← Επιστροφή στον οδηγό ηρεμιστικών και αγχολυτικών

1Τι είναι το Xanax και ποια είναι η δραστική ουσία

Το Xanax είναι εμπορική ονομασία φαρμάκου που περιέχει τη δραστική ουσία αλπραζολάμη. Η αλπραζολάμη ανήκει στις βενζοδιαζεπίνες, δηλαδή σε φάρμακα που δρουν στο κεντρικό νευρικό σύστημα και μειώνουν την υπερδιέγερση που σχετίζεται με άγχος, πανικό, μυϊκή ένταση και έντονη ανησυχία.

Στην πράξη, το Xanax δεν είναι απλό «χαλαρωτικό». Είναι φάρμακο με ισχυρή δράση, γρήγορη έναρξη και σαφείς περιορισμούς ασφάλειας. Μπορεί να δώσει γρήγορη ανακούφιση σε κρίση πανικού ή έντονη αγχώδη κατάσταση, αλλά δεν αντιμετωπίζει από μόνο του την αιτία του άγχους και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται σαν καθημερινή λύση για κάθε στρες της ημέρας.

Το σημαντικότερο χαρακτηριστικό του είναι ότι μπορεί να προκαλέσει ανοχή, δηλαδή με τον καιρό η ίδια δόση να φαίνεται λιγότερο αποτελεσματική, και εξάρτηση, δηλαδή ο οργανισμός να δυσκολεύεται να λειτουργήσει χωρίς αυτό. Γι’ αυτό η χρήση του πρέπει να είναι περιορισμένη, εξατομικευμένη και ιατρικά ελεγχόμενη.

Για γενικότερη ενημέρωση γύρω από αυτή την κατηγορία φαρμάκων, δείτε και τον οδηγό ηρεμιστικά και αγχολυτικά, όπου συγκεντρώνονται σχετικά άρθρα για βενζοδιαζεπίνες, υπνωτικά και άλλα φάρμακα που επηρεάζουν το άγχος και την καταστολή.

2Πώς δρα η αλπραζολάμη στον εγκέφαλο

Η αλπραζολάμη δρα ενισχύοντας τη λειτουργία του GABA, ενός βασικού ανασταλτικού νευροδιαβιβαστή του εγκεφάλου. Με απλά λόγια, το GABA λειτουργεί σαν φυσικό «φρένο» στη νευρική δραστηριότητα. Όταν το νευρικό σύστημα βρίσκεται σε υπερδιέγερση, ο άνθρωπος μπορεί να βιώνει έντονη ανησυχία, ταχυκαρδία, τρόμο, δυσκολία στην αναπνοή, σφίξιμο στο στήθος ή αίσθημα ότι χάνει τον έλεγχο.

Το Xanax ενισχύει αυτό το ανασταλτικό σύστημα και έτσι μπορεί να μειώσει γρήγορα την ένταση του πανικού ή του άγχους. Αυτή η γρήγορη ανακούφιση είναι ο λόγος που πολλοί ασθενείς το θεωρούν «πολύ αποτελεσματικό». Είναι όμως και ο λόγος που μπορεί να δημιουργηθεί ψυχολογική προσκόλληση: ο ασθενής μαθαίνει ότι το φάρμακο δίνει άμεση ανακούφιση και μπορεί να αρχίσει να το αναζητά σε κάθε δύσκολη στιγμή.

Η δράση του δεν σημαίνει ότι «θεραπεύει» τη διαταραχή πανικού ή τη γενικευμένη αγχώδη διαταραχή. Στις περισσότερες περιπτώσεις, το Xanax χρησιμοποιείται για βραχυπρόθεσμη σταθεροποίηση ή για οξείες κρίσεις, ενώ η μακροχρόνια αντιμετώπιση βασίζεται σε άλλες επιλογές, όπως ψυχοθεραπεία και, όταν χρειάζεται, σταθερή φαρμακευτική αγωγή με αντικαταθλιπτικά κατάλληλα για αγχώδεις διαταραχές.

• Μειώνει τη νευρική υπερδιέγερση.
• Προκαλεί αγχολυτική και ηρεμιστική δράση.
• Μπορεί να προκαλέσει υπνηλία, μυοχάλαση και μειωμένα αντανακλαστικά.
• Δεν διορθώνει από μόνο του την αιτία του άγχους.

3Πότε χρησιμοποιείται το Xanax

Το Xanax χρησιμοποιείται κυρίως σε έντονο άγχος, αγχώδεις διαταραχές και κρίσεις πανικού, όταν ο γιατρός κρίνει ότι χρειάζεται γρήγορη αγχολυτική δράση. Δεν είναι φάρμακο για απλό καθημερινό στρες, ούτε υποκαθιστά την ψυχοθεραπεία ή τη μακροχρόνια θεραπευτική στρατηγική.

Στη διαταραχή πανικού, μπορεί να βοηθήσει όταν υπάρχουν απότομα επεισόδια με έντονο φόβο, ταχυκαρδία, εφίδρωση, τρόμο, αίσθημα πνιγμού, ζάλη ή αίσθηση ότι «κάτι κακό θα συμβεί». Στο έντονο άγχος μπορεί να μειώσει την εσωτερική ένταση, την ανησυχία και τα σωματικά συμπτώματα. Όμως, όσο πιο συχνά χρησιμοποιείται σαν άμεση λύση, τόσο πιο εύκολα μπορεί να ενισχύσει τον φαύλο κύκλο φόβου και εξάρτησης.

Σε αρκετές αγχώδεις διαταραχές, το Xanax μπορεί να χρησιμοποιηθεί προσωρινά στην αρχή θεραπείας με αντικαταθλιπτικό, επειδή τα αντικαταθλιπτικά χρειάζονται χρόνο για να δράσουν. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να συνεχίζεται επ’ αόριστον. Η ανάγκη συνέχισης πρέπει να επανεκτιμάται τακτικά.

Δεν θεωρείται κατάλληλο ως μόνιμη θεραπεία ύπνου, ούτε ως μονοθεραπεία για κατάθλιψη. Επίσης, δεν πρέπει να λαμβάνεται επειδή «το πήρε κάποιος γνωστός» ή επειδή «περίσσεψε από παλιά συνταγή». Πρόκειται για ελεγχόμενο φάρμακο που χρειάζεται εξατομικευμένη ιατρική οδηγία.

4Δοσολογία και σωστός τρόπος λήψης

Η δοσολογία του Xanax καθορίζεται μόνο από γιατρό. Επηρεάζεται από την ένδειξη, την ηλικία, το βάρος, τη γενική κατάσταση, τη λειτουργία ήπατος, άλλα φάρμακα, ιστορικό εξάρτησης και την ένταση των συμπτωμάτων. Η ίδια δόση μπορεί να είναι ανεκτή σε έναν άνθρωπο και υπερβολική σε άλλον.

Συνήθως η θεραπεία ξεκινά με χαμηλή δόση και αυξάνεται μόνο αν υπάρχει ανάγκη και ιατρική οδηγία. Σε ηλικιωμένους, ευάλωτους ασθενείς ή άτομα που λαμβάνουν πολλά φάρμακα, η αρχική δόση πρέπει να είναι ακόμη πιο προσεκτική. Η λογική είναι: όσο χρειάζεται, όσο λιγότερο γίνεται, για όσο μικρότερο χρονικό διάστημα γίνεται.

Το Xanax μπορεί να λαμβάνεται με ή χωρίς φαγητό, ανάλογα με την ανοχή και την οδηγία του γιατρού. Αν προκαλεί στομαχική ενόχληση, συχνά προτιμάται μετά από μικρό γεύμα. Τα δισκία παρατεταμένης αποδέσμευσης δεν πρέπει να σπάζονται ή να μασώνται, γιατί αλλάζει ο τρόπος αποδέσμευσης του φαρμάκου.

5Πόσο γρήγορα δρα και πόσο κρατά

Το Xanax είναι γνωστό για τη σχετικά γρήγορη έναρξη δράσης του. Πολλοί ασθενείς αισθάνονται αποτέλεσμα μέσα σε περίπου 20–40 λεπτά, με πιο έντονη δράση σε 1–2 ώρες. Η διάρκεια μπορεί να διαφέρει ανάλογα με τη δόση, τη μορφή, τον μεταβολισμό, την ηλικία και τη συγχορήγηση άλλων φαρμάκων.

Η γρήγορη δράση του είναι χρήσιμη σε οξείες κρίσεις, αλλά έχει και μειονέκτημα: όταν η δράση υποχωρεί, ορισμένοι ασθενείς μπορεί να αισθανθούν επιστροφή άγχους, νευρικότητα ή ανάγκη για νέα δόση. Αυτό είναι ένα από τα σημεία που μπορεί να οδηγήσουν σε επαναλαμβανόμενη χρήση.

Η διάρκεια δράσης δεν πρέπει να συγχέεται με την ασφάλεια οδήγησης ή εργασίας. Ακόμη και όταν ο ασθενής νιώθει ότι «πέρασε», μπορεί να υπάρχει υπόλοιπη καταστολή, βραδύτερη αντίδραση, μειωμένη κρίση ή αστάθεια. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία σε οδήγηση, εργασία με μηχανήματα, ιατρικές πράξεις, οικονομικές αποφάσεις ή οποιαδήποτε δραστηριότητα απαιτεί καθαρή συγκέντρωση.

• Έναρξη: συνήθως μέσα σε λίγη ώρα, συχνά 20–40 λεπτά.
• Μέγιστο αποτέλεσμα: περίπου σε 1–2 ώρες.
• Διάρκεια: συχνά αρκετές ώρες, με διακύμανση ανά άτομο.
• Μεγάλη προσοχή: υπνηλία και μειωμένα αντανακλαστικά μπορεί να επιμένουν.

6Ποιοι πρέπει να το αποφεύγουν ή να προσέχουν

Το Xanax δεν είναι κατάλληλο για όλους. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε άτομα με ιστορικό εξάρτησης από αλκοόλ, φάρμακα ή ουσίες, επειδή οι βενζοδιαζεπίνες μπορούν να ενισχύσουν συμπεριφορές κατάχρησης. Επίσης, προσοχή χρειάζεται σε ασθενείς με υπνική άπνοια, χρόνια αναπνευστική νόσο ή σοβαρή αναπνευστική ανεπάρκεια, επειδή η καταστολή μπορεί να επηρεάσει την αναπνοή.

Σοβαρή ηπατική νόσος, έντονη υπνηλία από άλλα φάρμακα, ηλικιωμένη ηλικία, ιστορικό πτώσεων, γνωστική έκπτωση και πολυφαρμακία είναι επίσης παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο. Το ίδιο ισχύει όταν ο ασθενής λαμβάνει οπιοειδή αναλγητικά, υπνωτικά, αντιισταμινικά με κατασταλτική δράση, αντιψυχωσικά ή άλλα ηρεμιστικά.

Σε άτομα με κατάθλιψη, η χρήση χρειάζεται προσοχή, ιδίως αν υπάρχουν αυτοκτονικές σκέψεις, έντονη απελπισία ή κατάχρηση αλκοόλ. Το Xanax δεν είναι αντικαταθλιπτικό και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για να «καλύπτει» ανεπαρκώς αντιμετωπισμένη κατάθλιψη.

• Ιστορικό εξάρτησης ή κατάχρησης ουσιών.
• Σοβαρή αναπνευστική ανεπάρκεια ή υπνική άπνοια.
• Σοβαρή ηπατική δυσλειτουργία.
• Ηλικιωμένοι με κίνδυνο πτώσεων.
• Συνδυασμός με αλκοόλ, οπιοειδή ή άλλα κατασταλτικά.
• Εγκυμοσύνη ή θηλασμός χωρίς ειδική ιατρική εκτίμηση.

7Συχνές παρενέργειες

Οι πιο συχνές παρενέργειες του Xanax σχετίζονται με την κατασταλτική του δράση. Ο ασθενής μπορεί να νιώσει υπνηλία, ζάλη, βραδύτητα σκέψης, δυσκολία συγκέντρωσης ή αίσθημα «βαριού κεφαλιού». Αυτά εμφανίζονται συχνότερα στην αρχή, μετά από αύξηση δόσης ή όταν συνδυάζεται με άλλα φάρμακα που προκαλούν υπνηλία.

Μερικοί ασθενείς αναφέρουν αστάθεια στο βάδισμα, αδυναμία, πονοκέφαλο, ξηροστομία, ναυτία, αλλαγές στην όρεξη ή διαταραχές μνήμης. Σε ηλικιωμένους, ακόμη και μικρές δόσεις μπορεί να προκαλέσουν σύγχυση ή πτώσεις. Σε νεότερους ασθενείς, η υπνηλία μπορεί να φαίνεται «ήπια», αλλά εξακολουθεί να επηρεάζει οδήγηση, εργασία και κρίση.

Μια ιδιαίτερη κατηγορία ανεπιθύμητων ενεργειών είναι οι λεγόμενες παράδοξες αντιδράσεις. Αντί για ηρεμία, ο ασθενής μπορεί να εμφανίσει διέγερση, ευερεθιστότητα, επιθετικότητα, αποδιοργάνωση ή ασυνήθιστη συμπεριφορά. Αυτές δεν είναι συχνές, αλλά χρειάζονται άμεση επικοινωνία με γιατρό.

8Σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες και πότε θέλει γιατρό

Οι περισσότερες παρενέργειες είναι ήπιες, αλλά υπάρχουν περιπτώσεις όπου η χρήση Xanax μπορεί να γίνει επικίνδυνη. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα όταν λαμβάνεται μεγαλύτερη δόση από τη συνταγογραφημένη, όταν συνδυάζεται με αλκοόλ ή οπιοειδή, ή όταν ο ασθενής έχει αναπνευστικό πρόβλημα.

Σημεία που χρειάζονται άμεση αξιολόγηση είναι έντονη υπνηλία με δυσκολία αφύπνισης, σύγχυση, λιποθυμία, δυσκολία στην αναπνοή, ασυνήθιστη συμπεριφορά, παραισθήσεις, επαναλαμβανόμενες πτώσεις ή υποψία υπερδοσολογίας. Αν υπάρχει πιθανότητα συνδυασμού με αλκοόλ, οπιοειδή ή άλλα κατασταλτικά, η κατάσταση πρέπει να θεωρείται πιο σοβαρή.

Ο ασθενής δεν πρέπει να προσπαθεί να «κοιμηθεί για να περάσει» αν υπάρχει σοβαρή καταστολή ή αναπνευστική δυσκολία. Σε τέτοιες περιπτώσεις χρειάζεται άμεση αξιολόγηση σε ΤΕΠ ή επικοινωνία με ιατρό/επείγουσα βοήθεια.

9Αλληλεπιδράσεις με φάρμακα και ουσίες

Το Xanax μπορεί να αλληλεπιδράσει με πολλά φάρμακα και ουσίες. Οι πιο επικίνδυνες αλληλεπιδράσεις είναι αυτές που ενισχύουν την καταστολή του κεντρικού νευρικού συστήματος. Όταν δύο ή περισσότερα κατασταλτικά λαμβάνονται μαζί, το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς «λίγο περισσότερη υπνηλία». Μπορεί να υπάρξει έντονη καταστολή, απώλεια ισορροπίας, σύγχυση, λιποθυμία ή αναπνευστική καταστολή.

Μεγάλη προσοχή χρειάζεται με οπιοειδή αναλγητικά, υπνωτικά, άλλα ηρεμιστικά, αντιψυχωσικά, ορισμένα αντιισταμινικά και αλκοόλ. Επίσης, ορισμένα φάρμακα που επηρεάζουν τον μεταβολισμό μέσω CYP3A4 μπορεί να αυξήσουν τα επίπεδα αλπραζολάμης και να κάνουν τη δράση πιο ισχυρή ή πιο παρατεταμένη.

• Αλκοόλ: επικίνδυνος συνδυασμός, αποφεύγεται.
• Οπιοειδή: αυξημένος κίνδυνος βαθιάς καταστολής και αναπνευστικής καταστολής.
• Άλλες βενζοδιαζεπίνες: αθροιστική καταστολή και μεγαλύτερος κίνδυνος εξάρτησης.
• Υπνωτικά: αυξημένη υπνηλία, πτώσεις, ατυχήματα.
• Κατασταλτικά αντιισταμινικά: περισσότερη υπνηλία και ζάλη.
• Γκρέιπφρουτ: μπορεί να επηρεάσει τον μεταβολισμό και να αυξήσει τη δράση.

Ο ασθενής πρέπει να ενημερώνει τον γιατρό για όλα τα φάρμακα, συμπληρώματα και φυτικά προϊόντα που λαμβάνει. Ακόμη και «αθώα» προϊόντα για ύπνο ή χαλάρωση μπορεί να προσθέσουν κατασταλτική δράση.

10Xanax και αλκοόλ

Ο συνδυασμός Xanax και αλκοόλ πρέπει να αποφεύγεται. Και τα δύο καταστέλλουν το κεντρικό νευρικό σύστημα. Όταν λαμβάνονται μαζί, μπορεί να προκαλέσουν πολύ μεγαλύτερη υπνηλία, σύγχυση, μειωμένα αντανακλαστικά, απώλεια ισορροπίας, ατυχήματα και σε σοβαρές περιπτώσεις αναπνευστική καταστολή.

Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τη μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ. Ακόμη και μικρές ποσότητες μπορεί να είναι επικίνδυνες σε ευαίσθητα άτομα, σε ηλικιωμένους, σε άτομα με ηπατική δυσλειτουργία ή όταν υπάρχουν και άλλα φάρμακα. Ο ασθενής μπορεί να υποτιμήσει την επίδραση επειδή αισθάνεται «απλώς χαλαρός», ενώ στην πραγματικότητα η κρίση και τα αντανακλαστικά του έχουν ήδη μειωθεί.

Ιδιαίτερα επικίνδυνη είναι η χρήση Xanax για να «ηρεμήσει» κάποιος μετά από κατανάλωση αλκοόλ ή για να κοιμηθεί. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτη καταστολή. Αν έχει γίνει τέτοιος συνδυασμός και εμφανιστούν έντονη υπνηλία, δυσκολία αφύπνισης, σύγχυση ή δύσπνοια, χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση.

Για περισσότερα σχετικά με αυτόν τον συνδυασμό, δείτε και τον ειδικό οδηγό Ηρεμιστικά και Αλκοόλ.

11Οδήγηση, εργασία και καθημερινή ασφάλεια

Το Xanax μπορεί να επηρεάσει την οδήγηση, τον χειρισμό μηχανημάτων και κάθε εργασία που απαιτεί άμεση αντίδραση. Η υπνηλία δεν είναι πάντα εμφανής στον ασθενή. Μπορεί να αισθάνεται ότι είναι λειτουργικός, ενώ ο χρόνος αντίδρασης, η κρίση και ο συντονισμός του έχουν μειωθεί.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται τις πρώτες ημέρες της θεραπείας, μετά από αύξηση δόσης, μετά από κακή νύχτα ύπνου ή όταν υπάρχει συνδυασμός με άλλα φάρμακα. Η οδήγηση μετά από Xanax και αλκοόλ είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη και πρέπει να αποφεύγεται πλήρως.

Σε εργασία με ύψη, σκάλες, εργαλεία, μηχανήματα, οχήματα, εργαστηριακό εξοπλισμό ή ευθύνη για άλλους ανθρώπους, η καταστολή μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες. Ο ασθενής πρέπει να γνωρίζει πώς τον επηρεάζει το φάρμακο πριν επιστρέψει σε τέτοιες δραστηριότητες και να ακολουθεί την οδηγία του γιατρού.

12Ανοχή, εξάρτηση και κατάχρηση

Η ανοχή σημαίνει ότι με την πάροδο του χρόνου η ίδια δόση μπορεί να φαίνεται λιγότερο αποτελεσματική. Ο ασθενής μπορεί να σκέφτεται ότι «δεν με πιάνει όπως παλιά» και να θέλει να αυξήσει μόνος του τη δόση. Αυτό είναι από τα πιο σημαντικά σημάδια ότι χρειάζεται ιατρική επανεκτίμηση.

Η εξάρτηση μπορεί να είναι σωματική και ψυχολογική. Σωματική εξάρτηση σημαίνει ότι ο οργανισμός έχει προσαρμοστεί στο φάρμακο και μπορεί να εμφανίσει στερητικά συμπτώματα αν αυτό μειωθεί ή διακοπεί απότομα. Ψυχολογική εξάρτηση σημαίνει ότι ο άνθρωπος αισθάνεται ότι δεν μπορεί να διαχειριστεί άγχος, ύπνο ή κοινωνικές καταστάσεις χωρίς το χάπι.

Η κατάχρηση δεν σημαίνει πάντα «παράνομη χρήση». Μπορεί να ξεκινήσει με μικρές μετακινήσεις από την οδηγία: λίγο πιο συχνά, λίγο μεγαλύτερη δόση, χρήση για ύπνο, χρήση με αλκοόλ, χρήση από παλιά συνταγή ή χρήση επειδή υπάρχει φόβος ότι θα έρθει κρίση πανικού. Όλα αυτά αυξάνουν τον κίνδυνο.

• Μην αυξάνετε τη δόση μόνοι σας.
• Μην παίρνετε Xanax από άλλο άτομο.
• Μην το χρησιμοποιείτε σαν καθημερινή λύση για απλό στρες.
• Μην το διακόπτετε απότομα.
• Μην το συνδυάζετε με αλκοόλ ή άλλα κατασταλτικά.

13Πώς γίνεται η ασφαλής διακοπή

Το Xanax δεν πρέπει να διακόπτεται απότομα, ιδιαίτερα αν έχει χρησιμοποιηθεί καθημερινά, σε υψηλότερες δόσεις ή για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η ασφαλής διακοπή γίνεται με σταδιακή μείωση, δηλαδή με μικρά βήματα, σε ρυθμό που καθορίζει ο γιατρός.

Ο ρυθμός μείωσης δεν είναι ίδιος για όλους. Εξαρτάται από τη συνολική ημερήσια δόση, τη διάρκεια χρήσης, την ηλικία, το ιστορικό κρίσεων πανικού, την ύπαρξη κατάθλιψης, τη λήψη άλλων φαρμάκων και το αν έχουν εμφανιστεί παλαιότερα στερητικά συμπτώματα. Σε ορισμένες περιπτώσεις η μείωση μπορεί να χρειαστεί εβδομάδες ή μήνες.

Μερικοί ασθενείς χρειάζονται πιο αργό πλάνο, με επανεκτίμηση κάθε φορά που εμφανίζεται έντονο rebound άγχος, αϋπνία, τρόμος ή σωματική δυσφορία. Σε ειδικές περιπτώσεις ο γιατρός μπορεί να επιλέξει διαφορετική στρατηγική, όπως μετάβαση σε άλλη βενζοδιαζεπίνη μεγαλύτερης διάρκειας, αλλά αυτό δεν γίνεται ποτέ από τον ασθενή μόνο του.

14Συμπτώματα στέρησης από Xanax

Τα στερητικά συμπτώματα εμφανίζονται όταν ο οργανισμός έχει συνηθίσει την παρουσία της αλπραζολάμης και αυτή μειώνεται απότομα. Μπορεί να μοιάζουν με επιστροφή του αρχικού άγχους, αλλά συχνά είναι πιο έντονα ή πιο σωματικά.

Πρώιμα συμπτώματα μπορεί να είναι ανησυχία, ευερεθιστότητα, αϋπνία, εφίδρωση, τρόμος, ταχυκαρδία, ναυτία, πονοκέφαλος και αίσθημα εσωτερικής έντασης. Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν αποπροσανατολισμός, έντονος πανικός, διαταραχές αντίληψης ή σπασμοί.

Η πιθανότητα στερητικών αυξάνεται όταν η χρήση ήταν καθημερινή, όταν η δόση ήταν υψηλή, όταν υπήρξε μακροχρόνια λήψη, όταν υπάρχει ιστορικό κατάχρησης ή όταν η διακοπή γίνεται απότομα. Η σωστή προσέγγιση δεν είναι «αντέχω και το κόβω», αλλά ασφαλής, σταδιακή μείωση.

15Xanax σε εγκυμοσύνη και θηλασμό

Σε εγκυμοσύνη και θηλασμό το Xanax χρειάζεται ιδιαίτερα προσεκτική ιατρική εκτίμηση. Γενικά, οι βενζοδιαζεπίνες αποφεύγονται όταν υπάρχουν ασφαλέστερες εναλλακτικές, ιδίως χωρίς στενή παρακολούθηση. Η απόφαση εξαρτάται από τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων, την ψυχική υγεία της μητέρας, τα άλλα φάρμακα και το στάδιο της κύησης.

Στην εγκυμοσύνη, η χρήση μπορεί να σχετίζεται με κινδύνους για το έμβρυο ή το νεογνό, ειδικά όταν γίνεται κοντά στον τοκετό. Μπορεί να υπάρξει νεογνική καταστολή, υποτονία ή συμπτώματα στέρησης. Αν μια γυναίκα μείνει έγκυος ενώ λαμβάνει Xanax, δεν πρέπει να το διακόψει απότομα μόνη της. Πρέπει να επικοινωνήσει με τον γιατρό για ασφαλές πλάνο.

Στον θηλασμό, η αλπραζολάμη μπορεί να περάσει στο μητρικό γάλα. Το βρέφος μπορεί να εμφανίσει υπνηλία, υποτονία ή δυσκολία στη σίτιση. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος σε πρόωρα νεογνά, χαμηλό βάρος γέννησης, υψηλότερες δόσεις ή συχνή λήψη.

16Ηλικιωμένοι, πτώσεις και σύγχυση

Στους ηλικιωμένους, το Xanax χρειάζεται πολύ μεγαλύτερη προσοχή. Ο οργανισμός μπορεί να μεταβολίζει πιο αργά το φάρμακο, ενώ συχνά υπάρχουν άλλα φάρμακα, χρόνια νοσήματα, προβλήματα ισορροπίας ή γνωστική έκπτωση. Ακόμη και μικρές δόσεις μπορεί να προκαλέσουν υπνηλία, σύγχυση, αστάθεια ή πτώσεις.

Οι πτώσεις στους ηλικιωμένους δεν είναι μικρό θέμα. Μπορεί να οδηγήσουν σε κάταγμα ισχίου, νοσηλεία, απώλεια αυτονομίας και επιπλοκές. Γι’ αυτό η χρήση βενζοδιαζεπινών σε μεγαλύτερες ηλικίες πρέπει να είναι περιορισμένη, καλά αιτιολογημένη και με τακτική επανεκτίμηση.

Επίσης, το Xanax μπορεί να επιδεινώσει τη μνήμη και τον προσανατολισμό, ιδίως σε άτομα με άνοια ή προϋπάρχουσα γνωστική δυσκολία. Η οικογένεια πρέπει να παρατηρεί αλλαγές όπως ασυνήθιστη υπνηλία, αποπροσανατολισμό, αστάθεια, πτώσεις ή αλλαγή συμπεριφοράς.

• Χαμηλή αρχική δόση όταν κριθεί απαραίτητο.
• Αργές αλλαγές και στενή παρακολούθηση.
• Αποφυγή συνδυασμών με άλλα κατασταλτικά.
• Προσοχή σε νυχτερινές μετακινήσεις, μπάνιο, σκάλες και οδήγηση.

17Ήπαρ, νεφρά και εξετάσεις αίματος

Η αλπραζολάμη μεταβολίζεται κυρίως στο ήπαρ. Αυτό σημαίνει ότι σε σημαντική ηπατική δυσλειτουργία μπορεί να έχει πιο έντονη ή πιο παρατεταμένη δράση. Σε ασθενείς με χρόνια ηπατική νόσο, αυξημένες τρανσαμινάσες, ιστορικό κίρρωσης, κατάχρηση αλκοόλ ή λήψη πολλών φαρμάκων, η χρήση πρέπει να αξιολογείται προσεκτικά.

Οι νεφροί δεν είναι ο κύριος δρόμος μεταβολισμού της αλπραζολάμης, αλλά η νεφρική δυσλειτουργία συχνά συνυπάρχει με ηλικία, πολυφαρμακία και μεγαλύτερη ευαισθησία στα φάρμακα. Γι’ αυτό η γενική εικόνα του ασθενούς έχει σημασία περισσότερο από έναν μόνο αριθμό.

Δεν υπάρχει συνήθης εξέταση αίματος που να μετρά «επίπεδα Xanax» για καθημερινή παρακολούθηση. Οι εξετάσεις που μπορεί να έχουν πρακτική αξία είναι εκείνες που βοηθούν τον γιατρό να εκτιμήσει ασφάλεια, συνοδά νοσήματα και πιθανούς παράγοντες που αυξάνουν την καταστολή ή τις ανεπιθύμητες ενέργειες.

Η εργαστηριακή παρακολούθηση δεν αντικαθιστά την κλινική εκτίμηση. Αν υπάρχει υπνηλία, σύγχυση, δύσπνοια, πτώσεις ή αλλαγή συμπεριφοράς, προτεραιότητα έχει η άμεση ιατρική αξιολόγηση.

18Xanax σε σχέση με Tavor, Lexotanil, Rivotril και Atarax

Το Xanax δεν είναι το μόνο φάρμακο που χρησιμοποιείται για άγχος ή ηρεμιστική δράση. Υπάρχουν και άλλες βενζοδιαζεπίνες, όπως Tavor, Lexotanil, Rivotril, Tranxene, Oasil και Stedon. Υπάρχουν επίσης μη βενζοδιαζεπινικές επιλογές με ηρεμιστική δράση, όπως το Atarax, αλλά έχουν διαφορετικό προφίλ.

Δεν υπάρχει «καλύτερο» φάρμακο για όλους. Το σωστό φάρμακο εξαρτάται από το πρόβλημα, τη διάρκεια που χρειάζεται δράση, τον κίνδυνο εξάρτησης, την ηλικία, τη συννοσηρότητα και τα υπόλοιπα φάρμακα. Το Xanax συχνά θεωρείται πολύ γρήγορο και ισχυρό για πανικό, αλλά αυτό συνοδεύεται από υψηλότερη προσοχή ως προς ανοχή και εξάρτηση.

19Xanax, αντικαταθλιπτικά και θεραπεία άγχους

Σε πολλούς ασθενείς με αγχώδεις διαταραχές, η μακροχρόνια αντιμετώπιση δεν βασίζεται σε βενζοδιαζεπίνη, αλλά σε σταθερή θεραπευτική στρατηγική. Αυτή μπορεί να περιλαμβάνει ψυχοθεραπεία, αλλαγές τρόπου ζωής, αντιμετώπιση ύπνου, έλεγχο καφεΐνης/αλκοόλ και φαρμακευτική αγωγή με αντικαταθλιπτικά όταν υπάρχει ένδειξη.

Αντικαταθλιπτικά όπως SSRIs ή SNRIs μπορεί να χρησιμοποιηθούν σε διαταραχή πανικού, γενικευμένη αγχώδη διαταραχή ή συνυπάρχουσα κατάθλιψη. Αυτά δεν δρουν άμεσα όπως το Xanax. Μπορεί να χρειαστούν εβδομάδες για πλήρη αποτέλεσμα. Σε ορισμένες περιπτώσεις ο γιατρός μπορεί να χρησιμοποιήσει προσωρινά Xanax στην αρχή, μέχρι να σταθεροποιηθεί η κύρια θεραπεία.

Η διαφορά θεραπευτικού στόχου είναι σημαντική. Το Xanax μειώνει γρήγορα τα συμπτώματα, αλλά δεν είναι μακροχρόνια λύση για όλους. Τα αντικαταθλιπτικά, όταν ενδείκνυνται, στοχεύουν στη μείωση της συχνότητας και έντασης των συμπτωμάτων σε βάθος χρόνου. Η ψυχοθεραπεία βοηθά τον ασθενή να αναγνωρίζει και να διαχειρίζεται το άγχος χωρίς να εξαρτάται από άμεση λήψη χαπιού.

Για σύγκριση ανάμεσα στις δύο κατηγορίες, δείτε και τον οδηγό Ηρεμιστικά και Αντικαταθλιπτικά: Ποια η Διαφορά;.

20Συχνές ερωτήσεις

21Τι να θυμάστε

• Το Xanax περιέχει αλπραζολάμη και ανήκει στις βενζοδιαζεπίνες.
• Δρα γρήγορα στο έντονο άγχος και στις κρίσεις πανικού, αλλά δεν είναι μακροχρόνια λύση για όλους.
• Η δόση, η διάρκεια και η διακοπή πρέπει να καθορίζονται από γιατρό.
• Δεν συνδυάζεται με αλκοόλ και χρειάζεται μεγάλη προσοχή με οπιοειδή, υπνωτικά και άλλα κατασταλτικά.
• Μπορεί να προκαλέσει υπνηλία, ζάλη, σύγχυση, μειωμένα αντανακλαστικά και πτώσεις.
• Η καθημερινή ή παρατεταμένη χρήση αυξάνει τον κίνδυνο ανοχής και εξάρτησης.
• Η απότομη διακοπή μπορεί να προκαλέσει στερητικά συμπτώματα και σε σοβαρές περιπτώσεις σπασμούς.
• Σε εγκυμοσύνη, θηλασμό, ηλικιωμένους, ηπατική νόσο ή πολυφαρμακία χρειάζεται ειδική προσοχή.
• Οι εξετάσεις αίματος δεν μετρούν συνήθως το φάρμακο, αλλά βοηθούν στην εκτίμηση συνοδών παραγόντων κινδύνου.

22Κλείστε Ραντεβού και Βιβλιογραφία

Βιβλιογραφία