Βήχας & Φλέματα: Βότανα, CRP, Γενική Αίματος & Εργαστηριακός Έλεγχος

Οι περισσότερες περιπτώσεις οξέος βήχα στο πλαίσιο ενός απλού κρυολογήματος είναι αυτοπεριοριζόμενες και δεν απαιτούν εκτεταμένο εργαστηριακό έλεγχο. Η ανάγκη εξετάσεων αυξάνεται όταν η εικόνα παύει να μοιάζει με ένα απλό, ήπιο επεισόδιο ανώτερου αναπνευστικού.

Στοιχεία που μπορεί να αλλάξουν την προσέγγιση είναι ο υψηλός ή επίμονος πυρετός, η σημαντική αδυναμία, η ταχύπνοια, η δύσπνοια, η πτώση του κορεσμού οξυγόνου, ο πόνος στο στήθος, η αιμόπτυση, η επιδείνωση μετά από αρχική βελτίωση ή η παρουσία σημαντικής χρόνιας νόσου.

Η γενική αίματος και η CRP είναι συχνές εξετάσεις όταν υπάρχει κλινική υποψία λοίμωξης ή σημαντικής φλεγμονής. Δεν είναι όμως τεστ που μπορούν από μόνα τους να απαντήσουν αν ένας βήχας είναι «ιογενής ή βακτηριακός».

Τι μπορεί να δείξει η γενική αίματος;

Η γενική αίματος περιλαμβάνει μεταξύ άλλων τα λευκά αιμοσφαίρια και τον λευκοκυτταρικό τύπο. Αυξήσεις των λευκών, των ουδετερόφιλων ή άλλες μεταβολές μπορούν να συμβαδίζουν με λοίμωξη ή φλεγμονή, αλλά δεν είναι ειδικές. Η τιμή επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως το στάδιο της νόσου, φάρμακα, κορτικοστεροειδή, στρες του οργανισμού και άλλα νοσήματα.

Επομένως, ακόμη και σημαντική λευκοκυττάρωση δεν μεταφράζεται αυτόματα σε «χρειάζεται αντιβίωση», όπως και μια φυσιολογική γενική αίματος δεν αποκλείει κάθε σημαντική λοίμωξη.

Γενική Αίματος →

Τι σημαίνει η CRP;

Η CRP είναι πρωτεΐνη οξείας φάσης που αυξάνεται σε πολλές καταστάσεις φλεγμονής. Μπορεί να αυξηθεί σε βακτηριακές λοιμώξεις, αλλά και σε ιογενείς λοιμώξεις, φλεγμονώδη νοσήματα, τραυματισμούς και άλλες καταστάσεις. Η τιμή της έχει μεγαλύτερη χρησιμότητα όταν εντάσσεται στο σωστό κλινικό πλαίσιο.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο χρόνος. Μια εξέταση πολύ νωρίς στην έναρξη της νόσου μπορεί να μην έχει ακόμη προλάβει να αποτυπώσει πλήρως τη φλεγμονώδη αντίδραση. Αντίστοιχα, η τάση μιας τιμής σε συνδυασμό με την κλινική πορεία μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να είναι πιο πληροφοριακή από μία μεμονωμένη μέτρηση.

CRP – C Αντιδρώσα Πρωτεΐνη →

Ο βήχας συχνά αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου συνδρόμου λοίμωξης του αναπνευστικού. Η επιλογή τεστ έχει αξία όταν το αποτέλεσμα μπορεί να επηρεάσει τη διαχείριση, την παρακολούθηση, την απόφαση για ειδική θεραπεία ή την προστασία ευάλωτων ατόμων.

Σημαντικό είναι ότι ο στρεπτόκοκκος του φάρυγγα δεν είναι η τυπική εξήγηση για έναν απλό βήχα με καταρροή. Το Strep test χρησιμοποιείται όταν τα συμπτώματα και η κλινική εικόνα θέτουν συγκεκριμένα το ερώτημα στρεπτοκοκκικής φαρυγγίτιδας.

Η παρουσία φλεγμάτων δεν σημαίνει αυτόματα ότι χρειάζεται καλλιέργεια. Σε έναν κατά τα άλλα υγιή ενήλικα με απλό οξύ κρυολόγημα ή μη επιπλεγμένη οξεία βρογχίτιδα, η καλλιέργεια πτυέλων συνήθως δεν αποτελεί εξέταση ρουτίνας.

Μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία σε επιλεγμένες περιπτώσεις, όπως:

• σοβαρή λοίμωξη κατώτερου αναπνευστικού,
• χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια με συγκεκριμένη κλινική ένδειξη,
• βρογχεκτασίες,
• ανοσοκαταστολή,
• υποτροπιάζουσες λοιμώξεις,
• αποτυχία αρχικής θεραπείας,
• ειδική μικροβιολογική υποψία.

Ακόμη και όταν ζητηθεί καλλιέργεια, έχει σημασία η ποιότητα του δείγματος. Ένα δείγμα που αποτελεί κυρίως σάλιο αντί για πραγματικά πτύελα από το κατώτερο αναπνευστικό μπορεί να είναι λιγότερο χρήσιμο ή να επιμολυνθεί από μικροοργανισμούς του στοματοφάρυγγα.

Παραγωγικός βήχας με φλέματα

Στον παραγωγικό βήχα υπάρχουν βρογχικές εκκρίσεις. Ο βήχας λειτουργεί ως φυσικός μηχανισμός καθαρισμού των αεραγωγών και δεν είναι πάντοτε σωστό να καταστέλλεται πλήρως. Φυτικά προϊόντα που χρησιμοποιούνται περισσότερο σε αυτή την κατηγορία είναι ο κισσός και το θυμάρι.

Ξηρός βήχας χωρίς εκκρίσεις

Ο ξηρός βήχας μπορεί να παραμείνει μετά από ίωση, αλλά μπορεί επίσης να σχετίζεται με αλλεργική ρινίτιδα, άσθμα, γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, κάπνισμα ή φάρμακα όπως οι αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύμου. Η απουσία φλεγμάτων σημαίνει ότι ένα αποχρεμπτικό δεν είναι αυτόματα η κατάλληλη επιλογή.

Ερεθισμένος λαιμός

Όταν κυριαρχεί ξηρότητα, κάψιμο ή «γρατζούνισμα» στον λαιμό, το φασκόμηλο και το χαμομήλι χρησιμοποιούνται περισσότερο για τοπική και προσωρινή καταπράυνση. Δεν θεραπεύουν όμως στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα, άσθμα, πνευμονία ή άλλη συγκεκριμένη αιτία.

Η έκφραση «βότανο για τον βήχα» μπορεί να περιγράφει τελείως διαφορετικά προϊόντα. Δεν είναι το ίδιο ένα τυποποιημένο εκχύλισμα φύλλων κισσού, ένα ρόφημα θυμαριού, ένα συγκεκριμένο εκχύλισμα ρίζας Pelargonium ή μια γαργάρα με φασκόμηλο.

Οι ευρωπαϊκές φυτικές μονογραφίες διαχωρίζουν μεταξύ καθιερωμένης χρήσης και παραδοσιακής χρήσης. Η καθιερωμένη χρήση σημαίνει ότι υπάρχουν βιβλιογραφικά και κλινικά δεδομένα που κρίθηκαν επαρκή για συγκεκριμένα παρασκευάσματα και συγκεκριμένη ένδειξη. Η παραδοσιακή χρήση στηρίζεται περισσότερο στη μακρόχρονη εμπειρία, όταν τα σύγχρονα δεδομένα δεν επαρκούν για ισχυρότερη κατηγορία.

Δεν υπάρχουν αξιόπιστες μελέτες που να έχουν συγκρίνει όλα αυτά τα βότανα μεταξύ τους με ίδια δόση, ίδια μορφή και ίδιο πληθυσμό. Επομένως, δεν μπορεί να δοθεί ένα γενικό «ποιο είναι το καλύτερο» χωρίς να γνωρίζουμε τον τύπο του βήχα και το ακριβές προϊόν.

Κισσός – Hedera helix

Στα φυτικά φαρμακευτικά προϊόντα χρησιμοποιούνται επεξεργασμένα εκχυλίσματα των φύλλων του Hedera helix. Δεν πρέπει να συγχέονται με φύλλα ή καρπούς του φυτού από τον κήπο και δεν πρέπει να παρασκευάζονται αυτοσχέδια αφεψήματα από κισσό.

Ο κισσός έχει την πιο σαφή ευρωπαϊκή φαρμακευτική αναγνώριση από τα βότανα αυτού του οδηγού για την απόχρεμψη σε παραγωγικό βήχα, για συγκεκριμένα παρασκευάσματα.¹ Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε σιρόπι κισσού είναι ισοδύναμο. Η αναλογία εκχύλισης, ο διαλύτης, η συγκέντρωση και η δοσολογία διαφέρουν.

Πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες περιλαμβάνουν ναυτία, έμετο, διάρροια, κοιλιακή ενόχληση και αλλεργικές αντιδράσεις.

Κισσός για Βήχα & Φλέματα →

Θυμάρι – Thymus vulgaris

Το θυμάρι χρησιμοποιείται συνήθως ως ρόφημα, υγρό ή ξηρό εκχύλισμα, σιρόπι ή μέρος συνδυαστικού προϊόντος. Η ευρωπαϊκή μονογραφία αναγνωρίζει παραδοσιακή χρήση συγκεκριμένων παρασκευασμάτων για παραγωγικό βήχα που συνοδεύει κρυολόγημα.²

Υπάρχουν επίσης μελέτες συνδυασμών θυμαριού με κισσό ή πρίμουλα. Τα αποτελέσματα ενός συγκεκριμένου συνδυαστικού προϊόντος δεν μεταφέρονται αυτόματα σε οποιοδήποτε σπιτικό ρόφημα ή διαφορετικό εκχύλισμα.

Το αιθέριο έλαιο θυμαριού είναι πολύ πιο συμπυκνωμένο από ένα έγχυμα και δεν πρέπει να καταπίνεται αυθαίρετα ή να θεωρείται απλώς «πιο δυνατό θυμάρι».

Θυμάρι για Βήχα & Φλέματα →

Στα σχετικά προϊόντα χρησιμοποιείται η ρίζα του Pelargonium sidoides ή συγγενών ειδών. Το Pelargonium αφορά περισσότερο τη συμπτωματική χρήση στο κοινό κρυολόγημα παρά την κλασική απόχρεμψη.

Ορισμένες κλινικές μελέτες χρησιμοποίησαν συγκεκριμένα τυποποιημένα εκχυλίσματα, όπως το EPs 7630. Τα αποτελέσματα ενός τέτοιου εκχυλίσματος δεν μπορούν να αποδοθούν αυτόματα σε οποιοδήποτε σιρόπι ή βάμμα Pelargonium.³

Έχουν αναφερθεί γαστρεντερικές ενοχλήσεις, αλλεργικές αντιδράσεις, ήπια αιμορραγικά συμπτώματα και περιστατικά πιθανής ηπατικής βλάβης. Συμπτώματα όπως ίκτερος, πολύ σκούρα ούρα, έντονος κνησμός, επίμονη ναυτία ή πόνος στο δεξιό άνω μέρος της κοιλιάς χρειάζονται διακοπή και ιατρική αξιολόγηση.

Όταν υπάρχει υποψία ηπατικής βλάβης, μπορεί να χρειαστεί έλεγχος με ALT, AST, γ-GT, ALP και χολερυθρίνη.

Pelargonium sidoides: Αναλυτικός Οδηγός →

Η γλυκόριζα είναι από τα βότανα του οδηγού με την πιο άμεση σύνδεση με εργαστηριακές παραμέτρους. Η γλυκυρριζίνη μπορεί να επηρεάσει τον μεταβολισμό της κορτιζόλης σε επίπεδο νεφρού και να προκαλέσει εικόνα που μοιάζει με περίσσεια αλατοκορτικοειδών.⁴

Σε σημαντική ή παρατεταμένη έκθεση μπορεί να εμφανιστούν:

• κατακράτηση νατρίου και υγρών,
• αύξηση αρτηριακής πίεσης,
• πτώση καλίου,
• οίδημα,
• μυϊκή αδυναμία και κράμπες,
• διαταραχές καρδιακού ρυθμού.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται σε άτομα με υπέρταση, καρδιακή ανεπάρκεια, νεφρική νόσο ή ήδη χαμηλό κάλιο, καθώς και όταν λαμβάνονται διουρητικά, κορτικοστεροειδή, διγοξίνη ή άλλα φάρμακα που μπορούν να επηρεάσουν το κάλιο ή τον καρδιακό ρυθμό.

Σε κατάλληλο κλινικό πλαίσιο μπορεί να χρειαστεί έλεγχος με κάλιο, νάτριο, κρεατινίνη, eGFR και παράλληλα μέτρηση αρτηριακής πίεσης.

Γλυκόριζα: Πίεση, Κάλιο & Παρενέργειες →

Φασκόμηλο

Το φασκόμηλο δεν πρέπει να τοποθετείται στην ίδια κατηγορία με τον κισσό. Η παραδοσιακή χρήση του αφορά μεταξύ άλλων ήπιες φλεγμονές και ερεθισμό του στόματος και του λαιμού. Μπορεί να χρησιμοποιείται σε κατάλληλα προϊόντα ή ως γαργάρα, αλλά αυτό δεν το καθιστά θεραπεία για στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα ή πνευμονία.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στο αιθέριο έλαιο φασκόμηλου, το οποίο είναι πολύ πιο συμπυκνωμένο από το έγχυμα και μπορεί να περιέχει θουγιόνη. Η λανθασμένη κατάποση υψηλών ποσοτήτων μπορεί να είναι νευροτοξική.

Χαμομήλι

Το χαμομήλι χρησιμοποιείται παραδοσιακά για ήπια ενόχληση του στόματος, του φάρυγγα και του κοινού κρυολογήματος. Ένα χλιαρό ρόφημα ή γαργάρα μπορεί να προσφέρει προσωρινή αίσθηση καταπράυνσης, αλλά δεν αποτελεί κλασικό αποχρεμπτικό.

Άτομα με αλλεργία σε φυτά της οικογένειας Asteraceae, όπως αμβροσία, μαργαρίτα ή χρυσάνθεμο, χρειάζονται αυξημένη προσοχή.

Η μορφή του προϊόντος είναι εξίσου σημαντική με το ίδιο το φυτό. Δύο προϊόντα που αναγράφουν «κισσός» ή «θυμάρι» δεν είναι απαραίτητα ισοδύναμα.

Δεν πρέπει να μεταφέρεται η δοσολογία ενός προϊόντος σε άλλο επειδή περιέχουν το ίδιο βότανο. Ελέγχονται το βοτανικό είδος, το μέρος του φυτού, η αναλογία εκχύλισης, ο διαλύτης, η ποσότητα ανά δόση και το επίσημο φύλλο οδηγιών.

Δεν υπάρχει ένα κοινό ηλικιακό όριο για κάθε βότανο ούτε για όλα τα προϊόντα του ίδιου φυτού. Η μορφή, το συγκεκριμένο εκχύλισμα, η συγκέντρωση και τα έκδοχα αλλάζουν την καταλληλότητα.

Για τον κισσό, συγκεκριμένα κατάλληλα παρασκευάσματα χρησιμοποιούνται σε παιδιά από ορισμένες ηλικίες, ενώ κάτω των 2 ετών απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή. Για το θυμάρι και το Pelargonium τα ηλικιακά όρια μεταβάλλονται σημαντικά ανά προϊόν. Η γλυκόριζα δεν πρέπει να χρησιμοποιείται σαν ένα απλό καθημερινό παιδικό σιρόπι χωρίς σαφή οδηγία.

Επίσης δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται αυθαίρετα αιθέρια έλαια από το στόμα ή σε έντονες εισπνοές. Η ένδειξη «φυτικό» δεν σημαίνει ότι ένα προϊόν είναι αυτομάτως κατάλληλο για βρέφος ή μικρό παιδί.

Τα δεδομένα ασφάλειας στην εγκυμοσύνη και τον θηλασμό είναι περιορισμένα για πολλά φυτικά προϊόντα. Η απουσία γνωστής βλάβης δεν ισοδυναμεί με αποδεδειγμένη ασφάλεια.

• Υπέρταση, καρδιοπάθεια ή χαμηλό κάλιο: ιδιαίτερη προσοχή στη γλυκόριζα.
• Νεφρική νόσος: αποφεύγεται η ανεξέλεγκτη χρήση γλυκόριζας και πολύπλοκων σκευασμάτων.
• Ηπατική νόσος: ιδιαίτερη προσοχή σε Pelargonium και προϊόντα πολλών συστατικών.
• Γαστρίτιδα ή έλκος: ορισμένα συμπυκνωμένα εκχυλίσματα μπορεί να προκαλέσουν γαστρεντερικές ενοχλήσεις.
• Επιληψία: δεν χρησιμοποιείται αυθαίρετα αιθέριο έλαιο φασκόμηλου.
• Πολυφαρμακία: ελέγχεται η συνολική σύνθεση του προϊόντος και όχι μόνο το κύριο βότανο.

Ιδιαίτερα με τη γλυκόριζα χρειάζεται προσοχή όταν συγχορηγούνται διουρητικά, κορτικοστεροειδή, διγοξίνη ή άλλα φάρμακα που επηρεάζουν τους ηλεκτρολύτες ή τον καρδιακό ρυθμό.

Βότανα και Φάρμακα: Σημαντικές Αλληλεπιδράσεις →

Κάθε φυτικό προϊόν μπορεί να προκαλέσει υπερευαισθησία. Η αντίδραση μπορεί να αφορά το ίδιο το φυτό, αλλά και αρώματα, συντηρητικά, έκδοχα ή αιθέρια έλαια ενός σύνθετου προϊόντος.

• Κισσός: μπορεί να προκαλέσει εξάνθημα, κνίδωση ή σπανιότερα αναπνευστική αλλεργική αντίδραση.
• Θυμάρι και φασκόμηλο: προσοχή σε άτομα με αλλεργία σε φυτά της οικογένειας Lamiaceae.
• Χαμομήλι: προσοχή σε αλλεργία στα Asteraceae.
• Pelargonium: έχουν αναφερθεί αλλεργικές αντιδράσεις.
• Αιθέρια έλαια: οι έντονες αναθυμιάσεις μπορούν να ερεθίσουν τους αεραγωγούς σε ευαίσθητα άτομα.

Οι περισσότερες περιπτώσεις οξέος βήχα που συνοδεύουν κοινό κρυολόγημα ή μη επιπλεγμένη οξεία βρογχίτιδα είναι ιογενείς. Σε αυτές τις περιπτώσεις η αντιβίωση συνήθως δεν προσφέρει ουσιαστικό όφελος.⁹

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ένα βότανο μπορεί να αντικαταστήσει την αντιβίωση όταν υπάρχει πραγματική βακτηριακή λοίμωξη με ένδειξη θεραπείας. Αντιβιοτική αγωγή μπορεί να είναι απαραίτητη σε συγκεκριμένες περιπτώσεις πνευμονίας, κοκκύτη ή άλλων βακτηριακών λοιμώξεων.

Ούτε το χρώμα των φλεγμάτων ούτε μία μεμονωμένη CRP ούτε η προσωρινή ανακούφιση από ένα φυτικό σιρόπι καθορίζουν τη διάγνωση.

Συχνά λάθη

1. Επιλογή προϊόντος μόνο επειδή γράφει «για βήχα» χωρίς διάκριση ξηρού και παραγωγικού βήχα.
2. Συνδυασμός πολλών διαφορετικών σιροπιών με επικαλυπτόμενα συστατικά.
3. Ταυτόχρονη χρήση αποχρεμπτικού και ισχυρού αντιβηχικού χωρίς οδηγία.
4. Μεταφορά δοσολογίας από μία μάρκα σε άλλη.
5. Κατάποση αιθέριων ελαίων ως «πιο δυνατή φυσική θεραπεία».
6. Παρασκευή αυτοσχέδιου προϊόντος κισσού από φύλλα του φυτού.
7. Θεώρηση ότι το πράσινο φλέγμα αποδεικνύει βακτηριακή λοίμωξη.
8. Παράταση της αυτοθεραπείας επί εβδομάδες όταν ο βήχας επιμένει.

Χαμηλότερο όριο για ιατρική αξιολόγηση χρειάζεται σε βρέφη, ηλικιωμένους, εγκύους, ανοσοκατασταλμένους και σε άτομα με άσθμα, ΧΑΠ, καρδιοπάθεια, νεφρική ή ηπατική νόσο.