήρα (π.χ. Shingrix)	Πρόληψη ζωστήρα και PHN	≥50 ετών και επιλεγμένες ευπαθείς ομάδες	Μη ζων, ανασυνδυασμένο

Ο συνδυασμός εμβολιασμού, συμπεριφορικών μέτρων
και έγκαιρης θεραπείας αποτελεί τη βάση
της συνολικής στρατηγικής πρόληψης.

10

Δημόσια υγεία, μετάδοση και συμπεριφορικές παρεμβάσεις

Οι ερπητοϊοί μεταδίδονται κυρίως με
στενή επαφή δέρμα–δέρμα ή βλεννογόνων,
με σταγονίδια (ιδίως ο VZV),
με σωματικά υγρά (κυρίως
CMV)
και με σεξουαλική επαφή
(HSV-2, HHV-8).

Κεντρικός μηχανισμός διασποράς είναι η
ασυμπτωματική αποβολή ιού,
ιδίως για
HSV-1,
HSV-2 και
CMV,
δηλαδή η μετάδοση μπορεί να συμβεί ακόμη και
χωρίς ορατές βλάβες.

Συμπεριφορικές παρεμβάσεις

Εκπαίδευση για αναγνώριση πρόδρομων συμπτωμάτων (μυρμήγκιασμα, κάψιμο πριν τις βλάβες HSV).
Αποχή από επαφή κατά την ενεργό φάση και χρήση προφυλακτικού στον γεννητικό έρπη.
Σχολαστική υγιεινή χεριών και αποφυγή κοινής χρήσης αντικειμένων σε CMV και VZV.

Σε επίπεδο δημόσιας υγείας,
ο συνδυασμός ενημέρωσης, έγκαιρης διάγνωσης
και στοχευμένης πρόληψης (π.χ. εμβολιασμός για VZV)
μειώνει σημαντικά τη συνολική επιβάρυνση από ερπητοϊούς.

11

Συχνά κλινικά λάθη και παγίδες

Καταστάσεις που απαιτούν άμεση εκτίμηση

Οφθαλμικός πόνος, φωτοφοβία ή θάμβος σε HSV/VZV → επείγουσα οφθαλμολογική εκτίμηση.
Νευρολογικά συμπτώματα (κεφαλαλγία, σύγχυση, διαταραχή συνείδησης) → υποψία HSV εγκεφαλίτιδας και άμεση IV ακυκλοβίρη.
Εγκυμοσύνη με πρωτολοίμωξη HSV στο τρίτο τρίμηνο ή έκθεση σε VZV χωρίς ανοσία.
Ανοσοκαταστολή με πυρετό ή οργανική δυσλειτουργία → αποκλεισμός
CMV
με ποσοτικό PCR.

Διαγνωστικές παγίδες

Υπερερμηνεία IgM: μπορεί να επιμείνει ή να εμφανιστεί σε επανενεργοποίηση· απαιτείται συσχέτιση με IgG, avidity και κλινική εικόνα.
Λάθος δείγμα: παλιές ή ξηρές βλάβες δίνουν ψευδώς αρνητικά PCR· προτιμώνται φρέσκες φυσαλίδες.
CMV: ιικό φορτίο πρέπει να μετράται σε EDTA πλάσμα και όχι σε ορό.
HSV: για οξείες βλάβες η PCR από τη βλάβη υπερέχει της ορολογίας.

Θεραπευτικά λάθη

Καθυστέρηση έναρξης αντιϊκών στον ζωστήρα πέραν των 72 ωρών.
Μη προσαρμογή δόσης σε νεφρική δυσλειτουργία για acyclovir, valacyclovir ή ganciclovir.
Ανεπαρκής ενυδάτωση με IV acyclovir ή foscarnet.
Παράβλεψη αλληλεπιδράσεων και μυελοκαταστολής με βαλγανσικλοβίρη.
Χρήση τοπικών κορτικοστεροειδών σε οφθαλμικό HSV χωρίς ειδικό.

Η σωστή επιλογή δείγματος, η έγκαιρη έναρξη θεραπείας
και η προσαρμογή της αγωγής σε ειδικούς πληθυσμούς
είναι καθοριστικές για την πρόγνωση.

12

Συχνές ερωτήσεις για τους ερπητοϊούς

Γιατί ο έρπης επανέρχεται και δεν «θεραπεύεται» οριστικά;

Οι ερπητοϊοί παραμένουν σε λανθάνουσα μορφή σε νευρικά ή αιμοποιητικά κύτταρα και επανενεργοποιούνται όταν μειώνεται η ανοσία ή αυξάνεται το στρες. Η θεραπεία μειώνει διάρκεια και μεταδοτικότητα αλλά δεν εκριζώνει τον ιό.

Πόσο διαρκούν τα IgM και μπορούν να ξαναεμφανιστούν;

Συνήθως 2–8 εβδομάδες μετά την πρωτολοίμωξη, αλλά μπορεί να επιμείνουν ή να επανεμφανιστούν σε επανενεργοποίηση· ερμηνεύονται πάντα μαζί με IgG, avidity και κλινική εικόνα.

Τα IgG είναι διά βίου;

Συνήθως ναι και υποδηλώνουν παλαιά έκθεση ή ανοσία, αλλά τα επίπεδα μπορεί να μειωθούν με τον χρόνο ή σε ανοσοκαταστολή.

Μπορώ να μεταδώσω HSV χωρίς ορατές βλάβες;

Ναι· η ασυμπτωματική αποβολή είναι συχνή, γι’ αυτό προφυλακτικό και κατασταλτική αγωγή μειώνουν αλλά δεν μηδενίζουν τη μετάδοση.

Πότε προτιμάται PCR και πότε ορολογία;

Για δερματικές ή βλεννογονικές βλάβες HSV/VZV προτιμάται PCR από τη βλάβη· η ορολογία είναι χρήσιμη για CMV/EBV και στη χρονολόγηση ή στην εγκυμοσύνη.

Τι ισχύει για τον εμβολιασμό κατά του ζωστήρα;

Το ανασυνδυασμένο εμβόλιο (π.χ. Shingrix) μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο ζωστήρα και μεθερπητικής νευραλγίας σε μεγαλύτερες ηλικίες και ευπαθείς ομάδες.

Πότε χρειάζεται προφυλακτική αντιϊκή αγωγή;

Σε συχνές ή βαριές υποτροπές γεννητικού HSV και σε ανοσοκαταστολή ή μεταμοσχευμένους για CMV, πάντα με εξατομίκευση.

Είναι ασφαλή τα αντιερπητικά στην εγκυμοσύνη;

Η ακυκλοβίρη και η βαλακυκλοβίρη χρησιμοποιούνται όταν ενδείκνυται· σε έκθεση σε VZV ή ενεργό γεννητικό HSV κοντά στον τοκετό απαιτείται άμεση ιατρική καθοδήγηση.

Πώς ξεχωρίζω ζωστήρα από αλλεργικό εξάνθημα;

Ο ζωστήρας είναι μονόπλευρος, επώδυνος και ακολουθεί δερμοτόμιο· η PCR από τη βλάβη επιβεβαιώνει τη διάγνωση.

Πόσο γρήγορα πρέπει να αρχίσω θεραπεία στον ζωστήρα;

Ιδανικά εντός 72 ωρών από το εξάνθημα ή ήδη από τα πρόδρομα συμπτώματα.

Μπορεί ο έρπης να επηρεάσει την όραση;

Ναι· η κερατίτιδα HSV και ο οφθαλμικός ζωστήρας είναι επείγουσες καταστάσεις που απαιτούν άμεση εκτίμηση.

Τι είναι η μεθερπητική νευραλγία;

Επίμονος νευροπαθητικός πόνος μετά τον ζωστήρα, που προλαμβάνεται με έγκαιρη αντιϊκή αγωγή και εμβολιασμό.

Πώς προστατεύομαι από CMV σε βρεφονηπιακούς χώρους;

Με σχολαστική υγιεινή χεριών, αποφυγή κοινής χρήσης σκευών και καθαρισμό επιφανειών, ιδιαίτερα στην εγκυμοσύνη.

Μπορώ να γυμναστώ με ενεργό έρπη;

Αποφεύγονται αθλήματα με στενή επαφή στην ενεργή φάση για να μειωθεί η μετάδοση και η επιμόλυνση των βλαβών.

Πότε υποπτεύομαι αντοχή στα αντιϊκά;

Όταν η κλινική ανταπόκριση είναι φτωχή παρά επαρκείς δόσεις και συμμόρφωση, οπότε απαιτείται εργαστηριακή τεκμηρίωση και αλλαγή αγωγής.

13

Σύνοψη για ασθενείς (οδηγός 1 λεπτού)

Συνοπτική κατανόηση

Οι ερπητοϊοί αποτελούν οικογένεια ιών που παραμένουν στον οργανισμό δια βίου (λανθάνουσα λοίμωξη).
Η επανενεργοποίηση σχετίζεται με στρες, κόπωση και μείωση της ανοσιακής άμυνας.
Διαφορετικοί ιοί προκαλούν διαφορετικά σύνδρομα:
- HSV-1: επιχείλιος έρπης
- HSV-2: γεννητικός έρπης
- VZV: ανεμευλογιά και έρπητας ζωστήρας
- EBV: λοιμώδης μονοπυρήνωση
- CMV: σοβαρός σε ανοσοκαταστολή και εγκυμοσύνη
Η μετάδοση γίνεται με στενή επαφή, σάλιο, σεξουαλική επαφή ή σταγονίδια.
Δεν υπάρχει εκρίζωση, αλλά υπάρχει αποτελεσματικός έλεγχος των υποτροπών και των επιπλοκών.

Τι μειώνει τις υποτροπές και τη μετάδοση

Συμμόρφωση στη συνταγογραφημένη αγωγή.
Καλή γενική υγεία (ύπνος, διατροφή, έλεγχος στρες).
Χρήση προφυλακτικών σε γεννητικό HSV.
Εμβολιασμός έναντι VZV/ζωστήρα όπου ενδείκνυται.

Πότε απαιτείται άμεση ιατρική εκτίμηση

Οφθαλμικός πόνος, θάμβος ή φωτοφοβία.
Νευρολογικά συμπτώματα ή διαταραχή συνείδησης.
Κύηση με βλάβες HSV ή έκθεση σε VZV χωρίς ανοσία.
Ανοσοκαταστολή με πυρετό ή εκτεταμένη νόσο.

Κλινικό μήνυμα

Οι ερπητοϊοί παραμένουν δια βίου, αλλά με κατάλληλη παρακολούθηση και θεραπευτικό έλεγχο η πρόγνωση είναι συνήθως καλή.
Σε ειδικές καταστάσεις (κύηση, ανοσοκαταστολή, οφθαλμική ή νευρολογική νόσος) απαιτείται εξειδικευμένη αντιμετώπιση.

14

Θεραπευτικές στρατηγικές και πρόληψη

Κεντρικοί θεραπευτικοί στόχοι

Ταχεία μείωση της ιικής αναπαραγωγής και των συμπτωμάτων.
Πρόληψη οφθαλμικών, νευρολογικών και μεταλοιμωδών επιπλοκών.
Μείωση ιικής αποβολής και δευτερογενούς μετάδοσης.
Προληπτική ή pre-emptive θεραπεία σε ομάδες υψηλού κινδύνου.

Ενδείξεις έναρξης αντιϊκής αγωγής

Έρπητας ζωστήρας, ιδίως εντός των πρώτων 72 ωρών.
Οφθαλμική ή νευρολογική συμμετοχή HSV/VZV.
Συμπτωματικός γεννητικός HSV (επεισοδιακή ή κατασταλτική αγωγή).
Ανοσοκαταστολή με ενεργό ή απειλούμενη νόσο.

Κλινικές προφυλάξεις

Υποχρεωτική προσαρμογή δόσης σε νεφρική δυσλειτουργία.
Επαρκής ενυδάτωση στα ενδοφλέβια σχήματα.
Έλεγχος αιματολογικών και βιοχημικών παραμέτρων.
Οι δόσεις και η διάρκεια καθορίζονται αποκλειστικά από ιατρό.

Οι ακόλουθες πληροφορίες για τα αντιϊκά φάρμακα και τα δοσολογικά παραδείγματα παρέχονται αποκλειστικά για
εκπαιδευτικούς και επιστημονικούς σκοπούς και δεν υποκαθιστούν ιατρική οδηγία ή συνταγογράφηση.

15

Κλείστε Ραντεβού

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

Κλείστε εύκολα εξετάσεις HSV, VZV, EBV ή CMV ή δείτε τον πλήρη κατάλογο:

Κατάλογος Εξετάσεων
Κλείστε Ραντεβού Τώρα

+30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

16

Βιβλιογραφία

1. Whitley RJ, Roizman B. Herpes simplex viruses. N Engl J Med.
https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMra041315

2. Arvin AM. Varicella-zoster virus. Clin Microbiol Rev.
https://journals.asm.org/doi/10.1128/CMR.00021-04

3. Cohen JI. Herpes zoster. N Engl J Med.
https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMcp1804359

4. Bate SL et al. Cytomegalovirus in pregnancy. Clin Microbiol Rev.
https://journals.asm.org/doi/10.1128/CMR.00020-09

5. Kimberlin DW, Whitley RJ. Antiviral therapy of HSV and VZV. Clin Microbiol Rev.
https://journals.asm.org/doi/10.1128/CMR.00041-06

6. Μικροβιολογικό Λαμία – Κατάλογος Εξετάσεων
Εξετάσεις HSV, VZV, EBV, CMV (PCR & Ορολογία)
https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/

Επιστημονική επιμέλεια:
Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος
Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας, Έσλιν 19, Λαμία 35100
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

Παντελής Αναγνωστόπουλος

20/Aug/2025

Ζωστήρας (VZV) – Πλήρης Οδηγός

Τελευταία ενημέρωση: 10 Ιανουαρίου 2026

Σύντομη περίληψη:
Ο έρπης ζωστήρας (VZV) προκαλείται από επανενεργοποίηση του ιού της ανεμευλογιάς και εκδηλώνεται με
μονόπλευρο, επώδυνο, φυσαλιδώδες εξάνθημα.
Η έγκαιρη αντι-ιική θεραπεία (≤72 ώρες) και ο εμβολιασμός Shingrix μειώνουν σημαντικά τον κίνδυνο
μεθερπητικής νευραλγίας και επιπλοκών.

1

Τι είναι ο Ζωστήρας – Τι κάνει ο VZV στο σώμα

Ο έρπης ζωστήρας προκαλείται από την επανενεργοποίηση του
ιού της ανεμευλογιάς–ζωστήρα (Varicella-Zoster Virus – VZV).
Μετά την ανεμευλογιά, ο ιός παραμένει σε λανθάνουσα κατάσταση στα νεύρα και
μπορεί να «ξυπνήσει» όταν μειωθεί η άμυνα του οργανισμού.

Η νόσος εκδηλώνεται με επώδυνο, μονόπλευρο εξάνθημα
σε μια στενή λωρίδα δέρματος (δερμότομο), συχνά με
κάψιμο ή ηλεκτρικό πόνο πριν εμφανιστούν οι φυσαλίδες.

Τι κάνει ο ιός μέσα στο σώμα

Μετά την ανεμευλογιά, ο VZV παραμένει στα νευρικά γάγγλια.
Όταν εξασθενήσει το ανοσοποιητικό, προκαλεί:

Φλεγμονή νεύρου → νευροπαθητικό πόνο
Δερμοτομιακό εξάνθημα → φυσαλίδες σε συγκεκριμένη ζώνη

Γιατί ο πόνος είναι τόσο έντονος

Ο VZV προσβάλλει το ίδιο το νεύρο, προκαλώντας
καυστικό, διαπεραστικό ή ηλεκτρικό πόνο.
Σε ορισμένους ο πόνος επιμένει ως μεθερπητική νευραλγία.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

Ηλικία >50–60 ετών
Ανοσοκαταστολή (καρκίνος, κορτιζόνη, βιολογικά)
Έντονο στρες

Γιατί έχει σημασία η έγκαιρη διάγνωση

Η αντι-ιική αγωγή είναι πιο αποτελεσματική όταν ξεκινήσει
εντός 72 ωρών από το εξάνθημα.

2

Πώς δρα ο ιός VZV και γιατί επανενεργοποιείται

Ο VZV είναι νευροτροπικός ιός που παραμένει στα αισθητικά γάγγλια.
Όταν μειωθεί η ανοσία, επανενεργοποιείται και προκαλεί ζωστήρα.

Πότε «ξυπνά» ο ιός

Με την ηλικία
Σε ανοσοκαταστολή
Σε σοβαρά ή χρόνια νοσήματα
Σε έντονο στρες

Πώς δημιουργείται το εξάνθημα

Ο ιός ταξιδεύει κατά μήκος ενός νεύρου προς το δέρμα:

Μονόπλευρη κατανομή
Δεν διασχίζει τη μέση γραμμή
Ακολουθεί συγκεκριμένο δερμότομο

Τι σημαίνει αυτό στην πράξη

Η έγκαιρη αντι-ιική θεραπεία μειώνει τη νευρική βλάβη.

3

Επιδημιολογία & Παράγοντες Κινδύνου

3.1 Γενικά επιδημιολογικά στοιχεία

Ο έρπης ζωστήρας εμφανίζεται μόνο σε άτομα που έχουν περάσει ανεμευλογιά
και η συχνότητά του αυξάνεται προοδευτικά με την ηλικία.

Γενικός πληθυσμός: περίπου 3–5 περιστατικά ανά 1.000 άτομα ανά έτος
Ηλικία >60 ετών: 8–12 ανά 1.000 άτομα ανά έτος
Διά βίου κίνδυνος: 25–33% στον γενικό πληθυσμό
Ηλικία >85 ετών: έως 50% θα εμφανίσουν ζωστήρα κάποια στιγμή

3.2 Παράγοντες κινδύνου

Ο κίνδυνος επανενεργοποίησης του VZV αυξάνεται όταν εξασθενεί η κυτταρική ανοσία.

Ηλικία >50 ετών
Ανοσοκαταστολή (HIV, κακοήθειες, μεταμόσχευση)
Κορτικοστεροειδή, βιολογικοί παράγοντες, χημειοθεραπεία
Σακχαρώδης διαβήτης, χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, ΧΑΠ
Χρόνιο ή έντονο σωματικό και ψυχικό στρες

3.3 Δημόσια υγεία

Η μεθερπητική νευραλγία (PHN) αποτελεί τη σημαντικότερη επιπλοκή,
καθώς μπορεί να προκαλέσει μήνες ή χρόνια χρόνιου πόνου,
με σοβαρή επίπτωση στην ποιότητα ζωής και στην εργασιακή λειτουργικότητα.
Ο συστηματικός εμβολιασμός με Shingrix μειώνει δραστικά τόσο
την επίπτωση του ζωστήρα όσο και το συνολικό κοινωνικό και υγειονομικό φορτίο.

4

Κλινική Εικόνα & Δερμοτομιακή Κατανομή

Ο έρπης ζωστήρας ξεκινά συνήθως με νευροπαθητικό πόνο σε μια συγκεκριμένη περιοχή και
ακολουθεί μονόπλευρο, δερμοτομιακό φυσαλιδώδες εξάνθημα.
Οι βλάβες δεν διασχίζουν τη μέση γραμμή.

4.1 Πρόδρομα συμπτώματα

Τοπικός πόνος ή κάψιμο
Μυρμήγκιασμα, υπερευαισθησία, κνησμός
Κόπωση, κακουχία, ήπιος πυρετός

4.2 Εξέλιξη του εξανθήματος

Το εξάνθημα ακολουθεί πορεία:
ερύθημα → φυσαλίδες → φλύκταινες → κρούστες → επούλωση.

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες

Χρόνος	Βλάβες	Κλινική σημασία
Ημ. 0–1	Ερύθημα, καύσος	Πρόδρομος πόνος
Ημ. 1–3	Φυσαλίδες	Βέλτιστο παράθυρο αντι-ιικών
Ημ. 4–7	Φλύκταινες	Κίνδυνος επιμόλυνσης
Ημ. 7–14	Κρούστες	Λήξη μεταδοτικότητας

4.3 Δερμοτομιακή κατανομή

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες

Περιοχή	Συχνότητα	Κλινική σημασία
Θωρακικά	50–55%	Ζώνη θώρακα ή κοιλιάς
Οφθαλμικός (V1)	10–15%	Κίνδυνος όρασης
Ιερά	~5%	Ουρολογικά συμπτώματα

4.4 Συνοδά συμπτώματα

Ήπιος πυρετός
Λεμφαδενοπάθεια
Έντονος νευροπαθητικός πόνος

4.5 Κλινικά παραδείγματα

Θωρακικός → μιμείται καρδιολογικό πόνο
Οφθαλμικός → μέτωπο, βλέφαρο
Ωτικός → αυτί + πάρεση προσωπικού
Ιερός → δυσουρία ή κατακράτηση

5

Επιπλοκές

5.1 Μεθερπητική Νευραλγία (PHN)

Νευροπαθητικός πόνος που επιμένει >90 ημέρες.

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες

Παράγοντας	Επίδραση
Ηλικία >60	Υψηλός κίνδυνος
Έντονος αρχικός πόνος	Αυξημένη PHN
Καθυστέρηση αντι-ιικών	Αυξάνει τον κίνδυνο

5.2 Οφθαλμικός ζωστήρας

Κίνδυνος κερατίτιδας και μόνιμης απώλειας όρασης.

5.3 Ωτικός ζωστήρας (Ramsay Hunt)

Αυτί, πόνος, πάρεση προσωπικού.

5.4 Νευρολογικές & σπλαχνικές

Μηνιγγίτιδα, εγκεφαλίτιδα
Αγγειίτιδα, ΑΕΕ
Πνευμονία, ηπατίτιδα σε ανοσοκαταστολή

6.2 Εργαστηριακή επιβεβαίωση

Η διάγνωση του έρπητα ζωστήρα είναι κυρίως κλινική.
Εργαστηριακές εξετάσεις χρειάζονται όταν η εικόνα είναι άτυπη,
σε ανοσοκαταστολή ή σε οφθαλμική / νευρολογική προσβολή.

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες

Μέθοδος	Τι ανιχνεύει	Πότε χρησιμοποιείται
PCR από φυσαλίδα	DNA VZV	Μέθοδος εκλογής στην οξεία φάση
DFA	Αντιγόνα VZV	Εναλλακτική όταν δεν υπάρχει PCR
VZV-IgG	Παλαιά έκθεση / ανοσία	Δεν επιβεβαιώνει οξεία νόσο
VZV-IgM	Πρόσφατη λοίμωξη	Χαμηλή αξιοπιστία στον ζωστήρα

Στον έρπητα ζωστήρα,
τα αντισώματα VZV-IgG και IgM δεν αποτελούν αξιόπιστη διαγνωστική μέθοδο
για την οξεία φάση.
Το PCR από το υγρό των φυσαλίδων είναι το gold standard.

7

Διαφορική Διάγνωση

Η διαφορική διάγνωση βασίζεται στον συνδυασμό
μονόπλευρου, δερμοτομιακού εξανθήματος
και νευροπαθητικού πόνου.

7.1 Τι μπορεί να μιμηθεί τον ζωστήρα

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες

Κατάσταση	Πώς διαφέρει
HSV	Δεν ακολουθεί δερμοτόμιο, έχει υποτροπές
Κυτταρίτιδα	Χωρίς φυσαλίδες, συχνά με πυρετό
Δερματίτιδα	Συμμετρική, χωρίς νευροπαθητικό πόνο
Ριζιτικό άλγος	Πόνος χωρίς εξάνθημα

7.2 Κλινικές παγίδες

Πρόδρομος πόνος χωρίς εμφανές εξάνθημα
Ανοσοκαταστολή με άτυπη κλινική εικόνα
Παιδιά όπου συγχέεται με ανεμευλογιά

7.3 Απλός αλγόριθμος

Μονόπλευρες φυσαλίδες + πόνος → Έρπης ζωστήρας
Συμμετρικό εξάνθημα → Δερματίτιδα
Πόνος χωρίς εξάνθημα → Ριζοπάθεια ή zoster sine herpete
Τοπικές υποτροπές → HSV

8

Θεραπεία

Η αντιμετώπιση βασίζεται σε αντι-ιικά,
πολυτροπική αναλγησία και
επιλεκτική χρήση κορτικοστεροειδών.

Κύριο φάρμακο στην κλινική πράξη είναι η
ακυκλοβίρη (Zovirax), η οποία αναστέλλει τον πολλαπλασιασμό του ιού VZV και
μειώνει τη διάρκεια και τη βαρύτητα της νόσου όταν δοθεί έγκαιρα.

8.1 Αντι-ιικά φάρμακα

Η θεραπεία πρέπει να ξεκινά ιδανικά εντός 72 ωρών.

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες

Φάρμακο	Τυπική δόση
Valacyclovir	1 g ×3/ημ για 7 ημέρες
Famciclovir	500 mg ×3/ημ για 7 ημέρες
Acyclovir PO	800 mg ×5/ημ
Acyclovir IV	10 mg/kg ×3/ημ (σοβαρές περιπτώσεις)

8.2 Αναλγησία

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες

Ένταση	Αντιμετώπιση
Ήπιος	Παρακεταμόλη, ΜΣΑΦ
Μέτριος	Τραμαδόλη, κωδεΐνη
Νευροπαθητικός	Γκαμπαπεντίνη, πρεγκαμπαλίνη, αμιτριπτυλίνη
Τοπικός	Patch λιδοκαΐνης, καψαϊκίνη

8.3 Κορτικοστεροειδή

Ποτέ χωρίς αντι-ιικό
Μόνο σε επιλεγμένες βαριές περιπτώσεις
Δεν προλαμβάνουν τεκμηριωμένα την PHN

8.4 Υποστηρικτική φροντίδα

Καθαρισμός βλαβών
Αποφυγή τραυματισμού
Επανεκτίμηση σε 48–72 ώρες

9

Ειδικοί Πληθυσμοί

Ο έρπης ζωστήρας απαιτεί εξατομικευμένη προσέγγιση σε ηλικιωμένους,
ανοσοκατασταλμένους, εγκύους και παιδιά.

9.1 Ηλικιωμένοι

Υψηλός κίνδυνος μεθερπητικής νευραλγίας
Αντι-ιικά σε όλους
Προσαρμογή αναλγησίας λόγω νεφρικής λειτουργίας

9.2 Ανοσοκατασταλμένοι

Συχνά πολυδερμοτομιακός ή διάχυτος ζωστήρας
Θεραπεία εκλογής: IV acyclovir
Αποφυγή κορτικοστεροειδών

9.3 Εγκυμοσύνη

Δεν αυξάνει συγγενείς ανωμαλίες
Το acyclovir θεωρείται ασφαλές
Στενή παρακολούθηση μητέρας

9.4 Παιδιά

Σπάνιος και συνήθως ήπιος
Αντι-ιικά μόνο αν σοβαρός
Μεθερπητική νευραλγία σπάνια

9.5 Σύγκριση ειδικών πληθυσμών

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες

Πληθυσμός	Κύριος κίνδυνος	Αντιμετώπιση
Ηλικιωμένοι	PHN	Αντι-ιικά + αναλγησία
Ανοσοκατασταλμένοι	Διάχυτη νόσος	IV acyclovir
Εγκυμοσύνη	Ήπια πορεία	Acyclovir κατά περίπτωση
Παιδιά	Σπάνια PHN	Υποστηρικτική

10

Μετάδοση & Πρόληψη

Ο ζωστήρας δεν μεταδίδεται ως ζωστήρας.
Μεταδίδεται μόνο ο VZV από τις φυσαλίδες σε άτομα χωρίς ανοσία,
οι οποίοι αναπτύσσουν ανεμευλογιά.

10.1 Πώς μεταδίδεται

Άμεση επαφή με υγρό φυσαλίδων
Αερογενής μετάδοση σε διάχυτο ζωστήρα
Μη μεταδοτικός μετά την κρουσταφορία

10.2 Σπίτι & εργασία

Πλύνε ρούχα και σεντόνια σε ζεστό κύκλο
Επιστροφή στην εργασία όταν οι βλάβες καλύπτονται
Αποφυγή ευπαθών χώρων μέχρι κρουσταφορία

10.3 Προστασία επαφών μετά από έκθεση

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες

Επαφή	Τι κάνουμε	Πότε
Χωρίς ανοσία	Εμβόλιο ανεμευλογιάς	≤5 ημέρες
Ανοσοκατασταλμένοι	VZIG	≤10 ημέρες
Έγκυες χωρίς ανοσία	VZIG	≤10 ημέρες

10.4 Πότε είναι επείγον

Οφθαλμική ή ωτική εντόπιση
Διάχυτος ζωστήρας
Ανοσοκαταστολή ή εγκυμοσύνη
Νευρολογικά συμπτώματα

11

Εμβολιασμός κατά του έρπητα ζωστήρα

Ο εμβολιασμός είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος πρόληψης
του έρπητα ζωστήρα και της μεθερπητικής νευραλγίας (PHN).

11.1 Τύποι εμβολίων

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες

Εμβόλιο	Τύπος	Σχήμα	Αποτελεσματικότητα
Zostavax	Ζωντανό εξασθενημένο	1 δόση	~50%
Shingrix	Ανασυνδυασμένο	2 δόσεις (0, 2–6 μ.)	>90%

11.2 Γιατί προτιμάται το Shingrix

Υψηλή αποτελεσματικότητα σε όλες τις ηλικίες
Ασφαλές σε ανοσοκαταστολή
Μακροχρόνια προστασία

11.3 Σχήμα χορήγησης

Shingrix: 2 ενδομυϊκές δόσεις (0 και 2–6 μήνες)
Zostavax: 1 δόση (πλέον σπάνια)

11.4 Σε ποιους συστήνεται

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες

Ομάδα	Σύσταση
Ενήλικες ≥50 ετών	Shingrix
Ανοσοκατασταλμένοι ≥19 ετών	Shingrix
Έγκυες	Αναβολή μετά τον τοκετό

11.5 Ανεπιθύμητες ενέργειες

Τοπικός πόνος και ερύθημα
Κόπωση, πυρετός, μυαλγίες (παροδικά)

11.6 Δημόσια υγεία

Η χρήση του Shingrix μειώνει σημαντικά τα περιστατικά ζωστήρα και PHN
και θεωρείται οικονομικά αποδοτική σε πληθυσμούς με αυξημένο προσδόκιμο ζωής.

12

Πόνος & Μεθερπητική Νευραλγία (PHN)

Ο πόνος είναι το κυρίαρχο σύμπτωμα του έρπητα ζωστήρα
και μπορεί να επιμείνει μετά την επούλωση ως
μεθερπητική νευραλγία (PHN).

12.1 Πώς είναι ο πόνος

Πρόδρομος: καύσος, υπερευαισθησία
Οξύς: έντονος πόνος με το εξάνθημα
Χρόνιος: >90 ημέρες → PHN

12.2 Παράγοντες κινδύνου PHN

Ηλικία >60
Έντονος αρχικός πόνος
Βαρύ εξάνθημα
Καθυστέρηση αντι-ιικών

12.3 Πρόληψη

Αντι-ιικά ≤72 ώρες
Εμβολιασμός Shingrix
Επαρκής αναλγησία στην οξεία φάση

12.4 Αντιμετώπιση PHN

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες

Κατηγορία	Θεραπεία	Σχόλιο
Γκαμπαπεντίνη / Πρεγκαμπαλίνη	Νευροπαθητικός πόνος	1ης γραμμής
Αμιτριπτυλίνη / Ντουλοξετίνη	Νευροπαθητικός πόνος	Βοηθούν στον ύπνο
Patch λιδοκαΐνης / καψαϊκίνη	Τοπική αγωγή	Καλή ανοχή
Οπιοειδή	Ανθεκτικός πόνος	Βραχυχρόνια

13

Πρόγνωση, Πορεία & Υποτροπές

Ο έρπης ζωστήρας είναι συνήθως αυτοϊώμενος με επούλωση σε 2–4 εβδομάδες,
αλλά η πρόγνωση επηρεάζεται από την ηλικία, την ανοσολογική κατάσταση
και την εντόπιση.

13.1 Φυσική πορεία

Φυσαλιδώδες στάδιο: 7–10 ημέρες
Κρουσταφορία: ~2 εβδομάδες
Πλήρης επούλωση: 3–4 εβδομάδες
Ο πόνος μπορεί να επιμείνει

13.2 Παράγοντες που επηρεάζουν την πρόγνωση

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες

Παράγοντας	Επίδραση
Ηλικία	Μεγαλύτερη ηλικία → αυξημένος κίνδυνος PHN
Ανοσοκαταστολή	Βαρύτερη και παρατεταμένη νόσος
Εντόπιση	Οφθαλμικός/ωτικός → κίνδυνος μόνιμων βλαβών
Έγκαιρη θεραπεία	Μειώνει διάρκεια και επιπλοκές

13.3 Υποτροπές

Σπάνιες (≈1–6%)
Συχνότερες σε ανοσοκαταστολή και ηλικιωμένους
Μπορεί να εμφανιστούν σε άλλο δερμοτόμιο

13.4 Ειδικές μορφές

Οφθαλμικός → κίνδυνος απώλειας όρασης
Ramsay Hunt → υπολειμματική πάρεση προσωπικού
Διάχυτος → σοβαρή νόσος

13.5 Μακροπρόθεσμες συνέπειες

Χρόνιος νευροπαθητικός πόνος (PHN)
Άγχος, κατάθλιψη
Μείωση ποιότητας ζωής

14

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Είναι μεταδοτικός ο ζωστήρας;

Ο ίδιος ο ζωστήρας δεν μεταδίδεται ως ζωστήρας, αλλά άτομο χωρίς ανοσία μπορεί να κολλήσει ανεμευλογιά από επαφή με τις φυσαλίδες.

Πόσο διαρκεί ο ζωστήρας;

Το εξάνθημα επουλώνεται συνήθως σε 2–4 εβδομάδες, αλλά ο πόνος μπορεί να διαρκέσει περισσότερο.

Τι είναι η μεθερπητική νευραλγία;

Είναι χρόνιος νευροπαθητικός πόνος που παραμένει μετά την επούλωση των βλαβών.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο;

Οι ηλικιωμένοι και οι ανοσοκατασταλμένοι έχουν αυξημένο κίνδυνο σοβαρής νόσου και επιπλοκών.

Μπορεί να εμφανιστεί δεύτερη φορά;

Ναι, αν και σπάνια, κυρίως σε άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό.

Υπάρχει τρόπος πρόληψης;

Ο εμβολιασμός με Shingrix μειώνει δραστικά τον κίνδυνο ζωστήρα και μεθερπητικής νευραλγίας.

Μπορεί να εμφανιστεί σε παιδιά;

Ναι, αλλά είναι σπάνιο και συνήθως έχει ήπια πορεία.

Μπορεί να προκαλέσει τύφλωση ή κώφωση;

Σε σπάνιες περιπτώσεις, ο οφθαλμικός ή ωτικός ζωστήρας μπορεί να προκαλέσει μόνιμες βλάβες.

Πότε πρέπει να ζητήσω ιατρική εκτίμηση;

Άμεσα όταν το εξάνθημα αφορά μάτια ή πρόσωπο, υπάρχει έντονος πόνος ή ανοσοκαταστολή.

Υπάρχουν φυσικές θεραπείες;

Μπορούν να προσφέρουν ανακούφιση, αλλά δεν αντικαθιστούν την αντι-ιική αγωγή.

15

Κλείστε Ραντεβού

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστηριό μας.
Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστηριό μας.
Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

📘 Κατάλογος Εξετάσεων

📅 Κλείστε Ραντεβού Τώρα

📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

16

Συμπεράσματα

Ο έρπης ζωστήρας προκύπτει από επανενεργοποίηση του
Varicella-Zoster Virus (VZV), κυρίως σε
ηλικιωμένους και ανοσοκατασταλμένους.
Το χαρακτηριστικό μονόπλευρο, επώδυνο, φυσαλιδώδες εξάνθημα
σε συνδυασμό με νευροπαθητικό πόνο αποτελεί το βασικό
διαγνωστικό μοτίβο.

Παρότι συχνά είναι αυτοϊώμενος, επιπλοκές όπως η
μεθερπητική νευραλγία (PHN), ο
οφθαλμικός και ο ωτικός ζωστήρας
μπορούν να προκαλέσουν χρόνια αναπηρία και
σημαντική μείωση της ποιότητας ζωής.

Η έγκαιρη αντι-ιική θεραπεία (εντός 72 ωρών) και ο
εμβολιασμός με Shingrix αποτελούν τους δύο πιο ισχυρούς
παράγοντες για τη μείωση της διάρκειας της νόσου, του πόνου
και των επιπλοκών.

17

Βιβλιογραφία

1. Cohen JI. Herpes Zoster. N Engl J Med. 2013.
https://doi.org/10.1056/NEJMcp1302674

2. Dworkin RH et al. Recommendations for the management of herpes zoster. Clin Infect Dis. 2007.
https://doi.org/10.1086/510206

3. CDC. Shingles (Herpes Zoster) – Clinical Overview.
https://www.cdc.gov/shingles

4. Kawai K, Yawn BP. Risk factors for herpes zoster. Mayo Clin Proc. 2017.
https://doi.org/10.1016/j.mayocp.2017.10.009

5. WHO. Herpes Zoster – Fact sheet.
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/herpes-zoster

6. Μικροβιολογικό Λαμίας – Κατάλογος Εξετάσεων
https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/

Παντελής Αναγνωστόπουλος

20/Aug/2025

Τι είναι η Βαλακυκλοβίρη ;

Η βαλακυκλοβίρη (valacyclovir) είναι ένα αντιικό φάρμακο που ανήκει στην κατηγορία των νουκλεοσιδικών αναλόγων.
Πρόκειται για το προφάρμακο της ακυκλοβίρης, το οποίο μετατρέπεται ταχέως στον οργανισμό σε ακυκλοβίρη,
ασκώντας την αντιική του δράση κυρίως έναντι των ιών του απλού έρπητα (HSV-1, HSV-2) και του
ιός ανεμευλογιάς–ζωστήρα (VZV).

Χρησιμοποιείται ευρέως στην κλινική πράξη για την αντιμετώπιση λοιμώξεων όπως:

Ο έρπητας γεννητικών οργάνων (πρώτο επεισόδιο, υποτροπές και κατασταλτική θεραπεία).
Ο επιχείλιος έρπητας (HSV-1).
Ο έρπητας ζωστήρας (Herpes zoster – ενεργοποίηση του VZV).
Η ανεμευλογιά σε ενήλικες και ειδικές κατηγορίες ασθενών.
Προφύλαξη από υποτροπές ή επιπλοκές σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς (π.χ. μετά από μεταμόσχευση).

Σε σύγκριση με την απλή ακυκλοβίρη, η βαλακυκλοβίρη παρουσιάζει
μεγαλύτερη βιοδιαθεσιμότητα (55–70%), επιτρέποντας
λιγότερες δόσεις ημερησίως και άρα καλύτερη συμμόρφωση των ασθενών.

Το φάρμακο κυκλοφορεί διεθνώς με την εμπορική ονομασία Valtrex® και διατίθεται σε μορφή δισκίων
(500 mg & 1000 mg). Στην Ελλάδα κυκλοφορεί σε γενόσημα σκευάσματα και χορηγείται με ιατρική συνταγή.

Μηχανισμός Δράσης

Η βαλακυκλοβίρη είναι το L-βαλυλικό εστέρας της ακυκλοβίρης, δηλαδή ένα προφάρμακο που
μετατρέπεται γρήγορα στον οργανισμό σε ακυκλοβίρη μέσω της δράσης ενζύμων στο ήπαρ και στο έντερο.
Η ακυκλοβίρη αποτελεί το κύριο δραστικό μόριο που αναστέλλει τον πολλαπλασιασμό των ιών της οικογένειας των
Herpesviridae.

Ο μηχανισμός δράσης περιλαμβάνει τα εξής βήματα:

Ενεργοποίηση από ιική θυμιδινική κινάση:
Η ακυκλοβίρη φωσφορυλιώνεται από το ένζυμο θυμιδινική κινάση που εκφράζεται μόνο στα κύτταρα που έχουν
μολυνθεί από τον ιό. Αυτό προσδίδει εκλεκτικότητα στη δράση της.
Σχηματισμός τριφωσφορικής ακυκλοβίρης (ACV-TP):
Στη συνέχεια, τα κυτταρικά ένζυμα ολοκληρώνουν τη διαδικασία μετατρέποντας το μόριο σε ακυκλοβίρη-τριφωσφορική.
Αναστολή DNA πολυμεράσης του ιού:
Η ACV-TP ενσωματώνεται στο ιικό DNA, δρώντας ως «ψευδής» νουκλεοσίδης και σταματώντας την αλυσίδα.
Έτσι, η ιική DNA πολυμεράση δεν μπορεί να συνεχίσει τον πολλαπλασιασμό.
Εκλεκτικότητα:
Επειδή η ενεργοποίηση απαιτεί την παρουσία του ιικού ενζύμου, τα υγιή κύτταρα παραμένουν σε μεγάλο βαθμό
ανεπηρέαστα, γεγονός που εξηγεί και το καλό προφίλ ασφάλειας.

Με τον τρόπο αυτό η βαλακυκλοβίρη:

Μειώνει τη διάρκεια και τη σοβαρότητα των επεισοδίων έρπητα.
Περιορίζει τη μετάδοση του ιού σε άλλους.
Προλαμβάνει την εμφάνιση επιπλοκών σε ασθενείς με ανοσοκαταστολή.

Σημαντικό είναι ότι η βαλακυκλοβίρη δεν εξαλείφει τον ιό από τον οργανισμό, αλλά
ελέγχει τις εξάρσεις και μειώνει τον κίνδυνο υποτροπών.

Ενδείξεις Χρήσης

Η βαλακυκλοβίρη ενδείκνυται για τη θεραπεία και την προφύλαξη λοιμώξεων από ιούς της οικογένειας
Herpesviridae, με κύριους στόχους τους HSV-1, HSV-2 και VZV.
Παρακάτω παρουσιάζονται οι βασικές κλινικές ενδείξεις με πρακτικές επισημάνσεις για την καθημερινή πράξη.

Έρπητας Γεννητικών Οργάνων (HSV-2 & HSV-1)

Ο έρπητας γεννητικών οργάνων είναι συχνή, υποτροπιάζουσα λοίμωξη. Η βαλακυκλοβίρη μειώνει τη
διάρκεια συμπτωμάτων, το ιικό φορτίο και τον κίνδυνο μετάδοσης, και χρησιμοποιείται τόσο
θεραπευτικά σε επεισόδια όσο και κατασταλτικά για μείωση υποτροπών.

Πρώτο επεισόδιο: Στόχος η ταχεία ανακούφιση από πόνο/καύσο, επιτάχυνση επούλωσης βλαβών και μείωση επιπλοκών.
Υποτροπιάζων έρπητας: Έναρξη θεραπείας στα πρόδρομα συμπτώματα (μυρμήγκιασμα/κάψιμο) βελτιστοποιεί το αποτέλεσμα.
Κατασταλτική θεραπεία (suppressive): Ενδείκνυται όταν υπάρχουν συχνές υποτροπές ή υψηλός κίνδυνος μετάδοσης στον/στη σύντροφο.
Μείωση μετάδοσης: Η παρατεταμένη χορήγηση μειώνει την ασυμπτωματική αποβολή ιού και τον κίνδυνο μετάδοσης, χωρίς να την εκμηδενίζει.

Κλινικό Tip: Συνοδευτικά μέτρα (π.χ. προφυλακτικό, αποφυγή επαφής κατά την ενεργή φάση, ενημέρωση συντρόφου)
παραμένουν κρίσιμα ακόμη και με κατασταλτική αγωγή.

Επιχείλιος Έρπητας (HSV-1)

Η βαλακυκλοβίρη μειώνει τη διάρκεια των συμπτωμάτων (άλγος, ερύθημα, φυσαλίδες, εφελκίδες) όταν χορηγείται
νωρίς, κατά προτίμηση στα πρόδρομα συμπτώματα. Εναλλακτικά ή συμπληρωματικά χρησιμοποιούνται τοπικές κρέμες,
αλλά η συστηματική θεραπεία προσφέρει πιο σταθερό όφελος σε έντονες υποτροπές.

Στόχος: Μείωση διάρκειας βλαβών και κινδύνου μετάδοσης σε οικείες επαφές (π.χ. παιδιά, ανοσοκατεσταλμένοι).
Πότε να ξεκινήσει: Μόλις εμφανιστεί «μυρμήγκιασμα» ή καύσος στο χείλος.

Σημείωση: Αποφυγή κοινής χρήσης ποτηριών/κραγιόν και στενής επαφής με βρέφη ή ανοσοκατεσταλμένους κατά την ενεργό φάση.

Έρπητας Ζωστήρας (VZV)

Η συστηματική θεραπεία με βαλακυκλοβίρη είναι σημαντική, ιδίως σε ηλικιωμένους και ασθενείς με συνοσηρότητες,
διότι μειώνει τη διάρκεια του οξέος πόνου και ενδέχεται να περιορίσει τον κίνδυνο
μεθερπητικής νευραλγίας όταν ξεκινά εντός 72 ωρών από την έναρξη του εξανθήματος.

Οξεία φάση: Στόχος η ταχεία αναστολή πολλαπλασιασμού του VZV και η ανακούφιση από πόνο/καύσο.
Οφθαλμικός ζωστήρας: Επείγουσα αξιολόγηση από οφθαλμίατρο· απαιτείται άμεση συστηματική αγωγή.
Ανοσοκαταστολή: Χαμηλότερο όριο για έναρξη και εντατικοποίηση θεραπείας.

Κλινικό Tip: Συνδυασμός με αναλγητική στρατηγική (π.χ. παρακεταμόλη, νευροπαθηκά αναλγητικά)
συχνά απαιτείται για τον έλεγχο του πόνου.

Ανεμευλογιά (VZV)

Σε ενήλικες, εγκύους (κατά ένδειξη/ειδικά πρωτόκολλα) και σε άτομα υψηλού κινδύνου,
η βαλακυκλοβίρη μπορεί να μειώσει τη βαρύτητα και τη διάρκεια της νόσου. Στα παιδιά η συστηματική θεραπεία
εξετάζεται σε επιλεγμένες περιπτώσεις, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες.

Στόχος: Περιορισμός εξανθήματος, πυρετού και κινδύνου βακτηριακών επιμολύνσεων.
Χρονισμός: Καλύτερα όσο το δυνατόν πιο νωρίς από την έναρξη εξανθήματος/συμπτωμάτων.

Θυμήσου: Ο εμβολιασμός έναντι VZV μειώνει την επίπτωση και τις επιπλοκές—η αντιική θεραπεία δεν υποκαθιστά την πρόληψη.

Προφύλαξη σε Ανοσοκατεσταλμένους & Ειδικές Καταστάσεις

Η βαλακυκλοβίρη χρησιμοποιείται για δευτερογενή προφύλαξη υποτροπών HSV και για μείωση ιαιμίας/επιπλοκών
σε μεταμοσχευμένους ή άλλους ανοσοκατεσταλμένους, σύμφωνα με πρωτόκολλα του κέντρου θεραπείας.

Μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων/οργάνου: Μείωση κινδύνου αντιδραστηριοποιήσεων HSV/VZV.
HIV λοίμωξη: Μείωση συχνότητας και βαρύτητας επεισοδίων HSV—συντονισμός με ART και λοιπές προφυλάξεις.
Στενές επαφές υψηλού κινδύνου: Κατά περίπτωση, με στόχο τη μείωση μετάδοσης HSV (μαζί με προφυλακτικές πρακτικές).

Πρακτικό πλαίσιο: Τα πρωτόκολλα προφύλαξης διαφοροποιούνται ανά κέντρο·
απαιτείται εξατομίκευση δόσης βάσει νεφρικής λειτουργίας και συνοδών φαρμάκων.

Δοσολογία & Χορήγηση

Η βαλακυκλοβίρη διατίθεται σε δισκία 500 mg και 1000 mg.
Λόγω της υψηλότερης βιοδιαθεσιμότητας έναντι της ακυκλοβίρης, επιτρέπει λιγότερες ημερήσιες δόσεις
με ισοδύναμη αποτελεσματικότητα. Ακολουθούν οι τυπικές δοσολογίες ενηλίκων ανά ένδειξη
(εκτός αν ο ιατρός σας δώσει διαφορετικές οδηγίες).

Ένδειξη	Σχήμα	Συχνότητα	Διάρκεια	Σχόλια
Έρπητας γεννητικών οργάνων – 1ο επεισόδιο	1000 mg	2 φορές/ημέρα	7–10 ημέρες	Έναρξη το συντομότερο μετά την εμφάνιση βλαβών.
Έρπητας γεννητικών οργάνων – υποτροπές (επιδραστική θεραπεία)	500 mg	2 φορές/ημέρα	3 ημέρες	Έναρξη στα πρόδρομα συμπτώματα (μυρμήγκιασμα/κάψιμο). Εναλλακτικά: 1000 mg 1 φορά/ημέρα για 5 ημέρες.
Έρπητας γεννητικών οργάνων – κατασταλτική (suppressive)	500–1000 mg	1 φορά/ημέρα	Μακροχρόνια (επαναξιολόγηση ανά 6–12 μ.)	500 mg/ημ. συχνά επαρκούν σε ≤9 υποτροπές/έτος· 1000 mg/ημ. σε συχνότερες υποτροπές.
Μείωση μετάδοσης HSV σε ζευγάρια (discordant)	500 mg	1 φορά/ημέρα	Διαρκής, μαζί με προφυλάξεις	Μειώνει αλλά δεν μηδενίζει τη μετάδοση.
Επιχείλιος έρπητας (HSV-1)	2000 mg	2 δόσεις σε 1 ημέρα	1 ημέρα	2 γρ. στην έναρξη + 2 γρ. μετά ~12 ώρες (μόνο για 1 ημέρα).
Έρπητας ζωστήρας (VZV)	1000 mg	3 φορές/ημέρα	7 ημέρες	Ιδανικά έναρξη εντός 72 ωρών από το εξάνθημα. Επείγον σε οφθαλμικό ζωστήρα.
Ανεμευλογιά ενηλίκων	1000 mg	3 φορές/ημέρα	5–7 ημέρες	Έναρξη νωρίς στην πορεία της νόσου για μεγαλύτερο όφελος.
Προφύλαξη σε ανοσοκατεσταλμένους	Κατά περίπτωση (συνήθως 500–1000 mg)	1–2 φορές/ημέρα	Όσο διαρκεί ο κίνδυνος	Σύμφωνα με πρωτόκολλα κέντρου/μεταμόσχευσης· εξατομίκευση.

Σημαντικό: Οι δοσολογίες παραπάνω αφορούν ενηλίκους. Για παιδιά/εφήβους
απαιτείται παιδίατρος/λοιμωξιολόγος και ειδική τιτλοδότηση ανά ηλικία/βάρος και ένδειξη.

Ρύθμιση Δόσης σε Νεφρική Δυσλειτουργία (ΧΝΑ)

Η βαλακυκλοβίρη απεκκρίνεται κυρίως από τους νεφρούς· συνεπώς, σε μειωμένη νεφρική λειτουργία
οι δόσεις πρέπει να προσαρμόζονται με βάση το eGFR/CrCl και την ένδειξη.
Γενική αρχή: όσο χαμηλότερη η νεφρική λειτουργία, τόσο μειώνουμε τη δόση ή/και αραιώνουμε τα μεσοδιαστήματα.

eGFR/CrCl (mL/min)	Γενική προσαρμογή (ενδεικτικά)	Σχόλια
>= 50	Κανονική δόση	Χωρίς προσαρμογή.
30–49	Συνήθως ~50–75% της συνήθους έκθεσης	Συχνά αραίωση συχνότητας (π.χ. από 2x/ημ. σε 1x/ημ. ανά ένδειξη).
10–29	Περαιτέρω μείωση δόσης/αραίωση μεσοδιαστήματος	Προσαρμόστε ανά ένδειξη· αποφύγετε υψηλές «φορτωτικές» δόσεις.
< 10 ή Αιμοκάθαρση	Χαμηλές δόσεις, συχνά μετά την κάθαρση	Συντονισμός με νεφρολόγο· δώστε δόση μετά την συνεδρία HD όταν απαιτείται.

Πρακτικό tip: Παρακολουθήστε κλινικά και με εργαστηριακά (κρεατινίνη/eGFR)·
σε αφυδάτωση, ηλικιωμένους ή συγχορήγηση νεφροτοξικών (π.χ. ΜΣΑΦ), εξετάστε περαιτέρω μείωση ή πιο στενή παρακολούθηση.

Τρόπος Λήψης & Χρονοδότηση

Με ή χωρίς τροφή: Μπορεί να ληφθεί ανεξάρτητα από τα γεύματα.
Ενυδάτωση: Πίνετε επαρκή υγρά κατά τη διάρκεια της θεραπείας.
Έναρξη: Όσο πιο νωρίς τόσο καλύτερα: ιδίως σε επιχείλιο/γεννητικό έρπητα (στα πρόδρομα συμπτώματα) και σε ζωστήρα (εντός 72 ωρών).
Σταθερότητα ωραρίου: Κρατήστε σταθερά μεσοδιαστήματα (π.χ. κάθε 12 ώρες σε σχήμα BID).
Μην μασάτε/σπάτε: Εκτός αν το έχει επιβεβαιώσει ο φαρμακοποιός/ιατρός.

Ξεχασμένη Δόση

Αν ξεχάσετε μία δόση, λάβετε την μόλις το θυμηθείτε. Αν όμως πλησιάζει η ώρα της επόμενης,
παραλείψτε την χαμένη δόση και συνεχίστε στο κανονικό σας ωράριο. Μην διπλασιάζετε δόσεις.

Συμμόρφωση & Πρακτικά Βοηθήματα

Χρησιμοποιήστε υπενθυμίσεις στο κινητό για σταθερή λήψη.
Έχετε πάντα διαθέσιμες λίγες δόσεις για επιδραστική θεραπεία στα πρώτα συμπτώματα.
Συζητήστε με τον/την σύντροφο για μέτρα μείωσης μετάδοσης σε έρπητα γεννητικών οργάνων.

Αποποίηση: Οι πληροφορίες είναι γενικές και δεν υποκαθιστούν εξατομικευμένη ιατρική συμβουλή.
Ακολουθήστε πάντα τις οδηγίες του θεράποντα ιατρού και του επίσημου φύλλου οδηγιών προϊόντος.

Φαρμακοκινητική

Η βαλακυκλοβίρη είναι προφάρμακο της ακυκλοβίρης, σχεδιασμένο για βελτιωμένη
εντερική απορρόφηση και υψηλότερη βιοδιαθεσιμότητα. Μετά τη χορήγηση από το στόμα,
μετατρέπεται ταχέως σε ακυκλοβίρη και L-βαλίνη μέσω ηπατικών και εντερικών εστερασών.

Απορρόφηση

Η βαλακυκλοβίρη απορροφάται ταχέως από το γαστρεντερικό, αξιοποιώντας μεταφορείς πεπτιδίων
(π.χ. PEPT1) στο εντερικό επιθήλιο, χάρη στο L-βαλυλικό εστέρας.
Η ίδια η βαλακυκλοβίρη εμφανίζεται παροδικά στο πλάσμα (χαμηλά επίπεδα),
καθώς μετατρέπεται γρήγορα σε ακυκλοβίρη κατά το first-pass.
Ο χρόνος μέχρι τη μέγιστη συγκέντρωση (T_max) της ακυκλοβίρης μετά από δόση βαλακυκλοβίρης
είναι συνήθως ~1–2 ώρες.
Τροφή: Η πρόσληψη με γεύμα δεν επηρεάζει κλινικά σημαντικά την απορρόφηση—μπορεί να ληφθεί
με ή χωρίς φαγητό.

Κλινικό tip: Σε επιχείλιο/γεννητικό έρπητα, η έγκαιρη έναρξη (στα πρόδρομα συμπτώματα)
αξιοποιεί τη γρήγορη απορρόφηση και βελτιώνει το κλινικό όφελος.

Βιοδιαθεσιμότητα

Η από του στόματος βιοδιαθεσιμότητα της ακυκλοβίρης όταν χορηγείται ως βαλακυκλοβίρη είναι
πολλαπλάσια σε σχέση με την απευθείας ακυκλοβίρη
(τυπικά ~50–60% έναντι ~10–20% της σκέτης ακυκλοβίρης).
Η υψηλότερη βιοδιαθεσιμότητα επιτρέπει αραιότερα δοσολογικά σχήματα (π.χ. 1–3 δόσεις/ημέρα)
με διατήρηση ισοδύναμης έκθεσης.
Η αιχμή συγκέντρωσης της ακυκλοβίρης (C_max) μετά από συνήθεις δόσεις βαλακυκλοβίρης είναι
σαφώς υψηλότερη από την αντίστοιχη από του στόματος ακυκλοβίρη, με συγκρίσιμη ασφάλεια.

Γιατί έχει σημασία: Η καλύτερη βιοδιαθεσιμότητα μεταφράζεται σε
λιγότερες δόσεις, άρα καλύτερη συμμόρφωση, ιδιαίτερα σε κατασταλτική θεραπεία.

Κατανομή

Η ακυκλοβίρη κατανέμεται ευρέως στους ιστούς· ο όγκος κατανομής είναι κοντά στο
ολικό ύδωρ σώματος (ενδεικτικά ~0,6 L/kg).
Σύνδεση με πρωτεΐνες: Χαμηλή (περίπου 15%), άρα περιορισμένες φαρμακοκινητικές
αλληλεπιδράσεις μέσω μετατόπισης από πρωτεΐνες.
ΚΝΣ/ΕΝΥ: Επίπεδα στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό (~50% των αντίστοιχων πλάσματος),
γεγονός σημαντικό για τις ερπητικές νευρολοιμώξεις (σε ενδοφλέβιες χορηγήσεις ακυκλοβίρης κατά βάση).
Βιολογικά υγρά: Ανιχνεύεται σε σίελο, δάκρυα και υγρό φυσαλίδων—σχετικό με τη μεταδοτικότητα HSV/VZV.
Κύηση/γαλουχία: Περνά πλακούντα και σε μικρές ποσότητες στο μητρικό γάλα (βλ. ειδική ενότητα για
κλινική ερμηνεία).

Νεφρική Απέκκριση & Μεταβολισμός

Η ακυκλοβίρη αποβάλλεται κυρίως από τους νεφρούς ως αναλλοίωτη ουσία μέσω
σπειραματικής διήθησης και σωληναριακής έκκρισης.
Μικρό ποσοστό μεταβολίζεται σε 9-καρβοξυ-μεθοξυμεθυλογουανίνη (CMMG).
Η συσσώρευση CMMG σε βαριά ΧΝΑ έχει συσχετιστεί με νευρολογικές εκδηλώσεις
(σύγχυση, υπνηλία, σπάνια παραλήρημα/σπασμοί).
Ο μέσος χρόνος ημίσειας ζωής της ακυκλοβίρης σε φυσιολογική νεφρική λειτουργία είναι περίπου ~3 ώρες.
Σε σοβαρή νεφρική ανεπάρκεια, ο χρόνος ημίσειας ζωής παρατείνεται σημαντικά (πολλαπλάσιος,
π.χ. >10 ώρες), γι’ αυτό απαιτείται προσαρμογή δόσης.
Αιμοκάθαρση (HD): Απομακρύνει ουσιαστικό ποσοστό ακυκλοβίρης· συστήνεται χορήγηση δόσης
μετά την συνεδρία όταν απαιτείται θεραπεία.
Περιτοναϊκή κάθαρση (PD): Αφαιρεί μικρότερο ποσοστό—τιτλοδότηση εξατομικευμένα.

Προσοχή: Τα νεφροτοξικά ή που μειώνουν τη σωληναριακή απέκκριση (π.χ.
προβενεσίδη, ΜΣΑΦ, υψηλές δόσεις κυκλοσπορίνης/τακρόλιμους) μπορούν να αυξήσουν την έκθεση στην ακυκλοβίρη.

Επιδράσεις Ηλικίας & Χρόνιας Νεφρικής Νόσου (ΧΝΑ)

Ηλικιωμένοι: Συχνά μειωμένη νεφρική κάθαρση ακόμη και με «φυσιολογική» κρεατινίνη
(λόγω χαμηλής μυϊκής μάζας). Απαιτείται εκτίμηση eGFR και πιθανή μείωση δόσης.
Κίνδυνος αφυδάτωσης: Ηλικιωμένοι και ασθενείς με συνοσηρότητες διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο
οξείας νεφρικής βλάβης· συνιστάται επαρκής ενυδάτωση.
ΧΝΑ σταδίου 3–5: Απαιτείται προσαρμογή δόσης/συχνότητας (βλ. σχετικό πίνακα
στη Δοσολογία). Παρακολουθήστε για νευρολογικά συμπτώματα που υποδηλώνουν υπερδοσολογία (π.χ. σύγχυση).
Αιμοκάθαρση: Συγχρονίστε τις δόσεις με τις συνεδρίες· κατά κανόνα δόση μετά την HD.
Ηπατική δυσλειτουργία: Δεν επηρεάζει ουσιωδώς την απέκκριση της ακυκλοβίρης, αλλά μπορεί να
επηρεάσει την πρώιμη μετατροπή βαλακυκλοβίρης→ακυκλοβίρη. Συνήθως δεν απαιτούνται μεγάλες προσαρμογές.

Παράμετρος	Τιμή/Εύρος (ενδεικτικά)	Σχόλια
T_max (ακυκλοβίρη)	~1–2 ώρες	Μετά από από του στόματος βαλακυκλοβίρη.
Βιοδιαθεσιμότητα	~50–60%	Σημαντικά υψηλότερη vs per os ακυκλοβίρη (~10–20%).
Σύνδεση με πρωτεΐνες	Χαμηλή (~15%)	Μικρό δυναμικό εκτόπισης.
Κατανομή σε ΕΝΥ	~50% των επιπέδων πλάσματος	Σημαντικό για HSV νευρολοιμώξεις.
t_1/2 (φυσιολογικό eGFR)	~3 ώρες	Για την ακυκλοβίρη, το δραστικό μόριο.
t_1/2 (σοβαρή ΧΝΑ)	Πολλαπλάσια (>10 ώρες)	Απαιτεί προσαρμογή δόσης.
Οδός απέκκρισης	Νεφρική (αναλλοίωτη κυρίως)	Σπειραματική διήθηση + σωληναριακή έκκριση.

Σύνοψη: Η βαλακυκλοβίρη πετυχαίνει γρήγορα και αποτελεσματικά θεραπευτικά επίπεδα ακυκλοβίρης
χάρη στην εξαιρετική απορρόφηση του προφαρμάκου. Η νεφρική λειτουργία είναι ο καθοριστικός παράγοντας
για την κάθαρση και την ασφάλεια—η προσαρμογή δόσης σε ΧΝΑ είναι απαραίτητη.

Παρενέργειες & Ανεπιθύμητες Ενέργειες

Η βαλακυκλοβίρη διαθέτει γενικά καλό προφίλ ασφάλειας. Οι πιο συχνές ανεπιθύμητες
είναι ήπιες και αυτοπεριοριζόμενες (π.χ. κεφαλαλγία, ναυτία). Σοβαρές αντιδράσεις είναι σπάνιες και
εμφανίζονται κυρίως σε ηλικιωμένους, σε όσους έχουν μειωμένη νεφρική λειτουργία ή
λαμβάνουν υψηλές δόσεις/συγχορηγούμενα νεφροτοξικά φάρμακα.

Συχνές & Ήπιες Παρενέργειες

Κεφαλαλγία, ζάλη, κόπωση.
Γαστρεντερικές: ναυτία, κοιλιακό άλγος, έμετος, περιστασιακή διάρροια ή δυσκοιλιότητα.
Δερματικές: ήπιο εξάνθημα, κνησμός.
Εργαστηριακές: παροδική ήπια ↑ τρανσαμινασών χωρίς κλινική σημασία, συνήθως αναστρέψιμη.

Διαχείριση: Συνήθως δεν απαιτείται διακοπή. Διατηρήστε καλή ενυδάτωση,
λάβετε την επόμενη δόση κανονικά. Επικοινωνήστε με ιατρό αν τα συμπτώματα επιμένουν ή επιδεινώνονται.

Νευρολογικές/Νοητικές Εκδηλώσεις (σπανιότερες)

Εμφανίζονται κυρίως σε υπερδοσολογία ή ΧΝΑ (λόγω συσσώρευσης μεταβολιτών όπως CMMG),
και συνήθως είναι αναστρέψιμες μετά από διακοπή/διόρθωση δόσης:

Σύγχυση, υπνηλία, ανησυχία, διαταραχές συγκέντρωσης.
Παραίσθηση/ψευδαισθήσεις, αποπροσανατολισμός, σπάνια παραλήρημα.
Σπάνια σπασμοί ή επιδείνωση προϋπαρχόντων νευρολογικών διαταραχών.

Πρόληψη: Προσαρμόστε τη δόση βάσει eGFR, αποφύγετε αφυδάτωση,
ανασκοπήστε συγχορήγηση νεφροτοξικών. Σε συμπτώματα, επικοινωνήστε άμεσα με ιατρό.

Νεφρικές Ανεπιθύμητες

Η ακυκλοβίρη (δραστικό μόριο) απεκκρίνεται από τους νεφρούς. Σε προδιαθεσικούς παράγοντες μπορεί να προκληθεί:

Οξεία ↑ κρεατινίνης, μείωση GFR, δυσουρία/↓ διούρησης.
Κρυσταλλουρία/κρυσταλλική σωληναριακή βλάβη (πολύ πιο συχνά με ενδοφλέβια ακυκλοβίρη· σπάνια per os).

Κίνδυνος ↑ με αφυδάτωση, προϋπάρχουσα ΧΝΑ, υψηλές δόσεις, ταυτόχρονα ΜΣΑΦ, προβενεσίδη,
ή καλσινευρίνες (κυκλοσπορίνη/τακρόλιμους). Πρόληψη: επαρκή υγρά, σωστή τιτλοδότηση δόσης.

Δερματικές Αντιδράσεις & Υπερευαισθησία

Ήπιο εξάνθημα, κνίδωση, φωτοευαισθησία.
Αντιδράσεις υπερευαισθησίας με αγγειοοίδημα/βρογχόσπασμο είναι σπάνιες.
Σοβαρές δερματικές αντιδράσεις (SJS/TEN) είναι πολύ σπάνιες αλλά δυνητικά απειλητικές.

Ηπατικές & Αιματολογικές Εκδηλώσεις (ασυνήθεις–σπάνιες)

Παροδική ↑ τρανσαμινασών ή χολερυθρίνης χωρίς συμπτώματα.
Σπάνια θρομβοπενία ή λευκοπενία (συνήθως σε σοβαρή νόσο/ανοσοκαταστολή).
TTP/HUS: πολύ σπάνια, κυρίως σε βαριά ανοσοκατεσταλμένους.

Κατηγορία Συχνότητας*	Παραδείγματα	Τι να κάνω
Πολύ συχνές (≥1/10)	Κεφαλαλγία, ναυτία	Συνεχίστε, ενυδάτωση, ενημέρωση ιατρού αν επιμένει.
Συχνές (≥1/100–<1/10)	Κοιλιακό άλγος, έμετος/διάρροια, ζάλη, ήπιο εξάνθημα, παροδική ↑ τρανσαμινασών	Συμπτωματική αγωγή, ιατρός αν έντονα ή παρατεταμένα.
Όχι συχνές (≥1/1.000–<1/100)	Κνίδωση, φωτοευαισθησία, σύγχυση/υπνηλία (ιδίως σε ΧΝΑ), ήπια ↑ κρεατινίνης	Επικοινωνήστε με ιατρό, αξιολόγηση δόσης/eGFR.
Σπάνιες/πολύ σπάνιες (<1/1.000)	Οξεία νεφρική βλάβη, νευροτοξικότητα (παραλήρημα/σπασμοί), SJS/TEN, αναφυλαξία, TTP/HUS	Άμεση διακοπή & επείγουσα ιατρική βοήθεια.

* Οι κατηγορίες συχνότητας είναι ενδεικτικές και ενδέχεται να διαφέρουν ανά φύλλο οδηγιών/πληθυσμό.

🚩 Red Flags – Ζητήστε άμεσα ιατρική βοήθεια αν εμφανίσετε:

Έντονη υπνηλία, σύγχυση, παραλήρημα, σπασμούς.
Ξαφνική μείωση διούρησης, οίδημα, πόνο στη ράχη/πλευρά ή αιματουρία.
Εξάνθημα με φυσαλίδες/απολέπιση, σοβαρό εξάνθημα, στοματικές βλάβες (υποψία SJS/TEN).
Δυσκολία στην αναπνοή, αγγειοοίδημα (χείλη/γλώσσα/λαιμός), σημεία αναφυλαξίας.

Πρακτικά Βήματα σε Ανεπιθύμητη Ενέργεια

Ήπια συμπτώματα: συνεχίστε τη θεραπεία, ενυδάτωση, ενημερώστε τον ιατρό εάν επιμένουν >48–72 ώρες.
Σημεία νευροτοξικότητας ή νεφρικής δυσλειτουργίας: επικοινωνήστε άμεσα· απαιτείται έλεγχος δόσης/eGFR.
Σοβαρή αντίδραση ή red flag: διακόψτε το φάρμακο και αναζητήστε επείγουσα φροντίδα.
Αποφύγετε ταυτόχρονα ΜΣΑΦ/άλλα νεφροτοξικά χωρίς ιατρική οδηγία, αυξήστε τα υγρά.
Φαρμακοεπαγρύπνηση: ενημερώστε τον ιατρό σας και αναφέρετε περιστατικά στον εθνικό οργανισμό φαρμάκων (ΕΟΦ).

Σημείωση: Οι πληροφορίες είναι γενικές και δεν υποκαθιστούν εξατομικευμένη ιατρική συμβουλή.
Πάντα ακολουθείτε το φύλλο οδηγιών και τον/την θεράποντα ιατρό, ιδίως αν έχετε ΧΝΑ, είστε
ηλικιωμένος/η ή λαμβάνετε πολλά φάρμακα.

Αλληλεπιδράσεις με άλλα Φάρμακα

Η βαλακυκλοβίρη (προφάρμακο της ακυκλοβίρης) παρουσιάζει κυρίως
νεφρική αποβολή και χαμηλή σύνδεση με πρωτεΐνες. Συνεπώς, οι σημαντικότερες
αλληλεπιδράσεις είναι εκείνες που επηρεάζουν τη νεφρική κάθαρση ή αυξάνουν τον
κίνδυνο νεφροτοξικότητας/νευροτοξικότητας. Παρακάτω διακρίνονται σε:

Φαρμακοκινητικές (PK): επηρεάζουν την αποβολή από τα νεφρά (σπειραματική διήθηση/σωληναριακή έκκριση).
Φαρμακοδυναμικές (PD): αυξάνουν κοινές τοξικότητες (π.χ. νεφρική, νευρολογική) ή επηρεάζουν την κλινική αποτελεσματικότητα (π.χ. εμβόλια).

Φαρμακοκινητικές Αλληλεπιδράσεις (PK)

Προβενεσίδη: Αναστέλλει τη σωληναριακή έκκριση οργανικών ανιόντων →
αύξηση επιπέδων ακυκλοβίρης (AUC)· ενδεχομένως ↑ κίνδυνος ανεπιθυμήτων (ιδίως σε ΧΝΑ).
Σιμετιδίνη και άλλα φάρμακα που μειώνουν τη νεφρική κάθαρση:
ήπια–μέτρια αύξηση επιπέδων ακυκλοβίρης· συνήθως κλινικά ήπια, αλλά απαιτείται προσοχή σε ηλικιωμένους/ΧΝΑ.
Τενοφοβίρη/Αδεφοβίρη και άλλα που απεκκρίνονται μέσω OAT/MATE: πιθανή αθροιστική αύξηση έκθεσης και
νεφρικός κίνδυνος· παρακολούθηση eGFR, ενυδάτωση.
Μυκοφαινολάτη μοφετίλη: αμοιβαίες μεταβολές AUC (ακυκλοβίρη/MPAG) έχουν περιγραφεί· συνήθως
χωρίς σημαντική κλινική συνέπεια, αλλά σε ΧΝΑ απαιτείται προσοχή.
Λίθιο: και τα δύο απεκκρίνονται νεφρικά· περιγραφικές περιπτώσεις νευροτοξικότητας με συνδυασμό.
Έλεγχος λιθίου/συμπτωμάτων, επαρκής ενυδάτωση, σκέψη για προσαρμογή δόσης.
Μεθοτρεξάτη, τριμεθοπρίμη (και άλλα που ανταγωνίζονται σωληναριακή έκκριση):
πιθανή ↑ έκθεσης/τοξικότητας· κλινική παρακολούθηση, ειδικά σε ΧΝΑ/ηλικιωμένους.

Tip: Σε συνδυασμούς με φάρμακα που μοιράζονται νεφρικές μεταφορίνες (OAT1/3, MATE1/2-K),
προγραμματίστε έλεγχο κρεατινίνης/eGFR και εκπαιδεύστε τον ασθενή για ενυδάτωση.

Φαρμακοδυναμικές Αλληλεπιδράσεις (PD)

ΜΣΑΦ (π.χ. ιβουπροφαίνη, ναπροξένη, δικλοφενάκη):
↑ κίνδυνος οξείας νεφρικής βλάβης (αφυδάτωση/αγγειοσύσπαση προσαγωγών)
σε συνδυασμό με ακυκλοβίρη. Προτιμήστε παρακεταμόλη για αναλγησία όπου είναι δυνατόν.
Καλσινευρίνες (κυκλοσπορίνη/τακρόλιμους):
αθροιστική νεφροτοξικότητα· στενή παρακολούθηση νεφρικής λειτουργίας, προσαρμογή δόσεων.
Αμφοτερικίνη Β, αμινογλυκοσίδες, σκιαγραφικά σκιαστικά:
αυξημένος νεφρικός κίνδυνος σε ταυτόχρονη χρήση. Αποφύγετε συνδυασμούς όπου είναι εφικτό·
αν είναι απαραίτητοι, εντατική παρακολούθηση.
Αφυδάτωση/διουρητικά: έμμεση ↑ κινδύνου νεφρικής βλάβης/κρυσταλλουρίας —
εξασφαλίστε επαρκή ενυδάτωση.
Αντιρετροϊκά (π.χ. ριτοναβίρη-boosted σχήματα): όχι ισχυρή PK αλληλεπίδραση με ακυκλοβίρη,
αλλά επιβαρύνσεις στη νεφρική λειτουργία μπορεί να ενισχύσουν την τοξικότητα· να γίνεται παρακολούθηση.
Εμβόλια ανεμευλογιάς/ζωστήρα (ζωντανά εξασθενημένα):
αντιικά κατά HSV/VZV ενδέχεται να μειώσουν την αναπαραγωγή του εμβολιαστικού ιού και την ανοσολογική απάντηση·
συνιστάται διακοπή 24 ώρες πριν και αποφυγή για ~14 ημέρες μετά τον εμβολιασμό.
Το ανασυνδυασμένο εμβόλιο ζωστήρα (μη ζωντανό) δεν έχει αυτόν τον περιορισμό.

Κατηγορία/Φάρμακο	Μηχανισμός	Αναμενόμενο Αποτέλεσμα	Τι να κάνω
Προβενεσίδη	Αναστολή σωληναριακής έκκρισης	↑ AUC ακυκλοβίρης, τοξικότητα σε ΧΝΑ	Παρακολούθηση eGFR, σκέψη για μείωση δόσης
Σιμετιδίνη	Μείωση νεφρικής κάθαρσης	Ήπια ↑ επιπέδων	Προσοχή σε ηλικιωμένους/ΧΝΑ
ΜΣΑΦ	Αγγειοσύσπαση νεφρού/αφυδάτωση	↑ κίνδυνος οξείας ΝΒ	Αποφύγετε· προτιμήστε παρακεταμόλη
Κυκλοσπορίνη/Τακρόλιμους	Αθροιστική νεφροτοξικότητα	↑ κίνδυνος ΝΒ	Συχνός έλεγχος νεφρικής λειτουργίας
Τενοφοβίρη/Αδεφοβίρη	Ανταγωνισμός σωληναριακών μεταφορέων	Πιθανή ↑ έκθεσης/νεφρικού κινδύνου	Παρακολούθηση eGFR, ενυδάτωση
Μυκοφαινολάτη μοφετίλη	Μεταβολές AUC (ACV/MPAG)	Συνήθως ήσσονος σημασίας	Προσοχή σε ΧΝΑ· κλινική παρακολούθηση
Λίθιο	Νεφρική συνεξάρτηση κάθαρσης	Κίνδυνος νευροτοξικότητας	Έλεγχος επιπέδων λιθίου, ενυδάτωση
Αμφοτερικίνη Β/Αμινογλυκοσίδες	Αθροιστική νεφροτοξικότητα	↑ κίνδυνος ΝΒ	Αποφύγετε/στενή παρακολούθηση
Εμβόλιο VZV/ζωντανό ζωστήρα	Αντιικά καταστέλλουν τον εμβολιαστικό ιό	Μειωμένη ανοσοαπόκριση	Διακόψτε 24h πριν & 14 ημέρες μετά

Πρακτικές Οδηγίες & Παρακολούθηση

Λήψη ιστορικού φαρμάκων: ΜΣΑΦ, διουρητικά, ανοσοκατασταλτικά, αντιρετροϊκά, λιθίου κ.ά.
Έλεγχος eGFR πριν/κατά τη θεραπεία σε ηλικιωμένους ή με συνοσηρότητες.
Ενυδάτωση σε όλη τη διάρκεια της θεραπείας· εκπαιδεύστε τον ασθενή.
Αναλγησία: προτιμήστε παρακεταμόλη αντί ΜΣΑΦ, όταν είναι εφικτό.
Εμβολιασμοί: συντονίστε το χρονοδιάγραμμα με τον ιατρό (ιδίως για ζωντανά VZV/ζωστήρα).

Σημείωση: Οι αλληλεπιδράσεις ποικίλλουν ανά δόση, διάρκεια, eGFR και συννοσηρότητες.
Η παρούσα ενότητα παρέχει γενικές γραμμές — ακολουθείτε πάντα τις οδηγίες του θεράποντα ιατρού και τα επίσημα SmPC/φυλλάδια.

Βαλακυκλοβίρη στην Εγκυμοσύνη & Γαλουχία

Η χρήση της βαλακυκλοβίρης κατά την εγκυμοσύνη και τον θηλασμό αποτελεί σημαντικό πεδίο
κλινικής πρακτικής, καθώς ο έρπητας (HSV και VZV) μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές τόσο
στη μητέρα όσο και στο έμβρυο/νεογνό. Τα δεδομένα από μελέτες και καταγραφές χρήσης υποστηρίζουν
ικανοποιητικό προφίλ ασφάλειας, αλλά η χορήγηση γίνεται πάντα μετά από
αξιολόγηση κινδύνου–οφέλους από τον θεράποντα ιατρό.

Χρήση στην Εγκυμοσύνη

Κατηγορία FDA: Προηγουμένως Κατηγορία Β (δεν έδειξε τερατογένεση σε ζώα· επαρκή
ανθρώπινα δεδομένα καθησυχαστικά).
Μελέτες παρατήρησης σε χιλιάδες εγκύους με έκθεση σε ακυκλοβίρη/βαλακυκλοβίρη
δεν έδειξαν αύξηση κινδύνου για συγγενείς ανωμαλίες.
Κλινική χρήση:
- Σε υποτροπιάζοντα γεννητικό έρπητα: κατασταλτική αγωγή στο 3ο τρίμηνο
  μειώνει τον κίνδυνο υποτροπής στον τοκετό και την ανάγκη για καισαρική.
- Σε πρώτο επεισόδιο γεννητικού έρπητα στην κύηση: άμεση θεραπεία για μείωση
  ιαιμίας/μετάδοσης.
- Σε έκθεση σε VZV (ανεμευλογιά): σε μη ανοσοποιημένες εγκύους, η βαλακυκλοβίρη μπορεί να περιορίσει
  τη βαρύτητα και να μειώσει τον κίνδυνο επιπλοκών (π.χ. πνευμονία).

Κλινικό όφελος: Η θεραπεία μειώνει τον κίνδυνο
νεογνικού έρπητα, μιας σοβαρής λοίμωξης με υψηλή θνητότητα/νοσηρότητα.

Χρήση στη Γαλουχία

Η βαλακυκλοβίρη μετατρέπεται σε ακυκλοβίρη, η οποία απεκκρίνεται σε μικρές ποσότητες στο μητρικό γάλα.
Μελέτες δείχνουν ότι η έκθεση του βρέφους μέσω θηλασμού είναι
πολύ μικρότερη από τη θεραπευτική δόση που χορηγείται απευθείας σε νεογνά/βρέφη.
Θεωρείται ασφαλής κατά τη γαλουχία· δεν απαιτείται διακοπή θηλασμού όταν χορηγείται στη μητέρα.
Συνιστάται όμως παρακολούθηση του βρέφους για ασυνήθιστα συμπτώματα (π.χ. διάρροια, εξάνθημα).

Tip: Σε μητέρες με ενεργές βλάβες έρπητα στο στήθος, αποφεύγεται ο άμεσος θηλασμός
από το προσβεβλημένο στήθος μέχρι την πλήρη επούλωση (λόγω κινδύνου τοπικής μετάδοσης).

Κατάσταση	Ασφάλεια	Κλινικές Σημειώσεις
Εγκυμοσύνη	Ασφαλής (σύμφωνα με δεδομένα) – Κατηγορία Β	Κατασταλτική στο 3ο τρίμηνο για HSV· θεραπεία σε πρώτο επεισόδιο ή VZV έκθεση
Γαλουχία	Ασφαλής	Ελάχιστη διέλευση στο γάλα· αποφυγή θηλασμού από μολυσμένο στήθος

Σημείωση: Η χορήγηση κατά την εγκυμοσύνη/γαλουχία πρέπει να γίνεται
μόνο με ιατρική καθοδήγηση, με βάση την ένδειξη και τον κίνδυνο για μητέρα–νεογνό.

Βαλακυκλοβίρη στα Παιδιά

Η βαλακυκλοβίρη χρησιμοποιείται σε επιλεγμένες παιδιατρικές ενδείξεις για λοιμώξεις από
HSV-1/HSV-2 και VZV. Η τυπική παιδιατρική πρακτική διαφοροποιείται ανά χώρα/SmPC·
ακολουθείστε τις εθνικές οδηγίες και την κρίση ειδικού (παιδιάτρου/λοιμωξιολόγου).

Κεντρική ιδέα: Για πολλά παιδιατρικά σενάρια,
ακυκλοβίρη παραμένει η standard επιλογή (ειδικά στα μικρότερα παιδιά).
Η βαλακυκλοβίρη, με καλύτερη βιοδιαθεσιμότητα και λιγότερες δόσεις, είναι χρήσιμη σε μεγαλύτερα παιδιά/εφήβους
που καταπίνουν δισκία.

Κύριες Ενδείξεις (ανά ηλικιακή ομάδα)

Επιχείλιος έρπητας (HSV-1) στους εφήβους ≥12 ετών:
σχήμα «μίας ημέρας» όπως στους ενήλικες (βλ. δοσολογία).
Ανεμευλογιά (VZV) σε παιδιά 2–<18 ετών:
θεραπεία σε επιλεγμένες περιπτώσεις για μείωση διάρκειας/βάρους νόσου· καλύτερα εντός 24 ωρών από το εξάνθημα.
Έρπητας γεννητικών οργάνων (HSV-2/HSV-1) σε εφήβους:
συνήθως εκτός ενδείξεων (off-label)· εξετάζεται σε μεγαλύτερους εφήβους, κατά προτίμηση από ειδικό.
Έρπητας ζωστήρας σε εφήβους: σπάνιος· συχνά off-label,
με σχήματα παρόμοια των ενηλίκων σε συνεργασία με ειδικό.
Ανοσοκαταστολή/μεταμόσχευση: συνήθως προτιμάται ακυκλοβίρη·
η βαλακυκλοβίρη μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε εξατομικευμένα πρωτόκολλα κέντρων.

Δοσολογία – Παιδιατρικά Σχήματα

Ένδειξη	Ηλικία/Βάρος	Δόση	Συχνότητα	Διάρκεια	Σχόλια
Επιχείλιος έρπητας (HSV-1)	≥12 ετών	2000 mg	2 δόσεις / 1 ημέρα (0 & 12h)	1 ημέρα	Έναρξη στα πρόδρομα συμπτώματα· όχι >1 ημέρα θεραπείας.
Ανεμευλογιά (VZV)	2–<18 ετών	20 mg/kg/δόση (max 1000 mg ανά δόση)	3 φορές/ημέρα	5 ημέρες	Καλύτερα έναρξη εντός 24h από το εξάνθημα.
Έρπητας γεννητικών οργάνων – υποτροπές*	Έφηβοι	500 mg	2 φορές/ημέρα	3 ημέρες	*Off-label· προτεραιότητα σε εκτίμηση ειδικού.
Έρπητας γεννητικών οργάνων – 1ο επεισόδιο*	Έφηβοι	1000 mg	2 φορές/ημέρα	7–10 ημέρες	*Off-label· χαμηλό όριο για καλλιέργεια/NAAT & STD screening.
Έρπητας ζωστήρας*	Έφηβοι	1000 mg	3 φορές/ημέρα	7 ημέρες	*Off-label· έναρξη ιδανικά εντός 72h από εξάνθημα.

Σημ.: Οι παραπάνω δόσεις είναι ενδεικτικές και μπορεί να διαφοροποιούνται ανά SmPC/κατευθυντήριες οδηγίες.
Πάντα εξατομίκευση από ειδικό.

Γιγγοστοματίτιδα HSV σε μικρά παιδιά: κλασικά προτιμάται ακυκλοβίρη (per os).
Η βαλακυκλοβίρη μπορεί να εξεταστεί σε μεγαλύτερα παιδιά που καταπίνουν δισκία (off-label).

Νεογνά & Μικρά Βρέφη

Η νεογνική HSV λοίμωξη είναι επείγουσα κατάσταση με υψηλή θνητότητα/νοσηρότητα και
αντιμετωπίζεται με ενδοφλέβια ακυκλοβίρη σε νοσοκομείο.
Η βαλακυκλοβίρη per os δεν αποτελεί θεραπεία πρώτης γραμμής σε αυτόν τον πληθυσμό.

Χαμηλό όριο για νοσηλεία/IV θεραπεία σε ύποπτα βρέφη.
Συνδυασμός με έλεγχο για σήψη, μηνιγγοεγκεφαλίτιδα και λοιπές αιτίες πυρετού.

Προσαρμογή Δόσης σε Χρόνια Νεφρική Νόσο (ΧΝΑ)

Όπως και στους ενηλίκους, η ακυκλοβίρη (δραστικό μόριο) απεκκρίνεται κυρίως νεφρικά.
Σε παιδιά με μειωμένο eGFR/CrCl απαιτείται προσαρμογή δόσης/συχνότητας και στενή παρακολούθηση.

eGFR/CrCl (mL/min/1.73m²)	Γενική Προσέγγιση	Κλινικές Σημειώσεις
≥50	Συνήθη σχήματα	Χωρίς προσαρμογή.
30–49	Μείωση συχνότητας ή/και δόσης	Παρακολούθηση κρεατινίνης/υδάτωσης.
10–29	Σημαντική μείωση συνολικής ημερήσιας δόσης	Εξατομίκευση από νεφρολόγο/ειδικό.
<10 ή αιμοκάθαρση	Χαμηλές δόσεις, δόση συνήθως μετά την HD	Συντονισμός με νεφρολόγο· παρακολούθηση για νευροτοξικότητα.

Προσοχή: ΜΣΑΦ, αφυδάτωση και φάρμακα που μειώνουν τη σωληναριακή απέκκριση
αυξάνουν τον κίνδυνο οξείας ΝΒ/νευροτοξικότητας. Εκπαιδεύστε γονείς/εφήβους για επαρκή ενυδάτωση.

Μορφές & Θέματα Κατάποσης

Τα δισκία 500 mg/1000 mg είναι μεγάλα για μικρά παιδιά.
Εξετάζεται συγκρίσιμο παρασκεύασμα ακυκλοβίρης (υγρό) ή
εξατομικευμένο σκεύασμα (extemporaneous suspension) βαλακυκλοβίρης από φαρμακείο νοσοκομείου.
Μη μασάτε/σπάτε δισκία χωρίς επιβεβαίωση φαρμακοποιού. Η γεύση είναι έντονη/πικρή.
Ελέγξτε σωστή δόση σε mg/kg όταν χρησιμοποιείται suspension· δώστε σαφείς οδηγίες μέτρησης (mL).

Ασφάλεια & Παρακολούθηση στα Παιδιά

Συχνές ήπιες: κεφαλαλγία, ναυτία, κοιλιακό άλγος, κόπωση, περιστασιακό εξάνθημα.
Προσοχή σε νευροτοξικότητα (σύγχυση/υπνηλία, σπάνια σπασμοί) – υψηλότερος κίνδυνος σε ΧΝΑ/υπερδοσολογία.
Παρακολούθηση κρεατινίνης/eGFR σε παρατεταμένη χρήση ή σε ευάλωτους.
Εκπαίδευση για red flags: μειωμένη διούρηση, έντονη υπνηλία, σοβαρό εξάνθημα/στοματικές βλάβες.

Πρακτικές Οδηγίες για Γονείς/Εφήβους

Έγκαιρη έναρξη – ιδίως σε επιχείλιο έρπητα (πρόδρομα συμπτώματα) και ανεμευλογιά (≤24h).
Υγρά – διατηρήστε καλή ενυδάτωση σε όλη τη θεραπεία.
Αποφύγετε ΜΣΑΦ όταν είναι δυνατόν· προτιμήστε παρακεταμόλη για πυρετό/άλγος.
Συμμόρφωση – σταθερά μεσοδιαστήματα· ρυθμίστε υπενθυμίσεις.
Ξεχασμένη δόση – πάρτε την όταν το θυμηθείτε· αν πλησιάζει η επόμενη, παραλείψτε τη χαμένη. Όχι διπλή δόση.

Συμπέρασμα: Η βαλακυκλοβίρη είναι χρήσιμη σε μεγαλύτερα παιδιά/εφήβους για HSV/VZV,
με απλούστερα δοσολογικά σχήματα. Σε νεογνά/μικρά βρέφη και σε ανοσοκατεσταλμένους
απαιτείται στενή καθοδήγηση ειδικού. Η νεφρική λειτουργία καθορίζει την ασφάλεια/δοσολογία.

Βαλακυκλοβίρη & Νεφρική Λειτουργία

Η βαλακυκλοβίρη μετατρέπεται σε ακυκλοβίρη, η οποία απεκκρίνεται κυρίως
νεφρικά (σπειραματική διήθηση + σωληναριακή έκκριση). Συνεπώς, η νεφρική λειτουργία
καθορίζει την έκθεση στο φάρμακο και τον κίνδυνο νεφροτοξικότητας ή νευροτοξικότητας,
ιδίως σε ηλικιωμένους ή σε χρόνια νεφρική νόσο (ΧΝΑ).

Κύριοι Παράγοντες Κινδύνου για Ανεπιθύμητες στη Νεφρική Λειτουργία

Προϋπάρχουσα ΧΝΑ ή οξεία νεφρική βλάβη (AKI).
Αφυδάτωση, πυρετός, μειωμένη πρόσληψη υγρών.
Υψηλές δόσεις ή παρατεταμένα σχήματα χωρίς προσαρμογή.
Συγχορήγηση νεφροτοξικών (π.χ. ΜΣΑΦ, αμφοτερικίνη Β, αμινογλυκοσίδες, σκιαγραφικά).
Φάρμακα που μειώνουν σωληναριακή απέκκριση (π.χ. προβενεσίδη) ή μοιράζονται μεταφορείς (OAT/MATE).
Ηλικία (φυσιολογική μείωση GFR, χαμηλή μυϊκή μάζα «κρύβει» την κρεατινίνη).

Κλινικό σημείο: Νευρολογικά συμπτώματα (σύγχυση, υπνηλία, σπάνια σπασμοί) σε ασθενή με ΧΝΑ
συχνά υποδηλώνουν υπερέκθεση — ανασκοπήστε άμεσα δόση/eGFR & ενυδάτωση.

Αλγόριθμος Προσαρμογής Βάσει eGFR

Υπολογίστε eGFR/CrCl (CKD-EPI ή Cockcroft–Gault) και επιβεβαιώστε αν πρόκειται για ΧΝΑ ή AKI.
Κατατάξτε τον ασθενή:
- ≥50 mL/min: συνήθη σχήματα.
- 30–49 mL/min: συνήθως αραίωση συχνότητας (π.χ. από TID → BID, από BID → QD).
- 10–29 mL/min: περαιτέρω μείωση συχνότητας/δόσης (π.χ. QD με χαμηλότερη δόση).
- <10 mL/min ή αιμοκάθαρση: χαμηλές δόσεις, χρονοπρογραμματισμός μετά την HD.
Βελτιστοποιήστε την ενυδάτωση & αποφύγετε ΜΣΑΦ/νεφροτοξικά όπου γίνεται.
Παρακολουθήστε συμπτώματα και εργαστηριακά (κρεατινίνη, eGFR, ουρία). Προσαρμόστε εάν χρειαστεί.

Στόχος: Διατήρηση αποτελεσματικότητας με ελάχιστη τοξικότητα —
ρυθμίζουμε πρώτα τη συχνότητα, έπειτα τη δόση, ανάλογα με την ένδειξη.

Ένδειξη	Συνήθες σχήμα (eGFR ≥50)	eGFR 30–49	eGFR 10–29	eGFR <10 / HD	Σχόλια
Ζωστήρας (VZV)	1.000 mg TID × 7η	π.χ. 1.000 mg BID	π.χ. 1.000 mg QD	π.χ. 500 mg QD, δόση μετά την HD	Έναρξη ≤72h από εξάνθημα. Εξατομίκευση.
Γεννητικός HSV – 1ο επεισόδιο	1.000 mg BID × 7–10η	π.χ. 1.000 mg QD	π.χ. 500 mg QD	π.χ. 500 mg QD ή αραιότερα*	*Καθοδήγηση ειδικού σε βαριά ΧΝΑ.
Γεννητικός HSV – υποτροπή (επιδραστική)	500 mg BID × 3η	π.χ. 500 mg QD × 3η	π.χ. 500 mg QD × 2–3η	π.χ. 500 mg εφ’ ης ή QOD	Έναρξη στα πρόδρομα συμπτώματα.
Επιχείλιος HSV	2.000 mg × 2 δόσεις σε 1η	π.χ. 1.000 mg × 2	π.χ. 500 mg × 2	π.χ. 500 mg εφ’ ης	Μόνο 1 ημέρα θεραπείας.
Κατασταλτική (suppressive) HSV	500–1.000 mg QD	π.χ. 500 mg QD	π.χ. 500 mg QOD	π.χ. 500 mg κάθε 48–72h	Επανεκτίμηση ανά 6–12 μήνες.

Οι προσαρμογές είναι ενδεικτικές και ποικίλλουν ανά SmPC/πρωτόκολλο· να ακολουθούνται οι οδηγίες του θεράποντος.

Αιμοκάθαρση (HD) & Περιτοναϊκή Κάθαρση (PD)

HD: Η ακυκλοβίρη αφαιρείται σε σημαντικό ποσοστό — προτιμήστε χορήγηση μετά τη συνεδρία.
PD: Μικρότερη κάθαρση· απαιτείται εξατομίκευση και στενή παρακολούθηση.

Παρακολούθηση & Πρόληψη Νεφρικών Επιπλοκών

Βασική γραμμή: κρεατινίνη/eGFR πριν από θεραπεία σε ευάλωτους ασθενείς.
Υγρά: επαρκής ενυδάτωση καθ’ όλη τη διάρκεια (ιδίως σε πυρετό/έμετο/διάρροια).
Αποφύγετε ΜΣΑΦ όπου είναι δυνατόν· για άλγος προτιμήστε παρακεταμόλη.
Επανέλεγχος: κρεατινίνη σε 3–7 ημέρες για ζωστήρα ή παρατεταμένα σχήματα, νωρίτερα αν συμπτώματα.
Εκπαίδευση: ενημέρωση για μειωμένη διούρηση, οσφυαλγία, αιματουρία, υπνηλία/σύγχυση.

Σπάνια κρυσταλλουρία έχει περιγραφεί κυρίως με IV ακυκλοβίρη. Με από του στόματος βαλακυκλοβίρη
ο κίνδυνος είναι χαμηλός, αλλά η ενυδάτωση παραμένει βασικό προληπτικό μέτρο.

Πρακτικά Σενάρια

Σενάριο 1: 68 ετών, eGFR 58 mL/min, ζωστήρας →
τυπικό σχήμα (1.000 mg TID × 7η), έντονη σύσταση για ενυδάτωση και αποφυγή ΜΣΑΦ.

Σενάριο 2: 72 ετών, eGFR 35 mL/min, υποτροπή γεννητικού HSV →
αραίωση συχνότητας (π.χ. από 500 mg BID σε 500 mg QD × 3η), επανέλεγχος κρεατινίνης.

Σενάριο 3: ΧΝΑ σταδίου 4 (eGFR 20 mL/min), επιχείλιος HSV →
μειωμένη συνολική δόση για το σχήμα της 1ης ημέρας (π.χ. 500–1.000 mg × 2),
με ιατρική καθοδήγηση και στενή παρακολούθηση.

🚩 Red Flags (Νεφρολογικά):

Απότομη μείωση διούρησης, οίδημα, οσφυαλγία/πλευρικός πόνος.
Αιματουρία, έντονη ναυτία/έμετος με αδυναμία λήψης υγρών.
Νευρολογικά: σύγχυση, υπνηλία, παραισθήσεις, σπάνια σπασμοί (υποψία υπερέκθεσης).

Αποποίηση: Οι προσαρμογές δόσης είναι ενδεικτικές και εξαρτώνται από ένδειξη, ηλικία,
συννοσηρότητες και επίσημα πρωτόκολλα/SmPC. Ακολουθείτε πάντα την καθοδήγηση του θεράποντος ιατρού.

Βαλακυκλοβίρη σε Ηλικιωμένους

Στους ηλικιωμένους ασθενείς, η χρήση της βαλακυκλοβίρης απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή λόγω
της συχνότερης μείωσης της νεφρικής λειτουργίας, της πιθανής αφυδάτωσης και της πολυφαρμακίας.
Παρότι το φάρμακο έχει γενικά καλό προφίλ ασφάλειας, ο κίνδυνος νευροτοξικότητας και
νεφροτοξικότητας αυξάνεται όταν δεν γίνεται προσαρμογή δόσης με βάση το eGFR.

Ιδιαίτερες Ευπάθειες στον Ηλικιωμένο

«Κρυμμένη» ΧΝΑ: χαμηλή μυϊκή μάζα μπορεί να δίνει «φυσιολογική» κρεατινίνη αλλά μειωμένο eGFR.
Αφυδάτωση/κακή πρόσληψη υγρών: πυρετός, διουρητικά, γαστρεντερικά συμπτώματα επιδεινώνουν τον κίνδυνο AKI.
Πολυφαρμακία: ΜΣΑΦ, προβενεσίδη, καλσινευρίνες, αμινογλυκοσίδες κ.ά. αυξάνουν νεφρικό κίνδυνο (βλ. Αλληλεπιδράσεις).
Ευαλωτότητα ΚΝΣ: σύγχυση, υπνηλία, παραλήρημα σε υπερέκθεση/ΧΝΑ (βλ. Παρενέργειες).
Πτώσεις/αστάθεια: δευτερογενώς από ζάλη, καταβολή, διαταραχές ύπνου.

Δοσολογικές Αρχές & Ενυδάτωση

Υπολογισμός eGFR/CrCl (CKD-EPI ή Cockcroft–Gault) πριν την έναρξη και σε σχήματα >3–5 ημερών.
Προσαρμογή συχνότητας/δόσης βάσει eGFR (βλ. Βαλακυκλοβίρη & Νεφρική Λειτουργία).
Ενυδάτωση: συστήστε επαρκή πρόσληψη υγρών, ιδίως σε πυρετό/έμετο/διάρροια.
Αναλγησία σε ζωστήρα: προτιμήστε παρακεταμόλη· αποφύγετε ΜΣΑΦ όπου είναι δυνατόν.

Κλινικό tip: Σε ζωστήρα, η έναρξη εντός 72 ωρών από το εξάνθημα μειώνει πόνο/επιπλοκές.

Κατάσταση	Τι ελέγχω	Πότε	Τι κάνω αν είναι παθολογικό
Έναρξη θεραπείας	Κρεατινίνη, eGFR, φάρμακα (ΜΣΑΦ, διουρητικά, ανοσοκατασταλτικά)	Πριν την 1η δόση	Προσαρμογή δόσης/συχνότητας, εναλλακτική αναλγησία
Σχήματα 5–7 ημερών (π.χ. ζωστήρας)	Κρεατινίνη/eGFR, συμπτώματα ΚΝΣ	Ημέρα 3–5 ή νωρίτερα αν συμπτώματα	Μείωση δόσης/αραίωση μεσοδιαστήματος, ενυδάτωση
Κατασταλτική αγωγή HSV	eGFR, ανάγκη συνέχισης	Κάθε 6–12 μήνες	Τιτλοδότηση στη χαμηλότερη αποτελεσματική δόση

Έγκαιρη Αναγνώριση Τοξικότητας

Νευρολογικά: νέα σύγχυση, υπνηλία, αποπροσανατολισμός, σπάνια σπασμοί → υποψία υπερέκθεσης.
Νεφρικά: μείωση διούρησης, οσφυαλγία/πλευρικός πόνος, αιματουρία.
Γαστρεντερικά/δέρμα: επίμονη ναυτία/έμετος με αδυναμία λήψης υγρών· σοβαρό εξάνθημα.

🚩 Red flags: έντονη σύγχυση/παραισθήσεις, σπασμοί, απότομη μείωση διούρησης, σοβαρό φλυκταινώδες εξάνθημα.
Διακόψτε και ζητήστε επείγουσα εκτίμηση.

Πολυφαρμακία & Αλληλεπιδράσεις

Ανασκοπήστε συστηματικά την αγωγή: ΜΣΑΦ, προβενεσίδη,
κυκλοσπορίνη/τακρόλιμους, τενοφοβίρη, αμινογλυκοσίδες,
διουρητικά. Συνδυασμοί αυτοί αυξάνουν τον κίνδυνο τοξικότητας.
Δείτε αναλυτικά την ενότητα Αλληλεπιδράσεις.

Πρόβλημα	Πιθανή αιτία	Άμεση ενέργεια	Επόμενα βήματα
Νέα σύγχυση/υπνηλία	Υπερέκθεση (χαμηλό eGFR, αφυδάτωση, αλληλεπιδράσεις)	Διακοπή φαρμάκου, ενυδάτωση	Έλεγχος κρεατινίνης/eGFR, επανέναρξη με μειωμένη δόση εφόσον χρειαστεί
Μείωση διούρησης/οσφυαλγία	Οξεία νεφρική βλάβη, κρυσταλλουρία (σπάνια per os)	Διακοπή, υγρά	Εργαστηριακός έλεγχος, αποφυγή ΜΣΑΦ/νεφροτοξικών
Επίμονος πόνος ζωστήρα	Καθυστερημένη έναρξη, ανεπαρκής αναλγησία	Βέλτιστη αναλγησία (παρακεταμόλη ± νευροπαθηκά)	Επανεκτίμηση eGFR/δοσολογίας, παραπομπή αν εμμένει

Εκπαίδευση Ασθενούς

Πίνετε αρκετά υγρά και κρατήστε σταθερά μεσοδιαστήματα δόσεων.
Αποφύγετε ΜΣΑΦ για άλγος· προτιμήστε παρακεταμόλη όπου είναι κατάλληλο.
Αν παρουσιαστεί σύγχυση/υπνηλία ή μείωση διούρησης, επικοινωνήστε άμεσα με ιατρό.
Μη διπλασιάζετε δόσεις σε περίπτωση ξεχασμένης δόσης (βλ. σχετική ενότητα).

Σύνοψη: Στον ηλικιωμένο, η ασφάλεια της βαλακυκλοβίρης εξαρτάται από
σωστή εκτίμηση eGFR, ενυδάτωση, αποφυγή αλληλεπιδράσεων και έγκαιρη αναγνώριση συμπτωμάτων.

Βαλακυκλοβίρη & Νεφρική Λειτουργία

Κύριοι Παράγοντες Κινδύνου για Ανεπιθύμητες στη Νεφρική Λειτουργία

Προϋπάρχουσα ΧΝΑ ή οξεία νεφρική βλάβη (AKI).
Αφυδάτωση, πυρετός, μειωμένη πρόσληψη υγρών.
Υψηλές δόσεις ή παρατεταμένα σχήματα χωρίς προσαρμογή.
Συγχορήγηση νεφροτοξικών (π.χ. ΜΣΑΦ, αμφοτερικίνη Β, αμινογλυκοσίδες, σκιαγραφικά).
Φάρμακα που μειώνουν σωληναριακή απέκκριση (π.χ. προβενεσίδη) ή μοιράζονται μεταφορείς (OAT/MATE).
Ηλικία (φυσιολογική μείωση GFR, χαμηλή μυϊκή μάζα «κρύβει» την κρεατινίνη).

Αλγόριθμος Προσαρμογής Βάσει eGFR

Υπολογίστε eGFR/CrCl (CKD-EPI ή Cockcroft–Gault) και επιβεβαιώστε αν πρόκειται για ΧΝΑ ή AKI.
Κατατάξτε τον ασθενή:
- ≥50 mL/min: συνήθη σχήματα.
- 30–49 mL/min: συνήθως αραίωση συχνότητας (π.χ. από TID → BID, από BID → QD).
- 10–29 mL/min: περαιτέρω μείωση συχνότητας/δόσης (π.χ. QD με χαμηλότερη δόση).
- <10 mL/min ή αιμοκάθαρση: χαμηλές δόσεις, χρονοπρογραμματισμός μετά την HD.
Βελτιστοποιήστε την ενυδάτωση & αποφύγετε ΜΣΑΦ/νεφροτοξικά όπου γίνεται.
Παρακολουθήστε συμπτώματα και εργαστηριακά (κρεατινίνη, eGFR, ουρία). Προσαρμόστε εάν χρειαστεί.

Ένδειξη	Συνήθες σχήμα (eGFR ≥50)	eGFR 30–49	eGFR 10–29	eGFR <10 / HD	Σχόλια
Ζωστήρας (VZV)	1.000 mg TID × 7η	π.χ. 1.000 mg BID	π.χ. 1.000 mg QD	π.χ. 500 mg QD, δόση μετά την HD	Έναρξη ≤72h από εξάνθημα. Εξατομίκευση.
Γεννητικός HSV – 1ο επεισόδιο	1.000 mg BID × 7–10η	π.χ. 1.000 mg QD	π.χ. 500 mg QD	π.χ. 500 mg QD ή αραιότερα*	*Καθοδήγηση ειδικού σε βαριά ΧΝΑ.
Γεννητικός HSV – υποτροπή (επιδραστική)	500 mg BID × 3η	π.χ. 500 mg QD × 3η	π.χ. 500 mg QD × 2–3η	π.χ. 500 mg εφ’ ης ή QOD	Έναρξη στα πρόδρομα συμπτώματα.
Επιχείλιος HSV	2.000 mg × 2 δόσεις σε 1η	π.χ. 1.000 mg × 2	π.χ. 500 mg × 2	π.χ. 500 mg εφ’ ης	Μόνο 1 ημέρα θεραπείας.
Κατασταλτική (suppressive) HSV	500–1.000 mg QD	π.χ. 500 mg QD	π.χ. 500 mg QOD	π.χ. 500 mg κάθε 48–72h	Επανεκτίμηση ανά 6–12 μήνες.

Αιμοκάθαρση (HD) & Περιτοναϊκή Κάθαρση (PD)

HD: Η ακυκλοβίρη αφαιρείται σε σημαντικό ποσοστό — προτιμήστε χορήγηση μετά τη συνεδρία.
PD: Μικρότερη κάθαρση· απαιτείται εξατομίκευση και στενή παρακολούθηση.

Παρακολούθηση & Πρόληψη Νεφρικών Επιπλοκών

Βασική γραμμή: κρεατινίνη/eGFR πριν από θεραπεία σε ευάλωτους ασθενείς.
Υγρά: επαρκής ενυδάτωση καθ’ όλη τη διάρκεια (ιδίως σε πυρετό/έμετο/διάρροια).
Αποφύγετε ΜΣΑΦ όπου είναι δυνατόν· για άλγος προτιμήστε παρακεταμόλη.
Επανέλεγχος: κρεατινίνη σε 3–7 ημέρες για ζωστήρα ή παρατεταμένα σχήματα, νωρίτερα αν συμπτώματα.
Εκπαίδευση: ενημέρωση για μειωμένη διούρηση, οσφυαλγία, αιματουρία, υπνηλία/σύγχυση.

Πρακτικά Σενάρια

🚩 Red Flags (Νεφρολογικά):

Απότομη μείωση διούρησης, οίδημα, οσφυαλγία/πλευρικός πόνος.
Αιματουρία, έντονη ναυτία/έμετος με αδυναμία λήψης υγρών.
Νευρολογικά: σύγχυση, υπνηλία, παραισθήσεις, σπάνια σπασμοί (υποψία υπερέκθεσης).

Κλινικές Μελέτες & Αποτελεσματικότητα

Η βαλακυκλοβίρη (προφάρμακο της ακυκλοβίρης) έχει αξιολογηθεί εκτενώς σε τυχαίες, διπλά-τυφλές
κλινικές δοκιμές και μελέτες πραγματικού κόσμου σε κοινές ιογενείς λοιμώξεις από HSV-1/HSV-2 και
VZV. Κατωτέρω συνοψίζονται τα κυριότερα ευρήματα ανά κλινικό σενάριο, με έμφαση σε χρονισμό έναρξης,
μείωση συμπτωμάτων/υποτροπών και επιδράσεις στη μετάδοση/αποβολή του ιού.

Key takeaways:

Όσο νωρίτερα ξεκινά η θεραπεία (πρόδρομα/≤72h στο ζωστήρα), τόσο μεγαλύτερο το κλινικό όφελος.
Σε επεισοδιακή θεραπεία HSV, η βαλακυκλοβίρη είναι τουλάχιστον ισοδύναμη της ακυκλοβίρης και πιο εύχρηστη (λιγότερες δόσεις).
Σε κατασταλτική αγωγή HSV-2, μειώνει υποτροπές, αποβολή ιού και κίνδυνο μετάδοσης.
Στον έρπητα ζωστήρα, επιταχύνει την ύφεση πόνου & βλαβών· τα δεδομένα για PHN είναι μικτά, με οφέλη σε κάποιες μελέτες.

Γεννητικός Έρπητας (HSV-2/HSV-1)

Επεισοδιακή θεραπεία – 1ο επεισόδιο & υποτροπές

Τυφλές RCT δείχνουν ότι βαλακυκλοβίρη BID για βραχεία διάρκεια είναι εξίσου αποτελεσματική με ακυκλοβίρη 5×/ημέρα για ταχύτερη ύφεση βλαβών, πόνου και ιοαποβολής, με πλεονέκτημα τη συμμόρφωση. :contentReference[oaicite:0]{index=0}
Εναλλακτικά σχήματα OD vs BID για υποτροπές έχουν δείξει κλινική ισοδυναμία για ίαση/πόνο όταν η θεραπεία εκκινεί άμεσα στα πρόδρομα. :contentReference[oaicite:1]{index=1}
Οι κατευθυντήριες οδηγίες επισημαίνουν ότι τα ακυκλοβίρη/βαλακυκλοβίρη/φαμκυκλοβίρη είναι ισοδύναμα στην επεισοδιακή θεραπεία, αρκεί να αρχίσουν εντός 24 ωρών από την έναρξη βλαβών/προδρόμων. :contentReference[oaicite:2]{index=2}

Κατασταλτική αγωγή & μετάδοση

Σε ζευγάρια ασύμφωνα για HSV-2, 500 mg άπαξ ημερησίως για 8 μήνες μείωσαν:
- Τη συμπτωματική μετάδοση: 4/743 vs 16/741 (HR 0,25, 95% CI 0,08–0,75).
- Τη συνολική απόκτηση HSV-2: 1,9% vs 3,6% (HR 0,52, 95% CI 0,27–0,99).
- Τη ιοαποβολή: 2,9% vs 10,8% των ημερών. :contentReference[oaicite:3]{index=3}
Κατασταλτικές δόσεις (π.χ. 1 g/ημ.) μειώνουν επίσης τη συνολική αποβολή HSV-2 σε ανοσοεπαρκείς με υποτροπές. :contentReference[oaicite:4]{index=4}

Πρακτικά: Δώστε συνταγή «stand-by» για άμεση έναρξη στα πρόδρομα. Συζητήστε για κατασταλτική αγωγή όταν οι υποτροπές είναι συχνές/βαριές ή όταν υπάρχει στόχος μείωσης μετάδοσης. :contentReference[oaicite:5]{index=5}

Επιχείλιος Έρπητας (HSV-1)

Δύο μεγάλες, τυχαιοποιημένες μελέτες υποστήριξαν το σχήμα «μίας ημέρας» (2 g × 2 δόσεις μέσα σε 12h στην πρώτη ημέρα),
με μείωση ~1 ημέρας στη διάρκεια επεισοδίου και ταχύτερη επούλωση & ύφεση πόνου έναντι εικονικού. Το όφελος
είναι μέγιστο όταν η λήψη γίνεται στα πρόδρομα. :contentReference[oaicite:6]{index=6}

Σημείωση: Το σχήμα 2 ημερών δεν υπερείχε του 1-ημέρας—προτιμήστε την απλούστερη αγωγή. :contentReference[oaicite:7]{index=7}

Έρπητας Ζωστήρας (VZV)

Τα αντιιικά (ακυκλοβίρη/βαλακυκλοβίρη/φαμκυκλοβίρη) μειώνουν τη βαρύτητα και τη διάρκεια του οξέος επεισοδίου όταν δοθούν
≤72 ώρες από την εμφάνιση εξανθήματος. :contentReference[oaicite:8]{index=8}
Σε RCT, η βαλακυκλοβίρη οδήγησε σε ταχύτερη πλήρη ύφεση πόνου (π.χ. 44 vs 51 ημέρες έναντι ακυκλοβίρης). :contentReference[oaicite:9]{index=9}
Σύγχρονες ανασκοπήσεις/μετα-αναλύσεις δείχνουν ότι η βαλακυκλοβίρη μπορεί να είναι από τα πιο αποτελεσματικά σχήματα για
ανακούφιση πόνου στις 28–30 ημέρες, με ανάμικτα δεδομένα για επίδραση στην μεθερπητική νευραλγία (PHN). :contentReference[oaicite:10]{index=10}

Χρονισμός: Η έναρξη όσο το δυνατόν νωρίτερα (<72h) είναι κρίσιμη για την ανακούφιση πόνου/επιτάχυνση ίασης. :contentReference[oaicite:11]{index=11}

Ειδικοί Πληθυσμοί & Ενδείξεις Ετικέτας

Η επίσημη τεκμηρίωση (SmPC/label) επιβεβαιώνει ενδείξεις σε ζωστήρα, γεννητικό HSV (θεραπεία/καταστολή) και
επιχείλιο HSV ≥12 ετών, με έμφαση στην έγκαιρη έναρξη. :contentReference[oaicite:12]{index=12}
Σε ανοσοκατασταλμένους, τα οφέλη τεκμηριώνονται κυρίως με ακυκλοβίρη· η βαλακυκλοβίρη χρησιμοποιείται σε επιλεγμένα πρωτόκολλα,
κατά κανόνα με προσαρμογές και στενή παρακολούθηση. (Παραπομπή σε SmPC/μονογραφίες.) :contentReference[oaicite:13]{index=13}

Σύγκριση με Ακυκλοβίρη & Φαμκυκλοβίρη

Για επεισοδιακή θεραπεία γεννητικού HSV, οι τρεις επιλογές θεωρούνται ισοδύναμες σε αποτελεσματικότητα—η
βαλακυκλοβίρη πλεονεκτεί σε απλούστερη δοσολογία. :contentReference[oaicite:14]{index=14}
Στον ζωστήρα, η βαλακυκλοβίρη προσφέρει τουλάχιστον συγκρίσιμη αποτελεσματικότητα με ακυκλοβίρη και μπορεί να
επιταχύνει την ύφεση πόνου, με παρόμοια αποτελεσματικότητα με φαμκυκλοβίρη. :contentReference[oaicite:15]{index=15}

Ένδειξη	Τι δείχνουν οι μελέτες	Κλινικό μήνυμα	Κρίσιμα δεδομένα
Γεννητικός HSV – επεισοδιακή	VACV BID ~ ACV 5×/ημέρα για ίαση/πόνο/ιοαποβολή	Έναρξη <24h από πρόδρομα· άνεση δοσολογίας	RCT ισοδυναμίας/ανωτερότητας συμμόρφωσης :contentReference[oaicite:16]{index=16}
Γεννητικός HSV – κατασταλτική	↓ Υποτροπές, ↓ ιοαποβολή, ↓ μετάδοση	Σκεφτείτε 500 mg QD σε ζευγάρια ασύμφωνα/συχνές υποτροπές	HR 0,25 (συμπτ. μετάδοση), HR 0,52 (συνολική απόκτηση); 2,9% vs 10,8% ημέρες ιοαποβολής :contentReference[oaicite:17]{index=17}
Επιχείλιος HSV	Σχήμα 1 ημέρας μειώνει διάρκεια/πόνο ≈1 ημέρα	Δώστε «stand-by»· λήψη στα πρόδρομα	Δύο RCT με στατιστικά σημαντική μείωση χρόνου :contentReference[oaicite:18]{index=18}
Έρπητας ζωστήρας	↓ Βαρύτητα & διάρκεια οξέος, πιθανή ↓ πόνος vs ACV	Έναρξη ≤72h–ιδανικά εντός 48h	44 vs 51 ημέρες μέχρι ύφεση πόνου· meta-analyses υποστηρικτικές :contentReference[oaicite:19]{index=19}

Πώς «μεταφράζονται» τα δεδομένα στην πράξη

Δώστε οδηγίες άμεσης έναρξης στους ασθενείς με ιστορικό HSV (πρόδρομα συμπτώματα = ξεκινώ).
Επιλέξτε κατασταλτική αγωγή όταν οι υποτροπές είναι συχνές/βαριές ή υπάρχει στόχος μείωσης μετάδοσης.
Στον ζωστήρα, μη χάνετε το παράθυρο ≤72h· έμφαση στην αναλγησία και στην πρόληψη νευροπαθητικού πόνου.
Προσαρμόστε δόση σε ΧΝΑ/ηλικιωμένους· η αποτελεσματικότητα δεν απαιτεί «υπερθεραπεία», αλλά σωστό χρονισμό.

Συμπέρασμα: Η βαλακυκλοβίρη είναι αποτελεσματική σε HSV/VZV όταν χορηγείται έγκαιρα,
προσφέρει απλούστερα σχήματα με ισοδύναμη ή ανώτερη κλινική απόδοση έναντι εναλλακτικών σε συγκεκριμένα τελικά σημεία,
και στην κατασταλτική αγωγή μειώνει αποδεδειγμένα την ιοαποβολή και τον κίνδυνο μετάδοσης.

Παραπομπές επιλεγμένων ευρημάτων: κατασταλτική & μετάδοση (NEJM 2004), επιχείλιος HSV «1-day» (Spruance 2003),
ζωστήρας – οδηγίες & RCT (AAFP 2017/2011), δίκτυο μετα-ανάλυσης πόνου (Pain Physician 2023), CDC STI Guidelines (2021+),
επίσημα SmPC/Labels (GSK/US FDA/EMA).

Δοσολογικά Σχήματα & Αλγόριθμοι (Quick Reference)

Βασικά δισκία

500 mg & 1000 mg. Λήψη με/χωρίς τροφή. Τονίστε ενυδάτωση.

Κρίσιμος χρονισμός

HSV: ξεκινώ στα πρόδρομα. Zoster: ≤ 72 ώρες από εξάνθημα.

Ενήλικες – Σύντομα Σχήματα ανά Ένδειξη

Ένδειξη	Δόση	Συχνότητα	Διάρκεια	Κλειδί επιτυχίας
Γεννητικός HSV – 1ο επεισόδιο	1000 mg	BID	7–10 ημ.	Έναρξη νωρίς· STD screen όπου δέον.
Γεννητικός HSV – υποτροπή (επιδραστική)	500 mg	BID	3 ημ.	Λήψη στα πρόδρομα· «stand-by» συνταγή.
Κατασταλτική HSV	500–1000 mg	QD	Μήνες–έτη	Επανεκτίμηση κάθε 6–12 μ.
Μείωση μετάδοσης HSV (ζευγάρια ασύμφωνα)	500 mg	QD	Συνεχής	Μαζί με προφυλάξεις/εκπαίδευση.
Επιχείλιος HSV (≥12 ετών)	2000 mg	×2 δόσεις/1η	1 ημέρα	Δόση 0h & 12h στα πρόδρομα.
Έρπητας ζωστήρας	1000 mg	TID	7 ημ.	Έναρξη ≤72h + αναλγησία.

Αλγόριθμος Απόφασης (Adults)

Επιβεβαίωση ένδειξης → HSV (labialis/genitalis) ή VZV (zoster).
Χρονισμός → Πρόδρομα/≤72h; αν ναι, προχωράς σε επεισοδιακό σχήμα.
eGFR → ≥50 κανονικά· 30–49 αραίωση· 10–29 περαιτέρω μείωση· <10/HD εξατομίκευση.
Αλληλεπιδράσεις/νεφροτοξικά → αποφυγή ΜΣΑΦ, έλεγχος συνοδών (κυκλοσπορίνη/τακρόλιμους, λίθιο κ.ά.).
Εκπαίδευση → ενυδάτωση, missed dose, red flags, stand-by για υποτροπές.

Γρήγορη Ματιά: Προσαρμογές βάσει eGFR

eGFR (mL/min)	Γεννήτ. HSV (BID→)	Labialis 1-day	Zoster (TID→)	Κατασταλτική
≥50	Συνήθες (1 g BID)	2 g ×2 (0h, 12h)	1 g TID	500–1000 mg QD
30–49	≈1 g QD	≈1 g ×2	≈1 g BID	500 mg QD
10–29	≈500 mg QD	≈500 mg ×2	≈1 g QD	500 mg QOD
<10 / HD	≤500 mg QD (μετά HD)	≤500 mg εφ’ ης	≤500 mg QD (μετά HD)	500 mg κάθε 48–72h

Ενδεικτικές τιμές· ακολουθήστε πάντα SmPC/πρωτόκολλα & τον θεράποντα.

Παιδιά & Έφηβοι – Γρήγορη Κάρτα

Labialis ≥12 ετών: 2 g ×2 (0h,12h) για 1 ημέρα.
Ανεμευλογιά 2–<18 ετών: 20 mg/kg/δόση (max 1 g) TID × 5 ημ. (έναρξη ≤24h).
Genital HSV έφηβοι: σχήματα ενηλίκων, συχνά off-label → ειδικός.
Νεογνά/βρέφη: IV ακυκλοβίρη σε νοσοκομείο (όχι βαλακυκλοβίρη πρώτης γραμμής).

Missed Dose & Stand-by στρατηγική

Ξεχασμένη δόση: Πάρτε την μόλις το θυμηθείτε. Αν πλησιάζει η επόμενη, παραλείψτε την χαμένη.
Μην διπλασιάζετε.

Stand-by για HSV: Έχετε διαθέσιμες δόσεις και ξεκινήστε στα πρόδρομα (μυρμήγκιασμα/κάψιμο)
για μέγιστο όφελος.

Safety Checklist (γρήγορος έλεγχος πριν τη συνταγή)

eGFR διαθέσιμο; Ναι → προσαρμογή αν <50. Όχι → ζητήστε πρόσφατη κρεατινίνη.
Νεφροτοξικά; Αποφύγετε ΜΣΑΦ, δείτε λίθιο/καλσινευρίνες, αμινογλυκοσίδες.
Ενυδάτωση; Δώστε σαφείς οδηγίες (ιδίως σε πυρετό/έμετο).
Εκπαίδευση red flags; Σύγχυση/υπνηλία, ↓ διούρηση, σοβαρό εξάνθημα → άμεση επικοινωνία.
Εμβολιασμοί VZV; Ζωντανό εμβόλιο: διακοπή 24h πριν & 14η μετά.

Σύνοψη: Επιλέξτε σχήμα βάσει ένδειξης & χρονισμού, προσαρμόστε με eGFR,
αποφύγετε νεφροτοξικά, επιμείνετε στην ενυδάτωση και στην έγκαιρη έναρξη — ειδικά σε HSV πρόδρομα και zoster ≤72h.

Πρακτικές Συμβουλές Χρήσης

1) Γρήγορη Εκκίνηση Θεραπείας

HSV επιχείλιος/γεννητικός: Ξεκίνα στα πρόδρομα (μυρμήγκιασμα/κάψιμο/τράβηγμα).
Zoster: Ιδανικά έναρξη ≤72 ώρες από την εμφάνιση εξανθήματος.
Stand-by πακέτο: Κράτα διαθέσιμες δόσεις στο νεσεσέρ/γραφείο (βλ. Quick Reference).

Mini-αλγόριθμος: Πρόδρομα → πάρε την 1η δόση τώρα → βάλε υπενθύμιση για την επόμενη →
μην διπλασιάζεις αν ξεχαστεί (βλ. Ξεχασμένη Δόση).

2) Μείωση Μετάδοσης & Υγιεινή

Αποφυγή επαφής με βλάβες: Μην τις αγγίζεις· αν το κάνεις, πλένε χέρια αμέσως.
Μη μοιράζεσαι ποτήρια, καλαμάκια, καλλυντικά χειλιών, πετσέτες.
Σεξουαλική επαφή: Αποφυγή κατά την ενεργό φάση. Χρήση προφυλακτικού εκτός έξαρσης
+ σκέψη για κατασταλτική αγωγή αν οι υποτροπές είναι συχνές.
Zoster: Κάλυψε το εξάνθημα, απόφυγε στενή επαφή με εγκύους χωρίς ανοσία, νεογνά,
ανοσοκατεσταλμένους μέχρι να εφελκιδοποιηθούν οι βλάβες.

3) Φροντίδα Βλαβών & Δέρματος

Μην «σπας» φυσαλίδες· αυξάνει κίνδυνο επιμόλυνσης/ουλής.
Ήπιος καθαρισμός με χλιαρό νερό· στέγνωμα με ταμποναριστές κινήσεις.
Επιχείλιος HSV: Αντηλιακό/βάλσαμο χειλιών· οι UV εξάρσεις είναι συχνές.
Zoster: Χαλαρά ρούχα, δροσερές κομπρέσες· όχι ισχυρά τοπικά αντιβιοτικά χωρίς οδηγία.

4) Διαχείριση Πόνου

Πρώτη επιλογή: Παρακεταμόλη (σύμφωνα με οδηγίες ιατρού).
Αποφυγή ΜΣΑΦ όπου είναι δυνατόν (νεφρικός κίνδυνος/αλληλεπιδράσεις· βλ. Αλληλεπιδράσεις).
Zoster: Εάν ο πόνος επιμένει, ιατρική εκτίμηση για νευροπαθηκά αναλγητικά.

5) Συμμόρφωση: Πώς να Μην Χάσεις Δόσεις

Σύνδεσε τις δόσεις με σταθερά σημεία της ημέρας (π.χ. πρωινό/βραδινό).
Χρησιμοποίησε υπενθυμίσεις κινητού και pill organizer.
Σχήματα BID: κράτα ~12 ώρες απόσταση (π.χ. 08:00–20:00). TID: 08:00–16:00–24:00.

6) Ταξίδια, Ζώνες Ώρας & Εργασία

Πάντα στην χειραποσκευή τα φάρμακα· κράτησε συνταγή/συνοδευτικό σημείωμα.
Jet lag: Προτεραιότητα στη σταθερή ημερήσια δόση· προσαρμόζεις σταδιακά στο νέο ωράριο.
Εργασία/Σχολείο: Επιχείλιος HSV: απόφυγε στενές επαφές μέχρι να ξεραθούν οι βλάβες.
Zoster: κάλυψη εξανθήματος, αποφυγή ευάλωτων ομάδων.
Αθλητισμός/πάλη: Όχι επαφή/κοινά στρώματα σε ενεργή έξαρση (herpes gladiatorum κίνδυνος).

7) Πρόληψη Υποτροπών (Triggers)

UV/ήλιος: Αντηλιακή προστασία χειλιών/προσώπου.
Stress/έλλειψη ύπνου: Ρουτίνα ύπνου, χαλάρωση, άσκηση.
Νόσηση/πυρετός: Γρήγορη αντιμετώπιση, επαρκή υγρά.
Συχνές υποτροπές: Συζήτησε κατασταλτική αγωγή.

8) Ειδικές Καταστάσεις

Εγκυμοσύνη/Θηλασμός: Βλ. ενότητα 8· πάντα με ιατρική καθοδήγηση.
Ηλικιωμένοι/ΧΝΑ: Βλ. ενότητα 10 & ενότητα 11 για προσαρμογές.
Παιδιά/Έφηβοι: Βλ. ενότητα 9 (δοσολογία/ασφάλεια).
Εμβολιασμός VZV/Ζωστήρα: Συντονισμός χρόνου με αντι-ιικά (βλ. Αλληλεπιδράσεις).

9) Αλληλεπιδράσεις – Do / Don’t

Do: Έλεγχος eGFR, επαρκή υγρά, ενημέρωση ιατρού για όλα τα φάρμακα (λιθίου, κυκλοσπορίνη/τακρόλιμους,
τενοφοβίρη κ.ά.), χρήση προφυλακτικού εκτός έξαρσης.

Don’t: ΜΣΑΦ χωρίς οδηγία, διπλές δόσεις αν ξεχαστεί μία, επαφή/μοίρασμα αντικειμένων στην ενεργή φάση,
πίεση/«σπάσιμο» βλαβών.

10) Πότε Επικοινωνώ Άμεσα με Ιατρό

Νευρολογικά: σύγχυση, υπνηλία, παραισθήσεις, σπασμοί.
Νεφρικά: απότομη μείωση διούρησης, οσφυαλγία/αιματουρία.
Δερματικά: εκτεταμένο φλυκταινώδες/αποφολιδωτικό εξάνθημα, στοματικές βλάβες (SJS/TEN υποψία).
Zoster οφθαλμού/προσώπου: επείγουσα οφθαλμολογική εκτίμηση.

(Δες και τα Red Flags στις παρενέργειες.)

11) Αποθήκευση & Καθημερινότητα

Φύλαξη σε θερμοκρασία δωματίου, μακριά από υγρασία/ήλιο.
Μακριά από παιδιά/κατοικίδια. Μην χρησιμοποιείς ληγμένα.
Αλκοόλ: Δεν υπάρχει ειδική αλληλεπίδραση· κράτα μέτρο και ενυδάτωση.

12) Μικρά Σενάρια – Παραδείγματα

Επιχείλιος HSV: Νιώθω μυρμήγκιασμα → 2 g τώρα & 2 g σε 12 ώρες → αντηλιακό χειλιών →
όχι φιλί/μοίρασμα ποτηριών μέχρι να ξεραθούν.

Γεννητικός HSV – υποτροπή: Μυρμήγκιασμα/κάψιμο → 500 mg BID × 3 ημέρες →
ενημέρωση συντρόφου, χρήση προφυλακτικού, αποφυγή επαφής σε ενεργές βλάβες.

Zoster: Εξάνθημα <72h + πόνος → 1.000 mg TID × 7 ημέρες → παρακεταμόλη ± ιατρική εκτίμηση
για νευροπαθηκά· κάλυψε βλάβες, απόφυγε ευάλωτους μέχρι εφελκίδες.

Σύνοψη: Έγκαιρη έναρξη, σταθερά μεσοδιαστήματα, ενυδάτωση, προσοχή σε αλληλεπιδράσεις,
καλή υγιεινή & επικοινωνία με σύντροφο/οικείους. Για συχνές υποτροπές ή ειδικές ομάδες, συζήτησε
κατασταλτική αγωγή και εξατομίκευση δόσης.

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Οι παρακάτω απαντήσεις είναι ενημερωτικές και δεν υποκαθιστούν ιατρική συμβουλή. Ακολουθείτε πάντα τον/την θεράποντα ιατρό.

1) Τι είναι η βαλακυκλοβίρη; Είναι αντιβιοτικό;

Όχι, δεν είναι αντιβιοτικό· είναι αντιιικό φάρμακο (προφάρμακο της ακυκλοβίρης) που στοχεύει HSV-1, HSV-2 και VZV.
Δες τι είναι & μηχανισμό δράσης.

2) Θεραπεύει οριστικά τον έρπητα;

Όχι. Δεν «σκοτώνει» τον ιό που παραμένει σε λανθάνουσα κατάσταση. Μειώνει διάρκεια/σοβαρότητα εξάρσεων και τον κίνδυνο μετάδοσης. Δες ενδείξεις.

3) Πότε πρέπει να το ξεκινήσω;

Άμεσα. Σε HSV μόλις τα πρόδρομα (μυρμήγκιασμα/κάψιμο). Σε ζωστήρα ιδανικά ≤72 ώρες από το εξάνθημα.
Δες δοσολογία & πρακτικές συμβουλές.

4) Πόσο γρήγορα «πιάνει»;

Αρχίζει να δρα μέσα σε λίγες ώρες. Η κλινική βελτίωση συνήθως φαίνεται από το πρώτο 24ωρο· η πλήρης επούλωση εξαρτάται από την ένδειξη/χρονισμό έναρξης.
Δες κλινική αποτελεσματικότητα.

5) Αν νιώσω καλύτερα, μπορώ να το διακόψω νωρίτερα;

Όχι. Ολοκλήρωσε το σχήμα που έχει οριστεί (π.χ. 3, 5 ή 7 ημέρες). Η πρόωρη διακοπή αυξάνει τον κίνδυνο υποτροπής.
Δες δοσολογία.

6) Ξέχασα μια δόση — τι κάνω;

Πάρε την μόλις το θυμηθείς. Αν πλησιάζει η επόμενη, παράλειψέ την χαμένη. Μην διπλασιάζεις.
Δες Ξεχασμένη δόση.

7) Να το πάρω με φαγητό; Τι γίνεται με το αλκοόλ;

Μπορεί με ή χωρίς τροφή. Με το αλκοόλ δεν υπάρχει ειδική αλληλεπίδραση, αλλά κράτησε μέτρο και ενυδάτωση.
Δες τρόπο λήψης.

8) Μπορώ να οδηγήσω;

Ναι, εκτός αν εμφανίσεις ζάλη/υπνηλία/σύγχυση. Αν παρουσιαστούν, απόφυγε οδήγηση και ενημέρωσε ιατρό.
Δες παρενέργειες.

9) Μπορώ να πάρω ιβουπροφαίνη ή άλλα ΜΣΑΦ μαζί;

Καλύτερα όχι χωρίς ιατρική οδηγία, ειδικά αν είσαι αφυδατωμένος/η ή έχεις ΧΝΑ· αυξάνουν τον κίνδυνο νεφρικής βλάβης.
Προτίμησε παρακεταμόλη όπου είναι κατάλληλο. Δες αλληλεπιδράσεις.

10) Με ποια άλλα φάρμακα θέλει προσοχή;

Προβενεσίδη, κυκλοσπορίνη/τακρόλιμους, λίθιο, τενοφοβίρη,
αμινογλυκοσίδες, αμφοτερικίνη Β, υψηλές δόσεις ΜΣΑΦ κ.ά. Δες πλήρη πίνακα στο
κεφάλαιο αλληλεπιδράσεων.

11) Έχω μειωμένη νεφρική λειτουργία — μπορώ να το πάρω;

Ναι, αλλά απαιτείται προσαρμογή δόσης και καλή ενυδάτωση. Συζήτησέ το με τον ιατρό σου.
Δες βαλακυκλοβίρη & νεφρική λειτουργία.

12) Είμαι μεγαλύτερης ηλικίας — αλλάζει κάτι;

Συχνά χρειάζεται έλεγχος eGFR και πιθανή προσαρμογή. Πρόσεξε σημεία σύγχυσης/υπνηλίας.
Δες ηλικιωμένοι.

13) Είναι ασφαλές στην εγκυμοσύνη;

Τα διαθέσιμα δεδομένα είναι καθησυχαστικά και χρησιμοποιείται σε συγκεκριμένες ενδείξεις (π.χ. 3ο τρίμηνο για HSV).
Η χορήγηση γίνεται μόνο με ιατρική καθοδήγηση. Δες εγκυμοσύνη & γαλουχία.

14) Μπορώ να θηλάσω;

Θεωρείται γενικά ασφαλές στη γαλουχία. Απόφυγε θηλασμό από μαστό με ενεργές βλάβες μέχρι επούλωση.
Δες λεπτομέρειες.

15) Δίνεται σε παιδιά;

Ναι, σε επιλεγμένες ενδείξεις/ηλικίες (π.χ. ανεμευλογιά, επιχείλιος ≥12 ετών). Η ακυκλοβίρη συχνά προτιμάται στα μικρότερα παιδιά.
Δες παιδιά & δοσολογία.

16) Μειώνει τη μετάδοση του γεννητικού έρπητα;

Ναι, η κατασταλτική θεραπεία (π.χ. 500 mg/ημ.) μειώνει την ασυμπτωματική αποβολή και τον κίνδυνο μετάδοσης,
χωρίς να τον μηδενίζει. Συνδυάζεται με προφυλακτικό και αποφυγή επαφής στις εξάρσεις.
Δες ενδείξεις & δεδομένα.

17) Τι ισχύει με εμβόλια ανεμευλογιάς/ζωστήρα;

Τα αντιιικά μπορεί να μειώσουν την απόκριση στα ζωντανά εμβόλια VZV· συνιστάται διακοπή
24 ώρες πριν και αποφυγή για ~14 ημέρες μετά. Δεν ισχύει για το ανασυνδυασμένο (μη ζωντανό) ζωστήρα.
Δες αλληλεπιδράσεις.

18) Έχει νόημα να βάλω και τοπική κρέμα (acyclovir) μαζί;

Μπορείς, αλλά το επιπλέον όφελος είναι συνήθως μικρό σε σχέση με τη συστηματική θεραπεία. Προτεραιότητα στην έγκαιρη από του στόματος λήψη.
Δες επιχείλιος HSV.

19) Μπορώ να σπάσω/θρυμματίσω το δισκίο;

Γενικά όχι, εκτός αν το επιβεβαιώσει ο/η φαρμακοποιός. Η γεύση είναι πικρή και μπορεί να επηρεαστεί η συμμόρφωση.
Δες τρόπο λήψης.

20) Τι γίνεται αν «δεν πιάνει»; Υπάρχει ανθεκτικότητα;

Σπάνια σε ανοσοεπαρκείς· πιο συχνή σε ανοσοκατεσταλμένους. Αν οι βλάβες δεν βελτιώνονται ή επιδεινώνονται,
επικοινώνησε με ιατρό· μπορεί να χρειαστεί καλλιέργεια/εναλλακτικό αντιιικό.
Δες προφύλαξη ανοσοκατεσταλμένων.

21) Επηρεάζει αντισυλληπτικά ή γονιμότητα;

Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι επηρεάζει συνδυασμένα αντισυλληπτικά ή τη γονιμότητα. Συζήτησε εξατομικευμένα με ιατρό.

22) Μπορώ να το πάρω αν έχω ταυτόχρονα γρίπη ή COVID-19;

Ναι, δεν υπάρχει ειδική αντένδειξη· όμως πρόσεξε ενυδάτωση και πιθανές αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα που λαμβάνεις.
Ρώτησε τον ιατρό σου αν είσαι σε πολλά φάρμακα.

23) Ταξιδεύω — τι να προσέξω;

Έχε stand-by δόσεις, κράτα το φάρμακο στη χειραποσκευή, ρύθμισε υπενθυμίσεις για ζώνες ώρας και πιες αρκετά υγρά.
Δες πρακτικές συμβουλές.

24) Στον ζωστήρα βοηθά στον πόνο; Προλαμβάνει τη μεθερπητική νευραλγία;

Βοηθά στη μείωση διάρκειας/σοβαρότητας του οξέος πόνου, ιδίως αν αρχίσει νωρίς. Τα δεδομένα για πρόληψη PHN
είναι μικτά — δώσε έμφαση και στη σωστή αναλγησία. Δες ζωστήρα & μελέτες.

25) Ποια συμπτώματα είναι «κόκκινες σημαίες»;

Σύγχυση/υπνηλία, σπασμοί, απότομη μείωση διούρησης, αιματουρία,
εκτεταμένο φλυκταινώδες/αποφολιδωτικό εξάνθημα. Διακόπτεις και ζητάς επείγουσα ιατρική βοήθεια.
Δες παρενέργειες.

26) Πώς φυλάσσεται; Τι κάνω με ληγμένα;

Σε θερμοκρασία δωματίου, μακριά από υγρασία/ήλιο και από παιδιά. Μην χρησιμοποιείς ληγμένα — απόρριψη σε φαρμακείο.
Δες πρακτικά.

27) Υπάρχουν γενόσημα; Είναι ισοδύναμα;

Ναι, κυκλοφορούν γενόσημα βαλακυκλοβίρης που θεωρούνται βιοϊσοδύναμα με το πρωτότυπο, σύμφωνα με τις αρχές βιοϊσοδυναμίας.

28) Έχω επιχείλιο έρπητα — πότε είμαι «μεταδοτικός»;

Από τα πρόδρομα μέχρι να ξεραθούν οι βλάβες (σχηματισμός εφελκίδων). Απόφυγε φιλί/μοίρασμα ποτηριών·
πλένε συχνά χέρια. Δες ενότητα επιχείλιου.

29) Πρώτο επεισόδιο γεννητικού HSV — χρειάζεται έλεγχος για άλλα ΣΜΝ;

Συνιστάται STD screening (π.χ. HIV, σύφιλη, χλαμύδια/γονόρροια κατά περίπτωση). Συζήτησέ το με τον/την ιατρό.
Δες γεννητικός HSV.

30) Πήρα κατά λάθος διπλή δόση — τι κάνω;

Μια μεμονωμένη διπλή δόση συνήθως δεν προκαλεί πρόβλημα σε υγιή νεφρά· ενυδατώσου, μην πάρεις επιπλέον δόση
και συνέχισε στο κανονικό ωράριο. Αν έχεις ΧΝΑ ή συμπτώματα (ζάλη, σύγχυση, ναυτία), επικοινώνησε με ιατρό.
Δες παρενέργειες.

Υπενθύμιση: Η έγκαιρη έναρξη, η σωστή δοσολογία και η ενυδάτωση είναι τα τρία βασικά κλειδιά για ασφαλή και αποτελεσματική χρήση.

Βιβλιογραφία (με συνδέσμους)

A. Κατευθυντήριες οδηγίες & επίσημα έγγραφα

CDC – Κατευθυντήριες οδηγίες για τις ΣΜΝ (ενότητα: Έρπητας).
Σελίδα ·
PDF.
WHO – Δελτίο πληροφοριών για τον ιό απλού έρπητα (HSV).
Fact sheet.
US FDA – Valtrex (valacyclovir) Prescribing Information (Πλήρες φυλλάδιο επαγγελματία υγείας, PDF).
Ετικέτα 2019.
EMA – Valtrex (valaciclovir) – Σύνοψη/παραπομπές προϊόντος.
Σελίδα EMA ·
Q&A (PDF).
Ηνωμένο Βασίλειο (eMC) – Valtrex 500 mg, ΠΧΠ (SmPC).
SmPC.
AAFP – Έρπητας ζωστήρας & μεθερπητική νευραλγία: πρόληψη & αντιμετώπιση (κλινική ανασκόπηση).
Άρθρο.

B. Τυχαιοποιημένες μελέτες & βασικές δημοσιεύσεις

Corey L, Wald A, Patel R, et al. Once-Daily Valacyclovir to Reduce the Risk of Transmission of Genital Herpes. N Engl J Med, 2004.
NEJM ·
PubMed.
Spruance SL, et al. High-Dose, Short-Duration, Early Valacyclovir for Cold Sores. JAAD/Antimicrob Agents Chemother, 2003.
Ανοικτή πρόσβαση (PMC) ·
PubMed.
Beutner KR, et al. Valaciclovir vs Acyclovir for Herpes Zoster. Antimicrob Agents Chemother, 1995.
PubMed ·
PDF.
Wood MJ, et al. Effect of Early (<48h) Treatment in Zoster. J Infect Dis, 1998 (συμπληρωματικά στοιχεία).
Σύνδεσμος.

C. Ανασκοπήσεις & μετα-αναλύσεις

Cochrane – Αντιιικά για πρόληψη μεθερπητικής νευραλγίας (PHN).
Πλήρες κείμενο ·
PubMed.
Cochrane – Κατασταλτική θεραπεία για επαναλαμβανόμενο γεννητικό έρπητα (HSV).
Σύνοψη.
Pain Physician (2023) – Δίκτυο μετα-ανάλυσης αντιιικών σε ζωστήρα (πόνος/λύση συμπτωμάτων).
PDF.
AAFP (2017) – Ανασκόπηση για ζωστήρα & PHN (κλινικά σημεία/αντιιικά).
Άρθρο.

D. Φαρμακοκινητική, ασφάλεια & αλληλεπιδράσεις

US FDA – Πληροφορίες προϊόντος (PK, δοσολογία, προσαρμογές).
Valtrex PI (PDF).
HPRA Ιρλανδίας – ΠΧΠ Valaciclovir (PK, CMMG, νεφρική απέκκριση).
SmPC (PDF).
DrugBank – Valaciclovir (μητρώο φαρμάκων, συμπληρωματικές πληροφορίες).
Σελίδα.

Σημείωση: Οι τίτλοι αποδίδονται στα ελληνικά για ευκολία· οι πρωτότυποι τίτλοι είναι στα αγγλικά. Προτιμώνται ανοικτής πρόσβασης
σύνδεσμοι (NEJM/PMC/Cochrane/AAFP/WHO/CDC) για άμεση ανάγνωση.

Glossary / Ορολογία

Σύντομες, πρακτικές εξηγήσεις για τους όρους που χρησιμοποιούνται στον οδηγό της βαλακυκλοβίρης.

Ιοί & Κλινικές Καταστάσεις

HSV-1 / HSV-2: Ιός απλού έρπητα τύπου 1 / 2. HSV-1: συχνά επιχείλιος. HSV-2: κυρίως γεννητικός, αλλά υπάρχει επικάλυψη.
VZV (Varicella-Zoster Virus): Ιός ανεμευλογιάς–ζωστήρα. Πρωτολοίμωξη = ανεμευλογιά· επανενεργοποίηση = έρπητας ζωστήρας.
Έρπητας ζωστήρας (Zoster/Shingles): Επανενεργοποίηση VZV κατά μήκος δερμοτομίων, με επώδυνο φυσαλιδώδες εξάνθημα.
PHN (Postherpetic Neuralgia) – Μεθερπητική νευραλγία: Επιμένων νευροπαθητικός πόνος μετά την ύφεση του ζωστήρα.
Πρόδρομα (Prodrome): Πρώιμα συμπτώματα πριν τις βλάβες (μυρμήγκιασμα/κάψιμο/τάση). Ιδανικό παράθυρο για έναρξη αντιικού.
Ιοαποβολή (Viral shedding): Απελευθέρωση ιού από βλάβες ή ασυμπτωματικά. Συνδέεται με μετάδοση.
Λανθάνουσα λοίμωξη (Latency): Ο ιός «κρύβεται» στα νεύρα και μπορεί να επανενεργοποιηθεί → υποτροπές.
Πρώτο επεισόδιο / Υποτροπή: Πρώτη κλινική εκδήλωση vs επαναλαμβανόμενα επεισόδια στον ίδιο ασθενή.
Herpes gladiatorum: HSV επιμολύνσεις σε αθλήματα επαφής (π.χ. πάλη). Χρειάζεται αποχή στην ενεργό φάση.

Φαρμακολογία – PK/PD

Βαλακυκλοβίρη (VACV): Προφάρμακο της ακυκλοβίρης με καλύτερη από του στόματος απορρόφηση.
Ακυκλοβίρη (ACV): Το δραστικό αντιιικό που προκύπτει από τη μετατροπή της βαλακυκλοβίρης.
Προφάρμακο (Prodrug): Ανενεργό μόριο που μετατρέπεται στον οργανισμό στην ενεργή μορφή.
Βιοδιαθεσιμότητα (Bioavailability): Ποσοστό φαρμάκου που φτάνει στη συστηματική κυκλοφορία (VACV > ACV per os).
First-pass μεταβολισμός: Μεταβολισμός στο έντερο/ήπαρ πριν την είσοδο στο αίμα. Για VACV → ταχεία μετατροπή σε ACV.
C_max, T_max, t_1/2: Μέγιστη συγκέντρωση, χρόνος μέχρι C_max, χρόνος ημίσειας ζωής.
AUC: Συνολική «έκθεση» στο φάρμακο (Area Under Curve).
V_d (Όγκος κατανομής): Θεωρητικός όγκος που περιγράφει την κατανομή στον οργανισμό.
Σύνδεση με πρωτεΐνες: Ποσοστό φαρμάκου που δεσμεύεται σε πρωτεΐνες πλάσματος. Για ACV χαμηλό (~15%).
ΕΝΥ / CSF: Εγκεφαλονωτιαίο υγρό — επίπεδα ACV ~50% του πλάσματος.
PEPT1: Εντερικός μεταφορέας πεπτιδίων που διευκολύνει την απορρόφηση VACV.
OAT1/3, MATE1/2-K: Νεφρικές μεταφορίνες που συμμετέχουν στη σωληναριακή έκκριση/απέκκριση πολλών φαρμάκων.
Κρυσταλλουρία: Κρύσταλλοι στα ούρα· σπάνιο per os ACV/VACV· πιο συχνό με IV ACV και αφυδάτωση.
Νεφροτοξικότητα / Νευροτοξικότητα: Βλάβη νεφρών / ΚΝΣ αντίστοιχα, ιδίως σε υπερέκθεση ή ΧΝΑ.

Νεφρολογία & Προσαρμογές

eGFR: Εκτιμώμενος ρυθμός σπειραματικής διήθησης. Καθοδηγεί προσαρμογές δόσης.
CrCl (Cockcroft–Gault): Κάθαρση κρεατινίνης. Εναλλακτική για δοσολογικές αποφάσεις.
CKD-EPI / Cockcroft–Gault: Εξισώσεις υπολογισμού eGFR/CrCl. Προσοχή σε ηλικιωμένους/χαμηλή μυϊκή μάζα.
CKD (ΧΝΑ): Χρόνια Νεφρική Νόσος (στάδια 1–5). Απαιτεί προσαρμογές σχήματος.
AKI (ΟΝΒ): Οξεία Νεφρική Βλάβη. Συχνά χρειάζονται μεγάλες μειώσεις/διακοπή μέχρι σταθεροποίηση.
HD / PD: Αιμοκάθαρση / Περιτοναϊκή κάθαρση. Συνήθως δόση μετά την HD· μικρότερη κάθαρση με PD.

Δοσολογία & Πρακτικά

OD / QD: Άπαξ ημερησίως.
BID / TID: Δύο / τρεις φορές ημερησίως, αντίστοιχα.
QOD: Κάθε δεύτερη μέρα (every other day).
PRN: Κατά περίπτωση, όταν χρειάζεται.
Επεισοδιακή θεραπεία: Σύντομο σχήμα με την έναρξη των συμπτωμάτων/προδρόμων.
Κατασταλτική αγωγή: Μακροχρόνια χαμηλή δόση για μείωση υποτροπών/μετάδοσης.
Stand-by συνταγή: Δόσεις διαθέσιμες για άμεση έναρξη στα πρόδρομα.
On-label / Off-label: Χρήση εντός/εκτός εγκεκριμένων ενδείξεων της ετικέτας.

Διαγνωστικά

NAAT / PCR: Μοριακές μέθοδοι ανίχνευσης ιικού DNA. Υψηλή ευαισθησία/ειδικότητα.
Καλλιέργεια/Άμεσος ανοσοφθορισμός: Παλιότερες μέθοδοι· λιγότερο ευαίσθητες από NAAT/PCR.
Serodiscordant ζευγάρι: Ο ένας σύντροφος έχει HSV-2, ο άλλος όχι. Στόχος ↓ μετάδοσης.

Ασφάλεια & Αλληλεπιδράσεις

ΜΣΑΦ (NSAIDs): Μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη. Αθροιστικός νεφρικός κίνδυνος με ACV/VACV σε αφυδάτωση/ΧΝΑ.
Προβενεσίδη: Αναστέλλει σωληναριακή έκκριση → ↑ επίπεδα ACV.
Καλσινευρίνες: Κυκλοσπορίνη/Τακρόλιμους. Αθροιστική νεφροτοξικότητα.
Τενοφοβίρη / Αδεφοβίρη: Νεφρικά απεκκρινόμενα — πιθανή αλληλεπίδραση σε σωληναριακές μεταφορίνες.
Λίθιο: Νεφρική κάθαρση· προσοχή σε συνδυασμό (νευροτοξικότητα).
SJS/TEN: Σοβαρές δερματικές αντιδράσεις υπερευαισθησίας (πολύ σπάνιες). Άμεση ιατρική αντιμετώπιση.
TTP/HUS: Θρομβωτική θρομβοπενική πορφύρα / Αιμολυτικό ουραιμικό σύνδρομο — εξαιρετικά σπάνιες αναφορές.
Red flags: Σημάδια επείγοντος: σύγχυση/σπασμοί, απότομη ↓ διούρησης/αιματουρία, εκτεταμένο φλυκταινώδες εξάνθημα.

Τεκμηρίωση & Στατιστικοί Όροι

SmPC / Prescribing Information (PI): Επίσημη μονογραφία/ετικέτα φαρμάκου (ΕΕ/ΗΠΑ).
RCT (Randomized Controlled Trial): Τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη μελέτη — «χρυσό πρότυπο» για αποτελεσματικότητα.
CI (Confidence Interval): Διάστημα εμπιστοσύνης — εύρος μέσα στο οποίο πιθανότατα βρίσκεται το πραγματικό αποτέλεσμα.
HR (Hazard Ratio): Λόγος κινδύνου — συγκρίνει ταχύτητα εμφάνισης γεγονότος μεταξύ ομάδων.

Μικρά Χρηστικά

Αντηλιακή προστασία χειλιών: Συμβάλλει στην πρόληψη υποτροπών επιχείλιου HSV (UV trigger).
Κάλυψη εξανθήματος: Στον ζωστήρα, μειώνει επαφή/μετάδοση έως την εφελκιδοποίηση.
Ενυδάτωση: Κλειδί για ασφάλεια νεφρών και αποφυγή ανεπιθύμητων, ειδικά σε πυρετό/έμετο/διάρροια.

Tip: Για προσαρμογές δόσης βάσει eGFR δείτε το Section 11, ενώ για σύντομα σχήματα
ανατρέξτε στο Section 13 (Quick Reference).

Ερπητοϊοί (Herpesviridae): Συμπτώματα, Διάγνωση, Θεραπεία & Πρόληψη

1 Τι είναι οι Ερπητοϊοί (Herpesviridae)

2 Οι 8 ανθρώπινοι ερπητοϊοί (HHV-1 έως HHV-8)

3 Παθογένεια, λανθάνουσα λοίμωξη και επανενεργοποίηση

4 Κλινικά σύνδρομα που προκαλούν οι ερπητοϊοί

HSV-1 και HSV-2

VZV (HHV-3)

EBV (HHV-4)

CMV (HHV-5)

HHV-6 και HHV-7

HHV-8 (KSHV)

5 Εργαστηριακή διάγνωση των ερπητοϊών

Μοριακές μέθοδοι (PCR / NAAT)

Ορολογικές εξετάσεις

Δειγματοληψία

Καλλιέργεια και ειδικές μέθοδοι

6 Αντιερπητική θεραπεία και αρχές χρήσης

7 Αντοχή στα αντιερπητικά φάρμακα

Πότε πρέπει να υποπτευθεί αντοχή

Κύριοι μηχανισμοί αντοχής

Διαγνωστική προσέγγιση

Θεραπευτικές εναλλακτικές

8 Ειδικοί πληθυσμοί: εγκυμοσύνη, νεογνά, ανοσοκαταστολή

Εγκυμοσύνη και νεογνά

Ανοσοκαταστολή

9 Πρόληψη και εμβολιασμοί

Συμπεριφορική πρόληψη

Εγκυμοσύνη

Εμβολιασμοί

10 Δημόσια υγεία, μετάδοση και συμπεριφορικές παρεμβάσεις

Συμπεριφορικές παρεμβάσεις

11 Συχνά κλινικά λάθη και παγίδες

Καταστάσεις που απαιτούν άμεση εκτίμηση

Διαγνωστικές παγίδες

Θεραπευτικά λάθη

12 Συχνές ερωτήσεις για τους ερπητοϊούς

13 Σύνοψη για ασθενείς (οδηγός 1 λεπτού)

14 Θεραπευτικές στρατηγικές και πρόληψη

15 Κλείστε Ραντεβού

16 Βιβλιογραφία

Ζωστήρας (VZV) – Πλήρης Οδηγός

1 Τι είναι ο Ζωστήρας – Τι κάνει ο VZV στο σώμα

Τι κάνει ο ιός μέσα στο σώμα

Γιατί ο πόνος είναι τόσο έντονος

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

Γιατί έχει σημασία η έγκαιρη διάγνωση

2 Πώς δρα ο ιός VZV και γιατί επανενεργοποιείται

Πότε «ξυπνά» ο ιός

Πώς δημιουργείται το εξάνθημα

Τι σημαίνει αυτό στην πράξη

3 Επιδημιολογία & Παράγοντες Κινδύνου

3.1 Γενικά επιδημιολογικά στοιχεία

3.2 Παράγοντες κινδύνου

3.3 Δημόσια υγεία

4 Κλινική Εικόνα & Δερμοτομιακή Κατανομή

4.1 Πρόδρομα συμπτώματα

4.2 Εξέλιξη του εξανθήματος

4.3 Δερμοτομιακή κατανομή

4.4 Συνοδά συμπτώματα

4.5 Κλινικά παραδείγματα

5 Επιπλοκές

5.1 Μεθερπητική Νευραλγία (PHN)

5.2 Οφθαλμικός ζωστήρας

5.3 Ωτικός ζωστήρας (Ramsay Hunt)

5.4 Νευρολογικές & σπλαχνικές

6.2 Εργαστηριακή επιβεβαίωση

7 Διαφορική Διάγνωση

7.1 Τι μπορεί να μιμηθεί τον ζωστήρα

7.2 Κλινικές παγίδες

7.3 Απλός αλγόριθμος

8 Θεραπεία

8.1 Αντι-ιικά φάρμακα

8.2 Αναλγησία

8.3 Κορτικοστεροειδή

8.4 Υποστηρικτική φροντίδα

9 Ειδικοί Πληθυσμοί

9.1 Ηλικιωμένοι

9.2 Ανοσοκατασταλμένοι

9.3 Εγκυμοσύνη

9.4 Παιδιά

1

Τι είναι οι Ερπητοϊοί (Herpesviridae)

2

Οι 8 ανθρώπινοι ερπητοϊοί (HHV-1 έως HHV-8)

3

Παθογένεια, λανθάνουσα λοίμωξη και επανενεργοποίηση

4

Κλινικά σύνδρομα που προκαλούν οι ερπητοϊοί

5

Εργαστηριακή διάγνωση των ερπητοϊών

6

Αντιερπητική θεραπεία και αρχές χρήσης

7

Αντοχή στα αντιερπητικά φάρμακα

8

Ειδικοί πληθυσμοί: εγκυμοσύνη, νεογνά, ανοσοκαταστολή

9

Πρόληψη και εμβολιασμοί

10

Δημόσια υγεία, μετάδοση και συμπεριφορικές παρεμβάσεις

11

Συχνά κλινικά λάθη και παγίδες

12

Συχνές ερωτήσεις για τους ερπητοϊούς

13

Σύνοψη για ασθενείς (οδηγός 1 λεπτού)

14

Θεραπευτικές στρατηγικές και πρόληψη

15

Κλείστε Ραντεβού

16

Βιβλιογραφία

1

Τι είναι ο Ζωστήρας – Τι κάνει ο VZV στο σώμα

2

Πώς δρα ο ιός VZV και γιατί επανενεργοποιείται

3

Επιδημιολογία & Παράγοντες Κινδύνου

4

Κλινική Εικόνα & Δερμοτομιακή Κατανομή

5

Επιπλοκές

7

Διαφορική Διάγνωση

8

Θεραπεία

9

Ειδικοί Πληθυσμοί

10

Μετάδοση & Πρόληψη

11

Εμβολιασμός κατά του έρπητα ζωστήρα

12

Πόνος & Μεθερπητική Νευραλγία (PHN)

13

Πρόγνωση, Πορεία & Υποτροπές

14

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

15

Κλείστε Ραντεβού

16

Συμπεράσματα

17

Βιβλιογραφία