Ουρικό Οξύ & Ουρική Αρθρίτιδα: Διατροφή, Τι να Τρώω, Κρίση και Θεραπεία
Τελευταία ενημέρωση:
← Οδηγοί Ασθενών•Ουρικό Οξύ: Εξέταση και Φυσιολογικές Τιμές →
Ουρικό οξύ και διατροφή: τι να τρώω και τι να αποφεύγω;
Αν έχετε ουρική αρθρίτιδα, δεν χρειάζεται μια ακραία δίαιτα «χωρίς πουρίνες». Η πιο πρακτική προσέγγιση είναι να περιορίζετε εντόσθια, πολύ μεγάλες μερίδες κόκκινου κρέατος, ορισμένα θαλασσινά, υπερβολικό αλκοόλ — ιδιαίτερα μπύρα — και ζαχαρούχα ποτά, ενώ μια ισορροπημένη διατροφή μπορεί να περιλαμβάνει λαχανικά, όσπρια, αυγά, δημητριακά, ξηρούς καρπούς και γαλακτοκομικά. Η διατροφή βοηθά, αλλά όταν υπάρχει ένδειξη για ουρικομειωτική θεραπεία δεν την αντικαθιστά. [1] [2] [5]
Σε μια οξεία κρίση ουρικής αρθρίτιδας ο πόνος είναι συνήθως ξαφνικός και πολύ έντονος, με πρήξιμο, ερυθρότητα και θερμότητα σε μία άρθρωση — συχνά στη βάση του μεγάλου δακτύλου. Το ουρικό οξύ στο αίμα μπορεί να είναι ακόμη και φυσιολογικό την ώρα της κρίσης, επομένως η διάγνωση δεν βασίζεται σε μία μόνο μέτρηση. [4]
| Στην κρίση | Συχνή εικόνα | Τι χρειάζεται |
|---|---|---|
| Πόνος | Ξαφνικός, πολύ έντονος, συχνά μέσα σε λίγες ώρες | Έγκαιρη αντιμετώπιση της φλεγμονής |
| Άρθρωση | Κόκκινη, πρησμένη, θερμή και εξαιρετικά ευαίσθητη | Ιατρική εκτίμηση αν είναι πρώτη κρίση ή η διάγνωση δεν είναι βέβαιη |
| Μεγάλο δάκτυλο | Πολύ χαρακτηριστική εντόπιση, αλλά όχι η μοναδική | Δεν αρκεί μόνο η εντόπιση για διάγνωση |
| Ουρικό αίματος | Μπορεί να είναι υψηλό αλλά και φυσιολογικό στην κρίση | Επανεκτίμηση μετά την υποχώρηση όταν χρειάζεται |
1Τι είναι η ουρική αρθρίτιδα;
Η ουρική αρθρίτιδα είναι μία μορφή φλεγμονώδους αρθρίτιδας που προκαλείται όταν σχηματίζονται και εναποτίθενται κρύσταλλοι μονονατριούχου ουρικού μέσα και γύρω από τις αρθρώσεις. [3]
Για να δημιουργηθούν αυτοί οι κρύσταλλοι, συνήθως έχει προηγηθεί για κάποιο διάστημα αυξημένη συγκέντρωση ουρικού οξέος στο αίμα. Ωστόσο, δεν εμφανίζουν όλοι οι άνθρωποι με υψηλό ουρικό ουρική αρθρίτιδα.
Η νόσος μπορεί αρχικά να εμφανίζεται με μεμονωμένες οξείες κρίσεις που υποχωρούν πλήρως. Αν όμως το φορτίο κρυστάλλων συνεχίσει να αυξάνεται, οι κρίσεις μπορεί να γίνουν συχνότερες και να εξελιχθούν σε χρόνια φλεγμονώδη νόσο με βλάβη των αρθρώσεων και σχηματισμό τόφων.
2Γιατί δημιουργούνται οι κρύσταλλοι ουρικού;
Όταν το ουρικό οξύ παραμένει αυξημένο για αρκετό διάστημα, το ουρικό μπορεί να υπερβεί το επίπεδο διαλυτότητάς του στους ιστούς και να σχηματιστούν μικροσκοπικοί κρύσταλλοι.
Οι κρύσταλλοι μπορούν να παραμένουν για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς συμπτώματα. Όταν όμως ενεργοποιηθεί έντονη φλεγμονώδης αντίδραση γύρω τους, εμφανίζεται η χαρακτηριστική οξεία κρίση ουρικής αρθρίτιδας.
Παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισης της νόσου περιλαμβάνουν:
- επίμονη υπερουριχαιμία,
- χρόνια νεφρική νόσο,
- ορισμένα διουρητικά και άλλα φάρμακα,
- παχυσαρκία και μεταβολικό σύνδρομο,
- υπέρταση,
- υψηλή κατανάλωση αλκοόλ,
- μεγάλη πρόσληψη τροφών πλούσιων σε ζωικές πουρίνες,
- οικογενειακή και γενετική προδιάθεση.
Η διατροφή είναι επομένως μόνο ένα μέρος του προβλήματος. Σε πολλούς ασθενείς η μειωμένη αποβολή ουρικού από τους νεφρούς και η γενετική προδιάθεση παίζουν σημαντικότερο ρόλο. [1]
Ποια φάρμακα μπορεί να ανεβάζουν το ουρικό οξύ;
Ορισμένα φάρμακα μπορούν να επηρεάσουν το ουρικό, ιδιαίτερα θειαζιδικά ή αγκύλης διουρητικά που χρησιμοποιούνται συχνά για υπέρταση ή οιδήματα. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να διακόπτονται αυθαίρετα. Αν υπάρχει ουρική αρθρίτιδα ή επίμονη υπερουριχαιμία, ο θεράπων ιατρός αξιολογεί συνολικά την αντιυπερτασική αγωγή και τις εναλλακτικές επιλογές. Οι κατευθυντήριες οδηγίες της ACR αναφέρουν ότι, όταν είναι εφικτό και κλινικά κατάλληλο, μπορεί να εξετάζεται αλλαγή της υδροχλωροθειαζίδης και προτίμηση λοσαρτάνης. [1]
3Ποια είναι τα συμπτώματα μιας κρίσης ουρικής αρθρίτιδας;
Η κρίση είναι συνήθως εντυπωσιακή. Ο πόνος εμφανίζεται απότομα και μπορεί μέσα σε λίγες ώρες να γίνει πολύ έντονος.
Τα χαρακτηριστικότερα συμπτώματα είναι:
- πολύ έντονος πόνος σε μία άρθρωση,
- πρήξιμο,
- ερυθρότητα,
- έντονη θερμότητα στην περιοχή,
- υπερευαισθησία ακόμη και σε ελαφριά επαφή,
- δυσκολία στη βάδιση όταν προσβάλλεται το πόδι ή το γόνατο,
- περιορισμός της κίνησης της άρθρωσης.
Ορισμένοι ασθενείς περιγράφουν ότι ακόμη και η επαφή του σεντονιού με το μεγάλο δάκτυλο είναι δυσβάστακτη.
Σε εντονότερη φλεγμονή μπορεί να εμφανιστεί γενική κακουχία ή πυρετική κίνηση. Επειδή όμως ο πυρετός μπορεί να συνοδεύει και σηπτική αρθρίτιδα, δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στην ουρική αρθρίτιδα.
4Πόνος στο μεγάλο δάκτυλο: είναι ουρική αρθρίτιδα;
Η προσβολή της πρώτης μεταταρσιοφαλαγγικής άρθρωσης — στη βάση δηλαδή του μεγάλου δακτύλου του ποδιού — είναι η πιο χαρακτηριστική εικόνα ουρικής αρθρίτιδας και ονομάζεται συχνά ποδάγρα.
Συνήθως το δάκτυλο γίνεται:
- πολύ επώδυνο,
- κόκκινο,
- θερμό,
- πρησμένο,
- δύσκολο να κινηθεί ή να δεχτεί πίεση από παπούτσι.
Η νόσος όμως δεν περιορίζεται στο μεγάλο δάκτυλο. Μπορεί επίσης να προσβάλει:
- αστράγαλο,
- γόνατο,
- άλλες αρθρώσεις του ποδιού,
- καρπό,
- δάκτυλα των χεριών,
- αγκώνα.
5Πόσο κρατά μια κρίση και τι μπορεί να την πυροδοτήσει;
Χωρίς θεραπεία μια κρίση μπορεί να επιμείνει για αρκετές ημέρες και μερικές φορές περισσότερο. Με έγκαιρη και κατάλληλη αντιφλεγμονώδη αντιμετώπιση τα συμπτώματα συνήθως βελτιώνονται ταχύτερα.
Η έναρξη μπορεί να είναι αιφνίδια, συχνά τη νύχτα. Παράγοντες που σε ευαίσθητα άτομα μπορεί να προηγούνται μιας κρίσης περιλαμβάνουν:
- μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ,
- βαρύ γεύμα,
- αφυδάτωση,
- τραυματισμό ή χειρουργική επέμβαση,
- οξεία νόσο,
- απότομες μεταβολές στο ουρικό οξύ,
- έναρξη ουρικομειωτικής θεραπείας χωρίς κατάλληλη αντιφλεγμονώδη προφύλαξη σε ασθενείς υψηλού κινδύνου.
Αυτός είναι ένας λόγος που η μακροχρόνια θεραπεία προσαρμόζεται σταδιακά και δεν αντιμετωπίζεται ως μια απλή προσπάθεια να «πέσει γρήγορα ο αριθμός».
6Μπορεί το ουρικό οξύ να είναι φυσιολογικό στην κρίση;
Ναι. Αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα σημεία που πρέπει να γνωρίζει ο ασθενής.
Η συγκέντρωση του ουρικού στο αίμα μπορεί να μεταβληθεί κατά τη διάρκεια της οξείας φλεγμονής. Έτσι, ένας ασθενής μπορεί να έχει πολύ χαρακτηριστική κρίση ουρικής αρθρίτιδας και το ουρικό οξύ που μετρήθηκε εκείνη την ημέρα να βρίσκεται μέσα στα όρια αναφοράς.
Επομένως:
- φυσιολογικό ουρικό δεν αποκλείει ουρική αρθρίτιδα κατά την κρίση,
- μία μόνο μέτρηση δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για να απορριφθεί η διάγνωση,
- όταν χρειάζεται, το ουρικό επαναξιολογείται αφού υποχωρήσει η οξεία φλεγμονή.
Για αναλυτική ερμηνεία του αριθμού στο αποτέλεσμα δείτε: Ουρικό Οξύ: Φυσιολογικές Τιμές, Υψηλό ή Χαμηλό →
7Πώς γίνεται η διάγνωση της ουρικής αρθρίτιδας;
Η διάγνωση ξεκινά από την κλινική εικόνα και το ιστορικό. Η ξαφνική προσβολή μιας άρθρωσης — ιδιαίτερα του μεγάλου δακτύλου — είναι πολύ ύποπτη, αλλά υπάρχουν άλλες παθήσεις που μπορούν να μιμηθούν την ίδια εικόνα.
Ανάλογα με την περίπτωση μπορεί να χρησιμοποιηθούν:
- ουρικό οξύ ορού,
- δείκτες φλεγμονής όπως CRP και ΤΚΕ,
- γενική αίματος όταν χρειάζεται,
- κρεατινίνη και eGFR,
- παρακέντηση αρθρικού υγρού,
- υπερηχογράφημα άρθρωσης,
- σε επιλεγμένες περιπτώσεις άλλες απεικονιστικές τεχνικές.
Ποια εξέταση επιβεβαιώνει καλύτερα τη διάγνωση;
Η ανεύρεση χαρακτηριστικών κρυστάλλων μονονατριούχου ουρικού στο αρθρικό υγρό αποτελεί την πιο άμεση επιβεβαίωση ότι η φλεγμονή οφείλεται σε ουρική αρθρίτιδα. [4]
Η παρακέντηση είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν η διάγνωση δεν είναι ξεκάθαρη ή όταν πρέπει να αποκλειστεί λοίμωξη της άρθρωσης.
8Πότε μια κόκκινη και πρησμένη άρθρωση χρειάζεται άμεση εκτίμηση;
Η ουρική αρθρίτιδα μπορεί να μοιάζει πολύ με σηπτική αρθρίτιδα, δηλαδή λοίμωξη μέσα στην άρθρωση. Η τελευταία είναι σοβαρή κατάσταση και χρειάζεται γρήγορη διάγνωση και θεραπεία.
Χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση όταν:
- είναι η πρώτη φορά που εμφανίζεται τέτοιο επεισόδιο και η διάγνωση δεν είναι γνωστή,
- υπάρχει πυρετός ή ρίγος,
- υπάρχει έντονη γενική καταβολή,
- η άρθρωση είναι εξαιρετικά θερμή, κόκκινη και επώδυνη,
- υπάρχει ανοσοκαταστολή ή σοβαρό συνοδό νόσημα,
- υπάρχει πρόσφατο τραύμα, επέμβαση ή λοίμωξη,
- τα συμπτώματα είναι διαφορετικά από τις προηγούμενες γνωστές κρίσεις,
- η εικόνα δεν βελτιώνεται όπως αναμένεται.
9Τι μπορώ να κάνω στις πρώτες ώρες μιας κρίσης;
Αν πρόκειται για ήδη γνωστή ουρική αρθρίτιδα και υπάρχει θεραπευτικό πλάνο από τον ιατρό, η έγκαιρη έναρξη της συμφωνημένης αντιμετώπισης είναι σημαντική.
Παράλληλα μπορούν να βοηθήσουν:
- ανάπαυση της άρθρωσης,
- αποφυγή πίεσης ή άσκοπης βάδισης πάνω στην επώδυνη άρθρωση,
- ήπια εφαρμογή κρύου επιθέματος με προστασία του δέρματος,
- φυσιολογική ενυδάτωση, εφόσον δεν υπάρχει ιατρικός περιορισμός υγρών,
- αποφυγή αλκοόλ κατά τη διάρκεια του επεισοδίου,
- αποφυγή πολύ βαριών γευμάτων.
10Πώς αντιμετωπίζεται η οξεία κρίση;
Ο στόχος στην οξεία κρίση είναι να περιοριστούν γρήγορα η φλεγμονή, το πρήξιμο και ο πόνος.
Οι βασικές φαρμακευτικές επιλογές που χρησιμοποιούνται ανάλογα με το ιστορικό είναι: [1]
- κολχικίνη,
- μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (ΜΣΑΦ),
- γλυκοκορτικοειδή από το στόμα ή, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, ενδαρθρικά ή με άλλη οδό χορήγησης.
Δεν υπάρχει ένα φάρμακο κατάλληλο για όλους. Η επιλογή επηρεάζεται από:
- τη νεφρική λειτουργία,
- ιστορικό έλκους ή γαστρεντερικής αιμορραγίας,
- καρδιαγγειακά προβλήματα,
- αντιπηκτική αγωγή,
- διαβήτη,
- άλλα φάρμακα και πιθανές αλληλεπιδράσεις,
- τον αριθμό και τη θέση των αρθρώσεων που έχουν προσβληθεί.
Η θεραπεία είναι γενικά αποτελεσματικότερη όταν αρχίζει νωρίς στην πορεία της κρίσης.
11Κολχικίνη, ΜΣΑΦ ή κορτιζόνη: ποιο είναι καλύτερο;
Δεν υπάρχει καθολικά «καλύτερο» φάρμακο. Η επιλογή γίνεται με βάση τις αντενδείξεις και τα χαρακτηριστικά του ασθενούς.
Κολχικίνη
Η κολχικίνη είναι αποτελεσματική επιλογή όταν χρησιμοποιείται σωστά και ιδιαίτερα όταν η θεραπεία ξεκινήσει νωρίς. Σήμερα προτιμώνται χαμηλότερα δοσολογικά σχήματα από τα παλαιότερα υψηλά σχήματα, επειδή προσφέρουν αποτελεσματικότητα με λιγότερες ανεπιθύμητες ενέργειες.
Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή σε σημαντική νεφρική ή ηπατική δυσλειτουργία και σε φάρμακα που μπορούν να προκαλέσουν επικίνδυνες αλληλεπιδράσεις.
ΜΣΑΦ
Τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη μπορούν να ανακουφίσουν γρήγορα τον πόνο και τη φλεγμονή, αλλά δεν είναι κατάλληλα για όλους, ιδιαίτερα όταν υπάρχει σημαντική νεφρική νόσος, ιστορικό γαστρεντερικής αιμορραγίας ή συγκεκριμένα καρδιαγγειακά προβλήματα.
Κορτικοστεροειδή
Τα γλυκοκορτικοειδή αποτελούν αποτελεσματική εναλλακτική όταν η κολχικίνη ή τα ΜΣΑΦ δεν είναι κατάλληλα. Η μορφή και η διάρκεια χορήγησης εξαρτώνται από την κλινική εικόνα.
12Σταματάμε την αλλοπουρινόλη όταν ξεκινήσει κρίση;
Ένα πολύ συχνό λάθος είναι η αυθαίρετη διακοπή της χρόνιας ουρικομειωτικής αγωγής μόλις εμφανιστεί κρίση.
Αν κάποιος λαμβάνει ήδη σταθερά αλλοπουρινόλη ή άλλη ουρικομειωτική θεραπεία, συνήθως η θεραπεία δεν διακόπτεται εξαιτίας της κρίσης. Η οξεία φλεγμονή αντιμετωπίζεται παράλληλα με το κατάλληλο αντιφλεγμονώδες σχήμα.
Οι απότομες διακυμάνσεις του ουρικού μπορεί να ευνοήσουν νέες κρίσεις. Για αυτό η χρόνια θεραπεία χρειάζεται συνέπεια και όχι αυθαίρετες διακοπές.
Μπορεί να ξεκινήσει ουρικομειωτική θεραπεία ενώ υπάρχει κρίση;
Η παλαιότερη αντίληψη ότι πρέπει πάντοτε να περιμένουμε να περάσει πλήρως η κρίση δεν είναι απόλυτη. Σε κατάλληλους ασθενείς στους οποίους υπάρχει σαφής ένδειξη μακροχρόνιας θεραπείας, η έναρξη μπορεί να συζητηθεί ακόμη και κατά τη διάρκεια της κρίσης, εφόσον υπάρχει κατάλληλη αντιφλεγμονώδης αντιμετώπιση και ιατρική καθοδήγηση.
13Πότε χρειάζεται μακροχρόνια θεραπεία;
Η μακροχρόνια θεραπεία δεν έχει στόχο να ανακουφίσει τη σημερινή κρίση. Στόχος της είναι να μειώσει σταθερά το ουρικό ώστε με τον χρόνο να διαλύεται το απόθεμα κρυστάλλων και να αποτρέπονται νέες κρίσεις.
Η ανάγκη για ουρικομειωτική θεραπεία αξιολογείται ιδιαίτερα όταν υπάρχουν:
- συχνές ή επαναλαμβανόμενες κρίσεις,
- τόφοι,
- ακτινολογική βλάβη από ουρική αρθρίτιδα,
- ορισμένες περιπτώσεις χρόνιας νεφρικής νόσου με ουρική αρθρίτιδα,
- νεφρολιθίαση σε κατάλληλο κλινικό πλαίσιο,
- πολύ υψηλό ουρικό σε ασθενή που έχει ήδη παρουσιάσει κρίση.
Η απόφαση μετά από μία μόνο πρώτη, ανεπίπλεκτη κρίση μπορεί να είναι διαφορετική και εξατομικεύεται.
14Αλλοπουρινόλη και φεμπουξοστάτη: πώς μειώνεται το ουρικό;
Αλλοπουρινόλη
Η αλλοπουρινόλη αποτελεί βασική θεραπεία πρώτης επιλογής για τους περισσότερους ασθενείς που χρειάζονται μακροχρόνια ουρικομειωτική αγωγή. [1]
Συνήθως:
- ξεκινά σε χαμηλή δόση,
- η δόση αυξάνεται σταδιακά,
- μετράται επανειλημμένα το ουρικό,
- η θεραπεία προσαρμόζεται μέχρι να επιτευχθεί ο εξατομικευμένος στόχος.
Η παρουσία χρόνιας νεφρικής νόσου δεν σημαίνει ότι η αλλοπουρινόλη αποκλείεται. Χρειάζεται όμως κατάλληλη αρχική δόση, σταδιακή τιτλοποίηση και ιατρική παρακολούθηση.
Φεμπουξοστάτη
Η φεμπουξοστάτη είναι επίσης αναστολέας της ξανθινοξειδάσης και αποτελεί εναλλακτική επιλογή σε κατάλληλους ασθενείς, ανάλογα με την ανοχή στην αλλοπουρινόλη, τις αντενδείξεις, τις συνοσηρότητες και τον θεραπευτικό στόχο.
Η επιλογή μεταξύ των φαρμάκων δεν γίνεται απλώς με βάση το ποιο «ρίχνει περισσότερο το ουρικό», αλλά με βάση το συνολικό προφίλ του ασθενούς.
15Ποιος είναι ο στόχος του ουρικού και πόσο συχνά ελέγχεται;
Στη χρόνια θεραπεία της ουρικής αρθρίτιδας δεν αρκεί να δοθεί μία σταθερή δόση φαρμάκου και να θεωρηθεί ότι η νόσος ρυθμίστηκε.
Η σύγχρονη προσέγγιση είναι treat-to-target: η αγωγή προσαρμόζεται ώστε το ουρικό οξύ να παραμένει κάτω από τον θεραπευτικό στόχο. [1] [2] [3]
| Κλινική κατάσταση | Συνήθης στόχος |
|---|---|
| Οι περισσότεροι ασθενείς με ουρική αρθρίτιδα σε ULT | <6 mg/dL |
| Σοβαρή νόσος / υψηλό φορτίο κρυστάλλων | Σε επιλεγμένες περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιηθεί χαμηλότερος στόχος, π.χ. <5 mg/dL |
Κατά την έναρξη και τιτλοποίηση η μέτρηση γίνεται συχνότερα. Όταν ο στόχος επιτευχθεί και η κατάσταση σταθεροποιηθεί, ο επανέλεγχος γίνεται σε πιο αραιά διαστήματα ανάλογα με τον ασθενή.
Γιατί μπορεί να αυξηθούν αρχικά οι κρίσεις;
Όταν αρχίζει να μειώνεται το ουρικό και κινητοποιείται το απόθεμα κρυστάλλων, μπορεί προσωρινά να αυξηθεί η πιθανότητα κρίσης. Για τον λόγο αυτό, κατά την έναρξη ουρικομειωτικής θεραπείας χρησιμοποιείται συχνά αντιφλεγμονώδης προφύλαξη για συγκεκριμένο διάστημα, εφόσον είναι ασφαλής για τον ασθενή.
16Χρόνια ουρική αρθρίτιδα, τόφοι και επιπλοκές
Όταν η νόσος παραμένει ανεπαρκώς ρυθμισμένη επί χρόνια, οι κρύσταλλοι μπορεί να συσσωρεύονται σε μεγαλύτερες ποσότητες.
Μπορούν τότε να εμφανιστούν τόφοι: σκληρές εναποθέσεις ουρικού που εντοπίζονται συχνά:
- γύρω από δάκτυλα,
- στα αυτιά,
- στους αγκώνες,
- στα πόδια,
- γύρω από άλλες αρθρώσεις ή τένοντες.
Η χρόνια ουρική αρθρίτιδα μπορεί να οδηγήσει σε:
- μόνιμο πόνο ή δυσκαμψία,
- βλάβη και παραμόρφωση αρθρώσεων,
- περιορισμό κινητικότητας,
- συχνότερες κρίσεις,
- μεγάλο συνολικό φορτίο κρυστάλλων.
Το σημαντικό είναι ότι η εναπόθεση κρυστάλλων είναι αναστρέψιμη με επαρκή και σταθερή μείωση του ουρικού. Αυτός είναι ο βασικός λόγος για τον οποίο η σωστή μακροχρόνια θεραπεία μπορεί να αλλάξει την πορεία της νόσου.
17Ουρικό οξύ και διατροφή: τι πραγματικά βοηθά;
Η διατροφή για το ουρικό οξύ είναι από τα συχνότερα ερωτήματα, αλλά χρειάζεται να ξεχωρίζουμε δύο πράγματα: η σωστή διατροφή μπορεί να βοηθήσει στη συνολική ρύθμιση και να μειώσει ορισμένους εκλυτικούς παράγοντες, όμως συνήθως έχει μικρότερη επίδραση στο ουρικό από την κατάλληλη φαρμακευτική θεραπεία όταν αυτή ενδείκνυται. Οι NICE οδηγίες επισημαίνουν ότι δεν υπάρχουν αρκετά στοιχεία ώστε μία συγκεκριμένη «ειδική δίαιτα ουρικής αρθρίτιδας» να θεωρείται από μόνη της θεραπεία· προτείνεται υγιεινή, ισορροπημένη διατροφή. [2]
Ο στόχος δεν είναι μια ακραία «δίαιτα χωρίς πουρίνες». Μια τέτοια προσέγγιση είναι δύσκολη, συνήθως περιττή και μπορεί να οδηγήσει σε μη ισορροπημένη διατροφή. Οι σύγχρονες οδηγίες δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στον περιορισμό αλκοόλ, υπερβολικών ζωικών πουρινών και ποτών με πολλή φρουκτόζη, καθώς και στη σταδιακή απώλεια βάρους όταν χρειάζεται. [1] [3]
| Τρόφιμο / συνήθεια | Τι ισχύει πρακτικά | Συμπέρασμα |
|---|---|---|
| Φέτα / τυρί | Τα γαλακτοκομικά δεν είναι τροφές υψηλών πουρινών. Η φέτα μπορεί να καταναλώνεται σε λογική ποσότητα, λαμβάνοντας υπόψη αλάτι και λιπαρά. | Δεν χρειάζεται γενική απαγόρευση |
| Γιαούρτι / γάλα | Τα γαλακτοκομικά, ιδιαίτερα χαμηλότερων λιπαρών, έχουν συσχετιστεί με χαμηλότερο κίνδυνο ουρικής αρθρίτιδας σε μελέτες παρατήρησης. | Καλή επιλογή |
| Όσπρια | Παρότι περιέχουν φυτικές πουρίνες, δεν αντιμετωπίζονται όπως τα εντόσθια ή οι μεγάλες ποσότητες κρέατος. | Συνήθως επιτρέπονται |
| Ξηροί καρποί / αράπικα φυστίκια / ταχίνι | Δεν ανήκουν στις κλασικές τροφές που πρέπει να αποκλείονται λόγω ουρικής αρθρίτιδας. Προσοχή κυρίως στην ποσότητα λόγω θερμίδων. | Μέτρο, όχι φόβος |
| Ελιές / ελαιόλαδο | Δεν αποτελούν σημαντική πηγή πουρινών. Οι ελιές χρειάζονται μέτρο κυρίως λόγω αλατιού. | Μπορούν να ενταχθούν |
| Κόκκινο κρέας / εντόσθια / ορισμένα θαλασσινά | Η υψηλή κατανάλωση ζωικών πουρινών συνδέεται περισσότερο με υπερουριχαιμία και ουρική αρθρίτιδα. | Περιορισμός, ιδιαίτερα στα εντόσθια |
Οι παραπάνω πρακτικές επιλογές συμφωνούν με το γενικό πρότυπο των διαθέσιμων δεδομένων: μεγαλύτερος κίνδυνος έχει συσχετιστεί με κόκκινο κρέας, θαλασσινά, αλκοόλ και φρουκτόζη, ενώ τα γαλακτοκομικά και οι φυτικές πηγές πουρινών δεν εμφανίζουν το ίδιο προφίλ κινδύνου. [5] [6]
18Τι δεν πρέπει να τρώω όταν έχω υψηλό ουρικό ή ουρική αρθρίτιδα;
Δεν χρειάζονται απόλυτες απαγορεύσεις σε όλους, αλλά ορισμένες τροφές και ποτά αξίζει να περιορίζονται περισσότερο, ιδιαίτερα σε άτομα με συχνές κρίσεις ή ανεπαρκή ρύθμιση.
| Κατηγορία | Παραδείγματα | Πρακτική |
|---|---|---|
| Εντόσθια | Συκώτι, νεφρά, γλυκάδια και άλλα εντόσθια | Ισχυρός περιορισμός / αποφυγή |
| Μεγάλες ποσότητες κόκκινου κρέατος | Μοσχάρι, αρνί, χοιρινό σε μεγάλες μερίδες | Μικρότερες μερίδες και όχι καθημερινά |
| Ορισμένα ψάρια και θαλασσινά | Σαρδέλες, αντσούγιες, οστρακοειδή και μεγάλες ποσότητες θαλασσινών | Περιορισμός ανάλογα με συνολική διατροφή και ιστορικό |
| Μπύρα και υπερβολικό αλκοόλ | Μπύρα, αποστάγματα, μεγάλη συνολική κατανάλωση | Ισχυρός περιορισμός, αποφυγή κατά την ενεργό κρίση |
| Ζαχαρούχα ποτά / πολύ φρουκτόζη | Αναψυκτικά και ποτά με υψηλό φορτίο πρόσθετης ζάχαρης ή σιροπιού φρουκτόζης | Περιορισμός |
Οι συστάσεις για περιορισμό αλκοόλ, πουρινών και υψηλής πρόσληψης φρουκτόζης περιλαμβάνονται στις οδηγίες της ACR, ενώ η EULAR δίνει έμφαση στην αποφυγή υπερβολικού αλκοόλ, ζαχαρούχων ποτών, βαριών γευμάτων και υπερβολικής κατανάλωσης κρέατος/θαλασσινών. [1] [3]
Πρέπει να κόψω τελείως το κρέας;
Όχι απαραίτητα. Η ποσότητα και η συχνότητα έχουν σημασία. Μικρότερες μερίδες, λιγότερο συχνή κατανάλωση κόκκινου κρέατος και αντικατάσταση μέρους της ζωικής πρωτεΐνης με άλλες πηγές είναι συνήθως πιο ρεαλιστική στρατηγική από μια απόλυτη απαγόρευση.
19Τι μπορώ να τρώω; Φέτα, γιαούρτι, όσπρια, ξηροί καρποί και πρακτικές επιλογές
Ένας ασθενής με ουρική αρθρίτιδα μπορεί να έχει μια πλήρη, φυσιολογική και μεσογειακού τύπου διατροφή. Δεν χρειάζεται να περιοριστεί σε λίγες «ασφαλείς» τροφές.
Συνήθως μπορούν να ενταχθούν:
- λαχανικά σε μεγάλη ποικιλία, ακόμη και αρκετά από αυτά που περιέχουν φυτικές πουρίνες,
- όσπρια όπως φακές, ρεβίθια, φασόλια και αρακάς, ως μέρος ισορροπημένης διατροφής,
- γιαούρτι, γάλα και άλλα γαλακτοκομικά, προτιμώντας συχνά χαμηλότερα λιπαρά,
- φέτα σε λογική ποσότητα — κυρίως με προσοχή στο αλάτι και στα συνολικά κορεσμένα λιπαρά, όχι επειδή είναι «απαγορευμένη για το ουρικό»,
- αυγά,
- δημητριακά ολικής άλεσης, ρύζι, πατάτα και ζυμαρικά σε κατάλληλες ποσότητες,
- ξηροί καρποί, αράπικα φυστίκια και ταχίνι σε μέτριες ποσότητες,
- ελαιόλαδο και ελιές με μέτρο,
- φρούτα ως ολόκληρα τρόφιμα, αποφεύγοντας την υπερβολή σε χυμούς και ζαχαρούχα ροφήματα,
- ελεγχόμενες ποσότητες άπαχου κρέατος ή πουλερικών,
- νερό ως βασικό ρόφημα.
Φέτα και ουρικό οξύ: επιτρέπεται;
Ναι, συνήθως επιτρέπεται. Η φέτα δεν είναι τρόφιμο υψηλών πουρινών και δεν υπάρχει λόγος να αποκλείεται ειδικά λόγω ουρικού οξέος. Η ποσότητα όμως πρέπει να προσαρμόζεται στο συνολικό διαιτολόγιο, ιδιαίτερα όταν υπάρχει υπέρταση, καρδιαγγειακός κίνδυνος ή ανάγκη περιορισμού αλατιού.
Γιαούρτι και ουρική αρθρίτιδα
Τα γαλακτοκομικά — και ιδιαίτερα τα χαμηλότερων λιπαρών — έχουν συσχετιστεί με χαμηλότερο κίνδυνο ουρικής αρθρίτιδας σε επιδημιολογικές μελέτες και μπορούν να αποτελούν χρήσιμη πηγή πρωτεΐνης αντί για συχνές μεγάλες μερίδες κρέατος. [5] [7]
Τα όσπρια και τα λαχανικά με πουρίνες απαγορεύονται;
Όχι. Το γεγονός ότι ένα φυτικό τρόφιμο περιέχει πουρίνες δεν σημαίνει ότι έχει την ίδια κλινική επίδραση με τα εντόσθια ή τις μεγάλες ποσότητες ορισμένων ζωικών τροφών. Μετα-ανάλυση βρήκε ότι τα λαχανικά πλούσια σε πουρίνες δεν συσχετίστηκαν με αυξημένο κίνδυνο υπερουριχαιμίας και δεν παρουσίασαν το ίδιο μοτίβο με το κόκκινο κρέας και τα θαλασσινά. [5]
Ξηροί καρποί, αράπικα φυστίκια και ταχίνι
Δεν χρειάζεται να αποκλείονται συλλήβδην λόγω ουρικού. Είναι κυρίως φυτικές πηγές πρωτεΐνης και λίπους και μπορούν να καταναλώνονται σε λογικές μερίδες. Το βασικό σημείο είναι να αποφεύγεται η υπερβολή στις θερμίδες όταν υπάρχει ανάγκη απώλειας βάρους.
Τι να φάω όταν έχω κρίση;
Κατά τη διάρκεια της κρίσης προτιμήστε απλά και ισορροπημένα γεύματα, χωρίς υπερβολές:
- λαχανικά και σαλάτες,
- γιαούρτι ή άλλα κατάλληλα γαλακτοκομικά,
- αυγά,
- ρύζι, πατάτα, ζυμαρικά ή δημητριακά σε φυσιολογικές ποσότητες,
- φρούτο αντί για ζαχαρούχο γλυκό ή αναψυκτικό,
- νερό αντί για αλκοόλ.
Δεν χρειάζεται ακραία νηστεία. Η απότομη στέρηση τροφής και η πολύ γρήγορη απώλεια βάρους μπορεί να είναι αντιπαραγωγικές.
20Αλκοόλ, ζάχαρη, νερό, βάρος και περπάτημα: τι έχει μεγαλύτερη σημασία;
Αλκοόλ
Η υψηλή κατανάλωση αλκοόλ μπορεί να αυξήσει το ουρικό και να πυροδοτήσει κρίσεις. Η μπύρα και τα αποστάγματα θεωρούνται ιδιαίτερα προβληματικά σε ευαίσθητους ασθενείς. Κατά τη διάρκεια ενεργού κρίσης είναι συνετό να αποφεύγεται το αλκοόλ. [1] [3]
Αναψυκτικά και φρουκτόζη
Τα ποτά με μεγάλη ποσότητα πρόσθετης ζάχαρης και φρουκτόζης μπορούν να επιβαρύνουν το ουρικό και το συνολικό μεταβολικό προφίλ. Η αντικατάστασή τους με νερό είναι μία από τις απλούστερες πρακτικές αλλαγές. [1]
Ενυδάτωση
Η επαρκής πρόσληψη υγρών είναι σημαντική, ιδιαίτερα σε άτομα που αφυδατώνονται εύκολα ή έχουν ιστορικό νεφρολιθίασης. Η ακριβής ποσότητα δεν είναι ίδια για όλους και μπορεί να χρειάζεται περιορισμό σε ορισμένες καρδιακές ή νεφρικές παθήσεις.
Απώλεια βάρους
Όταν υπάρχει υπερβάλλον βάρος, η σταδιακή και διατηρήσιμη απώλεια μπορεί να βοηθήσει τόσο στην ουρική αρθρίτιδα όσο και στους συνοδούς μεταβολικούς παράγοντες. Αντίθετα, οι ακραίες δίαιτες, η παρατεταμένη νηστεία και η πολύ γρήγορη απώλεια βάρους δεν αποτελούν καλή στρατηγική. [1] [2]
Περπάτημα και ουρικό οξύ
Η τακτική σωματική δραστηριότητα είναι χρήσιμη για το βάρος, την αρτηριακή πίεση και το συνολικό καρδιομεταβολικό προφίλ. Το περπάτημα δεν «ρίχνει» άμεσα μια οξεία κρίση και όταν η άρθρωση είναι πολύ επώδυνη χρειάζεται ανάπαυση και αποφυγή άσκοπης φόρτισης. Μεταξύ κρίσεων όμως, η σταδιακή επιστροφή σε τακτική κίνηση είναι μέρος ενός υγιεινού τρόπου ζωής. [3]
Το πρακτικό 80/20 για το ουρικό οξύ
- Μην εστιάζετε μόνο στο κρέας.
- Περιορίστε αλκοόλ και ζαχαρούχα ποτά.
- Αποφύγετε τα εντόσθια.
- Μειώστε τις πολύ μεγάλες μερίδες κρέατος και ορισμένων θαλασσινών.
- Μην αποκλείετε άσκοπα όσπρια, λαχανικά, ξηρούς καρπούς ή ταχίνι.
- Η φέτα και το γιαούρτι δεν χρειάζεται να απαγορεύονται ειδικά λόγω ουρικού.
- Στοχεύστε σε σταδιακή απώλεια βάρους αν χρειάζεται.
- Μείνετε συνεπείς στη συνταγογραφημένη θεραπεία όταν υπάρχει ένδειξη.
21Συχνές Ερωτήσεις για ουρικό οξύ και ουρική αρθρίτιδα
Πώς καταλαβαίνω ότι έχω κρίση ουρικής αρθρίτιδας;
Μπορώ να έχω κρίση με φυσιολογικό ουρικό οξύ;
Πόσο κρατά μια κρίση ουρικής αρθρίτιδας;
Υπάρχει αλοιφή για ουρική αρθρίτιδα;
Τι φάρμακο παίρνουμε στην κρίση;
Σταματάω την αλλοπουρινόλη όταν παθαίνω κρίση;
Ποιος είναι ο στόχος του ουρικού στην ουρική αρθρίτιδα;
Τι δεν πρέπει να τρώω όταν έχω ουρικό οξύ;
Η φέτα ανεβάζει το ουρικό οξύ;
Το γιαούρτι επιτρέπεται στην ουρική αρθρίτιδα;
Απαγορεύονται τα όσπρια;
Αράπικα φυστίκια, καρύδια και ταχίνι ανεβάζουν το ουρικό;
Οι ελιές ανεβάζουν το ουρικό οξύ;
Η μπύρα ανεβάζει το ουρικό;
Το περπάτημα βοηθά στο ουρικό οξύ;
Ποια φάρμακα ή χάπια πίεσης μπορεί να ανεβάζουν το ουρικό;
Τα κεράσια θεραπεύουν την ουρική αρθρίτιδα;
Μπορεί η ουρική αρθρίτιδα να ελεγχθεί μακροχρόνια;
22Χρήσιμοι Οδηγοί και Βιβλιογραφία
ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΛΑΜΙΑ
Επόμενα χρήσιμα βήματα
Αν θέλετε να ερμηνεύσετε μια συγκεκριμένη τιμή ουρικού οξέος, να δείτε ποιες εξετάσεις σχετίζονται με την παρακολούθηση ή να συνεχίσετε σε άλλους πρακτικούς οδηγούς, χρησιμοποιήστε τις παρακάτω διαδρομές.
Βιβλιογραφία και επιστημονικές πηγές
- FitzGerald JD, Dalbeth N, Mikuls T, et al. 2020 American College of Rheumatology Guideline for the Management of Gout. Arthritis & Rheumatology / PMC.
- National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Gout: diagnosis and management, NG219. Published 9 June 2022. NICE Recommendations.
- Richette P, Doherty M, Pascual E, et al. 2016 updated EULAR evidence-based recommendations for the management of gout. Annals of the Rheumatic Diseases.
- Richette P, Doherty M, Pascual E, et al. 2018 updated EULAR evidence-based recommendations for the diagnosis of gout. Annals of the Rheumatic Diseases.
- Li R, Yu K, Li C. Dietary factors and risk of gout and hyperuricemia: a meta-analysis and systematic review. Asia Pacific Journal of Clinical Nutrition / PubMed.
- Danve A, Sehra ST, Neogi T. Role of Diet in Hyperuricemia and Gout. Best Practice & Research Clinical Rheumatology / PMC.
- Austrian Society of Rheumatology and Rehabilitation. 2022 update of nutrition and lifestyle recommendations for patients with gout and hyperuricemia. PMC.
- KDIGO. 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease. KDIGO 2024 CKD Guideline.
- Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμία. Ουρικό Οξύ: Φυσιολογικές Τιμές, Υψηλό ή Χαμηλό και Τι Σημαίνει η Εξέταση.
- Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμία. Οδηγοί Ασθενών.