Atarax (Υδροξυζίνη): Χρήσεις, Δοσολογία, Παρενέργειες, Άγχος & Αλλεργικός Κνησμός

1Τι είναι το Atarax και ποια είναι η δραστική ουσία

Το Atarax είναι φαρμακευτικό σκεύασμα με δραστική ουσία την υδροξυζίνη (hydroxyzine). Ανήκει στα αντιισταμινικά πρώτης γενιάς, δηλαδή στα φάρμακα που αναστέλλουν τη δράση της ισταμίνης αλλά μπορούν να περνούν σε σημαντικό βαθμό στο κεντρικό νευρικό σύστημα. Για τον λόγο αυτό μπορεί να ανακουφίζει από τον αλλεργικό κνησμό, ενώ ταυτόχρονα είναι πιθανό να προκαλεί υπνηλία ή αίσθημα ηρεμίας.

Η υδροξυζίνη χρησιμοποιείται σε ευρωπαϊκές χώρες για ενδείξεις που μπορεί να περιλαμβάνουν τον κνησμό, το άγχος σε ενήλικες και την προεγχειρητική αγωγή. Οι ακριβείς εγκεκριμένες ενδείξεις και μορφές του σκευάσματος πρέπει πάντοτε να επιβεβαιώνονται από το φύλλο οδηγιών του προϊόντος στην Ελλάδα και από τον θεράποντα ιατρό.

Δεν είναι ίδιο φάρμακο με τα σύγχρονα, λιγότερο κατασταλτικά αντιισταμινικά που λαμβάνονται συχνά καθημερινά για αλλεργική ρινίτιδα ή κνίδωση. Για μια συνολική εικόνα των επιλογών μπορείτε να δείτε τον κεντρικό οδηγό Αντιισταμινικά & Αλλεργία. Το Atarax έχει ιδιαίτερο ρόλο σε επιλεγμένους ασθενείς, αλλά η υπνηλία και ο καρδιακός κίνδυνος απαιτούν σωστή επιλογή και σωστή δόση.

• Δραστική ουσία: υδροξυζίνη.
• Κατηγορία: κατασταλτικό Η₁-αντιισταμινικό πρώτης γενιάς.
• Βασικά ζητήματα ασφάλειας: υπνηλία, αλκοόλ, αλληλεπιδράσεις και κίνδυνος παράτασης QT.
• Κεντρικός κανόνας: χαμηλότερη αποτελεσματική δόση για το συντομότερο αναγκαίο διάστημα.

2Πού χρησιμοποιείται: κνησμός, άγχος και άλλες ενδείξεις

Η υδροξυζίνη χρησιμοποιείται κυρίως για την ανακούφιση του κνησμού που σχετίζεται με αλλεργικές δερματικές εκδηλώσεις και, σε ορισμένα θεραπευτικά πλαίσια, για τη συμπτωματική αντιμετώπιση του άγχους σε ενήλικες. Επειδή έχει κατασταλτική δράση, μπορεί να μειώνει την ένταση και να διευκολύνει την ηρεμία, αλλά δεν θεραπεύει την αιτία μιας χρόνιας αγχώδους διαταραχής.

Στον αλλεργικό κνησμό μπορεί να μειώσει το αίσθημα φαγούρας και τον κύκλο «φαγούρα–ξύσιμο–ερεθισμός». Σε κνίδωση, όμως, η μακροχρόνια στρατηγική συνήθως βασίζεται σε νεότερα, λιγότερο κατασταλτικά αντιισταμινικά, επειδή είναι καταλληλότερα για καθημερινή λειτουργικότητα. Το Atarax μπορεί να έχει θέση σε συγκεκριμένο ασθενή ή για μικρό διάστημα, εφόσον το κρίνει ο ιατρός.

Η χρήση για ένταση ή δυσκολία ύπνου δεν πρέπει να μετατρέπεται σε αυτοθεραπεία. Η αϋπνία μπορεί να σχετίζεται με άγχος, κατάθλιψη, άπνοια ύπνου, φάρμακα ή καφεΐνη. Αν κάποιος χρειάζεται συχνά υδροξυζίνη για να κοιμηθεί ή να αντέξει την καθημερινή ένταση, χρειάζεται επανεκτίμηση της πραγματικής αιτίας και οργανωμένο θεραπευτικό πλάνο.

• Κνησμός από αλλεργικές ή κνιδωτικές εκδηλώσεις.
• Αγχώδη συμπτώματα ενηλίκων όταν έχει δοθεί συγκεκριμένη ιατρική οδηγία.
• Προεγχειρητική καταπράυνση σε πλαίσια όπου επιλέγεται από τον ιατρό.
• Όχι ως μοναδική αντιμετώπιση αναφυλαξίας, δύσπνοιας ή σοβαρής αλλεργικής αντίδρασης.

3Πώς δρα η υδροξυζίνη στον οργανισμό

Η υδροξυζίνη δρα κυρίως ως ανταγωνιστής των υποδοχέων Η₁ της ισταμίνης. Όταν η ισταμίνη ενεργοποιεί αυτούς τους υποδοχείς στο δέρμα, δημιουργούνται φαγούρα, ερυθρότητα και πομφοί. Μπλοκάροντας αυτή τη δράση, το Atarax μπορεί να περιορίζει τον κνησμό και μέρος των δερματικών αλλεργικών συμπτωμάτων.

Επειδή είναι αντιισταμινικό πρώτης γενιάς, διέρχεται περισσότερο στον εγκέφαλο από πολλά νεότερα αντιισταμινικά. Αυτή η ιδιότητα εξηγεί την κατασταλτική επίδραση: ο ασθενής μπορεί να αισθανθεί υπνηλία, μείωση έντασης, πιο αργές αντιδράσεις ή δυσκολία συγκέντρωσης. Η ίδια δράση που μπορεί να είναι χρήσιμη το βράδυ μπορεί να είναι προβληματική κατά την εργασία ή την οδήγηση.

Η υδροξυζίνη μεταβολίζεται μεταξύ άλλων προς σετιριζίνη, η οποία επίσης έχει αντιισταμινική δράση. Παρόλα αυτά, το Atarax και το Zyrtec δεν αντιμετωπίζονται ως ισοδύναμα: διαφέρουν στον βαθμό καταστολής, στις εγκεκριμένες ενδείξεις και στην κλινική επιλογή.

Η ανταπόκριση είναι ατομική. Ορισμένοι ασθενείς αισθάνονται έντονη υπνηλία ακόμη και με χαμηλή δόση, ενώ άλλοι έχουν μικρότερη καταστολή. Γι’ αυτό η πρώτη λήψη δεν πρέπει να γίνεται πριν από οδήγηση, εργασία σε ύψος ή δραστηριότητα που απαιτεί γρήγορα αντανακλαστικά.

4Μορφές, περιεκτικότητες και βασικές αρχές δοσολογίας

Η ακριβής μορφή και περιεκτικότητα του Atarax που διαθέτει ο ασθενής πρέπει να διαβάζεται στη συσκευασία και στο φύλλο οδηγιών, επειδή η σωστή δόση εξαρτάται από τα mg και όχι μόνο από τον αριθμό δισκίων ή τα mL ενός υγρού σκευάσματος. Δεν πρέπει να γίνεται μετατροπή μεταξύ μορφών χωρίς επιβεβαίωση της συγκέντρωσης.

Μετά την ευρωπαϊκή αξιολόγηση καρδιακής ασφάλειας, η υδροξυζίνη πρέπει να χρησιμοποιείται στη χαμηλότερη αποτελεσματική δόση και για το συντομότερο δυνατό διάστημα. Η μέγιστη συνολική ημερήσια δόση για τους ενήλικες είναι 100 mg ημερησίως. Πρόκειται για ανώτατο όριο ασφάλειας και όχι για στόχο που πρέπει να επιδιώκεται.

Η ημερήσια δόση μπορεί να χωρίζεται ανάλογα με την ένδειξη και τις οδηγίες του ιατρού. Η ανάγκη για βραδινή καταπράυνση δεν είναι ίδια με την αντιμετώπιση κνησμού κατά τη διάρκεια της ημέρας. Η δόση επανεκτιμάται όταν εμφανίζεται έντονη υπνηλία, όταν προστίθεται νέο φάρμακο ή όταν υπάρχει καρδιακή, ηπατική ή νεφρική νόσος.

5Δοσολογία ενηλίκων και σωστός τρόπος λήψης

Η δοσολογία του Atarax στους ενήλικες καθορίζεται από την ένδειξη, τη βαρύτητα των συμπτωμάτων, τη συνύπαρξη άλλων φαρμάκων και το ατομικό προφίλ ασφάλειας. Ο ασθενής δεν πρέπει να αυξάνει τη δόση επειδή αισθάνεται ότι το άγχος ή ο κνησμός επιμένει. Μεγαλύτερη δόση μπορεί να αυξήσει την υπνηλία, τη σύγχυση και τον κίνδυνο αρρυθμίας χωρίς ανάλογο όφελος.

Το φάρμακο λαμβάνεται σύμφωνα με τη συνταγή ή τις οδηγίες του συγκεκριμένου προϊόντος. Όταν προκαλεί υπνηλία, ο ιατρός μπορεί να κρίνει ότι θα λαμβάνεται σε χρόνο που δεν απαιτείται οδήγηση ή εργασία υψηλής προσοχής. Η αλλαγή ώρας ή σχήματος δεν πρέπει να γίνεται μηχανικά από τον ασθενή, επειδή η ένδειξη μπορεί να απαιτεί διαφορετική κατανομή.

Αν παραλειφθεί μία δόση, δεν λαμβάνεται διπλή ποσότητα για αναπλήρωση. Αν τα συμπτώματα απαιτούν συχνότερη λήψη ή εάν η αγωγή φαίνεται ότι δεν καλύπτει την ανάγκη, χρειάζεται επικοινωνία με τον ιατρό και όχι αυτοσχεδιασμός. Η θεραπεία άγχους ειδικά δεν πρέπει να περιορίζεται στη λήψη ενός κατασταλτικού φαρμάκου χωρίς συνολικό πλάνο.

• Μην υπερβαίνετε το ανώτατο όριο των 100 mg/ημέρα στους ενήλικες.
• Μην συνδυάζετε δύο προϊόντα που περιέχουν υδροξυζίνη.
• Μην λαμβάνετε επιπλέον δόση πριν από κοινωνική έξοδο με αλκοόλ ή πριν από οδήγηση.
• Ελέγχετε με ιατρό ή φαρμακοποιό κάθε νέο φάρμακο που προστίθεται στην αγωγή.

Γρήγορος πίνακας ασφάλειας δοσολογίας

Τα παραπάνω όρια δεν αποτελούν εξατομικευμένη οδηγία έναρξης ή πρόταση αυτοχορήγησης. Ένας ασθενής μπορεί να χρειάζεται σημαντικά μικρότερη δόση ή να μην πρέπει να λάβει καθόλου υδροξυζίνη, ιδίως όταν υπάρχει ιστορικό αρρυθμίας, λήψη άλλου κατασταλτικού ή ανάγκη καθημερινής οδήγησης.

6Παιδιά και ηλικιωμένοι: γιατί χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή

Στα παιδιά η υδροξυζίνη μπορεί να χρησιμοποιείται για συγκεκριμένες ενδείξεις, κυρίως για κνησμό, μόνο σύμφωνα με παιδιατρική οδηγία και την εγκεκριμένη μορφή. Για παιδιά με σωματικό βάρος έως 40 kg, η ευρωπαϊκή σύσταση ορίζει ως μέγιστη συνολική ημερήσια δόση τα 2 mg/kg/ημέρα. Παιδιά άνω των 40 kg ακολουθούν το ανώτατο όριο των ενηλίκων, πάντοτε με ιατρική καθοδήγηση.

Το γεγονός ότι ένα παιδί ξύνεται ή δυσκολεύεται να κοιμηθεί δεν αποτελεί από μόνο του λόγο χορήγησης. Ο κνησμός μπορεί να οφείλεται σε ατοπική δερματίτιδα, λοίμωξη, ψώρα, κνίδωση, ερεθισμό ή άλλη αιτία που απαιτεί εξέταση. Επιπλέον, στα παιδιά ορισμένα κατασταλτικά αντιισταμινικά μπορεί να προκαλέσουν όχι μόνο υπνηλία αλλά και παράδοξη διέγερση.

Στους ηλικιωμένους η χρήση της υδροξυζίνης πρέπει γενικά να αποφεύγεται όταν υπάρχει ασφαλέστερη επιλογή. Η υπνηλία, η ξηροστομία, η σύγχυση, η ουροκατακράτηση και η αστάθεια μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο πτώσεων και τραυματισμών. Επιπλέον, οι ηλικιωμένοι έχουν συχνότερα καρδιολογικούς παράγοντες κινδύνου ή πολυφαρμακία.

Όταν η χρήση σε ηλικιωμένο δεν μπορεί να αποφευχθεί, η μέγιστη ημερήσια δόση είναι 50 mg/ημέρα, με εξατομικευμένη εκτίμηση. Χρειάζεται ιδιαίτερος έλεγχος για φάρμακα που παρατείνουν το QT, διουρητικά που μπορεί να προκαλούν διαταραχές καλίου ή μαγνησίου, υπνωτικά και φάρμακα που ενισχύουν τη σύγχυση.

7Atarax για άγχος: τι μπορεί και τι δεν μπορεί να κάνει

Σε ορισμένους ενήλικες η υδροξυζίνη μπορεί να μειώσει βραχυπρόθεσμα την ένταση, την ανησυχία και τη σωματική διέγερση που συνοδεύει το άγχος. Το πλεονέκτημά της είναι ότι δεν ανήκει στις βενζοδιαζεπίνες και δεν έχει τον ίδιο μηχανισμό εξάρτησης. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι ακίνδυνη ή ότι αποτελεί κατάλληλη λύση για κάθε μορφή άγχους.

Το επίμονο άγχος, οι επαναλαμβανόμενες κρίσεις πανικού, η αποφυγή δραστηριοτήτων, η καταθλιπτική διάθεση ή η αϋπνία που διαρκεί εβδομάδες χρειάζονται ολοκληρωμένη αξιολόγηση. Η αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει ψυχοθεραπεία, αλλαγές στον ύπνο και στην καφεΐνη, αξιολόγηση συνοδών νοσημάτων και, όταν ενδείκνυται, διαφορετική φαρμακευτική θεραπεία.

Το Atarax δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως «ελαφρύ Xanax» ή ως γενική λύση σε μία σοβαρή κρίση. Η καταστολή μπορεί να δώσει την αίσθηση ανακούφισης, αλλά η υπνηλία μπορεί να επηρεάσει την εργασία και την ασφάλεια. Σε έντονα συμπτώματα με πόνο στο στήθος, δύσπνοια, λιποθυμική τάση ή σκέψεις αυτοτραυματισμού απαιτείται άμεση ιατρική βοήθεια, όχι επιπλέον δόση.

Σε ασθενείς που λαμβάνουν ήδη αντικαταθλιπτικό, αντιψυχωσικό, υπνωτικό ή άλλο αγχολυτικό, η προσθήκη υδροξυζίνης πρέπει να αξιολογείται προσεκτικά, κυρίως λόγω αθροιστικής καταστολής και ενδεχόμενου καρδιακού κινδύνου. Η ασφαλής χρήση εξαρτάται περισσότερο από το συνολικό ιστορικό παρά από το αν το φάρμακο θεωρείται «ήπιο».

8Atarax για κνησμό και κνίδωση

Ο κνησμός είναι μία από τις κύριες περιπτώσεις στις οποίες η αντιισταμινική δράση της υδροξυζίνης μπορεί να είναι χρήσιμη. Το φάρμακο μπορεί να περιορίσει τη φαγούρα που σχετίζεται με ισταμινική αντίδραση, ιδίως όταν η ενόχληση είναι έντονη το βράδυ. Ωστόσο, ο κνησμός δεν είναι πάντα αλλεργικός: μπορεί να σχετίζεται με ξηροδερμία, δερματίτιδα, φάρμακα, ηπατικά ή νεφρικά προβλήματα, αιματολογικές παθήσεις ή λοίμωξη.

Στην κνίδωση εμφανίζονται πομφοί και κνησμός που μπορεί να αλλάζουν θέση μέσα στην ημέρα. Όταν η εικόνα διαρκεί ή υποτροπιάζει για περισσότερο από έξι εβδομάδες, μιλάμε για χρόνια κνίδωση. Σε αυτή την περίπτωση η καθημερινή θεραπεία πρώτης επιλογής συνήθως βασίζεται στα νεότερα αντιισταμινικά δεύτερης γενιάς, ενώ το Atarax δεν είναι συνήθως η καλύτερη λύση για μακροχρόνια ημερήσια χρήση λόγω καταστολής.

Για τη σωστή προσέγγιση παρατεταμένων πομφών ή φαγούρας, υπάρχει αναλυτικός οδηγός για τη χρόνια κνίδωση και τα αντιισταμινικά. Η ύπαρξη οιδήματος στα χείλη ή στη γλώσσα, συριγμού, δυσκολίας στην αναπνοή, ζάλης ή ταχείας επιδείνωσης δεν αντιμετωπίζεται με αναμονή για να δράσει ένα αντιισταμινικό: απαιτεί επείγουσα εκτίμηση.

• Η φαγούρα που επιμένει χωρίς εμφανές εξάνθημα χρειάζεται αξιολόγηση της αιτίας.
• Η καθημερινή κνίδωση για πάνω από 6 εβδομάδες χρειάζεται οργανωμένο ιατρικό πλάνο.
• Το Atarax μπορεί να προκαλέσει υπνηλία ακόμη και όταν λαμβάνεται για δερματολογικό σύμπτωμα.
• Η αναφυλαξία δεν αντιμετωπίζεται μόνο με αντιισταμινικό.

9Πότε αρχίζει να δρα και πόσο διαρκεί η επίδραση

Η υδροξυζίνη λαμβάνεται από το στόμα και η κατασταλτική ή αντιισταμινική της επίδραση μπορεί να γίνει αντιληπτή σχετικά γρήγορα. Ο χρόνος όμως δεν είναι ίδιος για όλους: επηρεάζεται από τη μορφή του σκευάσματος, τη δόση, το γεύμα, την ηλικία, τη νεφρική ή ηπατική λειτουργία και τη συγχορήγηση άλλων φαρμάκων.

Ο ασθενής δεν πρέπει να επαναλαμβάνει πρόωρα τη δόση επειδή «δεν έπιασε ακόμη». Η καθυστερημένη αθροιστική καταστολή μπορεί να οδηγήσει σε έντονη υπνηλία ή σύγχυση, ιδιαίτερα όταν έχει προηγηθεί αλκοόλ ή άλλο ηρεμιστικό. Η σωστή απόφαση είναι να ακολουθείται το προβλεπόμενο μεσοδιάστημα της ιατρικής οδηγίας.

Η διάρκεια της υπνηλίας μπορεί να ξεπερνά την περίοδο που ο ασθενής αισθάνεται το βασικό θεραπευτικό όφελος. Έτσι, ακόμη και αν η φαγούρα ή η ένταση έχουν μειωθεί, η ικανότητα οδήγησης ή χειρισμού μηχανημάτων μπορεί να παραμένει επηρεασμένη. Ιδιαίτερα μετά την πρώτη δόση ή μετά από αλλαγή δόσης, χρειάζεται να διαπιστωθεί πώς ανταποκρίνεται το άτομο.

Σε συχνό ή επαναλαμβανόμενο σύμπτωμα, η αξιολόγηση του αποτελέσματος δεν γίνεται με το πόσο υπνηλικός αισθάνεται ο ασθενής. Επιτυχής θεραπεία σημαίνει ουσιαστικός έλεγχος της φαγούρας ή της αγχώδους έντασης με ανεκτή λειτουργικότητα και χωρίς σημεία ανεπιθύμητων ενεργειών.

10Υπνηλία, οδήγηση και αλκοόλ

Η υπνηλία είναι από τις πιο πρακτικά σημαντικές ανεπιθύμητες ενέργειες του Atarax. Μπορεί να εμφανιστεί από την πρώτη δόση, να είναι εντονότερη σε μεγαλύτερες δόσεις ή να επιδεινωθεί όταν ο ασθενής έχει στερηθεί ύπνου. Μαζί με την υπνηλία μπορεί να υπάρχουν βραδύτερες αντιδράσεις, δυσκολία συγκέντρωσης, ζάλη ή θολή αντίληψη της εγρήγορσης.

Το επίσημο προφίλ ασφάλειας της υδροξυζίνης επισημαίνει ότι μπορεί να επηρεάσει δραστηριότητες που απαιτούν πνευματική εγρήγορση ή σωματικό συντονισμό, όπως η οδήγηση και ο χειρισμός μηχανημάτων. Δεν υπάρχει ένας αριθμός ωρών που εγγυάται ασφάλεια για όλους. Ο ασθενής πρέπει να αποφεύγει την οδήγηση μέχρι να γνωρίζει πώς τον επηρεάζει η αγωγή και να ακολουθεί την ιατρική οδηγία.

Το αλκοόλ ενισχύει την καταστολή και πρέπει να αποφεύγεται όσο χρησιμοποιείται υδροξυζίνη. Ο συνδυασμός μπορεί να αυξήσει την υπνηλία, την αστάθεια, τις πτώσεις και τα ατυχήματα. Το ίδιο ισχύει για ψυχαγωγικές ουσίες ή άλλα προϊόντα που προκαλούν καταστολή.

• Μην πάρετε Atarax πριν οδηγήσετε για πρώτη φορά υπό αγωγή.
• Μην συνδυάζετε με αλκοόλ, ακόμη και αν η δόση φαίνεται χαμηλή.
• Προσέξτε ιδιαίτερα σε εργασία με μηχανήματα, σκάλες ή νυχτερινή οδήγηση.
• Αν η υπνηλία είναι έντονη ή διαρκεί την επόμενη ημέρα, ζητήστε επανεκτίμηση.

11Παρενέργειες και συμπτώματα συναγερμού

Οι ανεπιθύμητες ενέργειες της υδροξυζίνης συνδέονται κυρίως με την καταστολή και με τις αντιχολινεργικές ιδιότητες των παλαιότερων αντιισταμινικών. Η υπνηλία, η κόπωση και η ξηροστομία είναι από τα συχνότερα προβλήματα που αντιλαμβάνεται ο ασθενής. Ορισμένοι μπορεί να αναφέρουν ζάλη, πονοκέφαλο, μειωμένη συγκέντρωση ή αίσθημα βαρύτητας.

Η ξηροστομία μπορεί να είναι περισσότερο ενοχλητική σε ηλικιωμένους, σε άτομα με οδοντικά προβλήματα ή σε εκείνους που λαμβάνουν και άλλα αντιχολινεργικά φάρμακα. Η καταστολή μπορεί να επιδεινώσει την αστάθεια, ιδιαίτερα τη νύχτα, με αποτέλεσμα αυξημένο κίνδυνο πτώσης. Σε άτομα με δυσκολία στην ούρηση ή υπερπλασία προστάτη χρειάζεται προσοχή, επειδή συμπτώματα ουροκατακράτησης μπορεί να επιδεινωθούν.

Σπανιότερες αλλά σημαντικές αντιδράσεις περιλαμβάνουν αίσθημα παλμών, λιποθυμία, σοβαρή αλλεργική αντίδραση, έντονη σύγχυση, σπασμούς ή συμπτώματα συμβατά με σοβαρή αρρυθμία. Τα συμπτώματα αυτά δεν αντιμετωπίζονται με αναμονή ή με αλλαγή ώρας λήψης, αλλά με άμεση επικοινωνία με ιατρό ή επείγουσα εκτίμηση ανάλογα με τη βαρύτητα.

12Καρδιακός κίνδυνος: παράταση QT και αρρυθμίες

Η υδροξυζίνη έχει συσχετιστεί με μικρό αλλά υπαρκτό κίνδυνο παράτασης του διαστήματος QT και torsades de pointes, μιας δυνητικά επικίνδυνης κοιλιακής αρρυθμίας. Ο κίνδυνος δεν είναι ίδιος για όλους: είναι μεγαλύτερος σε ασθενείς που έχουν ήδη προδιάθεση ή λαμβάνουν φάρμακα που επηρεάζουν τον καρδιακό ρυθμό.

Το Atarax δεν πρέπει να χρησιμοποιείται σε άτομα με γνωστή συγγενή ή επίκτητη παράταση QT ή με σημαντικούς παράγοντες κινδύνου, όπως καρδιαγγειακή νόσο, σημαντική βραδυκαρδία, οικογενειακό ιστορικό αιφνίδιου καρδιακού θανάτου, χαμηλό κάλιο ή χαμηλό μαγνήσιο. Οι ηλεκτρολυτικές διαταραχές μπορεί να σχετίζονται με έμετους, διάρροιες, διουρητικά ή άλλη νόσο.

Ο κίνδυνος αυξάνεται όταν συνδυάζεται με άλλα φάρμακα που παρατείνουν το QT ή όταν ξεπερνάται η ενδεδειγμένη δόση. Για αυτό η ευρωπαϊκή αρχή επέβαλε περιορισμό στη συνολική ημερήσια δόση και σύσταση για χρήση στη χαμηλότερη αποτελεσματική δόση και για όσο το δυνατόν μικρότερο διάστημα.

Ο ασθενής πρέπει να ενημερώνει τον ιατρό για ιστορικό αρρυθμίας, λιποθυμιών, καρδιακής ανεπάρκειας, εμφράγματος, βραδυκαρδίας ή λήψης διουρητικών και αντιαρρυθμικών. Η εμφάνιση παλμών, προλιποθυμικής τάσης ή λιποθυμίας κατά τη λήψη απαιτεί άμεση αξιολόγηση.

• Αποφυγή σε γνωστή παράταση QT ή σημαντικούς παράγοντες κινδύνου.
• Προσοχή σε υποκαλιαιμία ή υπομαγνησιαιμία.
• Προσοχή σε φάρμακα που επιβραδύνουν τον σφυγμό ή παρατείνουν το QT.
• Όχι υπέρβαση της μέγιστης δόσης και όχι παρατεταμένη χρήση χωρίς επανεκτίμηση.

13Αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα

Η υδροξυζίνη μπορεί να γίνει πιο επικίνδυνη όταν προστεθεί σε μία ήδη σύνθετη αγωγή. Οι σημαντικότερες αλληλεπιδράσεις αφορούν δύο βασικούς άξονες: την ενίσχυση της καταστολής και την αύξηση του κινδύνου αρρυθμίας. Γι’ αυτό πριν από τη λήψη χρειάζεται πλήρης καταγραφή των συνταγογραφούμενων φαρμάκων, των μη συνταγογραφούμενων προϊόντων και των συμπληρωμάτων.

Κατασταλτικά φάρμακα όπως βενζοδιαζεπίνες, υπνωτικά, οπιοειδή αναλγητικά, ορισμένα αντιψυχωσικά και ορισμένα αντικαταθλιπτικά μπορούν να αυξήσουν την υπνηλία, τη σύγχυση και τον κίνδυνο πτώσης. Η συγχορήγηση δεν είναι πάντοτε απαγορευμένη, αλλά πρέπει να αποφασίζεται από ιατρό και να συνοδεύεται από σαφείς οδηγίες για οδήγηση και δραστηριότητες.

Τα φάρμακα που ενδέχεται να παρατείνουν το QT αποτελούν ξεχωριστό πρόβλημα. Σε αυτά μπορεί να περιλαμβάνονται ορισμένα αντιαρρυθμικά, αντιψυχωσικά, αντικαταθλιπτικά, αντιβιοτικά και αντιεμετικά. Δεν είναι ασφαλές ο ασθενής να αποφασίσει μόνος του αν ένας συγκεκριμένος συνδυασμός είναι αποδεκτός, επειδή ο κίνδυνος εξαρτάται και από το ιστορικό και τους ηλεκτρολύτες.

14Εγκυμοσύνη, θηλασμός και γονιμότητα

Η υδροξυζίνη δεν πρέπει να χρησιμοποιείται στην εγκυμοσύνη σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες προϊόντος για υδροξυζίνη. Τα δεδομένα ασφάλειας στον άνθρωπο δεν είναι επαρκή ώστε να υποστηριχθεί χρήση χωρίς κίνδυνο και, για αυτό, μια γυναίκα που είναι έγκυος ή ενδέχεται να είναι έγκυος πρέπει να μιλήσει με ιατρό πριν λάβει το φάρμακο.

Αν μια γυναίκα λάβει δόση πριν αντιληφθεί ότι είναι έγκυος, δεν πρέπει να πανικοβληθεί ούτε να συνεχίσει μόνη της το φάρμακο. Πρέπει να ενημερώσει τον γυναικολόγο ή τον θεράποντα ιατρό, ώστε να αξιολογηθούν η δόση, το χρονικό σημείο της κύησης, η ένδειξη και οι πιθανές εναλλακτικές.

Κατά τον θηλασμό, η υδροξυζίνη επίσης δεν πρέπει να χορηγείται σύμφωνα με τις πληροφορίες προϊόντος, καθώς αναμένεται ότι μπορεί να περάσει στο μητρικό γάλα και οι επιδράσεις στο βρέφος δεν είναι επαρκώς τεκμηριωμένες. Εάν χρειάζεται θεραπεία για κνησμό, αλλεργία ή άγχος κατά τον θηλασμό, ο ιατρός θα επιλέξει την καταλληλότερη προσέγγιση.

Για τη γονιμότητα δεν υπάρχουν επαρκή ανθρώπινα δεδομένα που να επιτρέπουν ισχυρά συμπεράσματα. Σε κάθε περίπτωση, η σχεδιαζόμενη κύηση αποτελεί λόγο επανεκτίμησης της θεραπείας, ιδιαίτερα όταν το φάρμακο λαμβάνεται επανειλημμένα ή για αγχώδη συμπτώματα που μπορούν να αντιμετωπιστούν με διαφορετικές παρεμβάσεις.

15Νεφρική ή ηπατική δυσλειτουργία και άλλες παθήσεις

Σε ασθενείς με νεφρική ή ηπατική δυσλειτουργία, η απομάκρυνση της υδροξυζίνης ή των μεταβολιτών της μπορεί να αλλάζει, αυξάνοντας την πιθανότητα παρατεταμένης υπνηλίας ή ανεπιθύμητων ενεργειών. Η δόση δεν πρέπει να αντιγράφεται από άλλο άτομο ή από παλαιότερη συνταγή χωρίς νέα αξιολόγηση, ιδίως όταν η νεφρική λειτουργία έχει αλλάξει με την ηλικία ή με άλλη νόσο.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται επίσης σε άτομα με δυσκολία στην ούρηση ή υπερπλασία προστάτη, γλαύκωμα, επιληψία, άνοια ή υψηλό κίνδυνο πτώσεων. Οι αντιχολινεργικές και κατασταλτικές ιδιότητες μπορεί να επιδεινώσουν τη λειτουργικότητα σε ορισμένους από αυτούς τους ασθενείς.

Σε ασθενείς με χρόνιες διάρροιες, εμέτους, διατροφικές διαταραχές ή θεραπεία με διουρητικά, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η πιθανότητα χαμηλού καλίου ή μαγνησίου, διότι οι ηλεκτρολυτικές διαταραχές αυξάνουν τον καρδιακό κίνδυνο της υδροξυζίνης. Δεν χρειάζεται κάθε ασθενής ηλεκτροκαρδιογράφημα ή εξετάσεις πριν από μία δόση, αλλά ο ιατρός θα το κρίνει με βάση το ιστορικό.

Η παρουσία πολλών νοσημάτων ή πολλών φαρμάκων δεν σημαίνει ότι η υδροξυζίνη απαγορεύεται σε κάθε περίπτωση. Σημαίνει ότι πρέπει να επιλέγεται συνειδητά, να χρησιμοποιείται για σαφή λόγο, στη μικρότερη αποτελεσματική δόση, και να διακόπτεται ή να αντικαθίσταται όταν ο κίνδυνος υπερβαίνει το αναμενόμενο όφελος.

16Υπερδοσολογία, λανθασμένη λήψη και επείγοντα συμπτώματα

Η λήψη μεγαλύτερης ποσότητας Atarax από αυτή που έχει δοθεί ως οδηγία μπορεί να προκαλέσει σοβαρή καταστολή, σύγχυση, εμετούς, τρόμο, ταχυκαρδία, διαταραχές επιπέδου συνείδησης ή καρδιακή αρρυθμία. Ο κίνδυνος είναι σημαντικότερος όταν έχει καταναλωθεί αλκοόλ ή όταν υπάρχουν ταυτόχρονα υπνωτικά, αγχολυτικά, οπιοειδή ή άλλα κατασταλτικά φάρμακα.

Σε ύποπτη υπερδοσολογία δεν περιμένουμε να εμφανιστούν συμπτώματα για να ζητηθεί συμβουλή. Ο ασθενής ή ο συνοδός του πρέπει να επικοινωνήσει άμεσα με ιατρό, με το Κέντρο Δηλητηριάσεων ή με υπηρεσία επείγουσας φροντίδας, ανάλογα με την περίπτωση. Είναι χρήσιμο να είναι διαθέσιμη η συσκευασία, η περιεκτικότητα, η ώρα λήψης, η πιθανή ποσότητα και όσα άλλα φάρμακα ή αλκοόλ έχουν ληφθεί.

Η ξεχασμένη δόση δεν αναπληρώνεται με διπλή δόση. Η κατά λάθος λήψη μιας επιπλέον δόσης χρειάζεται αξιολόγηση με βάση τα mg, την ηλικία, το σωματικό βάρος, το ιστορικό και τα άλλα φάρμακα. Η συμβουλή «κοιμήσου και θα περάσει» δεν είναι ασφαλής σε περίπτωση έντονης υπνηλίας, λιποθυμίας, παλμών ή δυσκολίας στην αναπνοή.

• Καλέστε άμεσα για βοήθεια σε απώλεια συνείδησης, σπασμούς, δυσκολία στην αναπνοή, λιποθυμία ή ύποπτη αρρυθμία.
• Μην προκαλείτε εμετό χωρίς οδηγία επαγγελματία υγείας.
• Κρατήστε τη συσκευασία και πληροφορίες για άλλα ληφθέντα φάρμακα.
• Φυλάσσετε το φάρμακο μακριά από παιδιά και από άτομα που μπορεί να λάβουν λάθος δόση.

17Atarax και νεότερα αντιισταμινικά: ποια είναι η διαφορά

Το Atarax είναι παλαιότερο, περισσότερο κατασταλτικό αντιισταμινικό. Φάρμακα όπως η σετιριζίνη, η λεβοσετιριζίνη, η δεσλοραταδίνη, η λοραταδίνη, η μπιλαστίνη και η φεξοφεναδίνη ανήκουν γενικά στα νεότερα αντιισταμινικά και επιλέγονται συχνότερα για καθημερινή αντιμετώπιση αλλεργικής ρινίτιδας ή κνίδωσης, επειδή προκαλούν συνήθως λιγότερη υπνηλία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ένα νεότερο αντιισταμινικό είναι πάντοτε καλύτερο για κάθε ασθενή ή κάθε σύμπτωμα. Το Atarax μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε συγκεκριμένο σενάριο κνησμού ή αγχώδους καταπράυνσης. Αντίθετα, κάποιος που χρειάζεται να οδηγεί, να εργάζεται με ακρίβεια ή να λαμβάνει καθημερινή θεραπεία για αλλεργίες μπορεί να έχει διαφορετικές προτεραιότητες.

Η επιλογή δεν πρέπει να γίνεται με βάση το ποιο φάρμακο «πιάνει πιο δυνατά» ή προκαλεί μεγαλύτερη υπνηλία. Πρέπει να βασίζεται στην ένδειξη, στις ανεπιθύμητες ενέργειες, στην ηλικία, στα συνυπάρχοντα νοσήματα και στις αλληλεπιδράσεις. Για οργανωμένη σύγκριση των συχνών επιλογών μπορείτε να δείτε τον οδηγό Σύγκριση Αντιισταμινικών.

Πρακτική σύγκριση ανά ανάγκη

Αν ένας ασθενής αλλάζει μόνος του αντιισταμινικά επειδή ένα χάπι «δεν πιάνει», μπορεί να χάσει την πραγματική αιτία του προβλήματος ή να λάβει περιττή κατασταλτική θεραπεία. Η σωστή επιλογή δεν είναι διαγωνισμός ισχύος· είναι ισορροπία αποτελεσματικότητας, ασφάλειας και καθημερινής λειτουργικότητας.

18Atarax και εξετάσεις αλλεργίας: prick test, IgE και ALEX

Όταν κάποιος πρόκειται να κάνει έλεγχο για αλλεργία, είναι σημαντικό να αναφέρει ότι λαμβάνει Atarax. Τα αντιισταμινικά μειώνουν τη δράση της ισταμίνης στο δέρμα και επομένως μπορεί να καταστείλουν την αντίδραση σε ένα prick test. Αυτό ενδέχεται να οδηγήσει σε ασθενέστερο ή ψευδώς αρνητικό αποτέλεσμα.

Ο χρόνος διακοπής πριν από δερματική δοκιμασία δεν πρέπει να αποφασίζεται αυθαίρετα. Εξαρτάται από το συγκεκριμένο αντιισταμινικό, τη δόση, τον λόγο χορήγησης και το πρωτόκολλο του αλλεργιολόγου ή του κέντρου που θα εκτελέσει την εξέταση. Ειδικά εάν το φάρμακο χορηγείται για έντονη κνίδωση ή άλλο σύμπτωμα, η διακοπή χωρίς οδηγία μπορεί να προκαλέσει επιδείνωση.

Αντίθετα, οι αιματολογικές εξετάσεις για ειδικές IgE και εξετάσεις τύπου ALEX δεν βασίζονται στη δερματική αντίδραση της ισταμίνης και γενικά δεν επηρεάζονται με τον ίδιο τρόπο από τα αντιισταμινικά. Για περισσότερες πρακτικές οδηγίες πριν από έλεγχο δείτε το άρθρο Αντιισταμινικά και Εξετάσεις Αλλεργίας ή τον οδηγό Εξετάσεις Αλλεργίας: IgE, Prick & ALEX.

• Πριν από prick test: ενημερώστε για Atarax και ακολουθήστε το πρωτόκολλο διακοπής του κέντρου.
• Μην διακόπτετε αυτοβούλως φάρμακο που ελέγχει σοβαρά συμπτώματα.
• Για ειδική IgE ή ALEX, ακολουθήστε τις ειδικές οδηγίες της εξέτασης.
• Αν λάβατε αντιισταμινικό κατά λάθος πριν από δερματικό τεστ, ενημερώστε πριν ξεκινήσει.

Πρακτικά, όταν προγραμματίζεται αλλεργιολογικός έλεγχος, ο ασθενής πρέπει να έχει μαζί του λίστα με όλα τα αντιισταμινικά, ρινικά ή οφθαλμικά σκευάσματα και άλλες αγωγές που χρησιμοποιεί. Το κέντρο θα αποφασίσει τι πρέπει να διακοπεί και πότε. Αυτή η οργανωμένη προετοιμασία είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν το σύμπτωμα είναι έντονο και η προσωρινή διακοπή μπορεί να είναι δύσκολη.

19Συχνά λάθη κατά τη χρήση και πώς αποφεύγονται

Ένα συχνό λάθος είναι να θεωρείται το Atarax απλώς ένα ακίνδυνο ηρεμιστικό που μπορεί να λαμβάνεται όποτε κάποιος είναι στρεσαρισμένος ή δεν κοιμάται. Πρόκειται για φάρμακο με πραγματικές ενδείξεις, πραγματική καταστολή και συγκεκριμένο καρδιακό προφίλ κινδύνου. Η περιστασιακή αυτοχορήγηση χωρίς γνώση άλλων φαρμάκων μπορεί να οδηγήσει σε ανεπιθύμητες αλληλεπιδράσεις.

Δεύτερο λάθος είναι η χρήση μαζί με αλκοόλ, υπνωτικά ή βενζοδιαζεπίνες επειδή «όλα είναι για χαλάρωση». Ο συνδυασμός δεν δίνει ασφαλέστερο ή καλύτερο αποτέλεσμα· μπορεί να προκαλέσει σημαντική καταστολή, αστάθεια και ατυχήματα. Ο ασθενής πρέπει να ενημερώνει τον γιατρό ακόμη και για αγωγές που παίρνει μόνο περιστασιακά.

Τρίτο λάθος είναι η αύξηση της δόσης όταν το φάρμακο δεν ελέγχει τον κνησμό ή το άγχος. Αν ένα σύμπτωμα επιμένει, μπορεί να μην οφείλεται στην αιτία που υποτέθηκε ή να χρειάζεται διαφορετική θεραπεία. Το ίδιο ισχύει όταν η κνίδωση υποτροπιάζει, όταν η φαγούρα είναι γενικευμένη χωρίς εξάνθημα ή όταν το άγχος επηρεάζει την καθημερινή λειτουργία.

Τέλος, η χρήση πριν από οδήγηση ή εξετάσεις αλλεργίας χωρίς ενημέρωση του επαγγελματία υγείας μπορεί να δημιουργήσει πρακτικά προβλήματα: ατύχημα στον δρόμο ή μη αξιόπιστο δερματικό τεστ. Μια σύντομη επικοινωνία πριν από τη λήψη ή πριν από την εξέταση είναι συχνά ο ασφαλέστερος τρόπος να αποφευχθεί ένα λάθος.

• Μην κρατάτε παλιό σχήμα δόσης ως μόνιμη οδηγία χωρίς επανεκτίμηση.
• Μην χρησιμοποιείτε το φάρμακο άλλου μέλους της οικογένειας.
• Μην θεωρείτε την υπνηλία ένδειξη ότι το άγχος θεραπεύτηκε.
• Μην παραλείπετε να αναφέρετε Atarax πριν από δερματικό αλλεργιολογικό έλεγχο.

20Συχνές ερωτήσεις για το Atarax

Οι παρακάτω απαντήσεις καλύπτουν πρακτικές απορίες που εμφανίζονται συχνά πριν ή κατά τη λήψη υδροξυζίνης. Δεν αντικαθιστούν την εξατομικευμένη οδηγία, ιδιαίτερα όταν υπάρχει καρδιολογικό ιστορικό, εγκυμοσύνη, θηλασμός, παιδική ηλικία ή ταυτόχρονη χρήση πολλών φαρμάκων.

21Τι να θυμάστε

Το Atarax (υδροξυζίνη) είναι κατασταλτικό αντιισταμινικό πρώτης γενιάς που μπορεί να έχει θέση στον κνησμό και σε συγκεκριμένες περιπτώσεις άγχους σε ενήλικες. Δεν είναι φάρμακο για ανεξέλεγκτη χρήση, ούτε αντικαθιστά την αξιολόγηση μιας επίμονης αλλεργικής, δερματολογικής ή αγχώδους κατάστασης.

Το σημαντικότερο πρακτικό πρόβλημα είναι η υπνηλία. Αποφύγετε αλκοόλ, οδήγηση και συνδυασμούς με άλλα κατασταλτικά χωρίς ιατρική καθοδήγηση. Ενημερώστε τον ιατρό για καρδιολογικό ιστορικό και για φάρμακα που μπορεί να παρατείνουν το QT ή να μειώσουν το κάλιο και το μαγνήσιο.

Η μέγιστη συνολική ημερήσια δόση για ενήλικες είναι 100 mg. Στους ηλικιωμένους η χρήση καλό είναι να αποφεύγεται και, εάν είναι αναγκαία, δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 50 mg ημερησίως. Στα παιδιά έως 40 kg το ανώτατο όριο είναι 2 mg/kg/ημέρα και η χορήγηση πρέπει να γίνεται μόνο με κατάλληλη παιδιατρική οδηγία.

Η υδροξυζίνη δεν πρέπει να χρησιμοποιείται κατά την εγκυμοσύνη ή τον θηλασμό σύμφωνα με τις πληροφορίες προϊόντος. Πριν από prick test αλλεργίας ενημερώστε ότι λαμβάνετε αντιισταμινικό, επειδή μπορεί να επηρεαστεί το αποτέλεσμα. Οι αιματολογικές ειδικές IgE και το ALEX δεν επηρεάζονται με τον ίδιο μηχανισμό.

Σε κάθε επανέλεγχο είναι χρήσιμο να αναφέρεται όχι μόνο αν το σύμπτωμα βελτιώθηκε, αλλά και αν υπήρξε υπνηλία, ζάλη, αλλαγή στην καθημερινή δραστηριότητα ή νέα φάρμακα. Η πληροφορία αυτή βοηθά τον ιατρό να αποφασίσει αν η θεραπεία παραμένει κατάλληλη ή αν χρειάζεται ασφαλέστερη επιλογή.

22Κλείστε ραντεβού και βιβλιογραφία

Για εξετάσεις αλλεργίας ή εργαστηριακό έλεγχο που έχει ζητηθεί από τον θεράποντα ιατρό σας, μπορείτε να επικοινωνήσετε με το Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας. Η λήψη ή διακοπή Atarax πριν από δερματικό τεστ πρέπει να γίνεται σύμφωνα με την οδηγία του αλλεργιολόγου ή του κέντρου που εκτελεί το τεστ.

Βιβλιογραφία

Επιστημονική επιμέλεια άρθρου

Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος

Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος Απόφοιτος Ιατρικής Σχολής Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Υπεύθυνος ιατρικής επιμέλειας περιεχομένου

Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας Έσλιν 19, Λαμία 35100

Επικοινωνία με το εργαστήριο

Σταθερό: +30 22310 66841

Κινητό: +30 6972 860905

Κλήση WhatsApp Viber Messenger

Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30