Invega – Παλιπεριδόνη: Προλακτίνη, Νεφρική Λειτουργία, Σάκχαρο και Εξετάσεις Παρακολούθησης

1
Τι είναι το Invega και η παλιπεριδόνη

Το Invega περιέχει παλιπεριδόνη και ανήκει στα αντιψυχωσικά δεύτερης γενιάς, τα οποία συχνά αποκαλούνται και άτυπα αντιψυχωσικά. Στην ταξινόμηση ATC η παλιπεριδόνη ανήκει στην κατηγορία N05AX και έχει κωδικό N05AX13.

Τα αντιψυχωσικά χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο συμπτωμάτων όπως παραληρητικές ιδέες, ψευδαισθήσεις, αποδιοργανωμένη σκέψη και άλλες εκδηλώσεις ψύχωσης. Η επιλογή του συγκεκριμένου φαρμάκου δεν γίνεται μόνο με βάση την αποτελεσματικότητα. Ο ψυχίατρος συνεκτιμά προηγούμενη ανταπόκριση, ανεπιθύμητες ενέργειες, ηλικία, συνοδά νοσήματα, καρδιαγγειακό και μεταβολικό κίνδυνο, νεφρική λειτουργία, άλλα φάρμακα και τη δυνατότητα σταθερής λήψης της θεραπείας.

Για τον ασθενή που λαμβάνει Invega, η εργαστηριακή παρακολούθηση έχει ιδιαίτερη αξία επειδή ορισμένες αλλαγές μπορεί να εμφανιστούν χωρίς άμεσα συμπτώματα. Για παράδειγμα, η προλακτίνη μπορεί να αυξηθεί πριν γίνει εμφανής κάποια διαταραχή κύκλου ή σεξουαλικής λειτουργίας. Αντίστοιχα, το σάκχαρο ή τα λιπίδια μπορεί να μεταβληθούν σταδιακά.

Ο κεντρικός οδηγός Αντιψυχωσικά Φάρμακα συγκρίνει τα βασικά σημεία παρακολούθησης διαφορετικών αντιψυχωσικών.

2
Ποια είναι η σχέση του Invega με το Risperdal

Η σχέση ανάμεσα στην παλιπεριδόνη και τη ρισπεριδόνη είναι ιδιαίτερα στενή. Η παλιπεριδόνη είναι ο κύριος ενεργός μεταβολίτης της ρισπεριδόνης, γνωστός φαρμακολογικά και ως 9-υδροξυρισπεριδόνη. Για αυτό τα δύο φάρμακα έχουν σημαντικές ομοιότητες στη δράση τους στους ντοπαμινεργικούς και σεροτονινεργικούς υποδοχείς.

Η σχέση αυτή εξηγεί και την ομοιότητα σε ορισμένες ανεπιθύμητες ενέργειες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η αύξηση της προλακτίνης. Η παλιπεριδόνη μπορεί να προκαλέσει επίμονη αύξηση της ορμόνης κατά τη διάρκεια της θεραπείας, όπως μπορεί να συμβεί και με τη ρισπεριδόνη.

Υπάρχουν όμως και σημαντικές φαρμακοκινητικές διαφορές. Η παλιπεριδόνη αποβάλλεται σε μεγάλο βαθμό μέσω των νεφρών, γεγονός που κάνει τη νεφρική λειτουργία πιο άμεσα συνδεδεμένη με τη δοσολογία. Έτσι, η κρεατινίνη και η εκτίμηση της νεφρικής λειτουργίας έχουν ιδιαίτερη σημασία πριν και κατά τη διάρκεια της θεραπείας, ειδικά σε ηλικιωμένους ή άτομα με γνωστή χρόνια νεφρική νόσο.

Για τη ρισπεριδόνη μπορείτε να δείτε ξεχωριστά τον πλήρη οδηγό Risperdal και ρισπεριδόνης.

3
Σε ποιες παθήσεις χρησιμοποιείται

Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή έγκριση, το Invega χρησιμοποιείται για τη θεραπεία της σχιζοφρένειας σε ενήλικες και σε εφήβους ηλικίας 15 ετών και άνω. Χρησιμοποιείται επίσης για τη θεραπεία της σχιζοσυναισθηματικής διαταραχής σε ενήλικες.

Η σχιζοφρένεια είναι χρόνια ψυχιατρική διαταραχή που μπορεί να περιλαμβάνει θετικά συμπτώματα, όπως ψευδαισθήσεις και παραληρητικές ιδέες, αλλά και αρνητικά ή γνωστικά συμπτώματα. Η θεραπεία είναι εξατομικευμένη και συνήθως μακροχρόνια.

Η σχιζοσυναισθηματική διαταραχή συνδυάζει ψυχωσικά συμπτώματα με σημαντικά επεισόδια διαταραχής της διάθεσης. Η φαρμακευτική αντιμετώπιση μπορεί να είναι σύνθετη και ο θεράπων ψυχίατρος αξιολογεί τόσο τα ψυχωσικά όσο και τα συναισθηματικά συμπτώματα.

Το γεγονός ότι ένα φάρμακο έχει εγκεκριμένη ένδειξη δεν σημαίνει ότι είναι κατάλληλο για κάθε ασθενή με την ίδια διάγνωση. Ιδιαίτερα σημαντικοί παράγοντες είναι η προηγούμενη ανταπόκριση σε αντιψυχωσικά, οι εξωπυραμιδικές ανεπιθύμητες ενέργειες, η προλακτίνη, το βάρος, ο μεταβολικός κίνδυνος, η καρδιακή κατάσταση και η νεφρική λειτουργία.

4
Invega 3 mg, 6 mg και 9 mg στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα έχουν καταγραφεί επίσημα στον κατάλογο αποζημιούμενων φαρμάκων συσκευασίες INVEGA δισκίων παρατεταμένης αποδέσμευσης 3 mg, 6 mg και 9 mg. Η δραστική ουσία είναι η παλιπεριδόνη.

Είναι σημαντικό να ξεχωρίζουμε τρεις διαφορετικές έννοιες: την ευρωπαϊκή άδεια κυκλοφορίας, την ένταξη ενός συγκεκριμένου προϊόντος ή συσκευασίας στον ελληνικό κατάλογο αποζημίωσης και την πραγματική διαθεσιμότητα σε ένα φαρμακείο τη συγκεκριμένη ημέρα. Η τελευταία μπορεί να επηρεάζεται από αποθέματα και προσωρινές ελλείψεις.

Το Invega δεν είναι φάρμακο που επιλέγεται ή αλλάζεται από τον ασθενή με βάση το ποια περιεκτικότητα είναι διαθέσιμη. Τα διαφορετικά mg δεν είναι εναλλάξιμα χωρίς ιατρική οδηγία, ιδιαίτερα επειδή η κατάλληλη δόση εξαρτάται από την ψυχιατρική ένδειξη, την ανταπόκριση, την ανοχή και –πολύ σημαντικό– τη νεφρική λειτουργία.

Αν υπάρχει χρόνια νεφρική νόσος ή σημαντική μεταβολή της κρεατινίνης, το στοιχείο αυτό πρέπει να είναι γνωστό στον θεράποντα πριν από οποιαδήποτε προσαρμογή της αγωγής.

5
Πώς δρα η παλιπεριδόνη

Η παλιπεριδόνη δρα κυρίως μέσω ανταγωνισμού συγκεκριμένων υποδοχέων της ντοπαμίνης και της σεροτονίνης. Η ντοπαμίνη αποτελεί βασικό νευροδιαβιβαστή στον εγκέφαλο και η υπερβολική ντοπαμινεργική δραστηριότητα σε ορισμένες νευρωνικές οδούς έχει συσχετιστεί με ψυχωσικά συμπτώματα.

Η αναστολή των υποδοχέων ντοπαμίνης D2 συμβάλλει στην αντιψυχωσική δράση, αλλά ταυτόχρονα εξηγεί ορισμένες ανεπιθύμητες ενέργειες. Στην υπόφυση, η ντοπαμίνη φυσιολογικά αναστέλλει την έκκριση προλακτίνης. Όταν αυτή η ανασταλτική δράση μειωθεί, η προλακτίνη μπορεί να αυξηθεί.

Η παλιπεριδόνη δρα επίσης σε άλλους υποδοχείς, γεγονός που μπορεί να σχετίζεται με ορθοστατική υπόταση, υπνηλία ή άλλες ανεπιθύμητες ενέργειες. Όπως συμβαίνει με όλα τα αντιψυχωσικά, το συνολικό κλινικό αποτέλεσμα δεν μπορεί να αποδοθεί σε έναν μόνο υποδοχέα.

Το σημαντικό για τον εργαστηριακό έλεγχο είναι ότι ο μηχανισμός δράσης συνδέεται άμεσα με την πιθανότητα υπερπρολακτιναιμίας, ενώ ο συνολικός φαρμακολογικός χαρακτήρας της κατηγορίας επιβάλλει προσοχή στον μεταβολισμό της γλυκόζης, στα λιπίδια και στο βάρος.

6
Δισκίο παρατεταμένης αποδέσμευσης και σωστή λήψη

Το Invega από το στόμα διατίθεται ως δισκίο παρατεταμένης αποδέσμευσης. Η τεχνολογία αυτή έχει σχεδιαστεί ώστε η παλιπεριδόνη να απελευθερώνεται σταδιακά και με ελεγχόμενο τρόπο.

Για αυτό το δισκίο πρέπει να καταπίνεται ολόκληρο με υγρό και δεν πρέπει να θρυμματίζεται, να μασάται ή να τεμαχίζεται. Η καταστροφή του συστήματος παρατεταμένης αποδέσμευσης μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο απελευθερώνεται το φάρμακο.

Ένα χαρακτηριστικό που μπορεί να ανησυχήσει ορισμένους ασθενείς είναι ότι μερικές φορές μπορεί να παρατηρηθεί στα κόπρανα κάτι που μοιάζει με δισκίο. Το εξωτερικό περίβλημα του συστήματος μπορεί να αποβληθεί αφού έχει απελευθερωθεί το φάρμακο και αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η δόση δεν απορροφήθηκε.

Η λήψη πρέπει να ακολουθεί ακριβώς το σχήμα που έχει δοθεί από τον θεράποντα. Δεν πρέπει να γίνεται αυθαίρετη διπλή δόση μετά από παράλειψη και δεν πρέπει να γίνεται απότομη διακοπή χωρίς ιατρική συνεννόηση.

7
Γιατί η νεφρική λειτουργία είναι τόσο σημαντική με το Invega

Η νεφρική λειτουργία είναι ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά που διαφοροποιούν πρακτικά την παλιπεριδόνη από αρκετά άλλα αντιψυχωσικά. Η απομάκρυνσή της από τον οργανισμό μειώνεται όταν μειώνεται η νεφρική λειτουργία. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη έκθεση στο φάρμακο για την ίδια δόση.

Για αυτό η αξιολόγηση της νεφρικής λειτουργίας δεν αποτελεί απλώς ένα γενικό check-up. Μπορεί να επηρεάζει άμεσα τη δοσολογία που θεωρείται κατάλληλη.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε ηλικιωμένους, επειδή η νεφρική λειτουργία μπορεί να έχει μειωθεί ακόμη και όταν η κρεατινίνη δεν φαίνεται εντυπωσιακά αυξημένη. Το ίδιο ισχύει σε άτομα με γνωστή χρόνια νεφρική νόσο, σακχαρώδη διαβήτη, υπέρταση, αφυδάτωση ή λήψη άλλων φαρμάκων που μπορούν να επηρεάσουν τους νεφρούς.

Για μια οργανωμένη εικόνα μπορείτε να δείτε τον οδηγό Νεφρικής Λειτουργίας, όπου αναλύονται κρεατινίνη, eGFR, ουρία, ηλεκτρολύτες και εξετάσεις ούρων.

8
Κρεατινίνη, eGFR και κάθαρση κρεατινίνης

Η κρεατινίνη αποτελεί βασική εργαστηριακή εξέταση για την εκτίμηση της νεφρικής λειτουργίας. Δεν πρέπει όμως να αξιολογείται μόνη της. Η τιμή της επηρεάζεται από ηλικία, μυϊκή μάζα, φύλο, ενυδάτωση και άλλους παράγοντες.

Το eGFR μετατρέπει την κρεατινίνη σε εκτίμηση του ρυθμού σπειραματικής διήθησης και είναι ιδιαίτερα χρήσιμο για τη συνολική νεφρολογική αξιολόγηση και τη σταδιοποίηση χρόνιας νεφρικής νόσου.

Υπάρχει όμως μια σημαντική λεπτομέρεια για το Invega: οι επίσημες οδηγίες δοσολογίας αναφέρονται σε κάθαρση κρεατινίνης, συνήθως υπολογισμένη με τον τύπο Cockcroft–Gault, και όχι απλώς στην αναγραφόμενη τιμή eGFR του εργαστηρίου. Οι δύο αριθμοί συχνά κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση, αλλά δεν είναι μαθηματικά ταυτόσημοι.

Επομένως, δεν είναι σωστό ένας ασθενής να κοιτάζει μόνος του ένα eGFR και να αλλάζει δόση. Το αποτέλεσμα παρέχει στον γιατρό σημαντική πληροφορία, αλλά η τελική φαρμακευτική απόφαση πρέπει να γίνεται με βάση το σωστό μέτρο νεφρικής λειτουργίας, την ηλικία, το βάρος, την κλινική κατάσταση και το συνολικό θεραπευτικό σχήμα.

9
Νεφρική δυσλειτουργία και προσαρμογή δόσης

Στην ευρωπαϊκή πληροφορία προϊόντος η δοσολογία της από του στόματος παλιπεριδόνης διαφοροποιείται ανάλογα με την κάθαρση κρεατινίνης. Αυτό είναι ένα κρίσιμο στοιχείο που πρέπει να είναι γνωστό σε κάθε ασθενή με χρόνια νεφρική νόσο.

Σε ήπια νεφρική δυσλειτουργία η συνιστώμενη αρχική δόση είναι χαμηλότερη από εκείνη που χρησιμοποιείται συνήθως σε ενήλικες με φυσιολογική νεφρική λειτουργία και υπάρχει χαμηλότερο ανώτατο όριο. Σε μέτρια έως σοβαρή νεφρική δυσλειτουργία η ευρωπαϊκή πληροφορία προϊόντος προβλέπει ακόμη πιο συντηρητικό σχήμα. Σε πολύ σοβαρή νεφρική ανεπάρκεια, με κάθαρση κρεατινίνης κάτω από το όριο για το οποίο υπάρχουν επαρκή δεδομένα, η χρήση δεν συνιστάται.

Αυτές οι πληροφορίες δεν αποτελούν οδηγία αυτορρύθμισης της δόσης. Αν η κρεατινίνη αυξηθεί ή η νεφρική λειτουργία επιδεινωθεί, ο ασθενής δεν πρέπει να μειώσει μόνος του το Invega. Χρειάζεται ενημέρωση του θεράποντος, ο οποίος θα αξιολογήσει αν η μεταβολή είναι πραγματική, παροδική ή χρόνια και αν επηρεάζει τη φαρμακευτική αγωγή.

Αφυδάτωση, έντονη άσκηση, οξεία λοίμωξη ή άλλα φάρμακα μπορούν επίσης να επηρεάσουν προσωρινά την κρεατινίνη, επομένως η ερμηνεία πρέπει να γίνεται στο κατάλληλο κλινικό πλαίσιο.

10
Invega και αυξημένη προλακτίνη

Η υπερπρολακτιναιμία είναι ένα από τα σημαντικότερα εργαστηριακά θέματα της παλιπεριδόνης. Το φάρμακο μπορεί να αυξήσει την προλακτίνη λόγω της αναστολής των ντοπαμινεργικών D2 υποδοχέων. Η αύξηση μπορεί να επιμένει όσο συνεχίζεται η θεραπεία.

Η επίδραση αυτή είναι παρόμοια με εκείνη που παρατηρείται με τη ρισπεριδόνη και είναι ένας από τους λόγους που τα δύο φάρμακα έχουν ισχυρή εργαστηριακή σύνδεση.

Δεν σημαίνει ότι κάθε ασθενής που λαμβάνει Invega θα εμφανίσει συμπτωματική υπερπρολακτιναιμία ή ότι κάθε μικρή αύξηση απαιτεί αλλαγή θεραπείας. Η τιμή πρέπει να ερμηνεύεται μαζί με συμπτώματα, φύλο, ηλικία, άλλες ορμονικές καταστάσεις και τις συνθήκες της αιμοληψίας.

Η εξέταση αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν εμφανίζονται διαταραχές περιόδου, γαλακτόρροια, γυναικομαστία, μειωμένη libido, στυτική δυσλειτουργία, υπογονιμότητα ή άλλες ενδείξεις διαταραχής του γοναδικού άξονα.

Δείτε αναλυτικά: Προλακτίνη – εξέταση, τιμές και σωστή ερμηνεία.

11
Συμπτώματα υψηλής προλακτίνης στις γυναίκες

Στις γυναίκες, επίμονη αύξηση της προλακτίνης μπορεί να επηρεάσει τον υποθαλαμικό–υποφυσιακό–γοναδικό άξονα και να διαταράξει την έκκριση των γοναδοτροπινών. Η κλινική εικόνα εξαρτάται από το ύψος της προλακτίνης, τη διάρκεια της αύξησης, την ηλικία και άλλους παράγοντες.

Πιθανά συμπτώματα είναι ακανόνιστη περίοδος, αραιές περίοδοι ή αμηνόρροια, γαλακτόρροια χωρίς εγκυμοσύνη ή θηλασμό, μειωμένη libido και δυσκολία στη σύλληψη. Δεν εμφανίζονται όλα τα συμπτώματα σε όλες τις γυναίκες.

Μία αυξημένη εργαστηριακή τιμή δεν πρέπει να οδηγεί αυτόματα στο συμπέρασμα ότι ευθύνεται αποκλειστικά το Invega. Εγκυμοσύνη, υποθυρεοειδισμός, άλλα φάρμακα, στρες, έντονη άσκηση, ύπνος και παθήσεις της υπόφυσης μπορούν επίσης να αυξήσουν την προλακτίνη.

Σε γυναίκα με νέα διαταραχή κύκλου κατά τη διάρκεια θεραπείας, το σωστό βήμα είναι οργανωμένη αξιολόγηση και όχι αυθαίρετη διακοπή του αντιψυχωσικού. Η ψυχιατρική σταθερότητα πρέπει να σταθμίζεται μαζί με την ενδοκρινολογική επίδραση της θεραπείας.

12
Προλακτίνη στους άνδρες και σεξουαλική λειτουργία

Στους άνδρες η υπερπρολακτιναιμία μπορεί να είναι λιγότερο εμφανής επειδή δεν υπάρχει ο έμμηνος κύκλος ως άμεσο κλινικό σημάδι. Ωστόσο, μπορεί να σχετίζεται με μειωμένη libido, στυτική δυσλειτουργία, γυναικομαστία, γαλακτόρροια ή διαταραχή γονιμότητας.

Η χρόνια υπερπρολακτιναιμία μπορεί να καταστείλει τη λειτουργία του αναπαραγωγικού άξονα και να οδηγήσει σε μειωμένη παραγωγή γοναδικών στεροειδών. Όταν αυτό διαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, ενδέχεται να επηρεαστεί και η οστική υγεία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε σεξουαλικό σύμπτωμα σε άνδρα που παίρνει Invega οφείλεται στην προλακτίνη. Η ίδια η ψυχιατρική νόσος, κατάθλιψη, άγχος, διαβήτης, αγγειακοί παράγοντες, άλλα φάρμακα και ορμονικές διαταραχές μπορεί να συνυπάρχουν.

Για αυτό, όταν υπάρχει σχετικό σύμπτωμα, η μέτρηση της προλακτίνης είναι χρήσιμη αλλά πρέπει να εντάσσεται σε ευρύτερη κλινική αξιολόγηση και όχι να λειτουργεί ως μοναδικός δείκτης.

13
Πώς γίνεται σωστά η εξέταση προλακτίνης

Η προλακτίνη είναι ορμόνη που επηρεάζεται εύκολα από τις συνθήκες πριν και κατά την αιμοληψία. Για αυτό μία οριακά αυξημένη τιμή χρειάζεται προσεκτική ερμηνεία.

Το στρες της αιμοληψίας, η έντονη σωματική δραστηριότητα, η ανεπαρκής ανάπαυση, ο ύπνος, η διέγερση του μαστού και άλλοι παράγοντες μπορούν να προκαλέσουν παροδική αύξηση. Σε ορισμένες περιπτώσεις ο γιατρός μπορεί να ζητήσει επανάληψη της μέτρησης υπό πιο ήρεμες και τυποποιημένες συνθήκες πριν θεωρήσει ότι υπάρχει πραγματική υπερπρολακτιναιμία.

Εξίσου σημαντικό είναι να γνωρίζει το εργαστήριο και ο θεράπων ότι ο ασθενής λαμβάνει παλιπεριδόνη. Το φάρμακο αποτελεί σημαντικό στοιχείο της ερμηνείας.

Όταν η προλακτίνη παραμένει αυξημένη, η περαιτέρω διερεύνηση εξαρτάται από το μέγεθος της αύξησης, τα συμπτώματα και το ιστορικό. Μπορεί να χρειαστεί έλεγχος TSH, εγκυμοσύνης όπου ενδείκνυται, άλλων φαρμάκων ή macroprolactin, ενώ σε επιλεγμένες περιπτώσεις απαιτείται ενδοκρινολογική αξιολόγηση.

14
Σάκχαρο, HbA1c και μεταβολικός έλεγχος

Τα αντιψυχωσικά δεύτερης γενιάς ως κατηγορία συνδέονται με πιθανές μεταβολικές αλλαγές, αν και ο βαθμός κινδύνου δεν είναι ίδιος για κάθε δραστική ουσία. Η παρακολούθηση γλυκόζης είναι επομένως σημαντική και με την παλιπεριδόνη.

Η γλυκόζη αίματος δείχνει την κατάσταση του σακχάρου τη στιγμή της μέτρησης. Η HbA1c ή γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη δίνει διαφορετική πληροφορία, επειδή αντικατοπτρίζει τη μέση γλυκαιμική εικόνα των προηγούμενων εβδομάδων.

Σε έναν ασθενή που ξεκινά μακροχρόνια αντιψυχωσική θεραπεία είναι ιδιαίτερα χρήσιμο να υπάρχει αρχική τιμή αναφοράς. Έτσι μια μελλοντική μεταβολή μπορεί να συγκριθεί με την προθεραπευτική κατάσταση και όχι μόνο με το εργαστηριακό όριο αναφοράς.

Η ανάγκη είναι μεγαλύτερη όταν υπάρχουν ήδη παχυσαρκία, προδιαβήτης, διαβήτης, οικογενειακό ιστορικό διαβήτη, υπέρταση ή άλλα στοιχεία μεταβολικού συνδρόμου. Πολυδιψία, πολυουρία, ανεξήγητη απώλεια βάρους ή σημαντική κόπωση χρειάζονται αξιολόγηση και δεν πρέπει να περιμένουν απλώς τον επόμενο προγραμματισμένο έλεγχο.

15
Χοληστερίνη, LDL, HDL και τριγλυκερίδια

Ο μεταβολικός έλεγχος δεν περιορίζεται στο σάκχαρο. Χρειάζεται να αξιολογούνται και τα λιπίδια, ιδιαίτερα σε μακροχρόνια θεραπεία ή σε άτομα με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Ένα οργανωμένο λιπιδαιμικό προφίλ συνήθως περιλαμβάνει ολική χοληστερόλη, LDL, HDL και τριγλυκερίδια. Η φράση «η χοληστερίνη είναι καλή» δεν είναι πάντα αρκετή, επειδή οι διαφορετικές παράμετροι προσφέρουν διαφορετική πληροφορία.

Τα αποτελέσματα πρέπει να συγκρίνονται με προηγούμενες τιμές και να συσχετίζονται με βάρος, αρτηριακή πίεση, γλυκόζη, HbA1c, κάπνισμα και συνολικό καρδιαγγειακό ιστορικό.

Μια μεταβολή των τριγλυκεριδίων ή της LDL κατά τη διάρκεια της θεραπείας δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι ευθύνεται αποκλειστικά το Invega. Διατροφή, σωματικό βάρος, αλκοόλ, θυρεοειδής, σακχαρώδης διαβήτης, άλλα φάρμακα και γενετικοί παράγοντες μπορεί να συμμετέχουν. Η αξία της παρακολούθησης βρίσκεται στην αναγνώριση της τάσης και στη συνολική διαχείριση του κινδύνου.

16
Βάρος και καρδιομεταβολικός κίνδυνος

Το σωματικό βάρος δεν είναι εξέταση αίματος, αλλά αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία παρακολούθησης των αντιψυχωσικών. Η αύξηση βάρους μπορεί να προηγηθεί ή να συνοδεύει μεταβολές στο σάκχαρο και στα λιπίδια.

Στην παλιπεριδόνη έχει καταγραφεί αύξηση βάρους σε μέρος των ασθενών. Το μεταβολικό προφίλ της δεν είναι ταυτόσημο με εκείνο της ολανζαπίνης ή άλλων αντιψυχωσικών, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η μεταβολική παρακολούθηση μπορεί να παραλειφθεί.

Η αρχική καταγραφή βάρους και, όπου είναι χρήσιμο, BMI και περιμέτρου μέσης παρέχει σημείο αναφοράς. Εάν το βάρος αυξάνεται γρήγορα μετά την έναρξη ή αλλαγή της αγωγής, έχει νόημα να ελεγχθούν παράλληλα γλυκόζη ή HbA1c και λιπίδια.

Η αντιμετώπιση δεν πρέπει να περιορίζεται στο «κόψε το φάρμακο». Η ψυχιατρική σταθερότητα έχει μεγάλη σημασία. Ο θεράπων μπορεί να αξιολογήσει διατροφή, φυσική δραστηριότητα, συνοδά νοσήματα, άλλες θεραπείες και, όταν χρειάζεται, τη συνολική αντιψυχωσική στρατηγική.

17
Πρακτικό πλάνο εξετάσεων παρακολούθησης

Δεν υπάρχει ένα μοναδικό «πακέτο Invega» που είναι υποχρεωτικό για όλους. Η παρακολούθηση εξατομικεύεται. Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένοι άξονες που έχουν ιδιαίτερη πρακτική αξία.

Οι διεθνείς οδηγίες για αντιψυχωσική θεραπεία δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στην παρακολούθηση βάρους, γλυκόζης ή HbA1c και λιπιδίων, ενώ η προλακτίνη αξιολογείται ανάλογα με τη θεραπεία, τα συμπτώματα και το πρωτόκολλο παρακολούθησης.

Δείτε επίσης τον κεντρικό οδηγό Φάρμακα και Εξετάσεις Παρακολούθησης.

18
ΗΚΓ, QT και ηλεκτρολύτες

Η παλιπεριδόνη μπορεί να προκαλέσει μικρή παράταση του διορθωμένου διαστήματος QT. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ασθενής που λαμβάνει Invega χρειάζεται συχνό ΗΚΓ, αλλά το καρδιολογικό ιστορικό και τα συγχορηγούμενα φάρμακα έχουν σημασία.

Ο κίνδυνος αρρυθμίας αυξάνεται όταν συνυπάρχουν παράγοντες όπως συγγενές σύνδρομο μακρού QT, προηγούμενη σοβαρή αρρυθμία, βραδυκαρδία, υποκαλιαιμία ή υπομαγνησιαιμία και συγχορήγηση άλλων φαρμάκων που παρατείνουν το QT.

Σε τέτοιες καταστάσεις ο γιατρός μπορεί να ζητήσει ΗΚΓ και έλεγχο ηλεκτρολυτών, ιδιαίτερα καλίου και μαγνησίου. Έμετοι, παρατεταμένη διάρροια, διουρητικά και άλλες καταστάσεις που προκαλούν απώλεια ηλεκτρολυτών είναι επίσης σημαντικές.

Αίσθημα παλμών, λιποθυμία ή ανεξήγητη έντονη ζάλη χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση. Δεν είναι σωστό να αποδίδονται αυτόματα σε «άγχος» μόνο και μόνο επειδή ο ασθενής λαμβάνει ψυχιατρική θεραπεία.

19
Παρενέργειες που χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή

Όπως όλα τα αντιψυχωσικά, το Invega μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες διαφορετικής βαρύτητας. Συχνότερα προβλήματα μπορεί να περιλαμβάνουν υπνηλία, ζάλη, ακαθησία ή άλλα εξωπυραμιδικά συμπτώματα, αύξηση βάρους και ορμονικές επιδράσεις που σχετίζονται με την προλακτίνη.

Υπάρχουν όμως ορισμένες καταστάσεις που χρειάζονται γρήγορη ιατρική αξιολόγηση. Υψηλός πυρετός μαζί με έντονη μυϊκή δυσκαμψία, σύγχυση και διαταραχή του αυτόνομου νευρικού συστήματος μπορεί να είναι συμβατός με κακόηθες νευροληπτικό σύνδρομο, μια σπάνια αλλά σοβαρή επιπλοκή.

Νέες έντονες ακούσιες κινήσεις, σοβαρή μυϊκή δυσκαμψία, λιποθυμία, σημαντική καρδιακή αρρυθμία ή σοβαρή αλλεργική αντίδραση χρειάζονται επίσης άμεση αξιολόγηση.

Το κακόηθες νευροληπτικό σύνδρομο μπορεί να συνοδεύεται από σημαντική αύξηση CK, ραβδομυόλυση και οξεία νεφρική βλάβη. Σε τέτοια κλινική εικόνα οι εξετάσεις αίματος αποτελούν μέρος της επείγουσας ιατρικής διερεύνησης και όχι απλό προγραμματισμένο check-up.

20
Αλληλεπιδράσεις και συγχορήγηση με ρισπεριδόνη

Επειδή η παλιπεριδόνη είναι ο κύριος ενεργός μεταβολίτης της ρισπεριδόνης, η συγχορήγηση Invega και ρισπεριδόνης χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή. Η ταυτόχρονη χρήση δεν πρέπει να γίνεται αυθαίρετα, επειδή μπορεί να αυξήσει τη συνολική έκθεση σε δραστική παλιπεριδόνη.

Σημαντική προσοχή χρειάζεται επίσης με φάρμακα που παρατείνουν το QT, με ουσίες που μπορεί να αυξήσουν την καταστολή και με φάρμακα που επηρεάζουν την αρτηριακή πίεση. Ο ασθενής πρέπει να ενημερώνει τον θεράποντα για όλα τα συνταγογραφούμενα φάρμακα, τα μη συνταγογραφούμενα σκευάσματα και τα συμπληρώματα που χρησιμοποιεί.

Το αλκοόλ μπορεί να επιδεινώσει υπνηλία, ζάλη και μειωμένη εγρήγορση και γενικά πρέπει να αποφεύγεται ή να αντιμετωπίζεται σύμφωνα με τις οδηγίες του θεράποντος.

Ιδιαίτερα σε πολυφαρμακία, το εργαστηριακό αποτέλεσμα δεν πρέπει να εξετάζεται απομονωμένα. Για παράδειγμα, αυξημένη προλακτίνη μπορεί να σχετίζεται με περισσότερα από ένα φάρμακα, ενώ μια διαταραχή ηλεκτρολυτών μπορεί να οφείλεται σε διουρητικό και να αυξάνει παράλληλα τον κίνδυνο QT.

21
Τι να θυμάστε για το Invega

Το Invega είναι σημαντικό αντιψυχωσικό με δραστική ουσία την παλιπεριδόνη. Η εργαστηριακή του παρακολούθηση έχει πιο σαφή λογική όταν οργανώνεται γύρω από τρεις κύριους άξονες.

Πρώτος άξονας: νεφρική λειτουργία. Η παλιπεριδόνη απομακρύνεται σε σημαντικό βαθμό μέσω των νεφρών και η μειωμένη νεφρική λειτουργία μπορεί να απαιτήσει διαφορετική δοσολογία. Για αυτό η κρεατινίνη και η κατάλληλη εκτίμηση της νεφρικής λειτουργίας έχουν ιδιαίτερη σημασία.

Δεύτερος άξονας: προλακτίνη. Το Invega μπορεί να αυξήσει την προλακτίνη, όπως και η ρισπεριδόνη. Η μέτρηση είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν υπάρχουν διαταραχές κύκλου, γαλακτόρροια, μειωμένη libido, γυναικομαστία, στυτική δυσλειτουργία ή προβλήματα γονιμότητας.

Τρίτος άξονας: μεταβολικός έλεγχος. Βάρος, γλυκόζη ή HbA1c και λιπιδαιμικό προφίλ βοηθούν στην παρακολούθηση της συνολικής σωματικής υγείας κατά τη μακροχρόνια αντιψυχωσική θεραπεία.

Η αξία των εξετάσεων βρίσκεται κυρίως στη σύγκριση με προηγούμενες τιμές και στην έγκαιρη αναγνώριση μιας πραγματικής μεταβολής. Ένα φυσιολογικό αποτέλεσμα δεν καταργεί την ανάγκη μελλοντικής παρακολούθησης, ενώ ένα παθολογικό αποτέλεσμα δεν σημαίνει ότι πρέπει να διακοπεί αυτομάτως η θεραπεία.

22
Συχνές ερωτήσεις για Invega και εξετάσεις