Primperan: Δοσολογία για Ναυτία και Εμετό, Παρενέργειες και Προσοχή

1Τι είναι το Primperan

Το Primperan είναι εμπορική ονομασία φαρμάκου που περιέχει μετοκλοπραμίδη. Ανήκει στα αντιεμετικά: φάρμακα που μειώνουν τη ναυτία και τον έμετο όταν υπάρχει κατάλληλη ένδειξη. Δεν είναι παυσίπονο, αντιβιοτικό ή φάρμακο που θεραπεύει από μόνο του την αιτία ενός γαστρεντερικού προβλήματος.

Η μετοκλοπραμίδη έχει χρησιμοποιηθεί επί δεκαετίες. Η σημερινή ευρωπαϊκή χρήση της, όμως, είναι στενότερη από εκείνη που περιγραφόταν σε παλιότερα έντυπα. Ο λόγος είναι ότι η αποτελεσματικότητά της πρέπει να σταθμίζεται με τον κίνδυνο νευρολογικών ανεπιθύμητων ενεργειών, ιδιαίτερα όταν δίνονται υψηλές δόσεις, οι δόσεις απέχουν λίγο μεταξύ τους ή η θεραπεία συνεχίζεται για μεγάλο διάστημα.

Επομένως, η σωστή ερώτηση δεν είναι απλώς «κόβει τον έμετο;», αλλά:

• ποια είναι η πιθανή αιτία της ναυτίας ή του εμέτου,
• αν η μετοκλοπραμίδη είναι κατάλληλη για αυτή την αιτία,
• αν υπάρχουν αντενδείξεις ή αλληλεπιδράσεις,
• αν χρειάζεται μικρότερη δόση λόγω βάρους, ηλικίας, νεφρικής ή ηπατικής λειτουργίας,
• και αν τα συμπτώματα κρύβουν επείγον περιστατικό που δεν πρέπει να «καλυφθεί» με ένα αντιεμετικό.

2Πώς δρα η μετοκλοπραμίδη

Η μετοκλοπραμίδη δρα κυρίως αποκλείοντας τους υποδοχείς ντοπαμίνης D2 σε περιοχές του κεντρικού νευρικού συστήματος που συμμετέχουν στο αντανακλαστικό του εμέτου. Σε μεγαλύτερες συγκεντρώσεις επηρεάζει και υποδοχείς σεροτονίνης. Με αυτόν τον μηχανισμό περιορίζει τα σήματα που προκαλούν ναυτία και έμετο.

Παράλληλα έχει προκινητική δράση στο ανώτερο πεπτικό: μπορεί να ενισχύσει τις συσπάσεις του στομάχου και να επιταχύνει την προώθηση του περιεχομένου προς το λεπτό έντερο. Αυτή η ιδιότητα εξηγεί γιατί σε παλιότερα κείμενα το φάρμακο εμφανίζεται για δυσπεψία, παλινδρόμηση ή χρόνια προβλήματα κινητικότητας. Δεν σημαίνει, όμως, ότι οι παλιές αυτές χρήσεις παραμένουν εγκεκριμένες στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ο ίδιος αποκλεισμός της ντοπαμίνης που συμβάλλει στην αντιεμετική δράση εξηγεί και ορισμένους κινδύνους: δυστονία, ακαθησία, παρκινσονικά συμπτώματα, αύξηση προλακτίνης και, σε παρατεταμένη έκθεση, όψιμη δυσκινησία. Γι’ αυτό η μετοκλοπραμίδη δεν είναι ένα «αθώο φάρμακο για το στομάχι» και η διάρκεια χρήσης έχει σημασία.

3Πότε χρησιμοποιείται σήμερα

Σύμφωνα με την εναρμονισμένη ευρωπαϊκή πληροφορία, η από του στόματος μετοκλοπραμίδη μπορεί να χρησιμοποιηθεί στους ενηλίκους για:

• συμπτωματική αντιμετώπιση της ναυτίας και του εμέτου, όταν ο γιατρός κρίνει ότι είναι κατάλληλη,
• ναυτία και έμετο που σχετίζονται με οξεία ημικρανία· μπορεί να συνδυαστεί με από του στόματος αναλγητικό ώστε να διευκολυνθεί η απορρόφησή του,
• πρόληψη καθυστερημένης ναυτίας και εμέτου από χημειοθεραπεία,
• πρόληψη ναυτίας και εμέτου από ακτινοθεραπεία.

Η λέξη «συμπτωματική» είναι κρίσιμη. Το φάρμακο μειώνει το σύμπτωμα, όχι απαραίτητα το πρόβλημα που το προκάλεσε. Σε γαστρεντερίτιδα, τροφική δηλητηρίαση, παρενέργεια άλλου φαρμάκου, ημικρανία, κύηση ή μεταβολική διαταραχή, η αντιμετώπιση δεν είναι ίδια. Μερικές φορές προέχει η ενυδάτωση, η διακοπή ενός υπεύθυνου φαρμάκου ή η επείγουσα διερεύνηση.

Μετοκλοπραμίδη και ημικρανία

Στην οξεία ημικρανία, η ναυτία και η βραδύτερη κένωση του στομάχου μπορεί να δυσκολεύουν τη λήψη και την απορρόφηση της αγωγής. Η μετοκλοπραμίδη μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη ναυτία και, σε ορισμένο θεραπευτικό σχέδιο, μαζί με από του στόματος αναλγητικό. Δεν αντικαθιστά ειδικά φάρμακα ημικρανίας, όπως η σουματριπτάνη, και δεν πρέπει να συνδυάζεται αυθαίρετα με κάθε αγωγή. Δείτε επίσης τον οδηγό για το Imigran (σουματριπτάνη) και το άρθρο για το Cafergot.

4Πότε δεν είναι η σωστή επιλογή

Στη σημερινή ευρωπαϊκή πληροφορία η μετοκλοπραμίδη δεν προορίζεται για χρόνια χρήση σε γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, δυσπεψία ή χρόνιες διαταραχές γαστρικής κινητικότητας. Οι χρήσεις αυτές απαιτούν συχνά μακροχρόνια θεραπεία, ενώ ο κίνδυνος νευρολογικών επιπλοκών αυξάνεται με τη συνολική έκθεση.

Επίσης, δεν είναι γενικό «χωνευτικό», δεν προλαμβάνει τη μέθη, δεν θεραπεύει λοίμωξη και δεν είναι η βασική επιλογή για ναυτία ταξιδιού ή ίλιγγο. Για αυτά τα συμπτώματα χρησιμοποιούνται διαφορετικές κατηγορίες φαρμάκων, με διαφορετικές αντενδείξεις και παρενέργειες.

Το Primperan μπορεί να είναι ακατάλληλο ή επικίνδυνο όταν υπάρχει πιθανότητα:

• αιμορραγίας, απόφραξης ή διάτρησης στο πεπτικό,
• νόσου Parkinson, επιληψίας ή προηγούμενης σοβαρής κινητικής αντίδρασης,
• αλληλεπίδρασης με λεβοντόπα, αντιψυχωσικά, σεροτονινεργικά ή κατασταλτικά φάρμακα,
• σοβαρής αφυδάτωσης ή διαταραχής ηλεκτρολυτών,
• νεφρικής ανεπάρκειας χωρίς προσαρμογή δόσης,
• εγκυμοσύνης, παιδικής ηλικίας ή μεγάλης ηλικίας χωρίς εξατομικευμένη εκτίμηση.

5Μορφές και περιεκτικότητες

Στην Ελλάδα η γνωστότερη από του στόματος μορφή είναι το δισκίο Primperan 10 mg. Έχει επίσης κυκλοφορήσει πόσιμο διάλυμα/σιρόπι με περιεκτικότητα 5 mg ανά 5 mL, δηλαδή 1 mg ανά mL. Η πραγματική διαθεσιμότητα μιας συσκευασίας μπορεί να μεταβάλλεται, γι’ αυτό επιβεβαιώνεται στο φαρμακείο.

Υπάρχει και ενέσιμη μετοκλοπραμίδη. Η ενέσιμη μορφή δεν είναι ισοδύναμη με αυτοθεραπεία στο σπίτι: χρησιμοποιείται με διαφορετικές προϋποθέσεις, κυρίως σε ελεγχόμενο περιβάλλον, και η ενδοφλέβια χορήγηση πρέπει να γίνεται αργά ώστε να μειώνεται ο κίνδυνος ανεπιθύμητων αντιδράσεων.

Μην κάνετε μετατροπές μόνοι σας

Η ένδειξη «5 mg/5 mL» δεν σημαίνει ότι 5 mL είναι σωστή δόση για κάθε παιδί ή ενήλικο. Η ποσότητα εξαρτάται από την ένδειξη, την ηλικία, το βάρος, τη νεφρική λειτουργία και την ιατρική οδηγία. Χρησιμοποιείτε τη δοσομετρική συσκευή της συσκευασίας και όχι κουταλάκι κουζίνας.

Τα έκδοχα επίσης διαφέρουν ανά μορφή. Για παράδειγμα, ορισμένα δισκία περιέχουν λακτόζη, ενώ τα πόσιμα διαλύματα μπορεί να περιέχουν ουσίες που ενδιαφέρουν άτομα με αλλεργίες ή ειδικές δυσανεξίες. Ελέγξτε το φύλλο οδηγιών της συγκεκριμένης συσκευασίας.

6Primperan: δοσολογία ενηλίκων

Για τις εγκεκριμένες από του στόματος χρήσεις στους ενηλίκους, η συνιστώμενη εφάπαξ δόση είναι 10 mg. Μπορεί να επαναληφθεί έως τρεις φορές την ημέρα, μόνο εφόσον αυτό έχει δοθεί ως θεραπευτική οδηγία.

Η μέγιστη συνολική ημερήσια δόση δεν πρέπει να υπερβαίνει:

• τα 30 mg το 24ωρο, και
• τα 0,5 mg ανά κιλό σωματικού βάρους το 24ωρο.

Πρακτικά ισχύει το χαμηλότερο από τα δύο όρια. Για παράδειγμα, σε ενήλικο 50 kg, το όριο βάσει βάρους αντιστοιχεί σε 25 mg/ημέρα και όχι 30 mg. Αυτό δεν αποτελεί προτεινόμενο σχήμα για αυτοϋπολογισμό· δείχνει γιατί το «ένα χάπι τρεις φορές» δεν είναι αυτόματα σωστό για κάθε άτομο.

7Primperan κάθε πόσες ώρες;

Μεταξύ δύο δόσεων μετοκλοπραμίδης πρέπει να μεσολαβούν τουλάχιστον 6 ώρες. Το εξάωρο είναι ελάχιστο όριο ασφαλείας και όχι προτεινόμενη υποχρεωτική συχνότητα για όλους. Αν η οδηγία είναι μία ή δύο δόσεις την ημέρα, δεν προστίθεται τρίτη δόση απλώς επειδή «επιτρέπεται» από το ανώτατο όριο.

Αν κάνω έμετο μετά το χάπι;

Δεν παίρνετε αμέσως δεύτερο δισκίο. Η ευρωπαϊκή πληροφορία ορίζει ότι το διάστημα των 6 ωρών πρέπει να τηρείται ακόμη και αν έγινε έμετος ή απορρίφθηκε η δόση. Δεν είναι δυνατό να γνωρίζετε με ακρίβεια πόσο φάρμακο απορροφήθηκε. Μια πρόωρη επανάληψη μπορεί να οδηγήσει σε υπερδοσολογία και νευρολογική αντίδραση.

Αν ξεχάσω μία δόση;

Δεν διπλασιάζετε την επόμενη δόση. Αν πλησιάζει η ώρα της επόμενης, παραλείπετε τη χαμένη δόση και συνεχίζετε σύμφωνα με την ιατρική οδηγία, διατηρώντας πάντοτε το ελάχιστο εξάωρο.

Αν η ναυτία επιστρέψει πριν περάσουν 6 ώρες;

Μην επαναλάβετε το Primperan νωρίτερα. Πάρτε μικρές γουλιές διαλύματος ενυδάτωσης, εφόσον επιτρέπεται, αποφύγετε μεγάλες ποσότητες υγρών μονομιάς και ζητήστε συμβουλή αν δεν μπορείτε να κρατήσετε υγρά. Η γρήγορη επιστροφή των συμπτωμάτων είναι λόγος αξιολόγησης της αιτίας, όχι λόγος συμπίεσης των δόσεων.

8Primperan πριν ή μετά το φαγητό;

Η ισχύουσα εναρμονισμένη ευρωπαϊκή πληροφορία για τη βραχυχρόνια αντιεμετική χρήση δεν απαιτεί συγκεκριμένη σχέση με το γεύμα. Επομένως, το σημερινό γενικό μήνυμα δεν είναι «πάντα 30 λεπτά πριν από το φαγητό» ούτε «πάντα μετά».

Η οδηγία «30 λεπτά πριν από τα γεύματα» συναντάται σε παλιότερα φύλλα χαρακτηριστικών και σε πηγές άλλων χωρών, συχνά σε σχέση με χρόνιες προκινητικές χρήσεις. Δεν πρέπει να μεταφέρεται αυτόματα στο ισχύον ευρωπαϊκό σχήμα για οξεία ναυτία και έμετο.

Ακολουθήστε τη χρονική οδηγία που σας δόθηκε για τη συγκεκριμένη περίπτωση. Αν δεν δόθηκε σχέση με τροφή, το σημαντικότερο είναι:

• να μη ληφθεί μεγαλύτερη δόση από τη συνταγογραφημένη,
• να τηρούνται τουλάχιστον 6 ώρες μεταξύ δόσεων,
• να μη διπλασιαστεί δόση μετά από έμετο,
• και να μην παραταθεί η θεραπεία πέρα από το προβλεπόμενο διάστημα.

9Πόσο γρήγορα δρα το Primperan;

Μετά από λήψη από το στόμα, η φαρμακολογική δράση της μετοκλοπραμίδης συνήθως αρχίζει μέσα σε περίπου 30 έως 60 λεπτά. Η πραγματική ανακούφιση, όμως, διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο και εξαρτάται από την αιτία του εμέτου, την απορρόφηση, το αν συνεχίζονται οι εμετοί και τα υπόλοιπα φάρμακα.

Το «δεν με έπιασε σε μισή ώρα» δεν δικαιολογεί δεύτερη δόση. Ακόμη κι αν δεν αισθανθείτε βελτίωση, πρέπει να περιμένετε το προβλεπόμενο μεσοδιάστημα. Αντίστοιχα, αν κάνετε έμετο λίγο μετά τη λήψη, δεν γνωρίζετε πόση ποσότητα έχει ήδη απορροφηθεί.

Η απουσία αποτελέσματος μπορεί να σημαίνει:

• ότι η αιτία της ναυτίας δεν ανταποκρίνεται στη μετοκλοπραμίδη,
• ότι υπάρχει σοβαρή αφυδάτωση ή συνεχής ερεθισμός,
• ότι απαιτείται διαφορετική οδός ή διαφορετικό αντιεμετικό σε ιατρικό περιβάλλον,
• ή ότι χρειάζεται διερεύνηση για απόφραξη, λοίμωξη, ημικρανία, κύηση, μεταβολικό ή νευρολογικό αίτιο.

10Για πόσες ημέρες μπορώ να πάρω Primperan;

Η μέγιστη συνιστώμενη διάρκεια θεραπείας για τις εγκεκριμένες αντιεμετικές χρήσεις είναι 5 ημέρες. Αυτό είναι ανώτατο όριο και όχι στόχος: αν τα συμπτώματα υποχωρήσουν νωρίτερα και η ιατρική οδηγία ήταν χρήση όταν χρειάζεται, δεν συνεχίζεται προληπτικά χωρίς λόγο.

Η παρατεταμένη χρήση αυξάνει τη συνολική έκθεση σε μετοκλοπραμίδη και τον κίνδυνο κινητικών διαταραχών, ιδιαίτερα της όψιμης δυσκινησίας. Η όψιμη δυσκινησία εκδηλώνεται με ακούσιες επαναλαμβανόμενες κινήσεις, συχνά στο πρόσωπο και τη γλώσσα, και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να μην υποχωρήσει πλήρως μετά τη διακοπή.

Αν η ναυτία ή ο έμετος επιμένουν, μην ανανεώνετε μόνοι σας το φάρμακο. Χρειάζεται να απαντηθούν ερωτήματα όπως:

• υπάρχει αφυδάτωση ή διαταραχή νατρίου και καλίου;
• υπάρχει λοίμωξη ή τροφική δηλητηρίαση;
• είναι παρενέργεια άλλου φαρμάκου;
• υπάρχει κύηση, ημικρανία, πρόβλημα χολής ή παγκρέατος;
• υπάρχει απόφραξη, νευρολογικό ή καρδιομεταβολικό αίτιο;

11Primperan σε παιδιά και εφήβους

Η μετοκλοπραμίδη αντενδείκνυται σε παιδιά κάτω του 1 έτους, επειδή ο κίνδυνος εξωπυραμιδικών αντιδράσεων είναι αυξημένος.

Από 1 έως 18 ετών, η από του στόματος χρήση στην Ευρωπαϊκή Ένωση περιορίζεται στην πρόληψη καθυστερημένης ναυτίας και εμέτου από χημειοθεραπεία, ως θεραπεία δεύτερης γραμμής. Αυτό σημαίνει όταν άλλη θεραπεία δεν έχει επαρκή αποτελεσματικότητα ή δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί. Δεν αποτελεί εγκεκριμένη γενική λύση για έναν παιδικό εμετό από ίωση ή γαστρεντερίτιδα στο σπίτι.

Στην ειδική αυτή ένδειξη, η δόση υπολογίζεται από γιατρό βάσει βάρους: 0,1 έως 0,15 mg/kg ανά δόση, έως τρεις φορές το 24ωρο, με μέγιστο 0,5 mg/kg/ημέρα και τουλάχιστον 6 ώρες μεταξύ δόσεων. Η αναφορά της δοσολογικής περιοχής δεν είναι οδηγία για γονεϊκό υπολογισμό, επειδή:

• η ένδειξη είναι πολύ συγκεκριμένη και συνδέεται με ογκολογική θεραπεία,
• η μορφή των 10 mg δεν επιτρέπει πάντα ακριβή παιδιατρική δόση,
• το βάρος και η νεφρική λειτουργία αλλάζουν το επιτρεπόμενο όριο,
• και οι οξείες δυστονικές αντιδράσεις είναι συχνότερες σε παιδιά και νεαρούς ενήλικες.

Τι κάνουμε σε παιδί με εμετούς;

Η βασική προτεραιότητα είναι η εκτίμηση της ενυδάτωσης και η χορήγηση μικρών, συχνών ποσοτήτων κατάλληλου διαλύματος ηλεκτρολυτών, όπως εξηγείται στον οδηγό για το Almora και τα διαλύματα ενυδάτωσης. Βρέφος, παιδί που είναι νωθρό, δεν ουρεί, δεν κρατά υγρά, έχει πράσινο ή αιματηρό έμετο, έντονο κοιλιακό πόνο, αυχενική δυσκαμψία ή υψηλό πυρετό χρειάζεται άμεση παιδιατρική εκτίμηση.

12Primperan στην εγκυμοσύνη και στον θηλασμό

Εγκυμοσύνη

Τα διαθέσιμα δεδομένα από μεγάλο αριθμό κυήσεων δεν δείχνουν αύξηση συγγενών δυσπλασιών ή εμβρυϊκής τοξικότητας. Η ευρωπαϊκή πληροφορία αναφέρει ότι η μετοκλοπραμίδη μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην εγκυμοσύνη όταν είναι κλινικά αναγκαίο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε έγκυος με ναυτία πρέπει να ξεκινήσει Primperan μόνη της. Η σοβαρότητα των συμπτωμάτων, η εβδομάδα κύησης, άλλα φάρμακα, οι προηγούμενες αντιδράσεις και η ικανότητα λήψης υγρών πρέπει να εκτιμηθούν. Προς το τέλος της εγκυμοσύνης η χρήση καλό είναι να αποφεύγεται όταν είναι δυνατό, επειδή δεν μπορεί να αποκλειστεί εξωπυραμιδικό σύνδρομο στο νεογνό. Αν χρησιμοποιηθεί, μπορεί να χρειάζεται νεογνική παρακολούθηση.

Επίμονοι έμετοι στην κύηση, απώλεια βάρους, αδυναμία λήψης υγρών, πολύ λίγα ούρα, ζάλη ή ταχυκαρδία μπορεί να υποδηλώνουν υπερέμεση και αφυδάτωση. Απαιτούν επικοινωνία με γυναικολόγο ή επείγουσα εκτίμηση και ενδέχεται να χρειαστούν εξετάσεις ηλεκτρολυτών και νεφρικής λειτουργίας.

Θηλασμός

Η μετοκλοπραμίδη απεκκρίνεται σε μικρή ποσότητα στο μητρικό γάλα και δεν μπορούν να αποκλειστούν ανεπιθύμητες ενέργειες στο βρέφος. Για αυτό η ευρωπαϊκή πληροφορία αναφέρει ότι δεν συνιστάται κατά τον θηλασμό. Ο γιατρός θα σταθμίσει τη σημασία του θηλασμού και την ανάγκη θεραπείας και θα αποφασίσει αν πρέπει να διακοπεί η μετοκλοπραμίδη ή να επιλεγεί άλλη λύση.

13Συχνές παρενέργειες του Primperan

Η συχνότερη ανεπιθύμητη ενέργεια είναι η υπνηλία. Μπορεί επίσης να εμφανιστούν αδυναμία, ζάλη, διάρροια, ανησυχία ή κινητική δυσφορία. Οι παρενέργειες μπορεί να είναι εντονότερες με μεγαλύτερη δόση, μικρό μεσοδιάστημα, αλκοόλ ή άλλα κατασταλτικά φάρμακα.

Σπανιότερα μπορεί να εμφανιστούν υπόταση, βραδυκαρδία, αλλεργική αντίδραση, διαταραχές του καρδιακού ρυθμού, μεθαιμοσφαιριναιμία ή σοβαρά νευρολογικά σύνδρομα. Ορισμένες καρδιαγγειακές αντιδράσεις αφορούν κυρίως την ενέσιμη χορήγηση, αλλά η ύπαρξη καρδιοπάθειας, βραδυκαρδίας, διαταραχών ηλεκτρολυτών ή άλλων φαρμάκων που παρατείνουν το QT πρέπει να αναφέρεται στον γιατρό.

Πότε αναφέρεται μία παρενέργεια

Αν υποψιάζεστε ανεπιθύμητη ενέργεια, επικοινωνήστε με επαγγελματία υγείας. Στην Ελλάδα μπορεί να γίνει αναφορά μέσω της Κίτρινης Κάρτας του ΕΟΦ. Η αναφορά είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για απρόσμενες, σοβαρές ή νευρολογικές αντιδράσεις.

14Υπνηλία, οδήγηση και αλκοόλ

Το Primperan μπορεί να προκαλέσει υπνηλία, ζάλη, ακούσιες κινήσεις ή διαταραχές της όρασης. Όλα αυτά μπορούν να επηρεάσουν την ικανότητα οδήγησης, χρήσης εργαλείων ή εργασίας που απαιτεί γρήγορα αντανακλαστικά.

Μην οδηγήσετε αν αισθάνεστε νύστα, ζάλη, θολή όραση, μυϊκό σπασμό, ανησυχία ή μειωμένη συγκέντρωση. Επειδή δεν γνωρίζετε εκ των προτέρων πώς θα αντιδράσετε, ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται μετά την πρώτη δόση.

Το αλκοόλ ενισχύει την κατασταλτική επίδραση της μετοκλοπραμίδης και πρέπει να αποφεύγεται. Το ίδιο μπορεί να συμβεί με:

• υπνωτικά και ηρεμιστικά,
• ορισμένα αγχολυτικά ή αντικαταθλιπτικά,
• οπιοειδή αναλγητικά,
• αντιψυχωσικά,
• κατασταλτικά αντιισταμινικά, συμπεριλαμβανομένων φαρμάκων για ναυτία ταξιδιού.

15Εξωπυραμιδικές παρενέργειες: τα σημάδια που δεν αγνοούμε

Οι εξωπυραμιδικές αντιδράσεις είναι διαταραχές της κίνησης που σχετίζονται με τον αποκλεισμό της ντοπαμίνης. Εμφανίζονται συχνότερα σε παιδιά και νεαρούς ενήλικες, αλλά μπορούν να συμβούν σε οποιαδήποτε ηλικία. Μπορεί να παρουσιαστούν νωρίς στη θεραπεία, ακόμη και μετά από μία μόνο δόση, ιδιαίτερα αν η δόση είναι μεγάλη.

Οξεία δυστονία

Πιθανά συμπτώματα είναι:

• ακούσια στροφή ή «τράβηγμα» του αυχένα,
• σφίξιμο της γνάθου ή μορφασμοί,
• προβολή ή ακούσιες κινήσεις της γλώσσας,
• μάτια που στρέφονται προς τα πάνω ή στο πλάι,
• σπασμός μυών του προσώπου ή του σώματος,
• δυσκολία στην ομιλία, στην κατάποση ή στην αναπνοή.

Αν εμφανιστεί οποιοδήποτε από αυτά, διακόψτε τη μετοκλοπραμίδη και ζητήστε άμεση ιατρική βοήθεια. Δυσκολία στην αναπνοή ή στην κατάποση είναι επείγον περιστατικό.

Ακαθησία και παρκινσονικά συμπτώματα

Η ακαθησία μοιάζει με έντονη εσωτερική ανησυχία: το άτομο δεν μπορεί να καθίσει, κινεί συνεχώς τα πόδια ή περπατά πάνω-κάτω. Άλλα συμπτώματα μπορεί να είναι τρόμος, δυσκαμψία και επιβράδυνση κινήσεων. Δεν πρέπει να ερμηνεύονται απλώς ως «άγχος» μετά τη λήψη.

Όψιμη δυσκινησία

Συνδέεται κυρίως με μεγαλύτερη συνολική διάρκεια θεραπείας και είναι συχνότερη σε ηλικιωμένους. Χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενες ακούσιες κινήσεις, ιδίως στόματος, χειλιών, γλώσσας και προσώπου. Η σύντομη θεραπεία μειώνει, αλλά δεν μηδενίζει, τον κίνδυνο άλλων κινητικών αντιδράσεων.

Κακόηθες νευροληπτικό σύνδρομο

Υψηλός πυρετός, έντονη μυϊκή δυσκαμψία, σύγχυση ή μειωμένη συνείδηση, εφίδρωση και αστάθεια σφυγμού ή πίεσης μπορεί να υποδηλώνουν σπάνιο αλλά σοβαρό κακόηθες νευροληπτικό σύνδρομο. Απαιτεί επείγουσα αντιμετώπιση.

16Ποιοι δεν πρέπει να πάρουν Primperan

Η μετοκλοπραμίδη αντενδείκνυται ή δεν πρέπει να χρησιμοποιείται στις παρακάτω περιπτώσεις:

• αλλεργία στη μετοκλοπραμίδη ή σε έκδοχο του συγκεκριμένου προϊόντος,
• γαστρεντερική αιμορραγία, μηχανική απόφραξη ή διάτρηση, επειδή η ενίσχυση της κινητικότητας μπορεί να είναι επικίνδυνη,
• επιβεβαιωμένο ή πιθανολογούμενο φαιοχρωμοκύττωμα, λόγω κινδύνου σοβαρής υπέρτασης,
• ιστορικό όψιμης δυσκινησίας από νευροληπτικά ή μετοκλοπραμίδη,
• επιληψία,
• νόσος Parkinson,
• ταυτόχρονη χρήση λεβοντόπα ή ντοπαμινεργικού αγωνιστή,
• γνωστό ιστορικό μεθαιμοσφαιριναιμίας από μετοκλοπραμίδη ή ανεπάρκειας NADH κυτοχρώματος b5 αναγωγάσης,
• ηλικία κάτω του 1 έτους.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται σε ηλικιωμένους, σε ασθενείς με νεφρική ή σοβαρή ηπατική δυσλειτουργία, σε καρδιοπάθεια, βραδυκαρδία, διαταραχές ηλεκτρολυτών και σε όσους λαμβάνουν φάρμακα που παρατείνουν το διάστημα QT.

Γιατί έχει σημασία η απόφραξη;

Σε μηχανική απόφραξη, το έντερο ή το στομάχι δεν μπορεί να προωθήσει φυσιολογικά το περιεχόμενο. Έντονος κολικοειδής πόνος, διάταση, επίμονος έμετος —ιδίως πράσινος— και διακοπή αερίων ή κενώσεων είναι προειδοποιητικά σημεία. Η προκινητική δράση της μετοκλοπραμίδης δεν λύνει το εμπόδιο και μπορεί να επιδεινώσει την κατάσταση.

17Αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα

Πριν από τη λήψη Primperan, αναφέρετε όλα τα συνταγογραφούμενα φάρμακα, τα μη συνταγογραφούμενα, τα φυτικά σκευάσματα και το αλκοόλ. Οι σημαντικότερες αλληλεπιδράσεις περιλαμβάνουν:

Σύνδρομο σεροτονίνης

Αν μετά από συνδυασμό με σεροτονινεργικά φάρμακα εμφανιστούν διέγερση ή σύγχυση, πυρετός, έντονη εφίδρωση, διάρροια, τρόμος, μυϊκά τινάγματα ή υπερδραστήρια αντανακλαστικά, απαιτείται άμεση ιατρική εκτίμηση.

Η λίστα δεν είναι πλήρης. Η ασφαλέστερη πρακτική είναι να δείξετε στον γιατρό ή τον φαρμακοποιό την πλήρη αγωγή σας, αντί να ελέγχετε μόνο ένα ή δύο φάρμακα.

18Νεφρική ανεπάρκεια, ήπαρ και ηλικιωμένοι

Η μετοκλοπραμίδη αποβάλλεται σε σημαντικό βαθμό μέσω των νεφρών. Όταν η νεφρική λειτουργία μειώνεται, το φάρμακο μπορεί να συσσωρευθεί και να αυξήσει τον κίνδυνο υπνηλίας και νευρολογικών ανεπιθύμητων ενεργειών. Η προσαρμογή δεν βασίζεται μόνο στην κρεατινίνη ως αριθμό, αλλά στην εκτιμώμενη κάθαρση ή σπειραματική διήθηση, στο βάρος, στην ηλικία και στην κλινική κατάσταση.

Οι ποσοστιαίες μειώσεις αφορούν τη συνολική ημερήσια δόση και δεν πρέπει να μετατρέπονται πρόχειρα σε κομμάτια δισκίου. Αν απαιτείται δόση που δεν επιτυγχάνεται με ακρίβεια από το διαθέσιμο δισκίο, ο γιατρός ή ο φαρμακοποιός θα επιλέξει κατάλληλη μορφή ή διαφορετική αγωγή.

Ποιες εξετάσεις βοηθούν;

Η κρεατινίνη αίματος και το eGFR δίνουν βασική εικόνα της νεφρικής λειτουργίας. Σε οξύ έμετο, όμως, η αφυδάτωση μπορεί να μεταβάλει γρήγορα τις τιμές. Δείτε επίσης τον κεντρικό οδηγό για τη νεφρική λειτουργία.

19Primperan ή Vomex‑A;

Το Primperan και το Vomex‑A δεν είναι το ίδιο φάρμακο και δεν αποτελούν απλά «ισχυρή» και «ελαφριά» εκδοχή του ίδιου πράγματος. Η επιλογή εξαρτάται από την αιτία της ναυτίας.

Για ναυτία στο αυτοκίνητο ή στο πλοίο, το Vomex‑A είναι συνήθως πιο κοντά στον μηχανισμό του προβλήματος. Για ναυτία που συνοδεύει οξεία ημικρανία, η μετοκλοπραμίδη μπορεί να έχει θέση. Σε γαστρεντερική λοίμωξη, κύηση, φαρμακευτική παρενέργεια ή μετεγχειρητικό έμετο, η επιλογή χρειάζεται ξεχωριστή εκτίμηση.

Δεν τα παίρνουμε μαζί για «διπλή κάλυψη» χωρίς οδηγία. Η υπνηλία μπορεί να αυξηθεί, ενώ η συνύπαρξη πολλών συμπτωμάτων μπορεί να δυσκολέψει την αναγνώριση μιας ανεπιθύμητης αντίδρασης. Διαβάστε αναλυτικά το άρθρο Vomex‑A: ναυτία ταξιδιού, ίλιγγος, δοσολογία και υπνηλία.

20Έμετος, αφυδάτωση και πότε χρειάζονται εξετάσεις

Η ναυτία είναι σύμπτωμα. Ο έμετος μπορεί να οφείλεται σε ιογενή ή βακτηριακή γαστρεντερίτιδα, τροφική δηλητηρίαση, ημικρανία, κύηση, φάρμακα, διαταραχή σακχάρου ή ηλεκτρολυτών, νόσο χοληδόχου κύστης ή παγκρέατος, απόφραξη, λοίμωξη εκτός πεπτικού ή νευρολογική αιτία.

Η ενυδάτωση είναι συχνά το πρώτο βήμα

Σε ήπιο επεισόδιο χωρίς προειδοποιητικά σημεία, δοκιμάζονται μικρές και συχνές γουλιές διαλύματος επανυδάτωσης. Μεγάλο ποτήρι νερό μονομιάς μπορεί να προκαλέσει νέο έμετο. Διαβάστε τον οδηγό για την αφυδάτωση και τους ηλεκτρολύτες.

Σημεία αφυδάτωσης είναι η έντονη δίψα, η ξηροστομία, τα σκουρόχρωμα ή λίγα ούρα, η ζάλη στην όρθια θέση, η ταχυκαρδία, η υπνηλία και η σύγχυση. Παιδιά, ηλικιωμένοι, έγκυες και άτομα με νεφρική ή καρδιακή νόσο μπορούν να επιβαρυνθούν ταχύτερα.

Πότε μπορεί να ζητηθεί εργαστηριακός έλεγχος;

Δεν χρειάζονται εξετάσεις για κάθε μεμονωμένο επεισόδιο ναυτίας. Σε επίμονο ή σοβαρό έμετο, ανάλογα με το ιστορικό και την εξέταση, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει:

• ουρία, κρεατινίνη και eGFR για νεφρική λειτουργία και αφυδάτωση,
• νάτριο, κάλιο, χλώριο και διττανθρακικά,
• γλυκόζη και, σε κατάλληλο πλαίσιο, κετόνες,
• γενική αίματος και δείκτες φλεγμονής,
• ηπατικά ένζυμα, χολερυθρίνη, αμυλάση ή λιπάση όταν υπάρχουν αντίστοιχα συμπτώματα,
• τεστ κύησης όταν υπάρχει πιθανότητα εγκυμοσύνης,
• εξέταση ούρων ή κοπράνων όταν υπάρχουν ενδείξεις ουρολοίμωξης ή συγκεκριμένης εντερικής λοίμωξης.

Αιματηρή διάρροια, υψηλός πυρετός, έντονος πόνος ή παρατεταμένα συμπτώματα μπορεί να οδηγήσουν σε έλεγχο για παθογόνα όπως Salmonella ή Campylobacter. Δεν λαμβάνεται αντιβιοτικό ή αντιδιαρροϊκό χωρίς εκτίμηση· δείτε και τον οδηγό για το Imodium.

Πότε χρειάζεται επείγουσα βοήθεια;

• αίμα στον έμετο ή υλικό που μοιάζει με κατακάθι καφέ,
• πράσινος χολώδης έμετος, έντονη διάταση ή κοιλιακός πόνος,
• σύγχυση, λιποθυμία, σπασμός, αυχενική δυσκαμψία ή νέος πολύ έντονος πονοκέφαλος,
• δυσκολία στην αναπνοή, πόνος στο στήθος ή σοβαρή αλλεργική αντίδραση,
• αδυναμία διατήρησης υγρών και ελάχιστη ούρηση,
• εμετός μετά από τραυματισμό κεφαλής, πιθανή δηλητηρίαση ή υπερδοσολογία,
• βρέφος, ευάλωτος ηλικιωμένος ή έγκυος με σημεία αφυδάτωσης,
• ακούσιες κινήσεις, μυϊκή δυσκαμψία ή υψηλός πυρετός μετά από Primperan.

21Συχνές ερωτήσεις για το Primperan

22Κλείστε Ραντεβού και Βιβλιογραφία

Βασικά συμπεράσματα

• Το Primperan περιέχει μετοκλοπραμίδη και δεν είναι κατάλληλο για κάθε είδος ναυτίας.
• Στους ενηλίκους η συνήθης εφάπαξ δόση είναι 10 mg, έως 3 φορές την ημέρα.
• Μεσολαβούν τουλάχιστον 6 ώρες, ακόμη και αν έγινε έμετος μετά τη λήψη.
• Δεν ξεπερνάμε τα 30 mg ή τα 0,5 mg/kg την ημέρα και δεν συνεχίζουμε πάνω από 5 ημέρες.
• Η ισχύουσα ευρωπαϊκή πληροφορία δεν απαιτεί γενικά λήψη πριν ή μετά το φαγητό.
• Υπνηλία και ακούσιες κινήσεις είναι βασικά σημεία προσοχής. Νέα κινητική διαταραχή απαιτεί διακοπή και άμεση συμβουλή.
• Κάτω του 1 έτους αντενδείκνυται. Στα μεγαλύτερα παιδιά η ένδειξη είναι πολύ περιορισμένη.
• Σε νεφρική ανεπάρκεια χρειάζεται σημαντική μείωση της ημερήσιας δόσης.

Βιβλιογραφία και επίσημες πηγές

1. European Commission. Εναρμονισμένα Παραρτήματα για φαρμακευτικά προϊόντα που περιέχουν μετοκλοπραμίδη: ενδείξεις, δοσολογία, αντενδείξεις, προειδοποιήσεις και φύλλο οδηγιών χρήσης. https://ec.europa.eu/health/documents/community-register/2013/20131220126739/anx_126739_el.pdf
2. European Medicines Agency. Metoclopramide-containing medicines – referral: περιορισμός δόσης και διάρκειας για μείωση νευρολογικών κινδύνων. https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/referrals/metoclopramide-containing-medicines
3. PRIMPERAN – ελληνικό φύλλο οδηγιών χρήσης για δισκία 10 mg και πόσιμο διάλυμα 5 mg/5 mL. https://farmako.net/el/reports/leaflets/show?foxid=PRIMPERAN-syrup-5mg-per-5ml-code-0042603027
4. Electronic Medicines Compendium. Metoclopramide 10 mg tablets – Summary of Product Characteristics, φαρμακοκινητική και έναρξη δράσης από του στόματος. https://www.medicines.org.uk/emc/product/1561/smpc
5. Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων. Κίτρινη Κάρτα για αναφορά πιθανολογούμενων ανεπιθύμητων ενεργειών. https://www.kitrinikarta.gr/
6. Μικροβιολογικό Λαμίας. Οδηγοί Φαρμάκων για ασφαλή και ενημερωμένη χρήση.

Ιατρική αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά εξέταση, διάγνωση ή εξατομικευμένη συνταγή. Μην αλλάζετε δόση και μη διακόπτετε άλλη θεραπεία βάσει του άρθρου. Σε σοβαρά ή επείγοντα συμπτώματα καλέστε το 112 ή απευθυνθείτε άμεσα σε υπηρεσία επειγόντων.