Ουρικό Οξύ Ούρων 24ώρου: Τι Δείχνει, Φυσιολογικές Τιμές & Σωστή Συλλογή
Οι αριθμημένες παραπομπές [1]–[9] οδηγούν στις πηγές στο τέλος του άρθρου.
Σύντομη περίληψη:
Η εξέταση ουρικού οξέος ούρων 24ώρου μετρά τη συνολική ποσότητα ουρικού οξέος που αποβάλλεται από τους νεφρούς μέσα σε ένα πλήρες 24ωρο. Χρησιμοποιείται κυρίως στη διερεύνηση νεφρολιθίασης, υπερουρικοζουρίας και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, του μεταβολισμού του ουρικού οξέος [1][2].
Το αποτέλεσμα δεν ερμηνεύεται μόνο του. Επηρεάζεται από τη διατροφή, τη νεφρική λειτουργία, φάρμακα, την ενδογενή παραγωγή πουρινών και —κυρίως στη λιθίαση— από το pH και τον συνολικό όγκο των ούρων [1][3].
Για αξιόπιστο αποτέλεσμα χρειάζεται σωστή συλλογή: απορρίπτεται η πρώτη πρωινή ούρηση, συλλέγονται όλες οι επόμενες για 24 ώρες και η συλλογή ολοκληρώνεται με την πρώτη πρωινή ούρηση της επόμενης ημέρας, την ίδια ώρα [5].
Ούρα 24ώρου
Συνολική απέκκριση ουρικού οξέος / 24ωρο
Συνήθως ενζυμική μέθοδος ουρικάσης
Τα όρια αναφοράς διαφέρουν ανά εργαστήριο και δίαιτα
Περιεχόμενα
1
Τι είναι το ουρικό οξύ ούρων 24ώρου
Το ουρικό οξύ είναι το τελικό προϊόν του μεταβολισμού των πουρινών. Οι πουρίνες προέρχονται τόσο από τον φυσιολογικό μεταβολισμό των κυττάρων όσο και από τη διατροφή. Το ουρικό οξύ κυκλοφορεί στο αίμα, διηθείται στους νεφρούς και στη συνέχεια υφίσταται σωληναριακή επαναρρόφηση και έκκριση πριν αποβληθεί τελικά στα ούρα [1].
Η εξέταση ούρων 24ώρου δεν μετρά τη συγκέντρωση σε μία τυχαία ούρηση, αλλά τη συνολική ποσότητα ουρικού οξέος που αποβάλλεται μέσα σε 24 ώρες. Αυτό έχει ιδιαίτερη αξία επειδή η απέκκριση μεταβάλλεται κατά τη διάρκεια της ημέρας και επηρεάζεται από το φαγητό, τα υγρά και τη μεταβολική κατάσταση.
Στο εργαστήριο το ουρικό οξύ μετράται συνήθως με ενζυμική μέθοδο ουρικάσης. Το τελικό αποτέλεσμα αναφέρεται συνήθως σε mg/24ωρο ή mmol/24ωρο [2].
2
Πότε ζητείται η εξέταση
Η εξέταση ζητείται κυρίως όταν ο γιατρός θέλει να αξιολογήσει τον μεταβολισμό του ουρικού οξέος ή τον κίνδυνο σχηματισμού λίθων. Ιδιαίτερη χρησιμότητα έχει σε ασθενείς με υποτροπιάζουσα νεφρολιθίαση, λίθους ουρικού οξέος, ασβέστιο-οξαλικούς λίθους με πιθανή υπερουρικοζουρία ή ιστορικό ουρικής αρθρίτιδας και λιθίασης [2][4].
Οι οδηγίες της American Urological Association προτείνουν, σε ασθενείς υψηλού κινδύνου ή με υποτροπιάζοντες λίθους, μεταβολικό έλεγχο με μία ή δύο συλλογές ούρων 24ώρου. Στον έλεγχο αυτό δεν μετράται μόνο το ουρικό οξύ, αλλά τουλάχιστον ο συνολικός όγκος, το pH, το ασβέστιο, το οξαλικό, το κιτρικό, το νάτριο, το κάλιο και η κρεατινίνη [4].
Σε επιλεγμένες περιπτώσεις μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί στη διερεύνηση πολύ αυξημένης παραγωγής ουρικού οξέος, για παράδειγμα σε έντονο κυτταρικό turnover ή σπανιότερες διαταραχές του μεταβολισμού των πουρινών [2].
3
Ουρικό αίματος και ουρικό ούρων: ποια η διαφορά
Το ουρικό οξύ αίματος δείχνει τη συγκέντρωση ουρικού οξέος που κυκλοφορεί τη στιγμή της αιμοληψίας. Το ουρικό οξύ ούρων 24ώρου δείχνει πόση ποσότητα αποβλήθηκε από τους νεφρούς μέσα σε μία ημέρα.
Ένας ασθενής μπορεί να έχει υψηλό ουρικό οξύ αίματος επειδή παράγει πολύ ουρικό οξύ, επειδή οι νεφροί το αποβάλλουν λιγότερο αποτελεσματικά ή λόγω συνδυασμού των δύο. Αντίστοιχα, αυξημένη απέκκριση στα ούρα μπορεί να υπάρχει ακόμη και χωρίς πολύ υψηλή τιμή στο αίμα.
Για αυτό η ερμηνεία γίνεται συχνά μαζί με ουρικό οξύ ορού, κρεατινίνη και eGFR, ιστορικό λίθων, διατροφή και φαρμακευτική αγωγή. Για συνολική ενημέρωση δείτε τον κεντρικό οδηγό για το ουρικό οξύ και την ουρική αρθρίτιδα.
4
Σωστή συλλογή ούρων 24ώρου
Η ακρίβεια της εξέτασης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη σωστή συλλογή. Μία χαμένη ούρηση μπορεί να οδηγήσει σε τεχνητά χαμηλό αποτέλεσμα, ενώ λάθος διάρκεια συλλογής μπορεί να αλλοιώσει την τελική απέκκριση.
Βήμα προς βήμα:
- Το πρωί ουρείτε στην τουαλέτα και δεν συλλέγετε την πρώτη ούρηση. Σημειώνετε ακριβώς την ώρα.
- Από εκείνη τη στιγμή συλλέγετε κάθε ούρηση στο ειδικό δοχείο για όλη την ημέρα και τη νύχτα.
- Την επόμενη ημέρα, την ίδια ώρα, συλλέγετε και την πρώτη πρωινή ούρηση. Αυτή είναι η τελευταία ούρηση της συλλογής.
- Το δοχείο φυλάσσεται σύμφωνα με τις οδηγίες του εργαστηρίου· συχνά συνιστάται ψύξη κατά τη διάρκεια της συλλογής.
- Παραδίδετε στο εργαστήριο τη συλλογή ή το δείγμα που σας έχει ζητηθεί μαζί με τον συνολικό όγκο 24ώρου.
Οι γενικές οδηγίες συλλογής 24ώρου από τη Mayo Clinic ακολουθούν αυτή τη διαδικασία: απόρριψη της πρώτης πρωινής ούρησης, συλλογή όλων των επόμενων και ολοκλήρωση με την πρώτη πρωινή ούρηση της δεύτερης ημέρας στην ίδια ώρα [5]. Το εργαστήριο μπορεί να δώσει ειδικότερες οδηγίες ανάλογα με τη μέθοδο και το δοχείο.
5
Προετοιμασία πριν από τη συλλογή
Η διατροφή επηρεάζει την αποβολή ουρικού οξέος. Ακολουθείται η οδηγία του γιατρού και του εργαστηρίου σχετικά με το αν η συλλογή θα γίνει σε συνήθη δίαιτα ή υπό ειδική διατροφική προετοιμασία. Η Labcorp, για παράδειγμα, αναφέρει συνήθη δίαιτα το 24ωρο πριν από τη συλλογή [2].
Δεν είναι σωστό ο ασθενής να μειώνει απότομα το κρέας, τα εντόσθια ή άλλες πηγές πουρινών μόνο και μόνο για να «βγει καλύτερη» η εξέταση. Αν ο στόχος είναι να αξιολογηθεί η καθημερινή μεταβολική κατάσταση, μια ξαφνική αλλαγή μπορεί να κάνει το αποτέλεσμα λιγότερο αντιπροσωπευτικό.
Πρέπει επίσης να αναφέρονται όλα τα φάρμακα και συμπληρώματα. Ορισμένα φάρμακα μεταβάλλουν την παραγωγή ή τη νεφρική απέκκριση ουρικού οξέος. Δεν διακόπτεται κανένα φάρμακο χωρίς οδηγία του θεράποντος ιατρού.
6
Φυσιολογικές τιμές ουρικού οξέος ούρων 24ώρου
Δεν υπάρχει ένα μοναδικό παγκόσμιο όριο. Τα διαστήματα αναφοράς εξαρτώνται από τη μέθοδο, το φύλο, την ηλικία, τη δίαιτα και το εργαστήριο.
| Πηγή | Άνδρες | Γυναίκες |
|---|---|---|
| Mayo Clinic Laboratories, ≥18 ετών | 200–1.000 mg/24ωρο | 250–750 mg/24ωρο |
| EAU – όριο υπερουρικοζουρίας στη λιθίαση | >4,7 mmol/ημέρα (~790 mg/ημέρα) | >4,5 mmol/ημέρα (~760 mg/ημέρα) |
Η Mayo Clinic χρησιμοποιεί ως ενήλικα διαστήματα αναφοράς 200–1.000 mg/24ωρο για άνδρες και 250–750 mg/24ωρο για γυναίκες [1]. Οι ευρωπαϊκές ουρολογικές οδηγίες χρησιμοποιούν, στο πλαίσιο μεταβολικής διερεύνησης λιθίασης, όρια υπερουρικοζουρίας περίπου >4,7 mmol/ημέρα στους άνδρες και >4,5 mmol/ημέρα στις γυναίκες [3].
Για αυτό δεν πρέπει να χαρακτηρίζεται μια τιμή «φυσιολογική» ή «παθολογική» χωρίς το διάστημα αναφοράς του συγκεκριμένου εργαστηρίου και το κλινικό ερώτημα. Στην πράξη, για την αξιολόγηση χρησιμοποιείται το εύρος αναφοράς που αναγράφεται στο συγκεκριμένο εργαστηριακό αποτέλεσμα, μαζί με τις συνθήκες της συλλογής και τη διατροφή του εξεταζόμενου.
7
Τι σημαίνει αυξημένο ουρικό οξύ στα ούρα
Αυξημένη απέκκριση ονομάζεται υπερουρικοζουρία. Μπορεί να σχετίζεται με αυξημένη παραγωγή ουρικού οξέος, υψηλή πρόσληψη πουρινών, συγκεκριμένα φάρμακα ή καταστάσεις αυξημένου κυτταρικού turnover [1][2].
- διατροφή πολύ πλούσια σε πουρίνες,
- ορισμένοι ασθενείς με ουρική αρθρίτιδα,
- καταστάσεις αυξημένης διάσπασης κυττάρων, όπως ορισμένες αιματολογικές νόσοι ή μετά από αντικαρκινική θεραπεία,
- ορισμένα φάρμακα που αυξάνουν τη νεφρική αποβολή ουρικού οξέος,
- σπανιότερες γενετικές διαταραχές του μεταβολισμού των πουρινών.
Η υψηλή τιμή δεν σημαίνει από μόνη της ότι υπάρχει ουρική αρθρίτιδα ή ότι θα σχηματιστεί λίθος. Χρειάζεται να συνεκτιμηθούν το ουρικό οξύ αίματος, το pH, ο όγκος των ούρων και οι υπόλοιποι παράγοντες λιθίασης.
8
Τι σημαίνει χαμηλό ουρικό οξύ στα ούρα
Χαμηλή απέκκριση ουρικού οξέος μπορεί να παρατηρηθεί όταν οι νεφροί αποβάλλουν μικρότερη ποσότητα, σε μειωμένη νεφρική λειτουργία, σε χαμηλότερη πρόσληψη πουρινών ή μετά από φάρμακα που μειώνουν την παραγωγή ουρικού οξέος.
Η Labcorp επισημαίνει ότι ακόμη και ήπια νεφρική ανεπάρκεια μπορεί να μειώσει την αποβολή ουρικού οξέος στα ούρα [2]. Επομένως η ερμηνεία χαμηλής τιμής χωρίς κρεατινίνη/eGFR μπορεί να είναι παραπλανητική.
Σημαντικό είναι επίσης να αποκλειστεί η ατελής συλλογή. Αν χάθηκε μία ή περισσότερες ουρήσεις, το αποτέλεσμα μπορεί να εμφανιστεί τεχνητά χαμηλό.
9
Υπερουρικοζουρία και πέτρες στα νεφρά
Το ουρικό οξύ ούρων 24ώρου έχει ιδιαίτερη αξία στη μεταβολική διερεύνηση της λιθίασης. Η αυξημένη απέκκριση ουρικού οξέος μπορεί να συμμετέχει στον σχηματισμό λίθων ουρικού οξέος αλλά και να λειτουργεί ως προαγωγός σχηματισμού ορισμένων λίθων οξαλικού ασβεστίου [3][4].
Η AUA αναφέρει ότι σε ασθενείς με υποτροπιάζοντες λίθους οξαλικού ασβεστίου, υπερουρικοζουρία και φυσιολογική απέκκριση ασβεστίου, η υπερουρικοζουρία μπορεί να επηρεάσει τη θεραπευτική στρατηγική [4].
Ωστόσο, στους λίθους ουρικού οξέος η αυξημένη απέκκριση δεν είναι πάντα ο κυριότερος παράγοντας. Πολύ συχνά το βασικό πρόβλημα είναι το χαμηλό pH των ούρων, το οποίο μειώνει τη διαλυτότητα του ουρικού οξέος και ευνοεί την κρυστάλλωση [3][4].
10
Γιατί το pH των ούρων είναι κρίσιμο
Το ουρικό οξύ είναι πολύ λιγότερο διαλυτό σε όξινα ούρα. Οι ευρωπαϊκές οδηγίες αναφέρουν ότι σταθερά χαμηλό pH, ιδιαίτερα <5,5, μπορεί να ευνοήσει την κρυστάλλωση ουρικού οξέος [3].
Αυτό εξηγεί γιατί δύο ασθενείς με παρόμοια απέκκριση ουρικού οξέος μπορεί να έχουν διαφορετικό κίνδυνο λιθίασης. Εκείνος με χαμηλότερο pH και μικρότερο όγκο ούρων μπορεί να έχει πολύ πιο ευνοϊκό περιβάλλον για δημιουργία κρυστάλλων.
Για αυτό η αξιολόγηση λιθίασης δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στο ουρικό οξύ ούρων. Το pH, ο όγκος, το κιτρικό, το ασβέστιο, το οξαλικό, το νάτριο και η κρεατινίνη αποτελούν μέρος της ολοκληρωμένης μεταβολικής εικόνας [4].
11
Ποιες εξετάσεις συνδυάζονται με το ουρικό οξύ ούρων
- Ουρικό οξύ αίματος – για τη συγκέντρωση στο αίμα.
- Κρεατινίνη και eGFR – για τη νεφρική λειτουργία.
- Κρεατινίνη ούρων 24ώρου – βοηθά στην αξιολόγηση της πληρότητας της συλλογής.
- pH ούρων – ιδιαίτερα σημαντικό σε λίθους ουρικού οξέος.
- Ασβέστιο, οξαλικά και κιτρικά ούρων 24ώρου – στο μεταβολικό προφίλ νεφρολιθίασης.
- Νάτριο, κάλιο και συνολικός όγκος ούρων – για εκτίμηση διατροφικών και μεταβολικών παραγόντων.
Οι AUA οδηγίες προτείνουν αυτή την πολυπαραμετρική προσέγγιση στους ασθενείς με υποτροπιάζοντες ή υψηλού κινδύνου λίθους [4].
12
Διατροφή, τρόφιμα και φάρμακα που επηρεάζουν το αποτέλεσμα
Η διατροφή έχει πραγματική σημασία στην εξέταση ουρικού οξέος ούρων 24ώρου, επειδή ένα μέρος των πουρινών που μετατρέπονται σε ουρικό οξύ προέρχεται από τις τροφές. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η εξέταση είναι ένα «τεστ του τι φάγαμε χθες». Η τελική απέκκριση εξαρτάται ταυτόχρονα από την ενδογενή παραγωγή ουρικού οξέος, τη νεφρική λειτουργία, τη σωληναριακή μεταφορά, τη φαρμακευτική αγωγή, την ενυδάτωση και το συνολικό μεταβολικό περιβάλλον [1][2].
Ποιες τροφές έχουν τη μεγαλύτερη πρακτική σημασία;
Οι πιο σημαντικές τροφικές πηγές πουρινών είναι κυρίως ορισμένες ζωικές τροφές. Οι οδηγίες της EAU για ασθενείς με υπερουρικοζουρία ή λίθους ουρικού οξέος συνιστούν περιορισμό της υπερβολικής πρόσληψης ζωικής πρωτεΐνης και των τροφών πλούσιων σε πουρίνες [3]. Η American College of Rheumatology, στο πλαίσιο της ουρικής αρθρίτιδας, προτείνει επίσης περιορισμό της πρόσληψης πουρινών, του αλκοόλ και των προϊόντων με υψηλή περιεκτικότητα σε φρουκτόζη [8].
| Κατηγορία | Παραδείγματα | Πρακτική σημασία |
|---|---|---|
| Ιδιαίτερα πλούσιες σε πουρίνες | Εντόσθια όπως συκώτι και νεφρά, μεγάλες ποσότητες ορισμένων κόκκινων κρεάτων, αντσούγιες, σαρδέλες, μύδια, χτένια και ορισμένα άλλα θαλασσινά | Η συχνή ή μεγάλη κατανάλωση μπορεί να αυξάνει το φορτίο πουρινών και την παραγωγή ουρικού οξέος. Συνήθως αποτελούν τις πρώτες τροφές στις οποίες εστιάζει ο περιορισμός [9]. |
| Ζωική πρωτεΐνη που χρειάζεται μέτρο | Μοσχάρι, χοιρινό, αρνί, πουλερικά και ψάρια | Δεν χρειάζεται απαραίτητα πλήρης αποκλεισμός. Στη λιθίαση έχει μεγαλύτερη σημασία η αποφυγή υπερβολικής συνολικής πρόσληψης ζωικής πρωτεΐνης [3][7]. |
| Φυτικές πηγές πρωτεΐνης | Φακές, φασόλια, ρεβίθια, αρακάς, tofu και άλλες φυτικές επιλογές | Δεν αντιμετωπίζονται πρακτικά όπως τα εντόσθια ή οι μεγάλες ποσότητες κρέατος. Μπορούν να αντικαθιστούν μέρος της ζωικής πρωτεΐνης σε μια ισορροπημένη διατροφή [7][9]. |
| Λαχανικά, φρούτα και δημητριακά | Λαχανικά, ολόκληρα φρούτα, προϊόντα ολικής άλεσης | Συνήθως αποτελούν μέρος ισορροπημένου διατροφικού προτύπου. Δεν υπάρχει λόγος να αποκλείονται γενικά λαχανικά μόνο επειδή ορισμένα περιέχουν φυτικές πουρίνες [9]. |
Εντόσθια, κόκκινο κρέας και θαλασσινά
Τα εντόσθια είναι από τις τροφές με την πιο σταθερή σύσταση για περιορισμό όταν υπάρχει υπερουριχαιμία, ουρική αρθρίτιδα ή υπερουρικοζουρία. Το ίδιο ισχύει για πολύ μεγάλες και συχνές μερίδες κόκκινου κρέατος και για ορισμένα θαλασσινά, όπως αντσούγιες, σαρδέλες, μύδια και χτένια [9]. Δεν χρειάζεται όμως να μετατραπεί η διατροφή σε μια ακραία λίστα απαγορεύσεων. Η ποσότητα, η συχνότητα, η συνολική πρόσληψη πρωτεΐνης και το υπόλοιπο μεταβολικό προφίλ έχουν μεγαλύτερη σημασία από ένα μεμονωμένο γεύμα.
Στους ασθενείς που σχηματίζουν λίθους, η EAU συνιστά γενικά αποφυγή υπερβολικής ζωικής πρωτεΐνης και αναφέρει ως ενδεικτική πρόσληψη περίπου 0,8–1,0 g πρωτεΐνης/kg σωματικού βάρους ημερησίως, στο πλαίσιο εξατομικευμένης διατροφικής προσέγγισης [3]. Αυτό δεν αποτελεί αυτόματη οδηγία για όλους τους ασθενείς και δεν πρέπει να εφαρμόζεται μηχανιστικά σε παιδιά, ηλικιωμένους, άτομα με υποθρεψία ή ειδικές ανάγκες πρωτεΐνης.
Όσπρια και λαχανικά με πουρίνες: χρειάζεται φόβος;
Όχι. Το γεγονός ότι ένα φυτικό τρόφιμο περιέχει πουρίνες δεν σημαίνει ότι πρέπει να αντιμετωπίζεται όπως το συκώτι ή τα εντόσθια. Οι σύγχρονες διατροφικές οδηγίες δεν προτείνουν γενική απομάκρυνση λαχανικών και οσπρίων από τη διατροφή. Αντίθετα, η αντικατάσταση μέρους της ζωικής πρωτεΐνης με φυτικές πηγές μπορεί να βοηθήσει στη διαμόρφωση ενός πιο ισορροπημένου προτύπου [7][9].
Στην πράξη, για τον περισσότερο κόσμο είναι πιο χρήσιμο να περιοριστούν οι υπερβολές σε εντόσθια, μεγάλες μερίδες κρέατος, αλκοόλ και ζαχαρούχα ποτά παρά να αποκλειστούν φακές, ρεβίθια, αρακάς ή λαχανικά. Εάν όμως υπάρχει συγκεκριμένο μεταβολικό πρόβλημα ή ειδική οδηγία από τον θεράποντα, η διατροφή εξατομικεύεται.
Αλκοόλ, μπύρα, αναψυκτικά και φρουκτόζη
Η διατροφή δεν αφορά μόνο τις πουρίνες. Η ACR συστήνει σε ασθενείς με ουρική αρθρίτιδα περιορισμό του αλκοόλ και των προϊόντων με σιρόπι καλαμποκιού υψηλής φρουκτόζης, ενώ η Mayo Clinic επίσης επισημαίνει τη σημασία του περιορισμού μπύρας, αποσταγμένων αλκοολούχων ποτών και ζαχαρούχων ροφημάτων [8][9].
Για την εξέταση ούρων 24ώρου, μια ημέρα ασυνήθιστα μεγάλης κατανάλωσης αλκοόλ ή ζαχαρούχων ποτών μπορεί να κάνει τη συλλογή λιγότερο αντιπροσωπευτική της συνήθους κατάστασης. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να γίνει τεχνητή «τέλεια» δίαιτα πριν από το τεστ· σημαίνει ότι η συλλογή καλό είναι να γίνεται σε μια τυπική ημέρα, εκτός αν ο γιατρός έχει δώσει διαφορετική οδηγία.
Νερό και ενυδάτωση: σημαντικά, αλλά όχι για να «αραιώσουμε» το τεστ
Στη μακροχρόνια πρόληψη της νεφρολιθίασης, η καλή ενυδάτωση είναι από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις. Η EAU προτείνει συνήθως πρόσληψη υγρών περίπου 2,5–3,0 L/ημέρα με στόχο παραγωγή ούρων περίπου 2,0–2,5 L/ημέρα, με το νερό να αποτελεί το προτιμώμενο ρόφημα [3]. Το NIDDK επίσης τονίζει ότι η επαρκής πρόσληψη υγρών, κυρίως νερού, είναι βασική στρατηγική πρόληψης λίθων [7].
Κατά τη συλλογή όμως δεν χρειάζεται να πιείτε υπερβολικά μεγάλες ποσότητες νερού μόνο και μόνο επειδή κάνετε εξέταση. Ο στόχος είναι να καταγραφεί μια αντιπροσωπευτική ημέρα. Εάν υπάρχει καρδιακή ανεπάρκεια, προχωρημένη νεφρική νόσος, υπονατριαιμία ή άλλη κατάσταση στην οποία τα υγρά περιορίζονται, ακολουθείται αποκλειστικά η εξατομικευμένη ιατρική οδηγία.
Αλάτι, βάρος και συνολικό διατροφικό πρότυπο
Η σχέση του ουρικού οξέος με τη λιθίαση δεν απομονώνεται από το υπόλοιπο διαιτολόγιο. Οι οδηγίες της EAU προτείνουν ένα ισορροπημένο πρότυπο με λαχανικά και φυτικές ίνες, φυσιολογική πρόσληψη ασβεστίου και περιορισμό της υπερβολικής πρόσληψης αλατιού και ζωικής πρωτεΐνης [3]. Το NIDDK σημειώνει επίσης ότι οι διατροφικές συστάσεις εξαρτώνται από τον τύπο του λίθου και ότι η υπερβολική πρόσληψη νατρίου και ζωικής πρωτεΐνης μπορεί να επιβαρύνει τον κίνδυνο λιθίασης [7].
Για άτομα με ουρική αρθρίτιδα και υπερβάλλον βάρος, η ACR υποστηρίζει τη σταδιακή απώλεια βάρους όταν υπάρχει ένδειξη, αλλά όχι ακραίες δίαιτες ή ταχύτατη απώλεια βάρους [8]. Η αξία της διατροφής είναι κυρίως μακροχρόνια: ένα συνεπές, ισορροπημένο πρότυπο έχει μεγαλύτερη σημασία από μια βραχυχρόνια «αποτοξίνωση» πριν από το εργαστήριο.
Τι να φάω την ημέρα της συλλογής;
Εάν δεν σας έχει δοθεί ειδικό πρωτόκολλο, προτιμήστε μια συνηθισμένη, αντιπροσωπευτική ημέρα: κανονικά γεύματα, φυσιολογικές ποσότητες νερού και χωρίς υπερβολές που δεν αποτελούν μέρος της καθημερινότητάς σας. Μην κάνετε απότομα νηστεία, δίαιτα μόνο με σαλάτες, υπερκατανάλωση κρέατος ή «φόρτιση» με νερό για να αλλάξετε το αποτέλεσμα. Η χρησιμότητα της εξέτασης είναι μεγαλύτερη όταν ο γιατρός γνωρίζει τι συμβαίνει υπό τις πραγματικές καθημερινές συνθήκες.
Αν η συλλογή γίνεται ειδικά για μεταβολικό έλεγχο λίθων ή για αξιολόγηση θεραπείας, μπορεί να υπάρχουν διαφορετικές οδηγίες. Για παράδειγμα, ο γιατρός μπορεί να θέλει να γνωρίζει την απέκκριση ενώ λαμβάνετε την τρέχουσα αγωγή ή ενώ ακολουθείτε μια συγκεκριμένη δίαιτα. Για αυτό δεν υπάρχει μία προετοιμασία που να ταιριάζει σε όλους.
Πρακτικά για τα τρόφιμα:
- Περιορίστε τις υπερβολές σε εντόσθια, πολύ μεγάλες μερίδες κόκκινου κρέατος και ορισμένα θαλασσινά.
- Μην αποκλείετε άσκοπα λαχανικά και όσπρια μόνο επειδή περιέχουν πουρίνες.
- Προτιμήστε νερό αντί για συχνά ζαχαρούχα ποτά.
- Αποφύγετε την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, ιδιαίτερα αν υπάρχει ουρική αρθρίτιδα ή λιθίαση.
- Μην αλλάζετε απότομα τη δίαιτα πριν από τη συλλογή, εκτός αν αυτό αποτελεί μέρος του πρωτοκόλλου που σας δόθηκε.
Για πιο αναλυτικές πρακτικές πληροφορίες σχετικά με κρέας, εντόσθια, θαλασσινά, όσπρια, γαλακτοκομικά, αλκοόλ και ζαχαρούχα ποτά, δείτε τον δικό μας οδηγό Ουρικό Οξύ & Ουρική Αρθρίτιδα: Διατροφή – Τι να Τρώω.
Φάρμακα που μπορεί να αλλάξουν την απέκκριση
Πριν από τη συλλογή πρέπει να αναφέρονται στον γιατρό όλα τα φάρμακα και συμπληρώματα. Αγωγές που μειώνουν την παραγωγή ουρικού οξέος, φάρμακα που μεταβάλλουν τη νεφρική αποβολή του, διουρητικά, σαλικυλικά και άλλες θεραπείες μπορούν να αλλάξουν το εργαστηριακό αποτέλεσμα. Η σημασία της επίδρασης εξαρτάται από τη δόση, τη νεφρική λειτουργία και το κλινικό ερώτημα.
Δεν πρέπει να γίνεται αυθαίρετη διακοπή φαρμάκων. Αν ο γιατρός θέλει να αξιολογήσει τον ασθενή υπό την τρέχουσα θεραπεία, η διακοπή θα αλλοιώσει το ερώτημα της εξέτασης. Αντίθετα, εάν ζητηθεί έλεγχος πριν από την έναρξη ή μετά από συγκεκριμένη αλλαγή θεραπείας, πρέπει να τηρηθεί ακριβώς το χρονικό πλαίσιο που έχει οριστεί.
13
Πώς ελέγχεται αν η συλλογή ήταν πλήρης
Το σημαντικότερο τεχνικό πρόβλημα στις εξετάσεις ούρων 24ώρου είναι η ατελής συλλογή. Η AUA αναφέρει ότι η επάρκεια της συλλογής μπορεί να αξιολογηθεί με βάση την κρεατινίνη ούρων 24ώρου, λαμβάνοντας υπόψη το φύλο και το σωματικό βάρος, σε συνδυασμό με την επιβεβαίωση σωστής ώρας έναρξης και λήξης [4].
Η κρεατινίνη δεν αποτελεί τέλειο «τεστ αλήθειας», επειδή επηρεάζεται από τη μυϊκή μάζα και άλλους παράγοντες, αλλά μπορεί να βοηθήσει να εντοπιστεί μία προφανώς ανεπαρκής συλλογή.
Είναι επίσης απαραίτητο να αναγράφεται ο συνολικός όγκος των ούρων. Χωρίς τον όγκο, η μετατροπή της συγκέντρωσης σε συνολική απέκκριση 24ώρου δεν μπορεί να γίνει σωστά.
14
Συχνά λάθη στη συλλογή
- Συλλογή της πρώτης πρωινής ούρησης στην αρχή: μετατοπίζει το χρονικό διάστημα της συλλογής.
- Παράλειψη μίας ούρησης: οδηγεί συνήθως σε τεχνητά χαμηλό αποτέλεσμα.
- Λάθος ώρα λήξης: το διάστημα πρέπει να είναι πραγματικό 24ωρο.
- Απόρριψη μέρους των ούρων επειδή γέμισε το δοχείο: χρειάζεται δεύτερο δοχείο αν ο όγκος είναι μεγάλος.
- Προσθήκη ουσίας ή νερού: δεν προστίθεται τίποτα εκτός αν το εργαστήριο έχει δώσει ειδικό συντηρητικό.
- Λανθασμένη φύλαξη: ακολουθούνται οι οδηγίες του εργαστηρίου για ψύξη/θερμοκρασία.
- Απότομη αλλαγή δίαιτας: μπορεί να κάνει το αποτέλεσμα μη αντιπροσωπευτικό.
15
Πότε χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση
Η ίδια η εξέταση δεν είναι επείγουσα, αλλά τα συμπτώματα που οδηγούν σε αυτήν μπορεί να απαιτούν άμεση αξιολόγηση. Επικοινωνήστε με γιατρό εάν υπάρχει:
- έντονος κολικοειδής πόνος στη μέση ή στο πλάι,
- αίμα στα ούρα,
- πυρετός μαζί με πόνο στο ουροποιητικό,
- εμετοί ή αδυναμία λήψης υγρών,
- πολύ μειωμένη ούρηση,
- γνωστή λιθίαση με απόφραξη,
- πολύ υψηλό ουρικό οξύ ή επαναλαμβανόμενες κρίσεις ουρικής αρθρίτιδας με νεφρικό ιστορικό.
Το αποτέλεσμα ουρικού οξέος ούρων πρέπει να ερμηνεύεται μέσα στο συνολικό ιστορικό και όχι να οδηγεί μόνο του σε έναρξη ή αλλαγή φαρμακευτικής αγωγής.
16
Συχνές ερωτήσεις
Πρέπει να μαζέψω και τα πρώτα πρωινά ούρα;
Την πρώτη ημέρα απορρίπτετε την πρώτη πρωινή ούρηση και σημειώνετε την ώρα. Τη δεύτερη ημέρα συλλέγετε την πρώτη πρωινή ούρηση στην ίδια ώρα και έτσι ολοκληρώνεται το 24ωρο [5].
Πρέπει να είμαι νηστικός;
Η συλλογή διαρκεί 24 ώρες και δεν γίνεται με κλασική νηστεία. Ακολουθείτε τη δίαιτα που έχει υποδείξει ο γιατρός ή το εργαστήριο. Σε πολλές περιπτώσεις ζητείται συνήθης δίαιτα.
Υψηλό ουρικό οξύ ούρων σημαίνει ότι έχω ουρική αρθρίτιδα;
Όχι. Η ουρική αρθρίτιδα διαγιγνώσκεται κλινικά και, όταν χρειάζεται, με εξέταση αρθρικού υγρού. Η απέκκριση ούρων είναι ένα διαφορετικό μεταβολικό στοιχείο.
Μπορώ να έχω πέτρα ουρικού οξέος με φυσιολογικό ουρικό οξύ ούρων;
Ναι. Στους λίθους ουρικού οξέος το χαμηλό pH των ούρων είναι συχνά καθοριστικός παράγοντας ακόμη και όταν η συνολική απέκκριση ουρικού οξέος δεν είναι πολύ υψηλή [4].
Τι γίνεται αν ξεχάσω μία ούρηση;
Η συλλογή μπορεί να γίνει αναξιόπιστη. Επικοινωνήστε με το εργαστήριο· συχνά απαιτείται επανάληψη.
Χρειάζεται μόνο ουρικό οξύ ούρων για έλεγχο πέτρας;
Συνήθως όχι. Στον πλήρη μεταβολικό έλεγχο λιθίασης αξιολογούνται επίσης όγκος, pH, ασβέστιο, οξαλικά, κιτρικά, νάτριο, κάλιο και κρεατινίνη [4].
Τι πρέπει να φάω πριν και κατά τη συλλογή ούρων 24ώρου;
Αν δεν σας έχει δοθεί ειδική διατροφική οδηγία, ακολουθήστε τη συνήθη διατροφή σας και αποφύγετε ακραίες αλλαγές μόνο για την εξέταση. Μην κάνετε ξαφνικά δίαιτα χωρίς πουρίνες, υπερκατανάλωση κρέατος ή υπερβολική πρόσληψη νερού. Η συλλογή είναι πιο χρήσιμη όταν αντιπροσωπεύει τις πραγματικές καθημερινές συνθήκες. Σε μεταβολικό έλεγχο λιθίασης ή παρακολούθηση θεραπείας ακολουθείται το ειδικό πρωτόκολλο του γιατρού/εργαστηρίου.
17
Τι να θυμάστε
- Η εξέταση μετρά τη συνολική απέκκριση ουρικού οξέος σε 24 ώρες.
- Η σωστή συλλογή είναι εξίσου σημαντική με τη μέτρηση στο εργαστήριο.
- Τα όρια αναφοράς διαφέρουν ανά εργαστήριο, φύλο, ηλικία και δίαιτα.
- Στη λιθίαση το αποτέλεσμα ερμηνεύεται μαζί με pH, όγκο ούρων, κρεατινίνη και άλλους μεταβολικούς δείκτες.
- Χαμηλό pH μπορεί να είναι σημαντικότερο από την υπερουρικοζουρία στους λίθους ουρικού οξέος.
- Μην αλλάζετε φάρμακα ή θεραπεία με βάση μόνο μία τιμή.
18
Βιβλιογραφία & σχετικοί οδηγοί
Βιβλιογραφία & πηγές
Ερμηνεία, μεταβολισμός ουρικού οξέος και διαστήματα αναφοράς ενηλίκων.
Mayo Clinic Laboratories
Χρήσεις, μέθοδος ουρικάσης, απαιτήσεις δείγματος, προετοιμασία και διαστήματα αναφοράς.
Labcorp
Όρια υπερουρικοζουρίας, σημασία pH και μεταβολική διερεύνηση νεφρολιθίασης.
EAU Guidelines
Συστάσεις για συλλογές ούρων 24ώρου, απαιτούμενες παραμέτρους, πληρότητα συλλογής και υπερουρικοζουρία.
AUA Guideline
Οδηγίες έναρξης, ολοκλήρωσης και πλήρους συλλογής ούρων 24ώρου.
Mayo Clinic Laboratories — Collection Instructions
Γενικές πρακτικές οδηγίες συλλογής, αποθήκευσης και προετοιμασίας ασθενούς.
Cleveland Clinic
Διατροφικές συστάσεις για υγρά, ζωική πρωτεΐνη και πρόληψη νεφρολιθίασης, συμπεριλαμβανομένων των λίθων ουρικού οξέος.
NIDDK
Συστάσεις για περιορισμό αλκοόλ, πρόσληψης πουρινών και προϊόντων με υψηλή φρουκτόζη, καθώς και για έλεγχο βάρους όταν υπάρχει ένδειξη.
American College of Rheumatology / PMC
Πρακτική αναφορά για τροφές πλούσιες σε πουρίνες, κόκκινο κρέας, εντόσθια, θαλασσινά, αλκοόλ, φρουκτόζη και ισορροπημένες επιλογές διατροφής.
Mayo Clinic
Ιατρική σημείωση: Το περιεχόμενο του άρθρου έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική εξέταση, τη διάγνωση ή την εξατομικευμένη ερμηνεία εργαστηριακών αποτελεσμάτων. Τα διαστήματα αναφοράς μπορεί να διαφέρουν ανά εργαστήριο και πρέπει να αξιολογούνται μαζί με το ιστορικό, τη διατροφή, τη νεφρική λειτουργία και τη φαρμακευτική αγωγή.

