Ουρικό οξύ και νεφρά: κρεατινίνη, eGFR και πέτρες

1Πώς συνδέεται το ουρικό οξύ με τους νεφρούς

Το ουρικό οξύ είναι το τελικό προϊόν του μεταβολισμού των πουρινών στον άνθρωπο. Παράγεται συνεχώς από τις φυσιολογικές διαδικασίες ανανέωσης των κυττάρων αλλά και από πουρίνες που προσλαμβάνονται μέσω της διατροφής. Αφού κυκλοφορήσει στο αίμα, ένα σημαντικό μέρος της απομάκρυνσής του πραγματοποιείται μέσω των νεφρών.

Αυτό εξηγεί γιατί υπάρχει τόσο στενή σχέση ανάμεσα στο ουρικό οξύ και τη νεφρική λειτουργία. Αν οι νεφροί δεν μπορούν να διαχειριστούν και να αποβάλουν το ουρικό με την ίδια αποτελεσματικότητα, η συγκέντρωσή του στο αίμα μπορεί να αυξηθεί. Η υπερουριχαιμία είναι επομένως συχνότερη όσο μειώνεται η νεφρική λειτουργία.

Η σχέση όμως δεν είναι τόσο απλή ώστε να μπορούμε να πούμε ότι «υψηλό ουρικό = χαλασμένα νεφρά». Πολλοί άνθρωποι με υπερουριχαιμία έχουν φυσιολογικό eGFR, ενώ η τιμή μπορεί να επηρεάζεται από διατροφή, γενετικούς παράγοντες, παχυσαρκία, αντίσταση στην ινσουλίνη, αλκοόλ, αφυδάτωση και φάρμακα. Αντίστοιχα, κάποιος μπορεί να έχει αρχόμενη νεφρική νόσο με σχετικά φυσιολογική κρεατινίνη, ιδιαίτερα όταν η βλάβη βρίσκεται σε πρώιμο στάδιο.

2Γιατί το ουρικό οξύ ανεβαίνει όταν μειώνεται η νεφρική λειτουργία

Οι νεφροί δεν λειτουργούν απλώς σαν ένα παθητικό φίλτρο για το ουρικό οξύ. Μετά τη διήθησή του στα νεφρικά σπειράματα, ακολουθούν πολύπλοκες διαδικασίες επαναρρόφησης και έκκρισης στα νεφρικά σωληνάρια. Επομένως, κάθε μεταβολή στη νεφρική λειτουργία ή στη λειτουργία συγκεκριμένων μεταφορέων μπορεί να επηρεάσει την τελική ποσότητα ουρικού που αποβάλλεται στα ούρα.

Σε χρόνια νεφρική νόσο η μειωμένη κάθαρση αποτελεί σημαντικό λόγο για τον οποίο το ουρικό αυξάνεται. Όσο χαμηλότερο γίνεται το eGFR, τόσο συχνότερη είναι η υπερουριχαιμία. Αυτό δεν σημαίνει ότι το ίδιο το ουρικό είναι απαραίτητα η αιτία που προκάλεσε τη νεφρική βλάβη. Η αιτιώδης σχέση μεταξύ ασυμπτωματικής υπερουριχαιμίας και εξέλιξης της χρόνιας νεφρικής νόσου έχει μελετηθεί εκτενώς και παραμένει διαφορετικό ζήτημα από το γεγονός ότι η νεφρική δυσλειτουργία μπορεί να αυξάνει το ουρικό.^[1]

Παροδική αύξηση μπορεί επίσης να εμφανιστεί σε αφυδάτωση. Όταν μειώνεται ο ενδαγγειακός όγκος, αλλάζει η νεφρική αιμάτωση και η διαχείριση διαφόρων ουσιών. Για αυτό μια εξέταση που πραγματοποιήθηκε μετά από έντονη εφίδρωση, γαστρεντερίτιδα, έμετους ή ανεπαρκή πρόσληψη νερού μπορεί να χρειάζεται επανεκτίμηση υπό πιο σταθερές συνθήκες.

3Κρεατινίνη: τι δείχνει πραγματικά για τα νεφρά

Η κρεατινίνη αίματος είναι ένας από τους συχνότερα χρησιμοποιούμενους εργαστηριακούς δείκτες νεφρικής λειτουργίας. Παράγεται από τον μεταβολισμό της κρεατίνης στους μυς και απομακρύνεται κυρίως μέσω των νεφρών. Όταν η σπειραματική διήθηση μειώνεται σημαντικά, η κρεατινίνη συνήθως αυξάνεται.

Παρόλα αυτά, η κρεατινίνη δεν είναι ένας απόλυτος «μετρητής» της λειτουργίας των νεφρών. Επηρεάζεται από τη μυϊκή μάζα, την ηλικία, το φύλο, τη διατροφή και άλλους παράγοντες. Ένας άνθρωπος με μεγάλη μυϊκή μάζα μπορεί να έχει υψηλότερη κρεατινίνη χωρίς αντίστοιχη νεφρική βλάβη, ενώ ένας ηλικιωμένος ή πολύ αδύνατος ασθενής μπορεί να έχει φαινομενικά φυσιολογική κρεατινίνη παρά σημαντικά μειωμένη σπειραματική διήθηση.^[2]

Γι’ αυτό στη σύγχρονη αξιολόγηση δεν εξετάζουμε μόνο αν η κρεατινίνη βρίσκεται μέσα στα όρια αναφοράς. Χρησιμοποιούμε την τιμή της μαζί με δημογραφικά στοιχεία για τον υπολογισμό του eGFR. Επιπλέον, παρακολουθούμε την τάση της: μία σταθερή κρεατινίνη επί χρόνια έχει διαφορετική σημασία από μια απότομη αύξηση μέσα σε λίγες ημέρες.

Δείτε επίσης: Ουρία και κρεατινίνη – τι δείχνουν για τους νεφρούς →

4eGFR: πιο χρήσιμο από την κρεατινίνη μόνη της

Το eGFR — estimated Glomerular Filtration Rate — είναι η εκτιμώμενη σπειραματική διήθηση. Δεν αποτελεί ξεχωριστή ουσία που μετριέται στο αίμα. Υπολογίζεται μαθηματικά, συνήθως με βάση την κρεατινίνη, την ηλικία και το φύλο.

Ο δείκτης εκφράζεται σε mL/min/1,73 m² και μας δίνει καλύτερη εικόνα της νεφρικής λειτουργίας από την κρεατινίνη μόνη της. Οι σύγχρονες εξισώσεις CKD-EPI δεν χρησιμοποιούν φυλετικό συντελεστή. Σε περιπτώσεις όπου απαιτείται μεγαλύτερη ακρίβεια ή η κρεατινίνη μπορεί να είναι παραπλανητική, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και η κυστατίνη C. Ο συνδυασμός κρεατινίνης και κυστατίνης C μπορεί να αυξήσει την ακρίβεια της εκτίμησης.^[3]

Το eGFR παραμένει όμως εκτίμηση και όχι άμεση μέτρηση. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε οξεία νεφρική βλάβη, όπου η κρεατινίνη μεταβάλλεται γρήγορα και οι συνήθεις εξισώσεις δεν βρίσκονται σε κατάσταση ισορροπίας. Επίσης, η τάση του eGFR σε διαδοχικές εξετάσεις είναι συχνά πιο πληροφοριακή από μία μοναδική τιμή.

5Ποιες είναι οι κατηγορίες του eGFR

Οι κατηγορίες G της χρόνιας νεφρικής νόσου ταξινομούνται με βάση το eGFR. Δεν πρέπει όμως να θεωρούνται από μόνες τους διάγνωση, ειδικά όταν το eGFR είναι πάνω από 60. Η παρουσία λευκωματουρίας, αιματουρίας, δομικών αλλοιώσεων ή άλλων δεικτών νεφρικής βλάβης είναι εξίσου σημαντική.^[1]

6Πότε ένα χαμηλό eGFR σημαίνει χρόνια νεφρική νόσο

Μία χαμηλή τιμή eGFR σε μία μόνο εξέταση δεν αρκεί πάντα για να τεθεί διάγνωση χρόνιας νεφρικής νόσου. Σύμφωνα με τη σύγχρονη ταξινόμηση, η χρόνια νεφρική νόσος χαρακτηρίζεται από ανωμαλίες στη δομή ή τη λειτουργία των νεφρών που επιμένουν για τουλάχιστον τρεις μήνες και έχουν επίπτωση στην υγεία.^[1]

Στην πράξη, ένα eGFR κάτω από 60 mL/min/1,73 m² που επιμένει επί τουλάχιστον τρεις μήνες αποτελεί σημαντικό κριτήριο. Ωστόσο, CKD μπορεί να υπάρχει ακόμη και με eGFR πάνω από 60 όταν συνυπάρχουν παθολογική λευκωματουρία, παθολογικό ίζημα ούρων, δομικές ανωμαλίες, ιστολογικά ευρήματα ή άλλη τεκμηρίωση νεφρικής βλάβης.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την ερμηνεία του ουρικού οξέος. Αν ένας ασθενής έχει αυξημένο ουρικό αλλά eGFR 75 χωρίς λευκωματουρία ή άλλο νεφρικό εύρημα, δεν μπορούμε να χαρακτηρίσουμε την κατάσταση ως χρόνια νεφρική νόσο μόνο από το ουρικό. Αντίθετα, ουρικό 8 mg/dL μαζί με επίμονο eGFR 40 και παθολογικό ACR εντάσσεται σε διαφορετικό κλινικό πλαίσιο.

7Υψηλό ουρικό οξύ με φυσιολογική κρεατινίνη

Αυτός είναι ένας πολύ συχνός συνδυασμός. Το γεγονός ότι η κρεατινίνη είναι φυσιολογική δεν αποκλείει κάθε νεφρικό πρόβλημα, αλλά κάνει λιγότερο πιθανό να υπάρχει σημαντική μείωση της σπειραματικής διήθησης, ειδικά όταν και το eGFR είναι φυσιολογικό.

Πιθανές εξηγήσεις περιλαμβάνουν κληρονομική προδιάθεση για μειωμένη αποβολή ουρικού, αυξημένο σωματικό βάρος, μεταβολικό σύνδρομο, μεγάλη κατανάλωση συγκεκριμένων τροφών ή αλκοόλ, αυξημένη πρόσληψη φρουκτόζης, αφυδάτωση και λήψη ορισμένων φαρμάκων. Τα θειαζιδικά και τα διουρητικά αγκύλης είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα φαρμάκων που μπορούν να αυξήσουν το ουρικό.^[1]

Σε αυτή την περίπτωση η ερώτηση δεν είναι μόνο «πόσο είναι το ουρικό;». Χρειάζεται να εξεταστούν το ιστορικό ουρικής αρθρίτιδας, τυχόν πέτρες στα νεφρά, η αρτηριακή πίεση, το σάκχαρο, το σωματικό βάρος, η φαρμακευτική αγωγή και η πορεία του ουρικού σε προηγούμενες μετρήσεις.

8Υψηλό ουρικό οξύ και αυξημένη κρεατινίνη μαζί

Όταν το ουρικό οξύ και η κρεατινίνη είναι ταυτόχρονα αυξημένα, χρειάζεται πιο προσεκτική αξιολόγηση. Το εύρημα μπορεί να αντικατοπτρίζει μειωμένη νεφρική αποβολή του ουρικού λόγω χαμηλότερου GFR, αλλά μπορεί επίσης να είναι παροδικό, για παράδειγμα σε έντονη αφυδάτωση ή οξεία νόσο.

Σημασία έχει η μεταβολή από την προηγούμενη τιμή. Κρεατινίνη 1,4 mg/dL που παραμένει περίπου σταθερή επί χρόνια έχει διαφορετική σημασία από αύξηση από 0,9 σε 1,4 μέσα σε λίγες ημέρες. Στη δεύτερη περίπτωση πρέπει να διερευνηθεί πιθανή οξεία νεφρική βλάβη, αφυδάτωση, απόφραξη ουροποιητικού, λοίμωξη, φαρμακευτική επίδραση ή άλλη αιτία.

Το eGFR βοηθά να ποσοτικοποιηθεί η λειτουργία των νεφρών, ενώ η γενική ούρων και η λευκωματίνη/κρεατινίνη ούρων βοηθούν να εντοπιστούν στοιχεία νεφρικής βλάβης που δεν φαίνονται από την κρεατινίνη.

9Ουρικό οξύ και πέτρες στα νεφρά

Οι λίθοι ουρικού οξέος αποτελούν μία από τις κύριες κατηγορίες νεφρολιθίασης. Σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές ουρολογικές κατευθυντήριες οδηγίες, αντιπροσωπεύουν περίπου το 10% των νεφρικών λίθων και συνδέονται ιδιαίτερα με χαμηλό pH ούρων και, σε ορισμένους ασθενείς, με αυξημένη απέκκριση ουρικού στα ούρα.^[4]

Το σημαντικό είναι ότι κάποιος δεν χρειάζεται απαραίτητα να έχει εξαιρετικά υψηλό ουρικό αίματος για να σχηματίσει λίθο ουρικού οξέος. Η οξύτητα των ούρων είναι κρίσιμος παράγοντας. Όταν το pH παραμένει χαμηλό, το ουρικό οξύ γίνεται λιγότερο διαλυτό και κρυσταλλώνεται ευκολότερα.

Παράγοντες που συνδέονται με όξινα ούρα και ουρικούς λίθους περιλαμβάνουν αντίσταση στην ινσουλίνη, μεταβολικό σύνδρομο, παχυσαρκία, ουρική αρθρίτιδα, υψηλή πρόσληψη ζωικής πρωτεΐνης και ορισμένες γαστρεντερικές καταστάσεις. Οι EAU θεωρούν τους ασθενείς που σχηματίζουν λίθους ουρικού οξέος ομάδα υψηλού κινδύνου για υποτροπή.^[4]

Οι πέτρες μπορεί να προκαλέσουν έντονο κολικό στο πλάι ή στην οσφύ, πόνο που μετακινείται προς τη βουβωνική χώρα, αιματουρία, ναυτία, έμετο ή δυσκολία στην ούρηση. Μικρότεροι λίθοι μπορεί να αποβληθούν χωρίς έντονα συμπτώματα, ενώ μεγαλύτεροι μπορεί να αποφράξουν τον ουρητήρα.^[5]

10pH ούρων και ούρα 24ώρου: γιατί έχουν σημασία

Σε ασθενή με υποψία λίθων ουρικού οξέος, το pH των ούρων δίνει πολύτιμη πληροφορία. Οι ευρωπαϊκές οδηγίες χαρακτηρίζουν ως έντονα όξινο ένα επίμονο pH κάτω από περίπου 5,5, κατάσταση που ευνοεί την κρυστάλλωση ουρικού οξέος.^[4]

Η ειδική μεταβολική διερεύνηση ασθενών με επαναλαμβανόμενη λιθίαση μπορεί να περιλαμβάνει συλλογές ούρων 24ώρου. Μετρώνται παράμετροι όπως συνολικός όγκος ούρων, ουρικό οξύ, ασβέστιο, οξαλικά, κιτρικά, νάτριο και άλλοι δείκτες ανάλογα με την περίπτωση. Οι EAU προτείνουν δύο διαδοχικές συλλογές 24ώρου όταν απαιτείται πλήρης ειδικός μεταβολικός έλεγχος.^[4]

Αυτός ο έλεγχος είναι πολύ διαφορετικός από μία απλή τιμή ουρικού οξέος αίματος. Μπορεί, για παράδειγμα, ένας ασθενής να έχει μέτρια αυξημένο ουρικό ορού αλλά σημαντική υπερουρικοζουρία. Σε άλλη περίπτωση, η ουρική απέκκριση μπορεί να μην είναι ιδιαίτερα αυξημένη αλλά το επίμονα χαμηλό pH να αποτελεί τον κύριο μηχανισμό σχηματισμού λίθων.

11Ποια συμπτώματα μπορεί να δείχνουν πέτρα ή νεφρικό πρόβλημα

Η υπερουριχαιμία από μόνη της συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα. Ο ασθενής μπορεί να έχει υψηλό ουρικό επί χρόνια και να το ανακαλύψει σε τυχαίο εργαστηριακό έλεγχο. Τα συμπτώματα εμφανίζονται όταν αναπτυχθούν επιπλοκές, κυρίως ουρική αρθρίτιδα ή νεφρολιθίαση.

Ο νεφρικός κολικός χαρακτηρίζεται συνήθως από αιφνίδιο, πολύ έντονο πόνο στην οσφύ ή στο πλάι που μπορεί να αντανακλά προς την κάτω κοιλιά και τη βουβωνική χώρα. Μπορεί να συνυπάρχουν αίμα στα ούρα, συχνουρία, δυσουρία, ναυτία και έμετος. Το NIDDK αναφέρει επίσης ως πιθανά σημεία τα θολά ή δύσοσμα ούρα και τη δυσκολία ή αδυναμία ούρησης.^[5]

Πυρετός ή ρίγος μαζί με πιθανή απόφραξη από λίθο είναι ιδιαίτερα σημαντικά ευρήματα. Μπορεί να υποδηλώνουν λοίμωξη σε αποφραγμένο ουροποιητικό και απαιτούν επείγουσα ιατρική εκτίμηση. Επείγουσα αξιολόγηση χρειάζεται επίσης σε αδυναμία ούρησης, έντονο επίμονο πόνο, συνεχείς εμέτους ή επιδείνωση της γενικής κατάστασης.

12Ποιες εξετάσεις ελέγχουν ουρικό οξύ και νεφρική λειτουργία

Ο κατάλληλος έλεγχος εξαρτάται από το ερώτημα. Σε έναν απλό προληπτικό έλεγχο μπορεί να αρκούν ουρικό οξύ, κρεατινίνη με eGFR και γενική ούρων. Όταν όμως υπάρχει υπέρταση, διαβήτης, γνωστή νεφρική νόσος ή επαναλαμβανόμενη λιθίαση, χρειάζεται ευρύτερη αξιολόγηση.

Για τη διάγνωση λίθων χρησιμοποιούνται εργαστηριακές και απεικονιστικές εξετάσεις. Η αξονική τομογραφία χωρίς σκιαγραφικό χρησιμοποιείται συχνά για να καθοριστούν η θέση και το μέγεθος ενός λίθου και αν προκαλεί απόφραξη.^[6]

13Γιατί χρειάζεται ACR και όχι μόνο κρεατινίνη

Ένα από τα συχνότερα λάθη στην αξιολόγηση των νεφρών είναι να θεωρούμε ότι μια φυσιολογική κρεατινίνη αποκλείει νεφρική βλάβη. Η αλβουμίνη ούρων μπορεί να αυξηθεί πολύ πριν εμφανιστεί σημαντική μεταβολή στην κρεατινίνη.

Ο λόγος αλβουμίνης προς κρεατινίνη ούρων, γνωστός ως uACR ή ACR, χρησιμοποιείται ευρέως για την ανίχνευση και ταξινόμηση της λευκωματουρίας. Οι δύο βασικοί εργαστηριακοί άξονες της χρόνιας νεφρικής νόσου είναι το eGFR και η λευκωματουρία.^[7]

Κατά KDIGO, η λευκωματουρία κατηγοριοποιείται γενικά ως A1 κάτω από 30 mg/g, A2 από 30 έως 300 mg/g και A3 πάνω από 300 mg/g. Η επιμονή ενός παθολογικού ευρήματος χρειάζεται επιβεβαίωση, επειδή προσωρινή αύξηση μπορεί να εμφανιστεί μετά από έντονη άσκηση, πυρετό, λοίμωξη ή άλλους παροδικούς παράγοντες.

Δείτε αναλυτικά: Μικρολευκωματινουρία και ACR ούρων →

14Νερό, διατροφή και πρόληψη λίθων

Η επαρκής πρόσληψη υγρών αποτελεί βασικό μέτρο πρόληψης των περισσότερων τύπων νεφρολιθίασης, επειδή αυξάνει τον όγκο των ούρων και μειώνει τη συγκέντρωση ουσιών που μπορούν να κρυσταλλωθούν. Το NIDDK χαρακτηρίζει την επαρκή πρόσληψη υγρών, κυρίως νερού, ως ένα από τα σημαντικότερα μέτρα πρόληψης των λίθων.^[8]

Η ακριβής ποσότητα νερού δεν είναι ίδια για όλους. Εξαρτάται από το κλίμα, τη σωματική δραστηριότητα, το μέγεθος σώματος, την παραγωγή ούρων και την παρουσία καρδιακής ή νεφρικής νόσου. Ασθενείς στους οποίους έχει δοθεί περιορισμός υγρών δεν πρέπει να αυξάνουν αυθαίρετα την πρόσληψή τους.

Για το ουρικό οξύ βοηθά η αποφυγή υπερβολικής κατανάλωσης εντοσθίων και πολύ μεγάλων ποσοτήτων κόκκινου κρέατος, καθώς και ο περιορισμός αλκοόλ και ποτών με υψηλή περιεκτικότητα σε σάκχαρα ή φρουκτόζη. Η σταδιακή απώλεια βάρους όταν υπάρχει παχυσαρκία μπορεί επίσης να είναι σημαντική. Αντίθετα, εξαντλητικές δίαιτες ή απότομη νηστεία δεν είναι καλή στρατηγική, καθώς μπορούν να μεταβάλλουν τον μεταβολισμό του ουρικού.

Στην πρόληψη λίθων η διατροφή πρέπει να προσαρμόζεται στον τύπο του λίθου. Δεν είναι σωστό όλοι οι ασθενείς με νεφρολιθίαση να περιορίζουν αυθαίρετα το ασβέστιο ή άλλες τροφές χωρίς να γνωρίζουν τη σύσταση του λίθου και τα αποτελέσματα του μεταβολικού ελέγχου.

15Ποια φάρμακα μπορεί να επηρεάζουν το ουρικό οξύ

Η φαρμακευτική αγωγή πρέπει πάντα να εξετάζεται όταν εμφανίζεται νέα ή επιδεινούμενη υπερουριχαιμία. Τα θειαζιδικά διουρητικά και τα διουρητικά αγκύλης μπορούν να αυξήσουν το ουρικό οξύ και να ευνοήσουν κρίσεις ουρικής αρθρίτιδας σε προδιατεθειμένους ασθενείς. Η KDIGO αναφέρει την αύξηση του ουρικού με θειαζιδικά και διουρητικά αγκύλης ως γνωστή κλινική συσχέτιση.^[1]

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ένα απαραίτητο αντιυπερτασικό ή διουρητικό πρέπει να διακόπτεται μόλις αυξηθεί το ουρικό. Η απόφαση εξαρτάται από την ένδειξη του φαρμάκου, το επίπεδο του ουρικού, το ιστορικό κρίσεων, την αρτηριακή πίεση, την καρδιακή και νεφρική λειτουργία και τις διαθέσιμες εναλλακτικές.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται επίσης με φάρμακα που μπορούν να επηρεάσουν τη νεφρική λειτουργία. Για παράδειγμα, η ανεξέλεγκτη χρήση μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών μπορεί να επιβαρύνει τη νεφρική αιμάτωση σε ευάλωτους ασθενείς. Αυτό έχει πρακτική σημασία επειδή τα ΜΣΑΦ χρησιμοποιούνται συχνά και για τον πόνο της ουρικής αρθρίτιδας.

16Αλλοπουρινόλη, φεβουξοστάτη και νεφρική λειτουργία

Η αλλοπουρινόλη και η φεβουξοστάτη είναι αναστολείς της ξανθινοξειδάσης και μειώνουν την παραγωγή ουρικού οξέος. Χρησιμοποιούνται κυρίως όταν υπάρχει κλινική ένδειξη για μακροχρόνια ουρικομειωτική θεραπεία, όπως ουρική αρθρίτιδα, και όχι απλώς επειδή ένας ασθενής είχε μία οριακά υψηλή εξέταση.

Το American College of Rheumatology συνιστά την αλλοπουρινόλη ως θεραπεία πρώτης γραμμής όταν χρειάζεται ουρικομειωτική αγωγή, ακόμη και σε ασθενείς με χρόνια νεφρική νόσο. Η θεραπεία συνήθως ξεκινά με χαμηλή δόση και τιτλοποιείται ανάλογα με το ουρικό, την ανοχή και τα κλινικά δεδομένα. Για ασθενείς με ουρική αρθρίτιδα που λαμβάνουν ουρικομειωτική θεραπεία, η ACR υποστηρίζει στρατηγική treat-to-target με στόχο ουρικού συνήθως κάτω από 6 mg/dL.^[9]

Στη χρόνια νεφρική νόσο, η KDIGO προτιμά τους αναστολείς ξανθινοξειδάσης από τα ουρικοζουρικά φάρμακα όταν υπάρχει συμπτωματική υπερουριχαιμία, επειδή η αποτελεσματικότητα των ουρικοζουρικών μειώνεται όσο μειώνεται το GFR.^[1]

Η επιλογή μεταξύ αλλοπουρινόλης και φεβουξοστάτης, η αρχική δόση και η παρακολούθηση πρέπει να εξατομικεύονται. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται για πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες, αλληλεπιδράσεις και το συνολικό καρδιαγγειακό και νεφρικό ιστορικό.

17Ασυμπτωματική υπερουριχαιμία: προστατεύει τους νεφρούς η μείωση του ουρικού;

Εδώ χρειάζεται μία σημαντική διάκριση. Η υπερουριχαιμία σχετίζεται στατιστικά με τη χρόνια νεφρική νόσο και γίνεται συχνότερη όσο μειώνεται το GFR. Αυτό όμως δεν αποδεικνύει ότι η φαρμακευτική μείωση του ουρικού σε έναν άνθρωπο που δεν έχει ουρική αρθρίτιδα ή άλλη σχετική ένδειξη θα εμποδίσει την επιδείνωση της νεφρικής λειτουργίας.

Μεγάλες τυχαιοποιημένες μελέτες, όπως οι CKD-FIX και PERL, δεν έδειξαν ουσιαστική επιβράδυνση της πτώσης της νεφρικής λειτουργίας με αλλοπουρινόλη μόνο για τον σκοπό της μείωσης του ουρικού.^[10]

Η KDIGO 2024 επομένως δεν υποστηρίζει τη χρήση ουρικομειωτικής θεραπείας σε ανθρώπους με CKD και ασυμπτωματική υπερουριχαιμία αποκλειστικά με στόχο την καθυστέρηση της εξέλιξης της νεφρικής νόσου.^[1]

18Πώς ερμηνεύονται συχνοί συνδυασμοί αποτελεσμάτων

Δεν υπάρχει ένας μόνο «τύπος» εργαστηριακής εικόνας. Οι παρακάτω συνδυασμοί βοηθούν στην κατανόηση, αλλά δεν αποτελούν διάγνωση χωρίς το ιστορικό και την κλινική εικόνα.

19Πότε χρειάζεται νεφρολόγος και πότε ουρολόγος

Δεν χρειάζεται κάθε άτομο με λίγο αυξημένο ουρικό οξύ να επισκεφθεί νεφρολόγο. Η παραπομπή εξαρτάται από το σύνολο των ευρημάτων και ιδιαίτερα από το eGFR, την ταχύτητα μεταβολής του, τη λευκωματουρία, την αιματουρία, την αρτηριακή πίεση και τις συνοδές παθήσεις.

Νεφρολογική εκτίμηση είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν υπάρχει επίμονη και σημαντική μείωση του eGFR, αυξανόμενη κρεατινίνη, σημαντική λευκωματουρία, επίμονη αιματουρία νεφρικής προέλευσης, δύσκολα ελεγχόμενη υπέρταση ή διαταραχές ηλεκτρολυτών.

Ο ουρολόγος έχει κεντρικό ρόλο όταν υπάρχει συμπτωματική λιθίαση, απόφραξη, μεγάλος λίθος, υποτροπιάζοντες λίθοι ή ανάγκη επεμβατικής αντιμετώπισης. Σε ορισμένους ασθενείς απαιτείται συνεργασία ουρολόγου, νεφρολόγου και εργαστηριακού ιατρού για τον μεταβολικό έλεγχο και την πρόληψη νέων λίθων.

Ασθενής με πυρετό και πιθανή απόφραξη, αδυναμία ούρησης, ταχεία επιδείνωση της νεφρικής λειτουργίας ή πολύ έντονα συμπτώματα δεν πρέπει να περιμένει προγραμματισμένη επίσκεψη αλλά χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση.

20Συχνές ερωτήσεις για ουρικό οξύ και νεφρά

21

Βιβλιογραφία και επιστημονικές πηγές