Προλακτίνη (PRL): Εξέταση Αίματος, Προετοιμασία, Τιμές και Ερμηνεία

Τελευταία ενημέρωση: 10 Αυγούστου 2026

1Τι είναι η προλακτίνη και τι μετρά η εξέταση

Η προλακτίνη (PRL) παράγεται κυρίως από τα λακτοτρόφα κύτταρα της πρόσθιας υπόφυσης. Η έκκρισή της βρίσκεται υπό συνεχή ανασταλτικό έλεγχο από τη ντοπαμίνη του υποθαλάμου.

Η πιο γνωστή λειτουργία της είναι η έναρξη και διατήρηση της γαλουχίας μετά τον τοκετό. Παράλληλα, όμως, η προλακτίνη αλληλεπιδρά με τον υποθαλαμοϋποφυσιακό–γοναδικό άξονα και όταν είναι παθολογικά αυξημένη μπορεί να επηρεάσει την έκκριση GnRH, LH και FSH.

Αυτό εξηγεί γιατί η υπερπρολακτιναιμία μπορεί να συνδεθεί με:

• διαταραχές εμμήνου ρύσεως και αμηνόρροια,
• διαταραχή της ωορρηξίας,
• υπογονιμότητα,
• μειωμένη libido,
• χαμηλή τεστοστερόνη στους άνδρες,
• στυτική δυσλειτουργία,
• γαλακτόρροια.

2Πότε ζητείται η εξέταση PRL

Η προλακτίνη ζητείται όταν υπάρχει κλινικό ερώτημα που σχετίζεται με την υπόφυση ή τον αναπαραγωγικό άξονα. Δεν αποτελεί εξέταση γενικού screening για όλους.

Συχνές ενδείξεις είναι:

• αμηνόρροια, ολιγομηνόρροια ή ακανόνιστος κύκλος,
• γαλακτόρροια εκτός κύησης και θηλασμού,
• διερεύνηση γυναικείας ή ανδρικής υπογονιμότητας,
• μειωμένη libido ή στυτική δυσλειτουργία,
• χαμηλή τεστοστερόνη ή υπογοναδοτροπικός υπογοναδισμός,
• γνωστή ή ύποπτη βλάβη της υπόφυσης,
• παρακολούθηση γνωστής υπερπρολακτιναιμίας ή προλακτινώματος,
• διερεύνηση επίμονων συμπτωμάτων που υποδηλώνουν διαταραχή της υπόφυσης.

Στη διερεύνηση της γονιμότητας, η PRL αποτελεί συνήθως ένα μόνο μέρος του συνολικού ορμονικού ελέγχου. Περισσότερα μπορείτε να δείτε στον πλήρη εργαστηριακό έλεγχο γονιμότητας.

3Σωστή προετοιμασία και αιμοληψία

Η προλακτίνη επηρεάζεται περισσότερο από τις συνθήκες λήψης σε σχέση με αρκετές άλλες ορμονικές εξετάσεις. Για αυτό έχει σημασία να γνωρίζουμε πώς και πότε έγινε η αιμοληψία.

Για μια προγραμματισμένη μέτρηση ή έναν επανέλεγχο είναι χρήσιμο:

• η λήψη να γίνεται κατά προτίμηση το πρωί και όχι αμέσως μετά το ξύπνημα,
• να προηγείται σύντομη ανάπαυση περίπου 15–30 λεπτών,
• να αποφεύγεται έντονη άσκηση λίγο πριν από την εξέταση,
• να αποφεύγονται σεξουαλική δραστηριότητα και έντονη διέγερση των μαστών πριν από τη μέτρηση όταν γίνεται έλεγχος ήπιου αυξημένου αποτελέσματος,
• να αναφέρονται όλα τα φάρμακα και οι ορμονικές θεραπείες,
• να αναφέρεται κύηση ή θηλασμός,
• να ενημερώνεται το εργαστήριο για νυχτερινή εργασία ή σημαντική διαταραχή του ύπνου όταν αυτή μπορεί να επηρεάσει τον χρόνο της λήψης.

Δεν διακόπτουμε φάρμακα πριν από την εξέταση χωρίς ιατρική οδηγία. Η πληροφορία ότι ένα φάρμακο μπορεί να αυξάνει την PRL είναι μέρος της ερμηνείας, όχι λόγος αυτόματης διακοπής του.

4Stress effect και πότε επαναλαμβάνεται η PRL

Το stress effect είναι ένας από τους σημαντικότερους λόγους για τους οποίους μια μεμονωμένη ήπια αύξηση της PRL δεν πρέπει να οδηγεί κατευθείαν σε διάγνωση.

Το άγχος της προσέλευσης, ο πόνος, μια δύσκολη φλεβοκέντηση, η βιασύνη, η έντονη σωματική δραστηριότητα και η συναισθηματική ένταση μπορούν να προκαλέσουν παροδική αύξηση.

Επανάληψη της εξέτασης έχει ιδιαίτερη αξία όταν:

• η τιμή είναι λίγο πάνω από το ανώτερο όριο του εργαστηρίου,
• το αποτέλεσμα δεν ταιριάζει με την κλινική εικόνα,
• η πρώτη λήψη έγινε σε συνθήκες έντονου stress,
• υπάρχει αμφιβολία για προαναλυτικό παράγοντα,
• πρόκειται να ληφθεί απόφαση για περαιτέρω απεικονιστικό έλεγχο.

5Τιμές αναφοράς και σωστή ερμηνεία

Οι φυσιολογικές τιμές προλακτίνης δεν είναι απόλυτα ίδιες σε όλα τα εργαστήρια. Εξαρτώνται από τη μέθοδο, τον αναλυτή, το φύλο, την κατάσταση κύησης και το reference interval που έχει επικυρωθεί για τη συγκεκριμένη μέτρηση.

Για αυτό, το πρώτο σημείο αναφοράς είναι πάντα το εύρος που αναγράφεται δίπλα στο αποτέλεσμα και όχι ένας γενικός αριθμός από το διαδίκτυο.

ULN σημαίνει upper limit of normal, δηλαδή το ανώτερο όριο αναφοράς της συγκεκριμένης μεθόδου.

6Φάρμακα που μπορούν να αυξήσουν την προλακτίνη

Η φαρμακευτική υπερπρολακτιναιμία αποτελεί συχνό αίτιο αυξημένης PRL. Πολλά από τα σχετικά φάρμακα μειώνουν άμεσα ή έμμεσα τη δράση της ντοπαμίνης στην υπόφυση.

Η έκταση της αύξησης διαφέρει σημαντικά μεταξύ φαρμάκων και ασθενών. Επομένως, η φαρμακευτική αιτία δεν αποκλείεται επειδή η τιμή είναι «αρκετά υψηλή».

7TSH, υποθυρεοειδισμός και προλακτίνη

Ο πρωτοπαθής υποθυρεοειδισμός αποτελεί σημαντική αναστρέψιμη αιτία υπερπρολακτιναιμίας. Η αύξηση της TRH στον υποθυρεοειδισμό μπορεί να διεγείρει όχι μόνο την TSH αλλά και την έκκριση προλακτίνης.

Για αυτό σε ανεξήγητη αυξημένη PRL ελέγχονται συνήθως:

• TSH,
• FT4, ιδιαίτερα όταν χρειάζεται πληρέστερη αξιολόγηση.

Αν επιβεβαιωθεί πρωτοπαθής υποθυρεοειδισμός, η PRL μπορεί να επανεκτιμηθεί μετά τη σωστή ρύθμιση της θυρεοειδικής λειτουργίας.

Δείτε αναλυτικά τον οδηγό Θυρεοειδής και TSH: τιμές, εξετάσεις και ερμηνεία.

8Κύηση και θηλασμός

Κατά την κύηση η προλακτίνη αυξάνεται φυσιολογικά λόγω των ορμονικών μεταβολών και της υπερπλασίας των λακτοτρόφων κυττάρων της υπόφυσης.

Για αυτό δεν είναι σωστό να συγκρίνεται μια PRL εγκύου με τα reference intervals μιας μη εγκύου γυναίκας ούτε να χρησιμοποιείται ένα ενιαίο «φυσιολογικό όριο κύησης» για όλες τις μεθόδους και όλα τα τρίμηνα.

Σε γυναίκα αναπαραγωγικής ηλικίας με νέα υπερπρολακτιναιμία, η πιθανότητα κύησης αποτελεί μέρος της αρχικής αξιολόγησης.

Κατά τον θηλασμό η αυξημένη PRL είναι επίσης αναμενόμενη φυσιολογική αντίδραση. Το αποτέλεσμα δεν πρέπει να αξιολογείται με τα όρια μιας γυναίκας που δεν θηλάζει.

9Νεφρική λειτουργία και άλλες αιτίες

Η προλακτίνη δεν επηρεάζεται μόνο από την υπόφυση. Στη διερεύνηση μιας επίμονης αύξησης πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και συστηματικές παθήσεις.

Χρόνια νεφρική νόσος: μπορεί να συνοδεύεται από αυξημένη PRL λόγω μειωμένης κάθαρσης και διαταραχής της φυσιολογικής ρύθμισης της έκκρισής της. Για αυτό η κρεατινίνη και το eGFR είναι χρήσιμα όταν υπάρχει σχετική ένδειξη.

Σοβαρή ηπατική νόσος: μπορεί επίσης να σχετίζεται με υπερπρολακτιναιμία σε ορισμένους ασθενείς.

Άλλοι παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν την PRL είναι:

• ύπνος και σημαντική διαταραχή του φυσιολογικού ωραρίου,
• έντονη σωματική δραστηριότητα,
• σεξουαλική δραστηριότητα ή διέγερση των μαστών,
• οξύ stress,
• επιληπτική κρίση,
• βλάβες ή έντονος ερεθισμός του θωρακικού τοιχώματος,
• βλάβες στην περιοχή υποθαλάμου–υπόφυσης που επηρεάζουν τον μίσχο της υπόφυσης.

10Macroprolactin: γιατί είναι τόσο σημαντική

Η macroprolactin ή μακροπρολακτίνη αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εργαστηριακά ζητήματα στην ερμηνεία της αυξημένης PRL.

Η κυκλοφορούσα προλακτίνη δεν υπάρχει μόνο σε μία μοριακή μορφή. Η μονομερής PRL είναι η κύρια βιολογικά ενεργός μορφή. Η macroprolactin είναι μεγαλύτερο μοριακό σύμπλοκο, συχνά προλακτίνη συνδεδεμένη με ανοσοσφαιρίνη.

Πολλές εργαστηριακές ανοσομετρικές μέθοδοι αναγνωρίζουν σε διαφορετικό βαθμό και τη macroprolactin. Έτσι μπορεί να εμφανιστεί:

• αυξημένη ολική PRL στο αποτέλεσμα,
• χωρίς την αντίστοιχη αύξηση της βιολογικά ενεργού μονομερούς μορφής,
• και χωρίς τα αναμενόμενα συμπτώματα πραγματικής υπερπρολακτιναιμίας.

Αυτό ονομάζεται συχνά macroprolactinemia.

Ο πιο διαδεδομένος εργαστηριακός τρόπος screening είναι η καθίζηση με polyethylene glycol (PEG). Η gel filtration chromatography θεωρείται πιο εξειδικευμένη μέθοδος αναφοράς, αλλά δεν χρησιμοποιείται συνήθως στην καθημερινή εργαστηριακή πράξη.

Η παρουσία macroprolactin, ωστόσο, δεν αποκλείει ότι μπορεί ταυτόχρονα να υπάρχει αυξημένη μονομερής PRL. Για αυτό δεν αρκεί απλώς η απάντηση «βρέθηκε macroprolactin».

11Μονομερής PRL και έλεγχος μετά από PEG

Ο πραγματικός στόχος του ελέγχου macroprolactin είναι να απαντηθεί μια πιο ουσιαστική ερώτηση:

Μετά την καθίζηση με PEG μετράται η PRL που παραμένει στο υπερκείμενο. Η τιμή αυτή χρησιμοποιείται για να εκτιμηθεί το μονομερές κλάσμα.

Η σύγχρονη εργαστηριακή προσέγγιση δίνει ιδιαίτερη σημασία στην post-PEG PRL σε σχέση με το κατάλληλο, method-specific post-PEG reference interval. Ένα απλό ποσοστό recovery δεν πρέπει να ερμηνεύεται απομονωμένα.

12Hook effect: όταν η προλακτίνη φαίνεται ψευδώς χαμηλή

Το high-dose hook effect είναι ένα διαφορετικό εργαστηριακό φαινόμενο από τη macroprolactin.

Σε ορισμένες ανοσομετρικές μεθόδους, μια εξαιρετικά μεγάλη πραγματική συγκέντρωση PRL μπορεί να οδηγήσει σε κορεσμό των αντισωμάτων της μεθόδου. Το παράδοξο αποτέλεσμα είναι ότι ο αναλυτής μπορεί να δώσει πολύ χαμηλότερη τιμή από την πραγματική.

Δεν αποτελεί πρόβλημα που πρέπει να αναζητείται σε κάθε μικρή αύξηση PRL.

Σε αυτό το σενάριο το εργαστήριο μπορεί να επαναλάβει τη μέτρηση μετά από κατάλληλη αραίωση του δείγματος, σύμφωνα με τη συγκεκριμένη αναλυτική μέθοδο.

Η διερεύνηση βοηθά να διαχωριστεί ένα μεγάλο προλακτίνωμα από μια μη εκκριτική υποφυσιακή μάζα που προκαλεί μέτρια υπερπρολακτιναιμία λόγω πίεσης του μίσχου της υπόφυσης.

Οι νεότερες αναλυτικές πλατφόρμες έχουν μειώσει τον κίνδυνο hook effect, αλλά το φαινόμενο δεν πρέπει να ξεχνιέται όταν υπάρχει χαρακτηριστική ασυμφωνία μεταξύ απεικόνισης και εργαστηριακού αποτελέσματος.

13Πότε χρειάζεται MRI υπόφυσης

Η MRI υπόφυσης δεν αποτελεί αυτόματο επόμενο βήμα κάθε φορά που η PRL βρίσκεται πάνω από το όριο.

Πριν από την απεικόνιση αξιολογούνται συνήθως:

• αν η αύξηση επιβεβαιώνεται σε σωστές συνθήκες,
• κύηση όπου είναι σχετικό,
• φαρμακευτικό ιστορικό,
• TSH και FT4,
• νεφρική λειτουργία,
• άλλες πιθανές συστηματικές αιτίες,
• macroprolactin όταν υπάρχει ένδειξη.

MRI υπόφυσης εξετάζεται περισσότερο όταν:

• επιβεβαιώνεται επίμονη αύξηση της πραγματικής μονομερούς PRL χωρίς επαρκή εξήγηση,
• υπάρχουν συμπτώματα ή ορμονικά ευρήματα που αυξάνουν την υποψία βλάβης της υπόφυσης,
• υπάρχει πονοκέφαλος μαζί με οπτικές ή άλλες ενδείξεις μάζας,
• υπάρχουν διαταραχές οπτικών πεδίων,
• υπάρχει ήδη γνωστή υποφυσιακή βλάβη που χρειάζεται χαρακτηρισμό ή παρακολούθηση.

14Υψηλή προλακτίνη σε γυναίκες και άνδρες

Οι επιπτώσεις της υπερπρολακτιναιμίας προκύπτουν σε μεγάλο βαθμό από την καταστολή του αναπαραγωγικού άξονα, όμως η κλινική εικόνα διαφέρει μεταξύ γυναικών και ανδρών.

Η γαλακτόρροια δεν υπάρχει σε όλους τους ασθενείς με υπερπρολακτιναιμία και η απουσία της δεν αποκλείει τη διαταραχή.

Στους άνδρες η διάγνωση μπορεί να καθυστερήσει επειδή δεν υπάρχει ένα εύκολα αναγνωρίσιμο σύμπτωμα όπως η διαταραχή της περιόδου. Σε ορισμένες περιπτώσεις αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι μεγαλύτερες βλάβες της υπόφυσης να αναγνωρίζονται αργότερα.

Η μακροχρόνια υπερπρολακτιναιμία με υπογοναδισμό μπορεί επίσης να επηρεάσει την οστική υγεία.

15Προλακτίνη και υπογονιμότητα

Η υπερπρολακτιναιμία είναι σημαντική στη διερεύνηση της υπογονιμότητας επειδή μπορεί να καταστείλει την παλμική έκκριση GnRH και να επηρεάσει δευτερογενώς LH, FSH και γοναδικές ορμόνες.

Στις γυναίκες μπορεί να προκαλέσει:

• διαταραχή ή απουσία ωορρηξίας,
• αραιές περιόδους ή αμηνόρροια,
• μείωση οιστρογόνων,
• δυσκολία σύλληψης.

Στους άνδρες μπορεί να σχετίζεται με:

• μείωση τεστοστερόνης,
• χαμηλότερη libido,
• στυτική δυσλειτουργία,
• διαταραχή της αναπαραγωγικής λειτουργίας και της σπερματογένεσης.

Η PRL αξιολογείται μαζί με τις υπόλοιπες ορμόνες του αναπαραγωγικού άξονα. Για γυναίκες υπάρχει αναλυτικός οδηγός για τον ορμονικό έλεγχο FSH, LH, AMH και γονιμότητας.

16Χαμηλή προλακτίνη και συχνές ερωτήσεις

Η χαμηλή προλακτίνη είναι πολύ λιγότερο συχνό κλινικό πρόβλημα από την υπερπρολακτιναιμία και μια χαμηλή τιμή από μόνη της συνήθως δεν αποτελεί διάγνωση.

Αποκτά μεγαλύτερη σημασία όταν υπάρχει:

• αδυναμία γαλουχίας μετά τον τοκετό,
• ιστορικό βλάβης, χειρουργείου ή ακτινοθεραπείας της υπόφυσης,
• υποψία γενικευμένης υποφυσιακής ανεπάρκειας,
• σύνδρομο Sheehan ή άλλη σοβαρή υποφυσιακή βλάβη.

17Βιβλιογραφία