Ουρικό Οξύ: Φυσιολογικές Τιμές, Υψηλό ή Χαμηλό και Τι Σημαίνει η Εξέταση

Οι αριθμημένες παραπομπές [1]–[8] οδηγούν στις επιστημονικές πηγές στο τέλος του άρθρου.

1Τι είναι το ουρικό οξύ;

Το ουρικό οξύ είναι το τελικό προϊόν του μεταβολισμού των πουρινών. Οι πουρίνες υπάρχουν φυσιολογικά στα κύτταρα του οργανισμού και περιέχονται επίσης σε διάφορα τρόφιμα και ποτά.[7]

Κατά τη φυσιολογική ανανέωση των κυττάρων και τον μεταβολισμό των πουρινών σχηματίζεται ουρικό οξύ. Στο αίμα βρίσκεται κυρίως με τη μορφή ουρικού και στη συνέχεια απομακρύνεται κυρίως μέσω των νεφρών.

Το επίπεδο στο αίμα καθορίζεται από την ισορροπία ανάμεσα:

• στην ποσότητα ουρικού που παράγεται,
• στην ποσότητα που αποβάλλουν οι νεφροί,
• στην αποβολή μέσω του εντέρου,
• στα φάρμακα που λαμβάνει ο ασθενής,
• στην ενυδάτωση,
• σε μεταβολικούς και γενετικούς παράγοντες.

Όταν το επίπεδο είναι πάνω από τα όρια αναφοράς χρησιμοποιούμε τον όρο υπερουριχαιμία. Η αύξηση μπορεί να οφείλεται είτε σε αυξημένη παραγωγή είτε —πολύ συχνά— σε μειωμένη νεφρική αποβολή ουρικού.[7]

2Πότε χρειάζεται εξέταση ουρικού οξέος;

Η μέτρηση του ουρικού οξέος γίνεται με απλή αιμοληψία και μπορεί να ζητηθεί μόνη της ή ως μέρος ευρύτερου βιοχημικού ελέγχου.[7]

Έχει ιδιαίτερη χρησιμότητα όταν:

• έχει βρεθεί ήδη υψηλό ουρικό οξύ και χρειάζεται επιβεβαίωση ή παρακολούθηση,
• υπάρχει γνωστή ή ύποπτη ουρική αρθρίτιδα,
• έχουν παρουσιαστεί επαναλαμβανόμενες κρίσεις έντονου πόνου και φλεγμονής σε άρθρωση,
• υπάρχει ιστορικό νεφρολιθίασης,
• παρακολουθείται ουρικομειωτική θεραπεία,
• υπάρχει χρόνια νεφρική νόσος και το αποτέλεσμα αποτελεί μέρος της συνολικής αξιολόγησης,
• λαμβάνονται φάρμακα που μπορούν να επηρεάσουν την τιμή,
• υπάρχει κατάσταση με αυξημένο κυτταρικό καταβολισμό, όπως σε ορισμένα αιματολογικά ή ογκολογικά νοσήματα και θεραπείες.

Η εξέταση είναι περισσότερο χρήσιμη όταν απαντά σε συγκεκριμένο ερώτημα: είναι η αύξηση πραγματική και επίμονη; οφείλεται στα νεφρά ή σε φάρμακο; υπάρχει ιστορικό κρίσεων ή λίθων; έχει επιτευχθεί ο θεραπευτικός στόχος;

3Προετοιμασία: χρειάζεται νηστεία για το ουρικό οξύ;

Η εξέταση γίνεται σε δείγμα φλεβικού αίματος. Για το ουρικό οξύ μόνο του δεν υπάρχει ένας ενιαίος κανόνας νηστείας που να εφαρμόζεται σε κάθε περίπτωση· οι οδηγίες εξαρτώνται κυρίως από το εργαστήριο και από τις άλλες εξετάσεις που πραγματοποιούνται ταυτόχρονα. Είναι σημαντικό να δηλώνονται τα φάρμακα και τα συμπληρώματα, επειδή αρκετά μπορούν να επηρεάσουν το αποτέλεσμα.[7]

Για τον λόγο αυτό, δεν πρέπει να θεωρείται ότι υπάρχει ένας ενιαίος κανόνας νηστείας για κάθε περίπτωση. Αν το ουρικό γίνεται μαζί με γλυκόζη, λιπίδια ή άλλον βιοχημικό έλεγχο, ακολουθούνται οι οδηγίες που αντιστοιχούν στο σύνολο των εξετάσεων.

Πριν από την αιμοληψία είναι χρήσιμο:

• να υπάρχει φυσιολογική ενυδάτωση,
• να αποφεύγεται η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ,
• να μην προηγηθεί ασυνήθιστα μεγάλο γεύμα με πολύ υψηλό φορτίο πουρινών,
• οι επαναληπτικές μετρήσεις να γίνονται, όταν είναι εφικτό, σε παρόμοιες συνθήκες.

Προετοιμασία για Εξετάσεις Αίματος →

4Φυσιολογικές τιμές ουρικού οξέος

Τα φυσιολογικά όρια δεν είναι απολύτως ίδια σε όλα τα εργαστήρια. Επηρεάζονται από τη μέθοδο μέτρησης, τον πληθυσμό αναφοράς, το φύλο και την ηλικία.

Δεν υπάρχει ένα ενιαίο «φυσιολογικό» διάστημα που να ισχύει για κάθε αναλυτή και κάθε εργαστήριο. Ως παράδειγμα εργαστηριακού διαστήματος αναφοράς, η Mayo Clinic Laboratories αναφέρει για ενήλικες άνδρες ≥16 ετών 3,7–8,0 mg/dL και για γυναίκες ≥13 ετών 2,7–6,1 mg/dL.[6]

Τι είναι το 6,8 mg/dL που αναφέρεται συχνά;

Η περιοχή περίπου των 6,8 mg/dL έχει φυσικοχημική σημασία, επειδή βρίσκεται κοντά στο επίπεδο κορεσμού του μονονατριούχου ουρικού σε φυσιολογικές συνθήκες.[1][5]

Όσο το ουρικό παραμένει πάνω από αυτή την περιοχή, ευνοείται η δυνατότητα σχηματισμού κρυστάλλων. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος με ουρικό 6,9 ή 7 mg/dL έχει ή θα εμφανίσει υποχρεωτικά ουρική αρθρίτιδα.

Φυσιολογική τιμή και θεραπευτικός στόχος

Τα δύο δεν πρέπει να συγχέονται. Ένας ασθενής που λαμβάνει θεραπεία για επιβεβαιωμένη ουρική αρθρίτιδα έχει συνήθως στόχο ουρικό οξύ κάτω από 6 mg/dL. Σε άτομα με τόφους, χρόνια ουρική αρθρίτιδα ή συνεχιζόμενες συχνές κρίσεις παρά τιμή κάτω από 6 mg/dL μπορεί να εξετάζεται χαμηλότερος στόχος, συνήθως <5 mg/dL.[2][5]

5Πώς ερμηνεύεται σωστά το αποτέλεσμα;

Το ουρικό οξύ δεν πρέπει να διαβάζεται μόνο ως «εντός» ή «εκτός» φυσιολογικών ορίων. Η σωστή ερμηνεία ακολουθεί μια σειρά ερωτήσεων.

1. Ποια ακριβώς είναι η τιμή;
2. Ποιο είναι το εύρος αναφοράς του εργαστηρίου;
3. Υπάρχουν προηγούμενες τιμές;
4. Είναι η αύξηση σταθερή ή εμφανίστηκε ξαφνικά;
5. Ποια είναι η κρεατινίνη και το eGFR;
6. Υπάρχει φάρμακο που μπορεί να επηρεάζει την αποβολή;
7. Υπήρξε πρόσφατη αφυδάτωση ή σημαντική κατανάλωση αλκοόλ;
8. Υπάρχει ιστορικό ουρικής αρθρίτιδας;
9. Υπάρχουν νεφρικοί λίθοι;
10. Ο ασθενής λαμβάνει ήδη θεραπεία με στόχο τη μείωση του ουρικού;

6Ουρικό οξύ 7, 8, 9 ή 10 mg/dL – τι σημαίνει;

Ο αριθμός στο αποτέλεσμα είναι σημαντικός, αλλά δεν πρέπει να μετατρέπεται αυτόματα σε διάγνωση ή θεραπευτική απόφαση.

Ουρικό οξύ 7 mg/dL

Μία τιμή 7 mg/dL μπορεί να βρίσκεται κοντά στο ανώτερο όριο αναφοράς για έναν άνδρα και να είναι υψηλότερη από το όριο σε γυναίκα ή σε εργαστήριο που χρησιμοποιεί διαφορετικό εύρος.

Σε ασυμπτωματικό άτομο δεν σημαίνει ότι χρειάζεται αυτόματα φάρμακο. Εξετάζονται:

• οι προηγούμενες μετρήσεις,
• η νεφρική λειτουργία,
• η φαρμακευτική αγωγή,
• τυχόν ιστορικό ουρικής αρθρίτιδας,
• τυχόν νεφρικοί λίθοι.

Ουρικό οξύ 8 mg/dL

Η τιμή 8 mg/dL αποτελεί υπερουριχαιμία για τα περισσότερα συνήθη εργαστηριακά όρια ενηλίκων.

Είναι ιδιαίτερα χρήσιμο να ελεγχθούν:

• κρεατινίνη και eGFR,
• διουρητικά και άλλα φάρμακα,
• αλκοόλ,
• ενυδάτωση,
• σωματικό βάρος και μεταβολικοί παράγοντες,
• αν το εύρημα επιμένει στον χρόνο.

Μία τιμή 8 mg/dL χωρίς συμπτώματα δεν ισοδυναμεί με αυτόματη ένδειξη για αλλοπουρινόλη. Η απόφαση για ουρικομειωτική θεραπεία βασίζεται στο συνολικό κλινικό πλαίσιο και όχι σε έναν μεμονωμένο αριθμό.[1][2]

Ουρικό οξύ 9 mg/dL

Στα 9 mg/dL η αύξηση είναι πιο έντονη και η επίμονη υπερουριχαιμία αποκτά μεγαλύτερη κλινική σημασία.

Εξετάζουμε ιδιαίτερα:

• χρόνια νεφρική νόσο,
• προηγούμενες κρίσεις ουρικής αρθρίτιδας,
• νεφρολιθίαση,
• διουρητικά ή άλλα φάρμακα,
• την τάση της τιμής στις προηγούμενες εξετάσεις.

Σε ασθενή που έχει ήδη παρουσιάσει κρίση ουρικής αρθρίτιδας, επίπεδο πάνω από 9 mg/dL αποτελεί έναν από τους παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν τη συζήτηση για ουρικομειωτική θεραπεία. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ασυμπτωματικό άτομο με 9 mg/dL πρέπει να λάβει την ίδια αγωγή.[1]

Ουρικό οξύ 10 mg/dL

Μία τιμή 10 mg/dL είναι σαφώς υψηλή και χρειάζεται οργανωμένη διερεύνηση, ιδιαίτερα όταν επιβεβαιώνεται σε επαναλαμβανόμενες μετρήσεις.

Ο έλεγχος στρέφεται κυρίως προς:

• νεφρική δυσλειτουργία,
• φάρμακα,
• αφυδάτωση,
• αλκοόλ,
• μεταβολικούς παράγοντες,
• ιστορικό ουρικής αρθρίτιδας ή νεφρολιθίασης,
• και, όταν υπάρχουν ενδείξεις, καταστάσεις αυξημένου κυτταρικού καταβολισμού.

7Από τι ανεβαίνει το ουρικό οξύ;

Οι αιτίες χωρίζονται πρακτικά σε δύο βασικές κατηγορίες: μειωμένη αποβολή και αυξημένη παραγωγή. Σε αρκετούς ασθενείς συνυπάρχουν περισσότεροι από ένας παράγοντες.

Μειωμένη αποβολή από τους νεφρούς

• Χρόνια νεφρική νόσος και μειωμένο eGFR.
• Αφυδάτωση.
• Θειαζιδικά και άλλα διουρητικά.
• Ορισμένα ανοσοκατασταλτικά.
• Μεταβολικό σύνδρομο και ινσουλινοαντίσταση.
• Άλλες καταστάσεις που μεταβάλλουν τη σωληναριακή διαχείριση του ουρικού.

Αυξημένη παραγωγή

• Υψηλή πρόσληψη τροφών με μεγάλο φορτίο πουρινών.
• Μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ.
• Υψηλή πρόσληψη ποτών με φρουκτόζη.
• Απότομη απώλεια βάρους ή παρατεταμένη νηστεία.
• Ορισμένα αιματολογικά νοσήματα.
• Καταστάσεις με έντονη κυτταρική καταστροφή.

8Ουρικό οξύ και νεφρά: γιατί κοιτάμε κρεατινίνη και eGFR;

Οι νεφροί έχουν κεντρικό ρόλο στην απομάκρυνση του ουρικού οξέος. Όταν η νεφρική λειτουργία μειώνεται, το ουρικό μπορεί να αποβάλλεται δυσκολότερα και να αυξάνεται στο αίμα.[3][7]

Για αυτό ένα υψηλό αποτέλεσμα συχνά αξιολογείται μαζί με:

• κρεατινίνη,
• eGFR,
• ουρία, όταν χρειάζεται,
• γενική ούρων,
• αλβουμινουρία ή άλλον νεφρικό έλεγχο ανάλογα με την ένδειξη.

Μία αύξηση του ουρικού σε ασθενή με χρόνια νεφρική νόσο μπορεί επομένως να αποτελεί συνέπεια της μειωμένης νεφρικής αποβολής.

Ωστόσο, είναι σημαντικό να μη γίνεται το αντίστροφο συμπέρασμα: η απλή παρουσία ασυμπτωματικής υπερουριχαιμίας σε χρόνια νεφρική νόσο δεν αποτελεί από μόνη της λόγο για ουρικομειωτική θεραπεία με αποκλειστικό στόχο να επιβραδυνθεί η νεφρική νόσος.[3]

9Ποια φάρμακα μπορούν να επηρεάσουν το ουρικό οξύ;

Η φαρμακευτική αγωγή πρέπει πάντα να λαμβάνεται υπόψη όταν εμφανίζεται νέα ή ανεξήγητη αύξηση, επειδή αρκετά φάρμακα μπορούν να επηρεάσουν τη νεφρική διαχείριση ή τα επίπεδα του ουρικού.[1][7]

Φάρμακα που μπορεί να αυξήσουν το ουρικό

• Θειαζιδικά διουρητικά.
• Διουρητικά αγκύλης.
• Κυκλοσπορίνη.
• Τακρόλιμους.
• Χαμηλές δόσεις ακετυλοσαλικυλικού οξέος μπορούν να επηρεάσουν την απέκκριση.
• Πυραζιναμίδη.
• Εθαμβουτόλη.

Φάρμακα που μειώνουν το ουρικό

• Αλλοπουρινόλη.
• Φεμπουξοστάτη.
• Ουρικοζουρικές θεραπείες σε επιλεγμένους ασθενείς.
• Ορισμένα άλλα φάρμακα, όπως η λοσαρτάνη ή η φαινοφιμπράτη, μπορούν επίσης να επηρεάσουν τα επίπεδα προς τα κάτω.

10Χαμηλό ουρικό οξύ: τι σημαίνει;

Το χαμηλό ουρικό οξύ είναι λιγότερο συχνό εύρημα και στις περισσότερες περιπτώσεις έχει μικρότερη κλινική βαρύτητα από την επίμονη υπερουριχαιμία.

Μπορεί να παρατηρηθεί:

• σε ασθενείς που λαμβάνουν αποτελεσματική ουρικομειωτική αγωγή,
• με φάρμακα που αυξάνουν τη νεφρική αποβολή ουρικού,
• σε ορισμένες νεφρικές σωληναριακές διαταραχές,
• σε ορισμένες διαταραχές ύδατος και ηλεκτρολυτών,
• σε σπανιότερες μεταβολικές ή κληρονομικές καταστάσεις.

Μία ελαφρώς χαμηλή, μεμονωμένη τιμή χωρίς άλλα παθολογικά ευρήματα συνήθως δεν αποτελεί λόγο ανησυχίας.

Αν όμως είναι πολύ χαμηλή, ανεξήγητη ή επανειλημμένα χαμηλή, χρειάζεται να αξιολογηθεί μαζί με τη φαρμακευτική αγωγή, τους ηλεκτρολύτες, τη νεφρική λειτουργία και τα υπόλοιπα εργαστηριακά ευρήματα.

11Υψηλό ουρικό σημαίνει ουρική αρθρίτιδα;

Όχι. Η υπερουριχαιμία από μόνη της δεν επαρκεί για να τεθεί διάγνωση ουρικής αρθρίτιδας.[2][4]

Η ουρική αρθρίτιδα προκαλείται από την εναπόθεση κρυστάλλων μονονατριούχου ουρικού στις αρθρώσεις και στους ιστούς. Η διάγνωση στηρίζεται στην κλινική εικόνα και, όταν χρειάζεται, σε εξέταση αρθρικού υγρού ή απεικονιστικά ευρήματα.[4]

Τυπικά συμπτώματα μιας κρίσης είναι:

• απότομος και πολύ έντονος πόνος σε άρθρωση,
• οίδημα,
• ερυθρότητα,
• θερμότητα,
• συχνά προσβολή της βάσης του μεγάλου δακτύλου του ποδιού.

Μπορεί να υπάρχει ουρική αρθρίτιδα με φυσιολογικό ουρικό;

Ναι. Κατά τη διάρκεια μιας οξείας κρίσης, το ουρικό οξύ στο αίμα μπορεί να είναι χαμηλότερο από τη συνήθη τιμή. Για αυτό ένα φυσιολογικό αποτέλεσμα τη στιγμή της κρίσης δεν αποκλείει από μόνο του τη διάγνωση.[2][4]

Αν υπάρχει ισχυρή κλινική υποψία και η τιμή κατά την κρίση είναι κάτω από 6 mg/dL, η NICE προτείνει επανάληψη της μέτρησης τουλάχιστον 2 εβδομάδες μετά την υποχώρηση της κρίσης.[2]

12Πότε πρέπει να επαναλαμβάνεται το ουρικό οξύ;

Δεν υπάρχει μία συχνότητα επανελέγχου κατάλληλη για όλους. Η χρονική στιγμή εξαρτάται από τον λόγο της εξέτασης.

Αν βρέθηκε τυχαία οριακά αυξημένο

Μπορεί να ζητηθεί δεύτερη μέτρηση για να διαπιστωθεί αν η αύξηση είναι επίμονη ή ήταν παροδική. Συνυπολογίζονται το ύψος της τιμής, η κρεατινίνη, το eGFR και η φαρμακευτική αγωγή.

Αν υπήρξε αφυδάτωση ή οξεία νόσος

Μία παροδική κατάσταση μπορεί να μεταβάλει την τιμή. Όταν είναι κλινικά χρήσιμο, ο επανέλεγχος πραγματοποιείται αφού αποκατασταθεί η κατάσταση και ο ασθενής βρίσκεται ξανά σε σταθερές συνθήκες.

Αν η εξέταση έγινε κατά τη διάρκεια κρίσης

Αν η τιμή είναι φυσιολογική αλλά η κλινική εικόνα είναι ύποπτη για ουρική αρθρίτιδα, μπορεί να επαναληφθεί μετά την υποχώρηση της κρίσης.

Αν λαμβάνεται ουρικομειωτική θεραπεία

Κατά την τιτλοποίηση ουρικομειωτικής θεραπείας, η NICE προτείνει μηνιαίες μετρήσεις ουρικού για καθοδήγηση της αύξησης της δόσης μέχρι να επιτευχθεί ο στόχος. Μετά τη σταθεροποίηση στον στόχο μπορεί να εξετάζεται ετήσιος έλεγχος σε όσους συνεχίζουν θεραπεία.[2]

13Πότε χρειάζεται ουρικό οξύ ούρων 24ώρου;

Η μέτρηση του ουρικού στο αίμα είναι η συνηθέστερη εξέταση. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις όμως μπορεί να ζητηθεί ουρικό οξύ ούρων 24ώρου, ιδιαίτερα στο πλαίσιο μεταβολικής διερεύνησης νεφρολιθίασης.[8]

Η εξέταση μπορεί να είναι χρήσιμη:

• στη διερεύνηση ορισμένων ασθενών με νεφρολιθίαση,
• όταν χρειάζεται να εκτιμηθεί η ποσότητα ουρικού που αποβάλλεται στα ούρα,
• σε ειδικότερη μεταβολική διερεύνηση,
• όταν ο θεράπων ιατρός θέλει να διακρίνει καλύτερα τον μηχανισμό της υπερουριχαιμίας.

Η εξέταση ούρων 24ώρου δεν αντικαθιστά τη μέτρηση του ουρικού στο αίμα και δεν χρειάζεται σε κάθε ασθενή με υψηλή τιμή.

Για τη σωστή συλλογή, τις τιμές και την ερμηνεία δείτε τον ξεχωριστό οδηγό: Ουρικό Οξύ Ούρων 24ώρου →

Γιατί η σωστή συλλογή έχει σημασία;

Για να είναι αξιόπιστο το αποτέλεσμα πρέπει να συλλεχθεί ολόκληρη η ποσότητα ούρων του καθορισμένου 24ώρου. Παράλειψη μίας ούρησης ή λανθασμένος χρόνος έναρξης και λήξης μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την ερμηνεία.[7][8]

14Ποιες εξετάσεις έχουν νόημα μαζί με το ουρικό οξύ;

Οι συνοδευτικές εξετάσεις εξαρτώνται από το ιστορικό και δεν χρειάζονται όλες σε κάθε άνθρωπο.

Σε έναν ασθενή με τυχαία ήπια αύξηση, η κρεατινίνη και το eGFR είναι συχνά πολύ πιο χρήσιμες πληροφορίες από την προσθήκη πολλών εξειδικευμένων εξετάσεων χωρίς συγκεκριμένη ένδειξη.

15Ασυμπτωματική υπερουριχαιμία: χρειάζεται πάντα θεραπεία;

Όχι. Αυτό είναι από τα σημαντικότερα σημεία στην ερμηνεία του αποτελέσματος.[1][3]

Ασυμπτωματική υπερουριχαιμία σημαίνει ότι το ουρικό βρίσκεται αυξημένο, αλλά δεν υπάρχει κλινική ουρική αρθρίτιδα ή άλλη σαφής επιπλοκή που να απαιτεί συγκεκριμένη ουρικομειωτική αντιμετώπιση.

Η απόφαση δεν πρέπει να βασίζεται μόνο σε έναν αριθμό. Εξετάζονται:

• πόσο υψηλή είναι η τιμή,
• αν η αύξηση επιμένει,
• νεφρική λειτουργία,
• ιστορικό ουρικής αρθρίτιδας,
• ιστορικό νεφρολιθίασης,
• φαρμακευτικοί παράγοντες,
• άλλες αναστρέψιμες αιτίες.

Πότε χρειάζεται πιο άμεση ιατρική αξιολόγηση;

Το ίδιο το ουρικό οξύ συνήθως δεν αποτελεί «επείγουσα» εξέταση από μόνο του. Πιο άμεση εκτίμηση χρειάζεται όταν το αποτέλεσμα συνδυάζεται με:

• σημαντική ή οξεία επιδείνωση της νεφρικής λειτουργίας,
• πολύ έντονο πόνο, ερυθρότητα και πρήξιμο άρθρωσης, ιδιαίτερα αν υπάρχει πυρετός,
• έντονο πόνο στη νεφρική χώρα ή συμπτώματα απόφραξης του ουροποιητικού,
• κατάσταση με πιθανή ταχεία κυτταρική καταστροφή,
• πολύ υψηλή τιμή χωρίς προφανή εξήγηση σε συνδυασμό με άλλα παθολογικά εργαστηριακά ευρήματα.

16Συχνές Ερωτήσεις για το ουρικό οξύ

17Χρήσιμοι Οδηγοί και Βιβλιογραφία