LDL ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ • ΜΗ ΣΤΑΤΙΝΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ • ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Φάρμακα για Χοληστερίνη Εκτός Στατινών: Επιλογές και Διατροφή για Μείωση της LDL

Η εζετιμίμπη, το μπεμπεδοϊκό οξύ, τα μονοκλωνικά αντισώματα PCSK9 και το inclisiran αποτελούν διαφορετικές επιλογές για τη μείωση της LDL χοληστερίνης. Δεν έχουν όμως όλες την ίδια ισχύ, την ίδια τεκμηρίωση ή την ίδια θέση στη θεραπεία. Ορισμένες χορηγούνται μαζί με στατίνη, ενώ άλλες μπορούν να χρησιμοποιηθούν χωρίς στατίνη όταν υπάρχει τεκμηριωμένη δυσανεξία ή αντένδειξη. Η διατροφή παραμένει απαραίτητη σε κάθε περίπτωση, αλλά δεν αντικαθιστά πάντοτε τη φαρμακευτική αγωγή.

Δημοσίευση: 25 Ιουλίου 2026 • Τελευταία ενημέρωση: 25 Ιουλίου 2026

← Στατίνες: Κεντρικός Οδηγός Υψηλή Χοληστερίνη και Στόχοι LDL →

Σημαντικό: Η διακοπή ή αντικατάσταση στατίνης δεν πρέπει να γίνεται χωρίς ιατρική αξιολόγηση. Η υψηλή LDL συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα, αλλά η παρατεταμένη έκθεση των αρτηριών σε αυξημένα αθηρογόνα σωματίδια αυξάνει τον καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Συχνότερη πρώτη προσθήκηΗ εζετιμίμπη χρησιμοποιείται συχνά όταν η μέγιστη ανεκτή στατίνη δεν αρκεί.

Από του στόματος επιλογήΤο μπεμπεδοϊκό οξύ μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε επιλεγμένους ασθενείς με δυσανεξία ή ανεπαρκή έλεγχο.

Μεγαλύτερη πτώση LDLΟι θεραπείες που στοχεύουν την PCSK9 μπορούν να επιτύχουν μείωση περίπου 50% ή περισσότερο.

Η διατροφή δεν είναι προαιρετικήΒελτιώνει το συνολικό καρδιομεταβολικό προφίλ, είτε χορηγείται φάρμακο είτε όχι.

1Ποιες είναι οι επιλογές για χοληστερίνη εκτός στατινών

Οι στατίνες παραμένουν η βασική φαρμακευτική θεραπεία για πολλούς ασθενείς, επειδή μειώνουν αποτελεσματικά την LDL και διαθέτουν εκτεταμένη τεκμηρίωση για την πρόληψη εμφράγματος, αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου και άλλων αθηροσκληρωτικών συμβαμάτων. Δεν αποτελούν όμως τη μοναδική κατηγορία φαρμάκων.

Οι κύριες μη στατινικές επιλογές είναι:

Εζετιμίμπη: μειώνει την απορρόφηση χοληστερίνης από το έντερο.
Μπεμπεδοϊκό οξύ: μειώνει τη σύνθεση χοληστερίνης στο ήπαρ μέσω διαφορετικού ενζύμου από τις στατίνες.
Σταθερός συνδυασμός μπεμπεδοϊκού οξέος και εζετιμίμπης: συνδυάζει δύο συμπληρωματικούς μηχανισμούς.
Μονοκλωνικά αντισώματα PCSK9: evolocumab και alirocumab.
Inclisiran: μειώνει την παραγωγή PCSK9 στο ήπαρ μέσω τεχνολογίας siRNA.
Ρητίνες δέσμευσης χολικών οξέων: παλαιότερη επιλογή που χρησιμοποιείται σε ειδικές περιπτώσεις.
Εξειδικευμένες θεραπείες: όπως το evinacumab σε συγκεκριμένες μορφές σοβαρής οικογενούς υπερχοληστερολαιμίας.

Διευκρίνιση: «Μη στατινικό φάρμακο» δεν σημαίνει πάντοτε «θεραπεία χωρίς στατίνη». Οι περισσότερες από αυτές τις επιλογές χρησιμοποιούνται συχνά ως προσθήκη στη μέγιστη ανεκτή δόση στατίνης.

2Πότε χρειάζεται μη στατινική θεραπεία

Μη στατινική θεραπεία μπορεί να εξεταστεί όταν η LDL παραμένει πάνω από τον εξατομικευμένο στόχο παρά τη σωστή λήψη της μέγιστης ανεκτής αγωγής. Η επιλογή βασίζεται κυρίως στο πόσο επιπλέον πρέπει να μειωθεί η LDL.

Συχνά κλινικά σενάρια είναι:

εγκατεστημένη στεφανιαία νόσος, προηγούμενο έμφραγμα ή τοποθέτηση stent,
αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο αθηροσκληρωτικής αιτιολογίας,
περιφερική αρτηριοπάθεια,
οικογενής υπερχοληστερολαιμία,
διαβήτης, χρόνια νεφρική νόσος ή πολλοί παράγοντες κινδύνου,
ανεπαρκής πτώση LDL με στατίνη μόνη,
μερική ή πλήρης δυσανεξία στις στατίνες,
αντένδειξη για τη χρήση συγκεκριμένης στατίνης.

Όταν απαιτείται μόνο μια σχετικά μικρή επιπλέον πτώση, μπορεί να επαρκεί η εζετιμίμπη. Όταν η LDL απέχει πολύ από τον στόχο, μπορεί να χρειαστεί συνδυασμός ή ισχυρότερη θεραπεία που στοχεύει την PCSK9.

3Πότε μπορεί να αρκεί η διατροφή και πότε όχι

Σε άτομα χαμηλού καρδιαγγειακού κινδύνου με ήπια αύξηση της LDL μπορεί να προηγηθεί οργανωμένη παρέμβαση στον τρόπο ζωής και να ακολουθήσει επανέλεγχος. Η παρέμβαση πρέπει να είναι συγκεκριμένη και όχι απλώς η γενική συμβουλή «προσέξτε τη διατροφή σας».

Η διατροφή είναι λιγότερο πιθανό να επαρκεί ως μοναδική θεραπεία όταν υπάρχει:

πολύ υψηλή LDL, ιδίως από νεαρή ηλικία,
γνωστή αθηροσκληρωτική καρδιαγγειακή νόσος,
οικογενής υπερχοληστερολαιμία,
σακχαρώδης διαβήτης με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο,
χρόνια νεφρική νόσος,
ανάγκη μείωσης της LDL κατά 40%, 50% ή περισσότερο.

Η ανταπόκριση στη διατροφή ποικίλλει. Σε ένα άτομο μπορεί να επιτευχθεί αξιόλογη μείωση, ενώ σε άλλο με έντονη γενετική επιβάρυνση η μεταβολή μπορεί να είναι περιορισμένη παρά την άριστη συμμόρφωση.

Το σωστό μοντέλο: Η διατροφή και η φαρμακευτική αγωγή δεν είναι ανταγωνιστικές επιλογές. Συχνά χρειάζονται μαζί, επειδή προσφέρουν διαφορετικά και συμπληρωματικά οφέλη.

4Στόχοι LDL και συνολικός καρδιαγγειακός κίνδυνος

Δεν υπάρχει ένας ενιαίος «φυσιολογικός» στόχος LDL για όλους. Η κατάλληλη τιμή εξαρτάται από τον συνολικό κίνδυνο και από το αν έχει ήδη εκδηλωθεί αθηροσκληρωτική νόσος.

Κατηγορία κινδύνου	Συνήθης ευρωπαϊκός στόχος LDL	Πρόσθετη επιδίωξη
Πολύ υψηλός κίνδυνος	Κάτω από 55 mg/dL	Συνήθως και μείωση τουλάχιστον 50% από την αρχική τιμή
Υψηλός κίνδυνος	Κάτω από 70 mg/dL	Συνήθως και μείωση τουλάχιστον 50%
Μέτριος κίνδυνος	Κάτω από 100 mg/dL	Εξατομίκευση ανάλογα με τους τροποποιητές κινδύνου
Χαμηλός κίνδυνος	Κάτω από 116 mg/dL	Έμφαση στον τρόπο ζωής και φάρμακο όπου υπάρχει ένδειξη

Η εκτίμηση περιλαμβάνει ηλικία, κάπνισμα, αρτηριακή πίεση, διαβήτη, νεφρική λειτουργία, οικογενειακό ιστορικό και προηγούμενα καρδιαγγειακά συμβάματα. Σε επιλεγμένα άτομα μπορεί να χρειαστούν επίσης ApoB, Lp(a) ή απεικονιστικά ευρήματα υποκλινικής αθηροσκλήρωσης.

5Τι πρέπει να ελεγχθεί πριν αλλάξει η θεραπεία

Πριν προστεθεί ή αντικατασταθεί φάρμακο χρειάζεται να διαπιστωθεί αν η αυξημένη LDL αντανακλά πραγματική αποτυχία της αγωγής ή άλλο διορθώσιμο πρόβλημα.

Επιβεβαίωση του αποτελέσματος. Ελέγχεται πλήρες λιπιδαιμικό προφίλ και συγκρίνεται με αξιόπιστη αρχική τιμή.

Σωστή λήψη. Εξετάζεται αν το φάρμακο λαμβάνεται στην προβλεπόμενη δόση και συχνότητα.

Δευτεροπαθείς αιτίες. Αναζητούνται υποθυρεοειδισμός, χολόσταση, νεφρωσικό σύνδρομο, ανεπαρκώς ρυθμισμένος διαβήτης και ορισμένα φάρμακα.

Αλληλεπιδράσεις. Ελέγχονται συγχορηγούμενα φάρμακα, συμπληρώματα και προϊόντα κόκκινης μαγιάς ρυζιού.

Αναγκαία ποσοστιαία μείωση. Η θεραπεία επιλέγεται ανάλογα με το αν χρειάζεται επιπλέον πτώση 15%, 30% ή περισσότερο από 50%.

Σε ασθενείς με αυξημένα τριγλυκερίδια, παχυσαρκία ή διαβήτη, η LDL μπορεί να μην αποτυπώνει πλήρως τον αριθμό των αθηρογόνων σωματιδίων. Σε αυτές τις περιπτώσεις η non-HDL και η ApoB μπορεί να προσθέσουν χρήσιμες πληροφορίες.

6Δυσανεξία στις στατίνες: τι σημαίνει πραγματικά

Οι μυαλγίες είναι ο συχνότερος λόγος για τον οποίο ένας ασθενής ζητά θεραπεία χωρίς στατίνη. Δεν οφείλεται όμως κάθε μυϊκός πόνος στο φάρμακο. Η σωστή αξιολόγηση εξετάζει τη χρονική σχέση, τη βελτίωση μετά τη διακοπή και ενδεχόμενη επανεμφάνιση μετά από προσεκτική αλλαγή ή επαναχορήγηση.

Μπορεί να χρειαστεί έλεγχος:

CK όταν υπάρχει έντονος πόνος, πραγματική μυϊκή αδυναμία ή σκουρόχρωμα ούρα,
TSH για αποκλεισμό υποθυρεοειδισμού,
ηπατικής και νεφρικής λειτουργίας,
φαρμακευτικών αλληλεπιδράσεων,
πρόσφατης έντονης άσκησης ή άλλης μυοσκελετικής αιτίας.

Μερική δυσανεξία σημαίνει ότι ο ασθενής ανέχεται κάποια στατίνη ή χαμηλότερη δόση, αλλά όχι αρκετή για να επιτευχθεί ο στόχος. Πλήρης δυσανεξία σημαίνει ότι δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί πρακτικά καμία κατάλληλη στατίνη.

Σε μερική δυσανεξία μπορεί να διατηρηθεί η ανεκτή δόση και να προστεθεί εζετιμίμπη ή άλλο μη στατινικό φάρμακο. Έτσι αποφεύγεται η άσκοπη απώλεια όλου του οφέλους της στατίνης.

7Εζετιμίμπη: η συχνότερη πρώτη μη στατινική επιλογή

Η εζετιμίμπη μειώνει την απορρόφηση χοληστερίνης από το λεπτό έντερο μέσω αναστολής του μεταφορέα NPC1L1. Δεν αναστέλλει το ίδιο ένζυμο με τις στατίνες και επομένως δρα με διαφορετικό μηχανισμό.

Συνήθης δόση ενηλίκων: 10 mg μία φορά την ημέρα.
Ενδεικτική μείωση LDL: περίπου 15–25%.
Χρήση: μαζί με στατίνη ή μόνη της όταν η στατίνη δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί.
Πλεονέκτημα: από του στόματος λήψη και συνήθως καλή ανοχή.

Η εζετιμίμπη αποτελεί συχνά την πρώτη προσθήκη όταν η στατίνη δεν επαρκεί. Είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν απαιτείται μέτρια επιπλέον μείωση ή όταν δεν είναι επιθυμητή η αύξηση της δόσης της στατίνης.

Πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες είναι γαστρεντερικές ενοχλήσεις, κεφαλαλγία και μυαλγίες. Όταν συνδυάζεται με στατίνη, μπορεί να χρειαστεί παρακολούθηση ηπατικών ενζύμων σύμφωνα με το ιστορικό και τις οδηγίες του θεράποντος.

Δείτε αναλυτικά τον οδηγό για το Ezetrol και την εζετιμίμπη.

8Μπεμπεδοϊκό οξύ: από του στόματος θεραπεία διαφορετικού μηχανισμού

Το μπεμπεδοϊκό οξύ αναστέλλει την ATP-citrate lyase, ένα ένζυμο που βρίσκεται νωρίτερα από την HMG-CoA αναγωγάση στην οδό σύνθεσης χοληστερίνης. Ενεργοποιείται κυρίως στο ήπαρ και όχι στον σκελετικό μυ.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση το μπεμπεδοϊκό οξύ διατίθεται ως Nilemdo. Χρησιμοποιείται ως συμπλήρωμα της διατροφής:

σε συνδυασμό με στατίνη, με ή χωρίς άλλα υπολιπιδαιμικά φάρμακα, όταν δεν επιτυγχάνεται ο στόχος LDL,
μόνο του ή μαζί με άλλα υπολιπιδαιμικά φάρμακα όταν υπάρχει δυσανεξία ή αντένδειξη στις στατίνες,
για μείωση καρδιαγγειακού κινδύνου σε κατάλληλους ενήλικες με εγκατεστημένη ή υψηλού κινδύνου αθηροσκληρωτική νόσο.

Η ενδεικτική μείωση LDL είναι περίπου 15–25%, ανάλογα με τη βασική θεραπεία και τον πληθυσμό. Οι κατευθυντήριες οδηγίες ESC/EAS 2025 το αναγνωρίζουν ως επιλογή με τεκμηριωμένο καρδιαγγειακό όφελος, ιδιαίτερα όταν ο ασθενής δεν μπορεί να λάβει στατίνη.

Σημαντικές προφυλάξεις

Το μπεμπεδοϊκό οξύ μπορεί να αυξήσει το ουρικό οξύ και να προκαλέσει ή να επιδεινώσει ουρική αρθρίτιδα. Μπορεί επίσης να προκαλέσει αύξηση ηπατικών ενζύμων και μικρές μεταβολές κρεατινίνης ή ουρίας.

Υπάρχουν αλληλεπιδράσεις με ορισμένες στατίνες. Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή πληροφορία προϊόντος, δόσεις σιμβαστατίνης πάνω από 40 mg δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται μαζί με μπεμπεδοϊκό οξύ.

9Συνδυασμός μπεμπεδοϊκού οξέος και εζετιμίμπης

Το Nustendi περιέχει μπεμπεδοϊκό οξύ 180 mg και εζετιμίμπη 10 mg σε ένα δισκίο. Ο συνδυασμός περιορίζει ταυτόχρονα τη σύνθεση χοληστερίνης στο ήπαρ και την απορρόφησή της από το έντερο.

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί:

μαζί με στατίνη όταν δεν επιτυγχάνεται ο στόχος παρά τη μέγιστη ανεκτή στατίνη και την εζετιμίμπη,
χωρίς στατίνη όταν υπάρχει δυσανεξία ή αντένδειξη και η εζετιμίμπη μόνη δεν αρκεί,
ως αντικατάσταση των δύο ξεχωριστών δισκίων σε ασθενείς που λαμβάνουν ήδη τις δύο δραστικές ουσίες.

Σε κλινικές μελέτες ο συνδυασμός έχει επιτύχει μείωση LDL περίπου 35–40%. Το αποτέλεσμα δεν είναι ίδιο σε όλους και εξαρτάται από την αρχική LDL, τη συνοδό αγωγή και τη συμμόρφωση.

Οι προφυλάξεις του μπεμπεδοϊκού οξέος και της εζετιμίμπης εξακολουθούν να ισχύουν. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε ιστορικό ουρικής αρθρίτιδας, ηπατική νόσο και συγχορήγηση με φάρμακα που αλληλεπιδρούν.

10Repatha και Praluent: μονοκλωνικά αντισώματα PCSK9

Το evolocumab, με εμπορική ονομασία Repatha, και το alirocumab, με εμπορική ονομασία Praluent, είναι μονοκλωνικά αντισώματα που δεσμεύουν την πρωτεΐνη PCSK9. Με αυτόν τον τρόπο περισσότεροι υποδοχείς LDL παραμένουν διαθέσιμοι στο ήπαρ και απομακρύνουν LDL από την κυκλοφορία.

Τρόπος χορήγησης: υποδόρια ένεση.
Συχνότητα: εξαρτάται από το προϊόν, τη δόση και την ένδειξη.
Ενδεικτική μείωση LDL: περίπου 50–65%.
Τεκμηρίωση: διαθέτουν δεδομένα μείωσης καρδιαγγειακών συμβαμάτων σε κατάλληλους ασθενείς.

Έχουν ιδιαίτερη θέση σε ασθενείς με:

εγκατεστημένη αθηροσκληρωτική καρδιαγγειακή νόσο,
οικογενή υπερχοληστερολαιμία,
LDL σημαντικά πάνω από τον στόχο παρά τη μέγιστη ανεκτή θεραπεία,
δυσανεξία ή αντένδειξη στις στατίνες, όταν απαιτείται μεγάλη μείωση.

Οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες περιλαμβάνουν αντιδράσεις στο σημείο της ένεσης και ήπια συμπτώματα από το ανώτερο αναπνευστικό. Η πρόσβαση και η αποζημίωση μπορεί να εξαρτώνται από συγκεκριμένα κλινικά κριτήρια.

Δείτε τον κεντρικό οδηγό για τους αναστολείς PCSK9 και τη σύγκριση Repatha και Praluent.

11Inclisiran – Leqvio: μακράς διάρκειας αναστολή παραγωγής PCSK9

Το inclisiran είναι μικρό παρεμβαλλόμενο RNA, γνωστό ως siRNA. Δεν δεσμεύει άμεσα την PCSK9 που κυκλοφορεί στο αίμα, αλλά μειώνει την παραγωγή της στο ήπαρ. Αυτό αυξάνει την ανακύκλωση των υποδοχέων LDL.

Εγκεκριμένο σχήμα: αρχική υποδόρια ένεση, δεύτερη δόση στους 3 μήνες και στη συνέχεια κάθε 6 μήνες.
Χορήγηση: από επαγγελματία υγείας.
Ενδεικτική μείωση LDL: περίπου 50%.
Συχνότερη ανεπιθύμητη ενέργεια: αντίδραση στο σημείο της ένεσης.

Χρησιμοποιείται σε ενήλικες με πρωτοπαθή υπερχοληστερολαιμία ή μικτή δυσλιπιδαιμία, μαζί με στατίνη όταν η μέγιστη ανεκτή δόση δεν αρκεί ή χωρίς στατίνη όταν υπάρχει δυσανεξία ή αντένδειξη.

Διαφορά από Repatha και Praluent: Τα μονοκλωνικά αντισώματα δεσμεύουν την PCSK9, ενώ το inclisiran μειώνει την παραγωγή της. Η επίδραση του inclisiran στην καρδιαγγειακή νοσηρότητα και θνητότητα δεν έχει ακόμη αποδειχθεί στην ευρωπαϊκή πληροφορία προϊόντος. Η μεγάλη μελέτη ORION-4 παρέμενε ενεργή χωρίς δημοσιευμένα αποτελέσματα τον Ιούλιο 2026.

Δείτε αναλυτικά τον οδηγό για το Leqvio και το inclisiran.

12Άλλες και εξειδικευμένες θεραπείες

Ρητίνες δέσμευσης χολικών οξέων

Η χολεστυραμίνη και η κολεσεβελάμη δεσμεύουν χολικά οξέα στο έντερο. Μπορούν να μειώσουν την LDL περίπου κατά 10–20%, αλλά χρησιμοποιούνται λιγότερο συχνά λόγω δυσκοιλιότητας, μετεωρισμού, αλληλεπιδράσεων και πιθανής αύξησης των τριγλυκεριδίων.

Δεν είναι κατάλληλες όταν τα τριγλυκερίδια είναι σημαντικά αυξημένα. Απαιτείται επίσης χρονικός διαχωρισμός από αρκετά άλλα φάρμακα.

Evinacumab

Το evinacumab είναι μονοκλωνικό αντίσωμα κατά της ANGPTL3. Η θέση του αφορά κυρίως ασθενείς με ομόζυγη οικογενή υπερχοληστερολαιμία που δεν επιτυγχάνουν τον στόχο παρά τη μέγιστη θεραπεία. Δεν αποτελεί επιλογή για τη συνήθη ήπια υπερχοληστερολαιμία.

Lomitapide και LDL αφαίρεση

Το lomitapide και η εξωσωματική LDL αφαίρεση χρησιμοποιούνται σε εξειδικευμένα κέντρα για σοβαρές μορφές οικογενούς υπερχοληστερολαιμίας. Απαιτούν αυστηρή παρακολούθηση και δεν αποτελούν γενικές εναλλακτικές των στατινών.

Νιασίνη

Η νιασίνη δεν χρησιμοποιείται πλέον ως συνήθης θεραπεία για τη μείωση καρδιαγγειακού κινδύνου, επειδή δεν έχει προσφέρει πρόσθετο κλινικό όφελος στις σύγχρονες θεραπευτικές στρατηγικές και μπορεί να προκαλέσει σημαντικές ανεπιθύμητες ενέργειες.

13Φιμπράτες και ωμέγα-3: κυρίως για τριγλυκερίδια, όχι για LDL

Φιμπράτες

Η φαινοφιβράτη και τα υπόλοιπα φάρμακα της κατηγορίας δρουν κυρίως στα τριγλυκερίδια. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε συγκεκριμένες μορφές υπερτριγλυκεριδαιμίας, ιδίως όταν τα τριγλυκερίδια είναι τόσο υψηλά ώστε αυξάνεται ο κίνδυνος παγκρεατίτιδας.

Δεν αποτελούν ισοδύναμη εναλλακτική θεραπείας που έχει ως κύριο στόχο μεγάλη μείωση της LDL. Η συγχορήγηση με στατίνη απαιτεί προσεκτική επιλογή δραστικής ουσίας και παρακολούθηση.

Icosapent ethyl

Το icosapent ethyl είναι συνταγογραφούμενο, υψηλής καθαρότητας EPA. Οι ευρωπαϊκές οδηγίες το εξετάζουν σε ασθενείς υψηλού ή πολύ υψηλού κινδύνου με μέτρια αυξημένα τριγλυκερίδια παρά τη θεραπεία με στατίνη. Δεν αποτελεί γενική επιλογή «αντί στατίνης» και δεν είναι βασικό φάρμακο μείωσης LDL.

Κοινά συμπληρώματα ιχθυελαίου

Δεν είναι ισοδύναμα με το συνταγογραφούμενο icosapent ethyl. Μπορεί να μειώσουν τα τριγλυκερίδια σε κατάλληλες δόσεις, αλλά δεν έχουν προβλέψιμη δράση στην LDL. Ορισμένα προϊόντα που περιέχουν DHA μπορεί ακόμη και να την αυξήσουν.

14Σύγκριση μη στατινικών επιλογών

Θεραπεία	Ενδεικτική μείωση LDL	Χορήγηση	Κύρια θέση	Σημαντική προσοχή
Εζετιμίμπη	15–25%	Δισκίο καθημερινά	Συχνή πρώτη προσθήκη ή μονοθεραπεία σε δυσανεξία	Ηπατικά ένζυμα σε ορισμένους συνδυασμούς, πιθανές μυαλγίες
Μπεμπεδοϊκό οξύ	15–25%	Δισκίο καθημερινά	Δυσανεξία ή ανεπαρκής επίτευξη στόχου	Ουρικό οξύ, ουρική αρθρίτιδα, ηπατικά ένζυμα και αλληλεπιδράσεις
Μπεμπεδοϊκό οξύ και εζετιμίμπη	Περίπου 35–40%	Δισκίο καθημερινά	Μεγαλύτερη από του στόματος μείωση LDL	Ισχύουν οι προφυλάξεις και των δύο δραστικών ουσιών
Repatha ή Praluent	Περίπου 50–65%	Υποδόρια ένεση	Πολύ υψηλός κίνδυνος ή οικογενής υπερχοληστερολαιμία	Αντιδράσεις ένεσης και συγκεκριμένα κριτήρια πρόσβασης
Inclisiran	Περίπου 50%	Ένεση στην έναρξη, στους 3 μήνες και μετά ανά 6 μήνες	Ισχυρή και σταθερή μείωση με αραιό σχήμα	Δεν έχει ακόμη αποδειχθεί επίδραση σε καρδιαγγειακή νοσηρότητα και θνητότητα
Ρητίνες χολικών οξέων	10–20%	Από το στόμα	Επιλεγμένες ειδικές περιπτώσεις	Δυσκοιλιότητα, αλληλεπιδράσεις και αύξηση τριγλυκεριδίων

Οι μειώσεις είναι ενδεικτικές. Δεν αθροίζονται πάντοτε με απλή αριθμητική και η πραγματική ανταπόκριση εξαρτάται από την αρχική LDL, τη συνοδό αγωγή και τη συμμόρφωση.

15Διατροφή για μείωση της LDL χοληστερίνης

Η πιο αποτελεσματική διατροφική στρατηγική δεν είναι μια σύντομη αυστηρή δίαιτα, αλλά ένα σταθερό καρδιοπροστατευτικό πρότυπο που μπορεί να διατηρηθεί μακροχρόνια. Το μεσογειακό πρότυπο αποτελεί ιδιαίτερα κατάλληλη βάση.

Οι βασικές αρχές είναι:

πολλά λαχανικά και ποικιλία ολόκληρων φρούτων,
όσπρια αρκετές φορές την εβδομάδα,
δημητριακά ολικής άλεσης αντί επεξεργασμένων,
ελαιόλαδο ως κύριο προστιθέμενο λίπος,
ανάλατοι ξηροί καρποί και σπόροι σε ελεγχόμενη ποσότητα,
ψάρια τακτικά,
λιγότερα επεξεργασμένα κρέατα και τρόφιμα με πολλά κορεσμένα λιπαρά,
περιορισμός υπερεπεξεργασμένων τροφίμων και ζαχαρούχων ποτών.

Για τη μείωση της LDL έχει ιδιαίτερη σημασία η αντικατάσταση των κορεσμένων λιπαρών με ακόρεστα λιπαρά. Δεν αρκεί απλώς να αφαιρεθεί το βούτυρο αν αντικατασταθεί από επεξεργασμένους υδατάνθρακες, ζάχαρη ή υπερβολικές θερμίδες.

16Τρόφιμα που μπορούν να βοηθήσουν

Βρώμη και κριθάρι

Περιέχουν β-γλυκάνες, διαλυτές φυτικές ίνες που περιορίζουν την επαναρρόφηση χολικών οξέων και μπορούν να συμβάλουν σε μέτρια μείωση της LDL.

Όσπρια

Φακές, φασόλια, ρεβίθια και φάβα προσφέρουν διαλυτές ίνες και φυτική πρωτεΐνη, ενώ βοηθούν στον κορεσμό.

Ξηροί καρποί

Καρύδια, αμύγδαλα και φιστίκια παρέχουν ακόρεστα λιπαρά. Χρειάζεται μικρή μερίδα επειδή έχουν υψηλή ενεργειακή πυκνότητα.

Ελαιόλαδο

Χρησιμοποιείται αντί βουτύρου, ζωικού λίπους και σκληρών μαργαρινών, όχι απλώς επιπλέον σε μια ήδη θερμιδικά πλούσια διατροφή.

Ψάρια

Η αντικατάσταση λιπαρού ή επεξεργασμένου κρέατος με ψάρι βελτιώνει το συνολικό πρότυπο λιπαρών και μειώνει την πρόσληψη κορεσμένου λίπους.

Φρούτα και λαχανικά

Προσφέρουν φυτικές ίνες, κάλιο και πολυφαινόλες. Προτιμώνται τα ολόκληρα φρούτα αντί των χυμών.

Η σόγια και άλλα τρόφιμα φυτικής πρωτεΐνης μπορούν επίσης να βοηθήσουν όταν αντικαθιστούν τρόφιμα πλούσια σε κορεσμένα λιπαρά. Το όφελος προέρχεται κυρίως από τη συνολική αντικατάσταση και όχι από ένα «μαγικό» τρόφιμο.

17Τρόφιμα που χρειάζονται περιορισμό ή σωστή αντικατάσταση

Περιορίστε	Προτιμήστε	Γιατί
Βούτυρο, κρέμα γάλακτος και ζωικό λίπος	Ελαιόλαδο σε ελεγχόμενη ποσότητα	Αντικατάσταση κορεσμένων με μονοακόρεστα λιπαρά
Αλλαντικά και επεξεργασμένα κρέατα	Όσπρια, ψάρι και άπαχο πουλερικό	Λιγότερα κορεσμένα λιπαρά, αλάτι και υπερεπεξεργασία
Πολύ λιπαρά τυριά και πλήρη γαλακτοκομικά σε μεγάλες ποσότητες	Χαμηλότερου λίπους επιλογές χωρίς πολλή ζάχαρη	Μείωση πρόσληψης κορεσμένου λίπους
Τηγανητά, σφολιάτες, μπισκότα και έτοιμα γλυκά	Σπιτικά γεύματα, φρούτα και απλό γιαούρτι	Λιγότερα κορεσμένα λιπαρά, trans λιπαρά και πρόσθετα σάκχαρα
Λάδι καρύδας και φοινικέλαιο	Ελαιόλαδο και άλλα ακόρεστα φυτικά έλαια	Το «φυτικό» δεν σημαίνει απαραίτητα χαμηλό σε κορεσμένα λιπαρά
Ζαχαρούχα ποτά και υπερβολικά γλυκά	Νερό, καφές ή τσάι χωρίς ζάχαρη	Καλύτερος έλεγχος βάρους και τριγλυκεριδίων

Αυγά και χοληστερίνη

Τα αυγά δεν χρειάζεται να απαγορεύονται αυτόματα σε όλους. Για τους περισσότερους ανθρώπους, το συνολικό διατροφικό πρότυπο και η πρόσληψη κορεσμένων λιπαρών έχουν μεγαλύτερη σημασία από ένα μεμονωμένο τρόφιμο. Η ποσότητα εξατομικεύεται σε διαβήτη, πολύ υψηλή LDL ή ειδική ιατρική σύσταση.

Αλκοόλ

Το αλκοόλ δεν πρέπει να ξεκινά με σκοπό να αυξηθεί η HDL. Μπορεί να αυξήσει τα τριγλυκερίδια, την αρτηριακή πίεση, το βάρος και άλλους κινδύνους.

18Διαλυτές φυτικές ίνες, φυτικές στερόλες, βάρος και άσκηση

Διαλυτές φυτικές ίνες

Η σταδιακή αύξηση φυτικών ινών μέσω βρώμης, κριθαριού, οσπρίων, φρούτων και λαχανικών μπορεί να μειώσει μέτρια την LDL. Για πολλούς ενήλικες ένας πρακτικός συνολικός στόχος είναι περίπου 25–30 γραμμάρια φυτικών ινών την ημέρα.

Το ψύλλιο αποτελεί συμπυκνωμένη πηγή διαλυτών ινών, αλλά χρειάζεται αρκετό νερό και χρονική απόσταση από ορισμένα φάρμακα. Δεν είναι κατάλληλο χωρίς ιατρική συμβουλή σε δυσκολία κατάποσης ή πιθανή στένωση του γαστρεντερικού σωλήνα.

Φυτικές στερόλες και στανόλες

Τα εμπλουτισμένα τρόφιμα που παρέχουν περίπου 1,5–2,5 γραμμάρια φυτικών στερολών ή στανολών ημερησίως μπορούν να προσφέρουν μέτρια επιπλέον μείωση της LDL. Δεν έχουν όμως αποδειχθεί ισοδύναμα με φάρμακο ως προς την πρόληψη εμφράγματος ή εγκεφαλικού.

Δεν είναι απαραίτητα για όλους και χρειάζεται ειδική συμβουλή σε παιδιά, εγκυμοσύνη, θηλασμό ή σπάνιες διαταραχές μεταβολισμού φυτοστερολών.

Απώλεια βάρους

Σε υπέρβαρα άτομα, ακόμη και μέτρια απώλεια βάρους μπορεί να βελτιώσει τα τριγλυκερίδια, τη γλυκόζη, την πίεση και το λιπώδες ήπαρ. Η επίδραση στην LDL ποικίλλει, αλλά το συνολικό καρδιομεταβολικό όφελος είναι σημαντικό.

Άσκηση

Η τακτική αερόβια άσκηση και η μυϊκή ενδυνάμωση βελτιώνουν κυρίως τη φυσική κατάσταση, την ευαισθησία στην ινσουλίνη, την πίεση και τα τριγλυκερίδια. Η επίδραση στην LDL μπορεί να είναι μικρότερη, αλλά η συνολική μείωση του κινδύνου παραμένει ουσιαστική.

19Συμπληρώματα, κόκκινη μαγιά ρυζιού και συχνές ερωτήσεις

Κόκκινη μαγιά ρυζιού

Η μονακολίνη Κ που περιέχεται σε ορισμένα προϊόντα κόκκινης μαγιάς ρυζιού είναι χημικά ίδια με τη λοβαστατίνη. Επομένως δεν αποτελεί πραγματική λύση «χωρίς στατίνη» και μπορεί να προκαλέσει παρόμοιες μυϊκές, ηπατικές και φαρμακευτικές αλληλεπιδράσεις.

Η EFSA έχει αναφέρει σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες ακόμη και σε χαμηλές προσλήψεις και δεν μπόρεσε να προσδιορίσει ημερήσια ποσότητα χωρίς ανησυχία για την ασφάλεια. Η Ευρωπαϊκή Ένωση απαγορεύει ποσότητα 3 mg ή περισσότερο μονακολινών ανά συνιστώμενη ημερήσια μερίδα συμπληρώματος.

Άλλα συμπληρώματα

Βερβερίνη, σκόρδο, πολυκοσανόλες, κοινά ωμέγα-3, βιταμίνες και συνένζυμο Q10 δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως ισοδύναμες εναλλακτικές της εζετιμίμπης, του μπεμπεδοϊκού οξέος ή των θεραπειών PCSK9. Οι οδηγίες ESC/EAS 2025 δεν συστήνουν συμπληρώματα ή βιταμίνες χωρίς τεκμηριωμένη ασφάλεια, σημαντική δράση στην LDL και αποδεδειγμένο καρδιαγγειακό όφελος.

Προσοχή: «Φυσικό» δεν σημαίνει χωρίς φαρμακολογική δράση, χωρίς αλληλεπιδράσεις ή χωρίς ανάγκη εργαστηριακής παρακολούθησης.

Ποιο είναι το καλύτερο φάρμακο για χοληστερίνη χωρίς στατίνη;

Δεν υπάρχει ένα καλύτερο φάρμακο για όλους. Η εζετιμίμπη είναι συχνά η απλούστερη πρώτη επιλογή, το μπεμπεδοϊκό οξύ προσφέρει επιπλέον από του στόματος μείωση και οι θεραπείες PCSK9 είναι ισχυρότερες όταν απαιτείται μεγάλη πτώση LDL.

Μπορεί η εζετιμίμπη να αντικαταστήσει πλήρως τη στατίνη;

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνη όταν η στατίνη αντενδείκνυται ή δεν είναι ανεκτή. Συνήθως όμως μειώνει λιγότερο την LDL από μια ισχυρή στατίνη, γι’ αυτό η επιλογή εξαρτάται από τον απαιτούμενο στόχο.

Ποιο φάρμακο μειώνει περισσότερο την LDL;

Τα μονοκλωνικά αντισώματα PCSK9 και το inclisiran επιτυγχάνουν συνήθως μεγαλύτερη μείωση από την εζετιμίμπη ή το μπεμπεδοϊκό οξύ. Δεν αποτελούν όμως την κατάλληλη πρώτη επιλογή για κάθε ασθενή.

Μπορώ να μειώσω την LDL μόνο με διατροφή;

Αυτό είναι πιθανότερο σε ήπια αύξηση και χαμηλό συνολικό κίνδυνο. Σε οικογενή υπερχοληστερολαιμία, εγκατεστημένη καρδιαγγειακή νόσο ή πολύ υψηλή LDL συνήθως χρειάζεται και φαρμακευτική αγωγή.

Οι φιμπράτες είναι εναλλακτική των στατινών;

Όχι όταν ο βασικός στόχος είναι η LDL. Οι φιμπράτες χρησιμοποιούνται κυρίως για αυξημένα τριγλυκερίδια και συγκεκριμένα κλινικά σενάρια.

Το Leqvio είναι αναστολέας PCSK9;

Στοχεύει την ίδια πρωτεΐνη, αλλά με διαφορετικό μηχανισμό. Το inclisiran μειώνει την παραγωγή PCSK9 μέσω siRNA, ενώ τα Repatha και Praluent είναι μονοκλωνικά αντισώματα που δεσμεύουν την κυκλοφορούσα PCSK9.

Πότε επαναλαμβάνεται το λιπιδαιμικό προφίλ;

Μετά από έναρξη ή αλλαγή θεραπείας ο έλεγχος γίνεται συχνά σε 4–12 εβδομάδες. Στη συνέχεια η συχνότητα εξατομικεύεται ανάλογα με τον κίνδυνο, τη σταθερότητα των τιμών και τη θεραπεία.

20Κλείστε Ραντεβού και Βιβλιογραφία

Ποιες εξετάσεις μπορεί να χρειάζονται

ολική χοληστερίνη, LDL, HDL και τριγλυκερίδια,
non-HDL χοληστερίνη,
ApoB σε διαβήτη, παχυσαρκία, αυξημένα τριγλυκερίδια ή αναντιστοιχία δεικτών,
Lp(a), συνήθως τουλάχιστον μία φορά στην ενήλικη ζωή ή όταν υπάρχει σχετική ένδειξη,
TSH για αποκλεισμό υποθυρεοειδισμού,
γλυκόζη και HbA1c,
ηπατική και νεφρική λειτουργία,
CK όταν υπάρχουν σημαντικά μυϊκά συμπτώματα,
ουρικό οξύ σε θεραπεία με μπεμπεδοϊκό οξύ όταν υπάρχει σχετικό ιστορικό ή συμπτώματα.

Λιπιδαιμικός και καρδιομεταβολικός έλεγχος στη Λαμία

Ο εργαστηριακός έλεγχος πρέπει να ερμηνεύεται μαζί με το ιστορικό, τη φαρμακευτική αγωγή και τον εξατομικευμένο καρδιαγγειακό κίνδυνο. Μια μεμονωμένη τιμή LDL δεν αρκεί πάντα για να επιλεγεί ή να αλλάξει θεραπεία.

Κλείστε Ραντεβού

Βιβλιογραφία και επίσημες πηγές

European Society of Cardiology. 2025 Focused Update of the 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias. https://www.escardio.org/guidelines/clinical-practice-guidelines/all-esc-practice-guidelines/dyslipidaemias/
European Medicines Agency. Nilemdo – bempedoic acid. https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/nilemdo
European Medicines Agency. Nustendi – bempedoic acid / ezetimibe. https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/nustendi
European Medicines Agency. Repatha – evolocumab. https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/repatha
European Medicines Agency. Praluent – alirocumab. https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/praluent
European Medicines Agency. Leqvio – inclisiran. https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/leqvio
American Heart Association. 2026 Dietary Guidance to Improve Cardiovascular Health. https://professional.heart.org/en/science-news/2026-dietary-guidance-to-improve-cardiovascular-health
European Food Safety Authority. Scientific opinion on the safety of monacolins in red yeast rice. https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/5368
Μικροβιολογικό Λαμία. Στατίνες: Κεντρικός Οδηγός για LDL, Χοληστερίνη και Εξετάσεις.

Επιστημονική επιμέλεια:
Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος
Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος