ΦΥΤΙΚΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΑ • ΦΑΡΜΑΚΑ • ΑΣΦΑΛΕΙΑ

Βότανα και Φάρμακα: Οι Σημαντικότερες Αλληλεπιδράσεις και Πότε Χρειάζεται Προσοχή

Δημοσίευση: 3 Αυγούστου 2026 • Τελευταία ενημέρωση: 3 Αυγούστου 2026

← Φυτικά Συμπληρώματα και Βότανα
Βαλσαμόχορτο και Αλληλεπιδράσεις →

Τα βότανα και τα φυτικά συμπληρώματα μπορούν να επηρεάσουν τη δράση συνταγογραφούμενων και μη συνταγογραφούμενων φαρμάκων. Μερικές αλληλεπιδράσεις είναι καλά τεκμηριωμένες και μπορεί να οδηγήσουν σε αποτυχία μιας κρίσιμης θεραπείας, αιμορραγία, υπογλυκαιμία, αρρυθμία ή υπερβολική καταστολή. Πολλές άλλες, όμως, παραμένουν θεωρητικές ή βασίζονται σε περιορισμένα δεδομένα.

Δεν είναι επομένως επιστημονικά σωστό να χαρακτηρίζεται κάθε συνδυασμός ως «απαγορευμένος». Εξίσου λανθασμένο είναι να θεωρείται ασφαλής ένας συνδυασμός μόνο επειδή δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη σοβαρή αλληλεπίδραση. Η αξιολόγηση εξαρτάται από το συγκεκριμένο βότανο, το είδος του εκχυλίσματος, τη δόση, το φάρμακο, τη διάρκεια λήψης και την κατάσταση υγείας του ασθενούς.

Το βασικό συμπέρασμα

Το βαλσαμόχορτο έχει από τις πιο καλά τεκμηριωμένες και κλινικά σημαντικές αλληλεπιδράσεις.
Αντιπηκτικά, ανοσοκατασταλτικά, αντιεπιληπτικά, διγοξίνη και ορισμένα αντικαρκινικά φάρμακα απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή λόγω στενού θεραπευτικού εύρους ή σοβαρών συνεπειών από μεταβολές της συγκέντρωσής τους.
Ginkgo, σκόρδο και ορισμένα άλλα φυτικά εκχυλίσματα μπορεί να αυξήσουν τον αιμορραγικό κίνδυνο, αλλά η ισχύς των δεδομένων δεν είναι ίδια για όλα.
Γλυκόριζα μπορεί να αυξήσει την πίεση και να μειώσει το κάλιο, ιδιαίτερα με διουρητικά, κορτικοστεροειδή ή καρδιολογικά φάρμακα.
Βαλεριάνα, μελισσόχορτο και άλλα κατασταλτικά φυτικά προϊόντα μπορεί να προσθέσουν υπνηλία όταν συνδυάζονται με αγχολυτικά, υπνωτικά, οπιοειδή ή αλκοόλ.
Πριν από χειρουργείο ή αναισθησία πρέπει να δηλώνονται όλα τα συμπληρώματα. Η διακοπή τους αποφασίζεται από την ιατρική ομάδα και όχι με έναν ενιαίο κανόνα για όλους.

Περιεχόμενα

1. Τι σημαίνει αλληλεπίδραση βοτάνου και φαρμάκου
2. Πώς προκαλούνται οι αλληλεπιδράσεις
3. Πόσο ισχυρή είναι η τεκμηρίωση
4. Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο
5. Πίνακας σημαντικότερων αλληλεπιδράσεων
6. Αντιπηκτικά και αντιαιμοπεταλιακά
7. Αντικαταθλιπτικά, αγχολυτικά και υπνωτικά
8. Φάρμακα πίεσης και διουρητικά
9. Αντιδιαβητικά φάρμακα
10. Θυρεοειδικές ορμόνες
11. Αντισυλληπτικά
12. Ανοσοκατασταλτικά, HIV και αντικαρκινικά
13. Στατίνες και υπολιπιδαιμικά
14. Φάρμακα στενού θεραπευτικού εύρους
15. Χειρουργείο και αναισθησία
16. Τσάι, τρόφιμο ή συμπυκνωμένο εκχύλισμα
17. Ποιες εξετάσεις μπορεί να χρειαστούν
18. Τι κάνουμε πριν από ένα νέο συμπλήρωμα
19. Συμπτώματα που χρειάζονται άμεσο έλεγχο
20. Συχνές ερωτήσεις
21. Εργαστηριακός έλεγχος στη Λαμία
22. Βιβλιογραφία

1Τι σημαίνει αλληλεπίδραση βοτάνου και φαρμάκου

Αλληλεπίδραση υπάρχει όταν ένα βότανο ή φυτικό συμπλήρωμα μεταβάλλει τη δράση, την απορρόφηση, τον μεταβολισμό, την αποβολή ή τις ανεπιθύμητες ενέργειες ενός φαρμάκου. Η αλληλεπίδραση μπορεί να οδηγήσει σε:

μειωμένη αποτελεσματικότητα του φαρμάκου,
υπερβολική φαρμακολογική δράση,
αύξηση της τοξικότητας,
πρόσθετη καταστολή, αιμορραγία ή υπογλυκαιμία,
ανταγωνισμό μεταξύ του συμπληρώματος και της θεραπείας.

Η αλληλεπίδραση δεν σημαίνει πάντα ότι θα εμφανιστεί κλινικό πρόβλημα σε κάθε άνθρωπο. Σημαίνει ότι υπάρχει πιθανότητα μεταβολής της θεραπευτικής απόκρισης και ότι ο συνδυασμός χρειάζεται αξιολόγηση.

2Πώς προκαλούνται οι αλληλεπιδράσεις

Φαρμακοκινητική αλληλεπίδραση

Το βότανο αλλάζει τη συγκέντρωση του φαρμάκου στον οργανισμό. Μπορεί να επηρεάσει:

την απορρόφηση από το έντερο,
ηπατικά ένζυμα όπως τα CYP3A4, CYP2C9 και CYP2C19,
μεταφορείς όπως η P-γλυκοπρωτεΐνη,
τη νεφρική αποβολή.

Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα είναι το βαλσαμόχορτο. Μπορεί να ενεργοποιήσει ένζυμα και μεταφορείς, επιταχύνοντας την απομάκρυνση πολλών φαρμάκων και μειώνοντας τη θεραπευτική τους δράση.

Φαρμακοδυναμική αλληλεπίδραση

Το βότανο και το φάρμακο ασκούν παρόμοια ή αντίθετη δράση χωρίς να αλλάζει απαραίτητα η συγκέντρωση του φαρμάκου. Παραδείγματα είναι:

πρόσθετη υπνηλία από βαλεριάνα και υπνωτικό,
αυξημένος αιμορραγικός κίνδυνος από ginkgo και αντιπηκτικό,
πρόσθετη μείωση του σακχάρου από φυτικό εκχύλισμα και αντιδιαβητικό,
αύξηση της πίεσης από γλυκόριζα παρά τη λήψη αντιυπερτασικού.

Μεταβολή της απορρόφησης

Φυτικές ίνες, όπως το psyllium ή ο λιναρόσπορος, μπορεί να καθυστερήσουν ή να μειώσουν την απορρόφηση ορισμένων από του στόματος φαρμάκων. Η απλή χρονική απόσταση μπορεί να βοηθά σε τέτοιες περιπτώσεις, αλλά δεν διορθώνει αλληλεπιδράσεις που οφείλονται σε ηπατικά ένζυμα ή φαρμακολογική δράση.

3Πόσο ισχυρή είναι η τεκμηρίωση

Δεν έχουν όλες οι πιθανές αλληλεπιδράσεις την ίδια επιστημονική βαρύτητα. Στο άρθρο χρησιμοποιούνται τέσσερα επίπεδα:

Επίπεδο	Τι σημαίνει	Πρακτική ερμηνεία
Ισχυρή	Κλινικές μελέτες, φαρμακοκινητικά δεδομένα, επίσημες προειδοποιήσεις ή επαναλαμβανόμενα σοβαρά περιστατικά.	Ο συνδυασμός συχνά αποφεύγεται ή απαιτεί ειδική παρακολούθηση.
Μέτρια	Υπάρχουν ανθρώπινα δεδομένα, αλλά είναι περιορισμένα ή όχι πλήρως συνεπή.	Απαιτείται εξατομίκευση ανάλογα με τη σοβαρότητα της θεραπείας.
Περιορισμένη	Μικρές μελέτες, μεμονωμένες αναφορές ή έμμεσα κλινικά στοιχεία.	Δεν αποδεικνύεται βλάβη, αλλά χρειάζεται προσοχή σε ευάλωτους ασθενείς.
Θεωρητική	Ο μηχανισμός προέρχεται κυρίως από εργαστηριακά ή ζωικά δεδομένα.	Δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως αποδεδειγμένη κλινική αλληλεπίδραση.

Σημαντικό: Η απουσία κλινικών μελετών δεν αποδεικνύει ότι ένας συνδυασμός είναι ασφαλής. Ταυτόχρονα, ένας θεωρητικός μηχανισμός δεν αρκεί για να χαρακτηριστεί ο συνδυασμός ως αποδεδειγμένα επικίνδυνος.

4Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

Μεγαλύτερη προσοχή απαιτείται σε άτομα που:

λαμβάνουν πολλά φάρμακα καθημερινά,
παίρνουν αντιπηκτικά, ανοσοκατασταλτικά, αντιεπιληπτικά, διγοξίνη ή αντικαρκινική θεραπεία,
έχουν νεφρική ή ηπατική δυσλειτουργία,
είναι ηλικιωμένα ή έχουν ιστορικό πτώσεων,
έχουν ασταθή αρτηριακή πίεση ή συχνές υπογλυκαιμίες,
έχουν θυρεοειδοπάθεια ή αυτοάνοσο νόσημα,
είναι έγκυες, θηλάζουν ή χρησιμοποιούν ορμονική αντισύλληψη,
πρόκειται να υποβληθούν σε χειρουργική επέμβαση, ενδοσκόπηση με μέθη ή άλλη πράξη με αναισθησία.

Η πιθανότητα προβλήματος αυξάνεται επίσης όταν χρησιμοποιούνται πολυσυστατικά προϊόντα, επειδή η αξιολόγηση πρέπει να γίνει ξεχωριστά για κάθε συστατικό.

5Πίνακας με τις σημαντικότερες αλληλεπιδράσεις

Ο πίνακας παρουσιάζει συχνούς και κλινικά χρήσιμους συνδυασμούς. Δεν αποτελεί πλήρη βάση δεδομένων όλων των πιθανών αλληλεπιδράσεων.

Βότανο ή συμπλήρωμα	Φάρμακο ή κατηγορία	Πιθανός μηχανισμός	Τεκμηρίωση	Πρακτική αντιμετώπιση
Βαλσαμόχορτο	Ορμονικά αντισυλληπτικά	Επαγωγή CYP3A4 και P-γλυκοπρωτεΐνης, μείωση ορμονικών συγκεντρώσεων.	Ισχυρή	Ο συνδυασμός αποφεύγεται. Χρειάζεται συμβουλή για εναλλακτική αντισύλληψη.
Βαλσαμόχορτο	SSRIs, SNRIs, τρικυκλικά, τραμαδόλη, τριπτάνες και άλλα σεροτονινεργικά	Πρόσθετη σεροτονινεργική δράση και κίνδυνος συνδρόμου σεροτονίνης.	Ισχυρή έως μέτρια	Δεν συνδυάζεται χωρίς ειδική ιατρική οδηγία.
Βαλσαμόχορτο	Κυκλοσπορίνη, tacrolimus, sirolimus και άλλα ανοσοκατασταλτικά	Μείωση συγκέντρωσης μέσω ενζύμων και μεταφορέων.	Ισχυρή	Αποφυγή λόγω κινδύνου θεραπευτικής αποτυχίας ή απόρριψης μοσχεύματος.
Βαλσαμόχορτο	Βαρφαρίνη, διγοξίνη, ορισμένα αντιρετροϊκά, αντικαρκινικά και αντιεπιληπτικά	Μείωση της έκθεσης στο φάρμακο.	Ισχυρή	Εξειδικευμένος έλεγχος πριν από έναρξη ή διακοπή.
Ginkgo biloba	Αντιπηκτικά και αντιαιμοπεταλιακά	Πιθανή επίδραση στη λειτουργία των αιμοπεταλίων και στην αιμόσταση.	Μέτρια	Αποφυγή αυθαίρετης συγχορήγησης, ιδιαίτερα με ιστορικό αιμορραγίας.
Σκόρδο σε συμπυκνωμένα συμπληρώματα	Αντιπηκτικά, ασπιρίνη, clopidogrel και άλλα αντιαιμοπεταλιακά	Πιθανή πρόσθετη αναστολή της λειτουργίας των αιμοπεταλίων.	Περιορισμένη έως μέτρια	Διαφορετική αξιολόγηση από τη συνηθισμένη ποσότητα σκόρδου στο φαγητό.
Κουρκουμάς ή τζίντζερ	Αντιπηκτικά και αντιαιμοπεταλιακά	Πιθανή πρόσθετη επίδραση στην αιμόσταση.	Θεωρητική έως περιορισμένη	Προσοχή κυρίως σε υψηλές δόσεις εκχυλισμάτων και πριν από επέμβαση.
Γλυκόριζα με γλυκυρριζίνη	Διουρητικά, κορτικοστεροειδή, διγοξίνη και αντιυπερτασικά	Κατακράτηση νατρίου, αύξηση πίεσης και απώλεια καλίου.	Μέτρια	Αποφυγή σε υπέρταση, καρδιοπάθεια, νεφρική νόσο ή υποκαλιαιμία.
Φύλλα ελιάς ή τσουκνίδα	Αντιυπερτασικά και διουρητικά	Πιθανή πρόσθετη υπόταση ή διούρηση.	Περιορισμένη ή θεωρητική	Παρακολούθηση πίεσης και συμπτωμάτων, χωρίς αυθαίρετη μείωση φαρμάκων.
Βερβερίνη	Ινσουλίνη και από του στόματος αντιδιαβητικά	Πρόσθετη υπογλυκαιμική δράση και πιθανή επίδραση σε ένζυμα ή μεταφορείς.	Περιορισμένη	Στενότερες μετρήσεις σακχάρου. Δεν τροποποιείται μόνη της η αγωγή.
Κανέλα σε συμπλήρωμα	Αντιδιαβητικά	Πιθανή πρόσθετη επίδραση στη γλυκόζη.	Θεωρητική έως περιορισμένη	Η ποσότητα στο φαγητό δεν εξισώνεται με συμπυκνωμένο εκχύλισμα.
Ashwagandha	Λεβοθυροξίνη ή αντιθυρεοειδικά	Πιθανή μεταβολή της θυρεοειδικής λειτουργίας ή αύξηση θυρεοειδικών ορμονών.	Περιορισμένη	Δεν ξεκινά χωρίς αξιολόγηση σε άτομα με θυρεοειδοπάθεια.
Ashwagandha ή echinacea	Ανοσοκατασταλτικά	Πιθανή ανοσοδιεγερτική ή ανοσοτροποποιητική δράση αντίθετη προς τη θεραπεία.	Κυρίως θεωρητική	Αποφυγή αυτοθεραπείας σε μεταμόσχευση ή σοβαρό αυτοάνοσο νόσημα.
Βαλεριάνα, μελισσόχορτο ή πασιφλόρα	Βενζοδιαζεπίνες, υπνωτικά, κατασταλτικά αντιισταμινικά, οπιοειδή και αλκοόλ	Πρόσθετη καταστολή του κεντρικού νευρικού συστήματος.	Περιορισμένη ή θεωρητική	Αποφυγή συνδυασμού χωρίς καθοδήγηση και αποχή από οδήγηση αν υπάρχει υπνηλία.
Κόκκινο ρύζι ζύμωσης	Στατίνες και άλλα φάρμακα που αυξάνουν τον κίνδυνο μυοπάθειας	Η μονακολίνη K είναι φαρμακολογικά αντίστοιχη με λοβαστατίνη.	Ισχυρός μηχανισμός	Δεν προστίθεται σε στατίνη ως «φυσική ενίσχυση» χωρίς ιατρική οδηγία.
Συμπυκνωμένο εκχύλισμα πράσινου τσαγιού	Ατορβαστατίνη ή nadolol	Έχει παρατηρηθεί μείωση φαρμακευτικών συγκεντρώσεων σε μικρές ανθρώπινες μελέτες.	Περιορισμένη κλινική	Η κλινική σημασία αξιολογείται ανά φάρμακο και προϊόν.
Psyllium, λιναρόσπορος και άλλες ίνες	Λεβοθυροξίνη και άλλα από του στόματος φάρμακα	Καθυστέρηση ή μείωση της εντερικής απορρόφησης.	Μέτρια φαρμακολογική πιθανότητα	Τήρηση χρονικής απόστασης σύμφωνα με το φάρμακο και το φύλλο οδηγιών.

6Αντιπηκτικά και αντιαιμοπεταλιακά

Οι σημαντικότερες κατηγορίες είναι η βαρφαρίνη, τα νεότερα από του στόματος αντιπηκτικά και τα αντιαιμοπεταλιακά, όπως ασπιρίνη και clopidogrel.

Ginkgo biloba

Το ginkgo μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία των αιμοπεταλίων. Έχουν αναφερθεί αιμορραγικά περιστατικά και το NCCIH αναφέρει αυξημένο κίνδυνο σοβαρής αιμορραγίας όταν χρησιμοποιείται μαζί με βαρφαρίνη. Η συνολική τεκμηρίωση δεν είναι απόλυτα ομοιόμορφη, αλλά ο συνδυασμός δεν πρέπει να ξεκινά ως αυτοθεραπεία.

Σκόρδο

Η συνηθισμένη μαγειρική χρήση δεν είναι ίδια με τη λήψη συμπυκνωμένων καψουλών ή εκχυλισμάτων. Υψηλότερες δόσεις συμπληρώματος μπορεί να προσθέσουν αντιαιμοπεταλιακή δράση.

Κουρκουμάς, τζίντζερ και cranberry

Για αρκετούς από αυτούς τους συνδυασμούς τα δεδομένα είναι περιορισμένα, αντικρουόμενα ή βασίζονται σε μεμονωμένες αναφορές. Δεν είναι σωστό να παρουσιάζονται όλοι ως βέβαιη αιτία αιμορραγίας. Απαιτείται όμως μεγαλύτερη προσοχή όταν υπάρχουν πολλοί παράγοντες κινδύνου, ιστορικό αιμορραγίας ή προγραμματισμένη επέμβαση.

Το INR αφορά κυρίως τη βαρφαρίνη. Ένα φυσιολογικό INR δεν αποκλείει αυξημένο αιμορραγικό κίνδυνο από αντιαιμοπεταλιακά ή από τα περισσότερα νεότερα αντιπηκτικά.

7Αντικαταθλιπτικά, αγχολυτικά και υπνωτικά

Βαλσαμόχορτο και αντικαταθλιπτικά

Το βαλσαμόχορτο δεν πρέπει να προστίθεται αυθαίρετα σε SSRI, SNRI, τρικυκλικό αντικαταθλιπτικό ή άλλη σεροτονινεργική θεραπεία. Ο κίνδυνος αφορά την υπερβολική σεροτονινεργική δράση και την πιθανότητα συνδρόμου σεροτονίνης.

Προσοχή απαιτείται επίσης με τραμαδόλη, βουσπιρόνη, τριπτάνες και άλλα φάρμακα που επηρεάζουν τη σεροτονίνη. Η χρονική απόσταση μερικών ωρών δεν προστατεύει, επειδή η αλληλεπίδραση δεν περιορίζεται στην ταυτόχρονη απορρόφηση.

Βαλεριάνα, μελισσόχορτο και πασιφλόρα

Οι άμεσες κλινικές μελέτες αλληλεπιδράσεων είναι περιορισμένες. Υπάρχει όμως λογική πιθανότητα πρόσθετης υπνηλίας όταν συνδυάζονται με:

βενζοδιαζεπίνες,
υπνωτικά φάρμακα,
κατασταλτικά αντιισταμινικά,
αντιψυχωσικά ή άλλα κατασταλτικά φάρμακα,
οπιοειδή αναλγητικά,
αλκοόλ.

Η προσοχή είναι μεγαλύτερη σε ηλικιωμένους, σε άτομα με ιστορικό πτώσεων και σε όσους οδηγούν ή χειρίζονται μηχανήματα.

8Φάρμακα πίεσης και διουρητικά

Γλυκόριζα

Η γλυκυρριζίνη της γλυκόριζας μπορεί να προκαλέσει εικόνα ψευδοϋπεραλδοστερονισμού, με κατακράτηση νατρίου, αύξηση της αρτηριακής πίεσης και μείωση του καλίου. Ο κίνδυνος αυξάνεται με:

θειαζιδικά ή διουρητικά αγκύλης,
κορτικοστεροειδή,
διγοξίνη,
προϋπάρχουσα υπέρταση, καρδιακή ή νεφρική νόσο.

Η γλυκόριζα μπορεί επίσης να ανταγωνιστεί πρακτικά τον στόχο της αντιυπερτασικής αγωγής. Τα προϊόντα DGL, από τα οποία έχει αφαιρεθεί μεγάλο μέρος της γλυκυρριζίνης, δεν έχουν το ίδιο προφίλ, αλλά πρέπει να ελέγχεται η πραγματική σύνθεση.

Φύλλα ελιάς και τσουκνίδα

Τα φύλλα ελιάς και ορισμένα παρασκευάσματα τσουκνίδας μπορεί να έχουν ήπια επίδραση στην πίεση ή στη διούρηση. Η κλινική τεκμηρίωση αλληλεπίδρασης με αντιυπερτασικά είναι περιορισμένη. Η πιθανότητα πρόσθετης υπότασης είναι κυρίως φαρμακολογική και δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως βέβαιο αποτέλεσμα.

Ζάλη κατά την όρθια στάση, λιποθυμική τάση ή ασυνήθιστα χαμηλές μετρήσεις απαιτούν επανεκτίμηση. Ο ασθενής δεν πρέπει να μειώνει μόνος του το αντιυπερτασικό.

9Αντιδιαβητικά φάρμακα

Βερβερίνη, κανέλα, ginseng, φύλλα ελιάς, μαύρο κύμινο και άλλα συμπληρώματα προωθούνται συχνά για τη μείωση του σακχάρου. Αυτό δεν σημαίνει ότι έχουν όλα αποδεδειγμένη ή ισοδύναμη δράση.

Η πιθανή πρόσθετη επίδραση αποκτά μεγαλύτερη σημασία σε άτομα που λαμβάνουν:

ινσουλίνη,
σουλφονυλουρίες ή άλλα φάρμακα με σημαντικό κίνδυνο υπογλυκαιμίας,
πολλαπλή αντιδιαβητική αγωγή,
θεραπεία ενώ τρώνε ακανόνιστα ή έχουν νεφρική δυσλειτουργία.

Η έναρξη συμπληρώματος μπορεί να απαιτήσει συχνότερες μετρήσεις σακχάρου. Η HbA1c δείχνει τη μέση γλυκαιμική εικόνα των προηγούμενων εβδομάδων και δεν ανιχνεύει πάντοτε μεμονωμένα επεισόδια υπογλυκαιμίας.

Τα συμπληρώματα δεν χρησιμοποιούνται για να αντικατασταθεί ή να μειωθεί αυθαίρετα η αντιδιαβητική αγωγή. Μια βελτίωση στις μετρήσεις μπορεί να οφείλεται σε πολλές ταυτόχρονες μεταβολές και χρειάζεται συνολική αξιολόγηση.

10Θυρεοειδικές ορμόνες

Ashwagandha

Η ashwagandha δεν συνιστάται ως αυτοθεραπεία σε άτομα με θυρεοειδοπάθεια. Μικρές μελέτες και αναφορές περιστατικών υποδεικνύουν ότι μπορεί να επηρεάσει τη θυρεοειδική λειτουργία και, σε ορισμένα άτομα, να αυξήσει τις θυρεοειδικές ορμόνες.

Ο συνδυασμός με λεβοθυροξίνη μπορεί θεωρητικά να οδηγήσει σε υπερβολική ορμονική δράση. Σε άτομο που λαμβάνει αντιθυρεοειδικό φάρμακο, μπορεί να δυσκολέψει τη σταθεροποίηση της θεραπείας.

Φυτικές ίνες και λεβοθυροξίνη

Το psyllium, ο λιναρόσπορος και μεγάλες ποσότητες φυτικών ινών μπορεί να επηρεάσουν την απορρόφηση της λεβοθυροξίνης. Η σταθερότητα του τρόπου λήψης είναι σημαντική. Αν αλλάξει συστηματικά η ώρα ή η ποσότητα των ινών, μπορεί να χρειαστεί επανέλεγχος TSH και FT4.

Η ακριβής χρονική απόσταση πρέπει να ακολουθεί τις οδηγίες του φαρμάκου και του θεράποντος ιατρού.

11Αντισυλληπτικά

Το βαλσαμόχορτο αποτελεί την πιο σημαντική και καλά τεκμηριωμένη φυτική αλληλεπίδραση με ορμονική αντισύλληψη. Μπορεί να μειώσει τη συγκέντρωση των ορμονών και να προκαλέσει:

ενδιάμεση αιμορραγία,
μειωμένη αντισυλληπτική κάλυψη,
ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη.

Η αλληλεπίδραση μπορεί να αφορά συνδυασμένο χάπι, χάπι μόνο με προγεσταγόνο, ορμονικό εμφύτευμα και άλλες ορμονικές μεθόδους. Μπορεί επίσης να επηρεάζεται η αντιμετώπιση με ορισμένες μορφές επείγουσας αντισύλληψης.

Η γυναίκα που χρησιμοποιεί βαλσαμόχορτο και χρειάζεται επείγουσα αντισύλληψη πρέπει να ενημερώσει άμεσα τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό και να μην επιλέξει μόνη της σχήμα ή δόση.

12Ανοσοκατασταλτικά, HIV και αντικαρκινικά φάρμακα

Σε αυτές τις θεραπείες ακόμη και σχετικά μικρή μεταβολή της συγκέντρωσης μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες.

Βαλσαμόχορτο

Έχουν τεκμηριωθεί κλινικά σημαντικές αλληλεπιδράσεις με κυκλοσπορίνη και άλλα ανοσοκατασταλτικά. Η μείωση της συγκέντρωσης μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο απόρριψης μοσχεύματος.

Σημαντικές αλληλεπιδράσεις έχουν επίσης περιγραφεί με αντιρετροϊκά και ορισμένα αντικαρκινικά φάρμακα που μεταβολίζονται από επηρεαζόμενα ένζυμα ή μεταφέρονται μέσω P-γλυκοπρωτεΐνης.

Echinacea και ashwagandha

Η ανησυχία για ανοσοκατασταλτικά βασίζεται κυρίως στην πιθανή ανοσοτροποποιητική δράση και όχι σε ισχυρές κλινικές δοκιμές αλληλεπίδρασης. Παρ’ όλα αυτά, σε μεταμόσχευση ή σοβαρή ανοσολογική νόσο ο θεωρητικός κίνδυνος δεν δικαιολογεί αυτοθεραπεία.

Σε μεταμόσχευση, HIV ή αντικαρκινική θεραπεία δεν ξεκινά κανένα φυτικό συμπλήρωμα χωρίς έλεγχο από την εξειδικευμένη ιατρική ομάδα.

13Στατίνες και άλλα υπολιπιδαιμικά

Κόκκινο ρύζι ζύμωσης

Ορισμένα προϊόντα κόκκινου ρυζιού ζύμωσης περιέχουν μονακολίνη K, ουσία χημικά ταυτόσημη με τη λοβαστατίνη. Επομένως, μπορεί να προκαλέσουν παρόμοιες ανεπιθύμητες ενέργειες και αλληλεπιδράσεις με τις στατίνες.

Η ταυτόχρονη λήψη με στατίνη μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο:

μυαλγίας και μυϊκής αδυναμίας,
αύξησης CK,
ηπατικής βλάβης,
σπανιότερα σοβαρής μυοπάθειας ή ραβδομυόλυσης.

Δεν αποτελεί ασφαλή μέθοδο «ενίσχυσης» μιας στατίνης. Επιπλέον, η περιεκτικότητα των προϊόντων σε μονακολίνες μπορεί να διαφέρει.

Βαλσαμόχορτο και πράσινο τσάι

Το βαλσαμόχορτο μπορεί να μειώσει τις συγκεντρώσεις ορισμένων στατινών, όπως η σιμβαστατίνη, μέσω ενζυμικής επαγωγής. Συμπυκνωμένα εκχυλίσματα πράσινου τσαγιού έχουν επίσης μειώσει την έκθεση σε ατορβαστατίνη σε μικρές φαρμακοκινητικές μελέτες. Η κλινική σημασία εξαρτάται από το συγκεκριμένο προϊόν και τη θεραπεία.

14Φάρμακα στενού θεραπευτικού εύρους

Στενό θεραπευτικό εύρος σημαίνει ότι σχετικά μικρές μεταβολές στη συγκέντρωση ενός φαρμάκου μπορεί να οδηγήσουν είτε σε θεραπευτική αποτυχία είτε σε τοξικότητα.

Παραδείγματα περιλαμβάνουν:

βαρφαρίνη,
κυκλοσπορίνη και tacrolimus,
διγοξίνη,
καρβαμαζεπίνη και φαινυτοΐνη,
ορισμένα αντικαρκινικά φάρμακα.

Σε αυτές τις περιπτώσεις δεν αρκεί η γενική συμβουλή «πάρτε τα σε διαφορετική ώρα». Η επίδραση μπορεί να αφορά τον μεταβολισμό για ημέρες και να συνεχιστεί για κάποιο διάστημα μετά τη διακοπή του φυτικού προϊόντος.

Ιδιαίτερα με το βαλσαμόχορτο, τόσο η έναρξη όσο και η διακοπή μπορεί να αλλάξει τη συγκέντρωση της παράλληλης θεραπείας.

15Χειρουργείο και αναισθησία

Τα συμπληρώματα μπορεί να επηρεάσουν:

την πήξη και τον αιμορραγικό κίνδυνο,
την αρτηριακή πίεση και τον καρδιακό ρυθμό,
τη γλυκόζη,
την ανταπόκριση στα αναισθητικά,
τη διάρκεια της καταστολής,
τον μεταβολισμό φαρμάκων που χρησιμοποιούνται πριν, κατά ή μετά την επέμβαση.

Ο χειρουργός και ο αναισθησιολόγος πρέπει να γνωρίζουν όλα τα προϊόντα, μαζί με την εμπορική ονομασία, τη σύνθεση, τη δόση και την τελευταία ημέρα λήψης.

Σε ορισμένες περιπτώσεις συνιστάται διακοπή συμπληρωμάτων περίπου δύο εβδομάδες πριν από μια προγραμματισμένη επέμβαση. Αυτό δεν αποτελεί απόλυτο κανόνα για κάθε προϊόν και κάθε ασθενή. Ο χρόνος διακοπής καθορίζεται από τη συγκεκριμένη ουσία, την επέμβαση και το ιατρικό ιστορικό.

Σε επείγουσα επέμβαση δεν καθυστερεί η αναζήτηση βοήθειας επειδή έχει ληφθεί συμπλήρωμα. Η πληροφορία μεταφέρεται άμεσα στην ιατρική ομάδα ώστε να ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα.

16Τσάι, τρόφιμο ή συμπυκνωμένο εκχύλισμα

Η μορφή του προϊόντος αλλάζει ουσιαστικά την πιθανότητα αλληλεπίδρασης.

Μορφή	Χαρακτηριστικά	Τι σημαίνει για τις αλληλεπιδράσεις
Συνηθισμένη ποσότητα τροφίμου	Μικρότερη και συχνά μεταβλητή έκθεση.	Δεν εξισώνεται αυτόματα με κάψουλα υψηλής συγκέντρωσης.
Ρόφημα ή έγχυμα	Η περιεκτικότητα εξαρτάται από ποσότητα, χρόνο και τρόπο παρασκευής.	Μπορεί να είναι χαμηλότερη, αλλά δεν είναι εξ ορισμού ακίνδυνη.
Τυποποιημένο εκχύλισμα	Συγκεκριμένη συγκέντρωση δραστικών συστατικών.	Μεγαλύτερη δυνατότητα φαρμακολογικής δράσης και αλληλεπίδρασης.
Αιθέριο έλαιο	Πολύ συμπυκνωμένο και διαφορετικό από το βότανο.	Δεν εφαρμόζονται αυτόματα οι οδηγίες ενός ροφήματος ή εκχυλίσματος.
Πολυσυστατικό προϊόν	Περιέχει πολλά φυτικά και μη φυτικά συστατικά.	Αυξάνει την πολυπλοκότητα και δυσκολεύει την απόδοση μιας αντίδρασης.

Η φράση «περιέχει μόνο φυσικά συστατικά» δεν παρέχει πληροφορία για τη συγκέντρωση, την ποιότητα ή τον κίνδυνο αλληλεπίδρασης.

17Ποιες εξετάσεις μπορεί να χρειαστούν

Δεν υπάρχει μία γενική εξέταση αίματος που να αποδεικνύει ότι ένα βότανο είναι συμβατό με όλα τα φάρμακα. Η παρακολούθηση επιλέγεται ανάλογα με τον πιθανό μηχανισμό.

Πιθανός κίνδυνος	Ενδεικτική παρακολούθηση	Περιορισμός
Μεταβολή βαρφαρίνης	INR σύμφωνα με ιατρική οδηγία	Δεν αξιολογεί τα περισσότερα νεότερα αντιπηκτικά ή την αιμοπεταλιακή δράση.
Υπογλυκαιμία ή μεταβολή γλυκαιμικού ελέγχου	Μετρήσεις γλυκόζης και, μακροπρόθεσμα, HbA1c	Η HbA1c μπορεί να μην αποκαλύψει σύντομα ή μεμονωμένα επεισόδια.
Γλυκόριζα ή διουρητική δράση	Κάλιο, νάτριο, κρεατινίνη και αρτηριακή πίεση	Οι εξετάσεις καθορίζονται από τη δόση, τα συμπτώματα και τα υπόλοιπα φάρμακα.
Θυρεοειδική επίδραση	TSH και FT4, ενδεχομένως FT3	Ο χρόνος επανελέγχου εξαρτάται από τη θεραπεία και την κλινική εικόνα.
Ηπατική βλάβη	ALT, AST, γGT, ALP και χολερυθρίνη	Φυσιολογικές αρχικές εξετάσεις δεν εγγυώνται ότι δεν θα εμφανιστεί βλάβη αργότερα.
Μυοπάθεια από στατίνη ή κόκκινο ρύζι	CK όταν υπάρχουν κατάλληλες ενδείξεις ή συμπτώματα	Δεν απαιτείται αδιάκριτα σε κάθε ασυμπτωματικό άτομο.
Φάρμακο στενού θεραπευτικού εύρους	Μέτρηση επιπέδων όταν είναι διαθέσιμη και ενδείκνυται	Η ερμηνεία γίνεται μαζί με τη δόση, τον χρόνο λήψης και την κλινική εικόνα.

Οι εξετάσεις δεν αντικαθιστούν τη σωστή καταγραφή όλων των φαρμάκων και συμπληρωμάτων.

18Τι κάνουμε πριν από ένα νέο συμπλήρωμα

Καταγράφουμε το ακριβές προϊόν. Η κοινή ονομασία του βοτάνου δεν αρκεί.
Ελέγχουμε ολόκληρη τη σύνθεση. Πολλά προϊόντα περιέχουν περισσότερα από ένα δραστικά συστατικά.
Καταγράφουμε όλα τα φάρμακα. Περιλαμβάνονται συνταγογραφούμενα, μη συνταγογραφούμενα, ορμονικά αντισυλληπτικά και περιστασιακά φάρμακα.
Ελέγχουμε τον λόγο χρήσης. Η προσπάθεια αντιμετώπισης ενός συμπτώματος μπορεί να καθυστερήσει τη διάγνωση της υποκείμενης αιτίας.
Αξιολογούμε το θεραπευτικό εύρος των φαρμάκων. Η βαρφαρίνη, η κυκλοσπορίνη, η διγοξίνη και τα αντιεπιληπτικά απαιτούν μεγαλύτερη προσοχή.
Καθορίζουμε τι θα παρακολουθηθεί. Πίεση, γλυκόζη, INR, ηλεκτρολύτες ή άλλες εξετάσεις μόνο όταν έχουν κλινική ένδειξη.
Δεν διακόπτουμε απότομα κρίσιμη θεραπεία. Η έναρξη ή η διακοπή του βοτάνου μπορεί επίσης να μεταβάλει τη δράση ενός φαρμάκου.

Χρήσιμη πρακτική: Φωτογραφίστε την εμπρόσθια και την οπίσθια πλευρά της συσκευασίας, ώστε να φαίνονται η πλήρης σύνθεση, τα mg ανά δόση και οι οδηγίες λήψης.

19Συμπτώματα που χρειάζονται άμεσο έλεγχο

Άμεση ιατρική αξιολόγηση απαιτείται όταν μετά την έναρξη ή αλλαγή συμπληρώματος εμφανιστούν:

αιμορραγία που δεν σταματά, αίμα στα ούρα ή μαύρα κόπρανα,
αιφνίδιος έντονος πονοκέφαλος, αδυναμία άκρου ή διαταραχή ομιλίας,
λιποθυμία, σοβαρή ζάλη ή πολύ χαμηλή πίεση,
ταχυκαρδία, αρρυθμία, μυϊκές κράμπες ή έντονη αδυναμία,
υπογλυκαιμία με σύγχυση, απώλεια συνείδησης ή σπασμούς,
έντονη διέγερση, πυρετός, τρόμος, εφίδρωση και μυϊκές συσπάσεις,
ίκτερος, σκούρα ούρα ή έντονος πόνος στο άνω μέρος της κοιλιάς,
σοβαρός μυϊκός πόνος ή σκουρόχρωμα ούρα κατά τη λήψη στατίνης ή κόκκινου ρυζιού,
δύσπνοια, οίδημα προσώπου ή σοβαρή αλλεργική αντίδραση.

20Συχνές ερωτήσεις

Αρκεί να παίρνω το βότανο δύο ώρες μακριά από το φάρμακο;

Όχι πάντα. Η χρονική απόσταση μπορεί να βοηθήσει όταν η αλληλεπίδραση αφορά την εντερική απορρόφηση. Δεν διορθώνει την επαγωγή ηπατικών ενζύμων, την πρόσθετη καταστολή, την επίδραση στην αιμόσταση ή άλλες συστηματικές αλληλεπιδράσεις.

Είναι ένα ρόφημα ασφαλέστερο από μια κάψουλα;

Συχνά έχει χαμηλότερη συγκέντρωση, αλλά όχι πάντοτε. Η ποσότητα του φυτού, ο χρόνος εκχύλισης και η συχνότητα κατανάλωσης αλλάζουν την έκθεση. Κάποια βότανα μπορούν να προκαλέσουν πρόβλημα ακόμη και ως ρόφημα όταν λαμβάνονται συστηματικά ή σε μεγάλες ποσότητες.

Μπορώ να πάρω βαλσαμόχορτο μαζί με αντικαταθλιπτικό;

Δεν πρέπει να συνδυάζονται χωρίς ειδική ιατρική καθοδήγηση. Υπάρχει κίνδυνος υπερβολικής σεροτονινεργικής δράσης, ενώ το βαλσαμόχορτο μπορεί ταυτόχρονα να μεταβάλει τον μεταβολισμό πολλών φαρμάκων.

Πρέπει να σταματούν όλα τα βότανα δύο εβδομάδες πριν από χειρουργείο;

Όχι με έναν ενιαίο κανόνα. Ορισμένα συμπληρώματα μπορεί να χρειάζεται να διακοπούν μία ή δύο εβδομάδες πριν, αλλά η απόφαση εξαρτάται από το προϊόν, την επέμβαση και τον ασθενή. Η οδηγία δίνεται από τον χειρουργό ή τον αναισθησιολόγο.

Ένα φυσιολογικό INR σημαίνει ότι δεν υπάρχει κίνδυνος αιμορραγίας;

Όχι. Το INR χρησιμοποιείται κυρίως για την παρακολούθηση της βαρφαρίνης. Δεν μετρά αξιόπιστα τη δράση των περισσότερων νεότερων αντιπηκτικών ούτε την αναστολή των αιμοπεταλίων.

Μπορώ να πάρω συμπλήρωμα για το σάκχαρο και να μειώσω το φάρμακό μου;

Όχι χωρίς ιατρική αξιολόγηση. Τα δεδομένα αποτελεσματικότητας διαφέρουν σημαντικά μεταξύ προϊόντων και υπάρχει κίνδυνος απορρύθμισης ή υπογλυκαιμίας. Οι αλλαγές της αγωγής βασίζονται σε συστηματικές μετρήσεις και συνολική κλινική εκτίμηση.

Οι φυσιολογικές εξετάσεις ήπατος αποδεικνύουν ότι το συμπλήρωμα είναι ασφαλές;

Όχι. Οι φυσιολογικές αρχικές εξετάσεις αποτελούν μόνο σημείο αναφοράς. Δεν αποκλείουν μελλοντική ηπατική βλάβη ούτε αξιολογούν άλλες πιθανές αλληλεπιδράσεις.

Ποια βότανα έχουν τις πιο σοβαρές αλληλεπιδράσεις;

Το βαλσαμόχορτο αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα λόγω της ισχυρής επίδρασής του σε ένζυμα και μεταφορείς φαρμάκων. Σημαντική προσοχή χρειάζεται επίσης με γλυκόριζα, ginkgo, συμπυκνωμένα προϊόντα σκόρδου, κόκκινο ρύζι ζύμωσης και κάθε πολυσυστατικό συμπλήρωμα σε ασθενή που λαμβάνει κρίσιμη θεραπεία.

21Εργαστηριακός έλεγχος στη Λαμία

ΑΠΟ ΤΟ 2004 • ΛΑΜΙΑ

Εργαστηριακός έλεγχος στη Λαμία

Όταν υπάρχει κλινική ένδειξη, ο εργαστηριακός έλεγχος μπορεί να περιλαμβάνει γλυκόζη, HbA1c, ηλεκτρολύτες, νεφρική και ηπατική λειτουργία, TSH, FT4, INR ή άλλες εξετάσεις που καθορίζονται από τη φαρμακευτική αγωγή και το πιθανό είδος αλληλεπίδρασης.

Η επιλογή των εξετάσεων πρέπει να γίνεται στοχευμένα. Ένα γενικό «check-up» δεν μπορεί να αποκλείσει όλες τις πιθανές αλληλεπιδράσεις βοτάνων και φαρμάκων.

Επικοινωνία με το εργαστήριο

22Βιβλιογραφία

National Center for Complementary and Integrative Health. Herb–Drug Interactions.
https://www.nccih.nih.gov/health/providers/digest/herb-drug-interactions
NCCIH. How Medications and Supplements Can Interact.
https://www.nccih.nih.gov/health/know-science/how-medications-and-supplements-can-interact/some-medication-supplement-interactions-can-be-serious
European Medicines Agency. European Union herbal monograph on Hypericum perforatum L., herba.
https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-monograph/final-european-union-herbal-monograph-hypericum-perforatum-l-herba-revision-1_en.pdf
Medicines and Healthcare products Regulatory Agency. St John’s wort: interaction with hormonal contraceptives, including implants.
https://www.gov.uk/drug-safety-update/st-john-s-wort-interaction-with-hormonal-contraceptives-including-implants
NCCIH. Ashwagandha: Usefulness and Safety.
https://www.nccih.nih.gov/health/ashwagandha
NCCIH. Licorice Root: Usefulness and Safety.
https://www.nccih.nih.gov/health/licorice-root
NCCIH. Valerian: Usefulness and Safety.
https://www.nccih.nih.gov/health/valerian
NCCIH. Red Yeast Rice: What You Need to Know.
https://www.nccih.nih.gov/health/red-yeast-rice
European Food Safety Authority. Scientific opinion on the safety of monacolins in red yeast rice.
https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/5368
American Society of Anesthesiologists. Herbal and Dietary Supplements and Anesthesia.
https://www.asahq.org/~/media/sites/asahq/files/public/resources/patient-brochures/asa_supplements-anesthesia_final.pdf
European Medicines Agency. European Union herbal monograph on Olea europaea L., folium.
https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-monograph/final-european-union-herbal-monograph-olea-europaea-l-folium-first-version_en.pdf
European Medicines Agency. Assessment report on Urtica dioica L. and Urtica urens L., herba.
https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-report/final-assessment-report-urtica-dioica-l-urtica-urens-l-herba-revision-1_en.pdf
Φυτικά Συμπληρώματα, Βότανα και Φυτικά Σκευάσματα – Κεντρικός Οδηγός

Ιατρική σημείωση: Το άρθρο παρέχει γενική επιστημονική ενημέρωση και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη συμβουλή γιατρού ή φαρμακοποιού. Μην ξεκινάτε, διακόπτετε ή τροποποιείτε συνταγογραφούμενη θεραπεία εξαιτίας ενός φυτικού συμπληρώματος χωρίς επαγγελματική καθοδήγηση.