Imigran (Σουματριπτάνη): Πότε το Παίρνω, Δοσολογία, Παρενέργειες και Ημικρανία

Το Imigran είναι εμπορική ονομασία φαρμάκου που περιέχει σουματριπτάνη. Η σουματριπτάνη ανήκει στις τριπτάνες, μια κατηγορία φαρμάκων που αναπτύχθηκε ειδικά για την οξεία θεραπεία της ημικρανίας. Αυτό σημαίνει ότι η θέση της δεν είναι ίδια με την παρακεταμόλη, την ιβουπροφαίνη ή άλλα κοινά αναλγητικά. Στόχος της είναι να διακόψει ή να μειώσει μια ήδη εξελισσόμενη ημικρανική κρίση και τα συνοδά συμπτώματα, όπως ναυτία, φωτοφοβία και ηχοφοβία.

Το Imigran δεν θεραπεύει οριστικά την προδιάθεση για ημικρανία. Δεν εμποδίζει όλες τις μελλοντικές κρίσεις και δεν λαμβάνεται σε σταθερή καθημερινή βάση ως προληπτικό φάρμακο. Χρησιμοποιείται περιστασιακά, μόνο όταν υπάρχει κρίση και όταν έχει τεθεί σαφής διάγνωση ημικρανίας. Η διάκριση αυτή είναι ουσιαστική, επειδή ένας νέος, ασυνήθιστος ή διαφορετικός πονοκέφαλος δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αυτόματα με σουματριπτάνη πριν αποκλειστούν άλλες αιτίες.

Η σουματριπτάνη κυκλοφορεί διεθνώς σε δισκία, ρινικές και υποδόριες μορφές. Η υποδόρια μορφή έχει επίσης θέση στην οξεία αντιμετώπιση της αθροιστικής ή δεσμικής κεφαλαλγίας, ανάλογα με το εγκεκριμένο προϊόν. Το δισκίο Imigran, όμως, αφορά κυρίως την ημικρανία με ή χωρίς αύρα. Η μορφή, η δόση και ο τρόπος λήψης πρέπει να αντιστοιχούν ακριβώς στο σκεύασμα που έχει συνταγογραφηθεί.

Η κύρια ένδειξη είναι η οξεία ανακούφιση κρίσης ημικρανίας με ή χωρίς αύρα. Η ημικρανία συνήθως προκαλεί πονοκέφαλο μέτριας ή μεγάλης έντασης, συχνά παλλόμενο, που μπορεί να εντοπίζεται στη μία πλευρά, να χειροτερεύει με την καθημερινή δραστηριότητα και να συνοδεύεται από ναυτία, έμετο, ευαισθησία στο φως ή στους ήχους. Δεν είναι απαραίτητο να υπάρχουν όλα τα χαρακτηριστικά σε κάθε κρίση, ούτε όλες οι κρίσεις του ίδιου ανθρώπου είναι πανομοιότυπες.

Η σουματριπτάνη μπορεί να επιλεγεί όταν τα απλά αναλγητικά δεν προσφέρουν ικανοποιητική ανακούφιση, όταν οι κρίσεις είναι εξαρχής έντονες ή όταν προηγούμενη εμπειρία έχει δείξει ότι μια τριπτάνη λειτουργεί καλύτερα. Σε ορισμένους ασθενείς χρησιμοποιείται μόνη της, ενώ σε άλλους ο γιατρός μπορεί να έχει ορίσει συνδυασμό με παρακεταμόλη ή μη στεροειδές αντιφλεγμονώδες. Η επιλογή εξαρτάται από τη συχνότητα των κρίσεων, τη ναυτία, τα καρδιαγγειακά και γαστρεντερικά προβλήματα, τη νεφρική ή ηπατική λειτουργία και τα άλλα φάρμακα.

Δεν είναι κατάλληλη για κάθε πονοκέφαλο. Πονοκέφαλος τάσης, κεφαλαλγία από αφυδάτωση, λοίμωξη, υπέρταση, αυχενικό πρόβλημα, οφθαλμολογική πάθηση ή φαρμακευτική κατάχρηση χρειάζεται διαφορετική προσέγγιση. Αν ο ασθενής δεν έχει προηγουμένως διαγνωστεί με ημικρανία ή αν η εικόνα αλλάξει σημαντικά, απαιτείται ιατρική αξιολόγηση πριν θεωρηθεί ότι η λύση είναι απλώς μια επιπλέον δόση Imigran.

Η διάγνωση της ημικρανίας είναι κυρίως κλινική. Ο γιατρός αξιολογεί τη διάρκεια, την ένταση, τον χαρακτήρα του πόνου, τα συνοδά συμπτώματα, την επαναληψιμότητα του μοτίβου και τη νευρολογική εξέταση. Η ημικρανία χωρίς αύρα συνήθως διαρκεί 4 έως 72 ώρες όταν δεν αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά και έχει τουλάχιστον δύο χαρακτηριστικά όπως μονόπλευρη εντόπιση, παλλόμενο χαρακτήρα, μέτρια ή σοβαρή ένταση και επιδείνωση με τη συνηθισμένη σωματική δραστηριότητα. Συχνά συνυπάρχει ναυτία ή ευαισθησία στο φως και στον ήχο.

Η αύρα είναι ένα σύνολο πλήρως αναστρέψιμων νευρολογικών συμπτωμάτων που συνήθως εξελίσσονται σταδιακά. Μπορεί να περιλαμβάνει φωταψίες, ζιγκ-ζαγκ γραμμές, τυφλό σημείο στο οπτικό πεδίο, μουδιάσματα ή δυσκολία στην έκφραση. Τυπικά κάθε σύμπτωμα διαρκεί 5 έως 60 λεπτά. Ξαφνική αδυναμία, επίμονη διαταραχή ομιλίας, απώλεια συνείδησης ή συμπτώματα που δεν μοιάζουν με τη γνωστή αύρα δεν πρέπει να αποδίδονται αυτόματα στην ημικρανία.

Η σουματριπτάνη δρα ως εκλεκτικός αγωνιστής των υποδοχέων σεροτονίνης 5-HT_1B και 5-HT_1D. Η δράση αυτή επηρεάζει τα κρανιακά αγγεία και το τρίδυμο νεύρο, το οποίο συμμετέχει σημαντικά στη μετάδοση του ημικρανικού πόνου. Με απλούστερα λόγια, το φάρμακο περιορίζει μηχανισμούς που ενεργοποιούνται κατά την κρίση και σχετίζονται με αγγειακές μεταβολές, απελευθέρωση νευροπεπτιδίων και μεταβίβαση σημάτων πόνου.

Η παλαιότερη απλή περιγραφή ότι η ημικρανία είναι μόνο «διαστολή αγγείων» δεν αποδίδει πλήρως τη σημερινή κατανόηση της νόσου. Η ημικρανία είναι σύνθετη νευρολογική διαταραχή με συμμετοχή εγκεφαλικών δικτύων, του τριδυμοαγγειακού συστήματος και ουσιών όπως το CGRP. Η σουματριπτάνη δεν λειτουργεί ως γενικό κατασταλτικό και δεν προκαλεί ύπνο ως κύριο θεραπευτικό μηχανισμό. Επομένως, δεν είναι υπνωτικό φάρμακο και δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως τέτοιο.

Μετά τη λήψη δισκίου, η κλινική ανταπόκριση μπορεί να αρχίσει περίπου μέσα σε 30 έως 60 λεπτά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι όλοι οι ασθενείς ανταποκρίνονται στον ίδιο χρόνο ή στην ίδια δόση. Οι ρινικές και υποδόριες μορφές συνήθως έχουν ταχύτερη έναρξη, αλλά έχουν διαφορετικές οδηγίες, μέγιστα όρια και ενδείξεις. Η ταχύτητα δεν είναι ο μόνος παράγοντας επιλογής: λαμβάνονται υπόψη η ανοχή, η ναυτία, η ευκολία χρήσης και η ασφάλεια.

Η σουματριπτάνη διατίθεται διεθνώς σε διαφορετικές φαρμακοτεχνικές μορφές. Τα δισκία είναι συνήθως 50 mg ή 100 mg. Υπάρχουν επίσης ρινικά σπρέι και προγεμισμένες συσκευές υποδόριας χορήγησης. Η ακριβής διαθεσιμότητα, εμπορική ονομασία και περιεκτικότητα διαφέρει ανά χώρα και χρονική περίοδο, επομένως ο ασθενής πρέπει να ελέγχει το κουτί και το φύλλο οδηγιών του συγκεκριμένου προϊόντος.

Δεν πρέπει να μετατρέπεται αυθαίρετα η δόση μιας μορφής σε άλλη. Για παράδειγμα, τα 6 mg της υποδόριας ένεσης δεν συγκρίνονται αριθμητικά με τα 50 ή 100 mg του δισκίου ως ισοδύναμη δόση. Αν αλλάξει η μορφή επειδή οι κρίσεις είναι πολύ γρήγορες, συνοδεύονται από εμετό ή δεν ανταποκρίνονται στο δισκίο, χρειάζεται νέο σαφές πλάνο από τον θεράποντα.

Το δισκίο λαμβάνεται όσο το δυνατόν νωρίτερα μετά την έναρξη του ημικρανικού πονοκεφάλου. Δεν χρειάζεται να περιμένει ο ασθενής μέχρι να γίνει ο πόνος αφόρητος. Παράλληλα, δεν πρέπει να λαμβάνεται προληπτικά ώρες πριν από μια πιθανή κρίση ούτε ως καθημερινό χάπι. Σε άνθρωπο με αύρα, η συνήθης πρακτική είναι να λαμβάνεται όταν αρχίσει ο πονοκέφαλος και όχι μόνο επειδή εμφανίστηκε η αύρα, εκτός αν ο ειδικός έχει δώσει διαφορετική εξατομικευμένη οδηγία για συγκεκριμένο προϊόν και μοτίβο κρίσεων.

Η φράση «όσο πιο νωρίς τόσο καλύτερα» δεν σημαίνει λήψη σε κάθε ασαφές αίσθημα ή σε κάθε απλό πονοκέφαλο. Ο ασθενής πρέπει να αναγνωρίζει το γνώριμο μοτίβο της ημικρανίας. Αν ο πόνος είναι ασυνήθιστα διαφορετικός, εμφανίζεται απότομα, συνοδεύεται από νέα νευρολογικά συμπτώματα ή δεν μοιάζει με τις προηγούμενες κρίσεις, προέχει η αξιολόγηση και όχι η αυτόματη λήψη.

Τα δισκία καταπίνονται ολόκληρα με νερό. Η λήψη με ή χωρίς τροφή μπορεί να ακολουθεί τις οδηγίες του προϊόντος, αλλά σε κρίση ημικρανίας η γαστρική κένωση μπορεί να είναι πιο αργή και η απορρόφηση να καθυστερεί. Αν υπάρχει συχνός έμετος, πολύ γρήγορη κορύφωση του πόνου ή αποτυχία της από του στόματος μορφής, ο γιατρός μπορεί να συζητήσει ρινική ή υποδόρια επιλογή αντί να αυξάνεται αυθαίρετα ο αριθμός δισκίων.

Για τα δισκία Imigran στους ενήλικες, η συνήθης συνιστώμενη δόση είναι 50 mg. Ορισμένοι ασθενείς μπορεί να χρειάζονται 100 mg. Η επιλογή δεν πρέπει να γίνεται μόνο από το πόσο έντονος φαίνεται ο πόνος εκείνη τη στιγμή. Βασίζεται σε προηγούμενη ανταπόκριση, ανεπιθύμητες ενέργειες, ηπατική λειτουργία, άλλα νοσήματα και στη συγκεκριμένη ιατρική συνταγή.

Αν η πρώτη δόση είχε αποτέλεσμα, ο πονοκέφαλος βελτιώθηκε και αργότερα επέστρεψε, μπορεί να ληφθεί δεύτερη δόση, εφόσον έχουν περάσει τουλάχιστον 2 ώρες. Σύμφωνα με το ισχύον SmPC των δισκίων Imigran, δεν πρέπει να λαμβάνονται περισσότερα από 300 mg μέσα σε 24 ώρες. Το όριο αυτό είναι μέγιστο εγκεκριμένο όριο του προϊόντος και όχι στόχος. Ο ασθενής ακολουθεί πάντοτε το χαμηλότερο προσωπικό όριο που έχει ορίσει ο γιατρός.

Η δοσολογία της ρινικής ή ενέσιμης μορφής είναι διαφορετική και δεν πρέπει να αντιγράφεται από το δισκίο. Επίσης, όταν κάποιος έχει λάβει άλλη τριπτάνη, εργοταμίνη ή διαφορετική μορφή σουματριπτάνης, τα επιτρεπτά χρονικά διαστήματα και συνολικά όρια χρειάζονται ειδικό έλεγχο. Η ασφαλής χρήση προϋποθέτει να γνωρίζει ο ασθενής ακριβώς ποιο σκεύασμα πήρε, πόση δόση και ποια ώρα.

Μία αποτυχία δεν σημαίνει απαραίτητα ότι όλες οι τριπτάνες είναι αναποτελεσματικές. Πρώτα πρέπει να ελεγχθεί αν το φάρμακο ελήφθη στη σωστή χρονική στιγμή, αν η δόση ήταν αυτή που είχε οριστεί, αν υπήρχε έμετος ή καθυστερημένη απορρόφηση και αν ο πονοκέφαλος ήταν πράγματι ημικρανία. Χρειάζεται επίσης να διακριθεί η πλήρης αποτυχία από την προσωρινή βελτίωση και την υποτροπή.

Όταν η πρώτη δόση δεν προσφέρει καμία ανακούφιση, δεν επαναλαμβάνεται για την ίδια κρίση. Το SmPC αναφέρει ότι η κρίση μπορεί να αντιμετωπιστεί με παρακεταμόλη, ακετυλοσαλικυλικό οξύ ή μη στεροειδές αντιφλεγμονώδες, εφόσον αυτά είναι κατάλληλα για τον συγκεκριμένο ασθενή. Η πρακτική εφαρμογή πρέπει να έχει συμφωνηθεί εκ των προτέρων, επειδή τα αντιφλεγμονώδη δεν είναι ασφαλή για όλους και η άσκοπη πολυφαρμακία αυξάνει τον κίνδυνο ανεπιθύμητων ενεργειών.

Αν το Imigran αποτυγχάνει σε επαναλαμβανόμενες σωστά αντιμετωπισμένες κρίσεις, ο νευρολόγος μπορεί να εξετάσει διαφορετική τριπτάνη, άλλη μορφή χορήγησης, συνδυασμό με αντιφλεγμονώδες ή νεότερες θεραπείες οξείας ημικρανίας. Η ανταπόκριση αξιολογείται συνήθως σε περισσότερες από μία κρίσεις και όχι από μία μόνο εμπειρία. Χρήσιμο είναι να καταγράφονται ώρα έναρξης, ώρα λήψης, δόση, αποτέλεσμα στις 2 ώρες, υποτροπή και ανεπιθύμητες ενέργειες.

Οι κατευθυντήριες οδηγίες για την οξεία ημικρανία επιτρέπουν, σε κατάλληλους ασθενείς, συνδυασμό από του στόματος τριπτάνης με παρακεταμόλη ή με μη στεροειδές αντιφλεγμονώδες. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο συνδυασμός είναι ασφαλής για όλους ούτε ότι πρέπει να λαμβάνεται κάθε φορά. Η παρακεταμόλη απαιτεί έλεγχο της συνολικής ημερήσιας ποσότητας από όλα τα σκευάσματα, ενώ τα αντιφλεγμονώδη χρειάζονται προσοχή σε γαστρικό έλκος, νεφρική νόσο, αντιπηκτικά, καρδιαγγειακά προβλήματα, υπέρταση και εγκυμοσύνη.

Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να δείτε τον οδηγό Depon και παρακεταμόλη: δοσολογία και ασφαλής χρήση, καθώς και τον κεντρικό οδηγό Αντιφλεγμονώδη και παυσίπονα. Η επιλογή πρέπει να βασίζεται στο προσωπικό ιστορικό και όχι μόνο στην ένταση του πονοκεφάλου.

Όταν η ναυτία είναι σημαντική, ο γιατρός μπορεί να προσθέσει αντιεμετικό. Ορισμένα αντιεμετικά βοηθούν τόσο τη ναυτία όσο και την απορρόφηση της οξείας θεραπείας. Ωστόσο, έχουν δικές τους αντενδείξεις και ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως υπνηλία, εξωπυραμιδικά συμπτώματα ή επίδραση στο καρδιακό ηλεκτροκαρδιογράφημα. Δεν πρέπει να προστίθενται τυχαία πολλά φάρμακα στην ίδια κρίση.

Η ημικρανική αύρα μπορεί να προηγείται του πονοκεφάλου, να εμφανίζεται μαζί του ή, λιγότερο συχνά, να μην ακολουθείται από πόνο. Η σουματριπτάνη είναι εγκεκριμένη για την οξεία ανακούφιση ημικρανίας με ή χωρίς αύρα, αλλά δεν χρησιμοποιείται για να «κόψει» την αύρα ως μεμονωμένο προληπτικό βήμα. Για τα δισκία, η συνήθης οδηγία είναι να λαμβάνονται όταν αρχίζει ο πονοκέφαλος.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή ορισμένα συμπτώματα που μοιάζουν με αύρα μπορεί να είναι εκδηλώσεις παροδικού ισχαιμικού επεισοδίου ή άλλης νευρολογικής κατάστασης. Η τυπική αύρα αναπτύσσεται συνήθως σταδιακά σε λίγα λεπτά, είναι πλήρως αναστρέψιμη και κάθε επιμέρους σύμπτωμα διαρκεί συνήθως 5 έως 60 λεπτά. Αν η εκδήλωση είναι ξαφνική, περιλαμβάνει νέα μυϊκή αδυναμία, δεν υποχωρεί ή διαφέρει ουσιαστικά από τις προηγούμενες, απαιτείται επείγουσα αξιολόγηση.

Η σουματριπτάνη δεν ενδείκνυται για ημιπληγική ημικρανία, ημικρανία με αύρα από το εγκεφαλικό στέλεχος, που παλαιότερα ονομαζόταν βασικού τύπου, ή οφθαλμοπληγική ημικρανία σύμφωνα με το SmPC. Οι όροι και η ταξινόμηση έχουν εξελιχθεί, γι’ αυτό οι ασθενείς με κινητικά, στελεχιαία ή ασυνήθιστα οφθαλμολογικά συμπτώματα χρειάζονται νευρολογική διάγνωση και όχι αυτοθεραπεία με τριπτάνη.

Η σουματριπτάνη δεν είναι κατάλληλη για όλους. Οι βασικές αντενδείξεις περιλαμβάνουν ιστορικό εμφράγματος, ισχαιμική καρδιοπάθεια, στεφανιαίο αγγειόσπασμο ή στηθάγχη Prinzmetal, περιφερική αγγειακή νόσο, αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο ή παροδικό ισχαιμικό επεισόδιο. Αντενδείκνυται επίσης σε σοβαρή ηπατική ανεπάρκεια και σε μέτρια ή σοβαρή υπέρταση, καθώς και σε ήπια υπέρταση που δεν είναι ρυθμισμένη.

Δεν πρέπει να συγχορηγείται με εργοταμίνη ή παράγωγά της ούτε με άλλη τριπτάνη ή άλλον αγωνιστή 5-HT₁ στο απαγορευμένο χρονικό διάστημα. Η παράλληλη χρήση με αναστολείς μονοαμινοξειδάσης, γνωστούς ως ΜΑΟΙ, αντενδείκνυται και το Imigran δεν πρέπει να χρησιμοποιείται μέσα σε δύο εβδομάδες από τη διακοπή τους. Απαιτείται επίσης αποφυγή όταν υπάρχει γνωστή υπερευαισθησία στη σουματριπτάνη ή στα έκδοχα του συγκεκριμένου προϊόντος.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε ιστορικό επιληπτικών κρίσεων ή παράγοντες που μειώνουν τον ουδό των σπασμών, σε ήπια ρυθμισμένη υπέρταση, σε ηπατική ή νεφρική δυσλειτουργία και σε αλλεργία στις σουλφοναμίδες. Η πιθανότητα διασταυρούμενης αλλεργίας με τις σουλφοναμίδες δεν είναι απόλυτα τεκμηριωμένη, αλλά το SmPC συνιστά προσοχή. Ο γιατρός πρέπει να γνωρίζει πλήρη λίστα φαρμάκων και αλλεργιών πριν από την πρώτη χορήγηση.

Η καρδιαγγειακή αξιολόγηση είναι ένα από τα σημαντικότερα θέματα πριν από τη χορήγηση σουματριπτάνης. Η αγγειοσυσπαστική της δράση μπορεί να προκαλέσει παροδική αύξηση της αρτηριακής πίεσης και, σπάνια, στεφανιαίο αγγειόσπασμο ή σοβαρό καρδιακό συμβάν. Γι’ αυτό δεν χορηγείται σε γνωστή ισχαιμική καρδιοπάθεια και χρειάζεται προσεκτική εκτίμηση όταν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου.

Παράγοντες που μπορεί να οδηγήσουν τον γιατρό σε καρδιαγγειακό έλεγχο πριν από τη χρήση είναι το κάπνισμα, η χρήση υποκατάστατων νικοτίνης, ο σακχαρώδης διαβήτης, η υπερλιπιδαιμία, η υπέρταση, η παχυσαρκία, το ισχυρό οικογενειακό ιστορικό και η μεγαλύτερη ηλικία. Το SmPC επισημαίνει ειδικά τους άνδρες άνω των 40 ετών και τις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με παράγοντες κινδύνου. Η αξιολόγηση δεν εξαλείφει κάθε πιθανότητα συμβάματος, αλλά μειώνει τον κίνδυνο ακατάλληλης χορήγησης.

Μετά τη λήψη μπορεί να εμφανιστεί αίσθημα πίεσης, βάρους ή σύσφιξης στο στήθος, στον λαιμό ή στη γνάθο. Συχνά είναι παροδικό και δεν οφείλεται σε ισχαιμία, αλλά δεν πρέπει να αγνοείται όταν είναι έντονο, παρατεταμένο, επαναλαμβανόμενο ή συνοδεύεται από δύσπνοια, εφίδρωση, ναυτία, λιποθυμία ή αντανάκλαση στον βραχίονα. Σε τέτοια εικόνα δεν λαμβάνεται άλλη δόση και ζητείται άμεση ιατρική βοήθεια.

Οι σημαντικότερες απαγορευμένες αλληλεπιδράσεις αφορούν εργοταμίνη, παράγωγα εργοταμίνης, άλλες τριπτάνες και αναστολείς ΜΑΟ. Ο συνδυασμός με εργοταμίνη ή άλλη τριπτάνη μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο παρατεταμένης αγγειοσύσπασης. Τα ακριβή χρονικά διαστήματα εξαρτώνται από το άλλο φάρμακο, επομένως δεν αρκεί ο γενικός κανόνας «δεν τα πήρα μαζί». Χρειάζεται έλεγχος του φύλλου οδηγιών και της ιατρικής συνταγής.

Με αντικαταθλιπτικά SSRI ή SNRI έχουν αναφερθεί σπάνιες περιπτώσεις σεροτονινεργικού συνδρόμου. Ο συνδυασμός δεν είναι πάντα απαγορευμένος, αλλά απαιτεί ενημέρωση του θεράποντος και παρακολούθηση για αλλαγή νοητικής κατάστασης, έντονη ανησυχία, εφίδρωση, πυρετό, ταχυκαρδία, τρόμο, υπερρεφλεξία ή μυϊκή δυσκαμψία. Η βενλαφαξίνη, για παράδειγμα, είναι SNRI· περισσότερες πληροφορίες υπάρχουν στον οδηγό Efexor και βενλαφαξίνη.

Προσοχή χρειάζεται επίσης με λίθιο, τραμαδόλη, ορισμένα άλλα σεροτονινεργικά φάρμακα και φυτικά προϊόντα που περιέχουν βαλσαμόχορτο ή υπερικό. Τα φυτικά σκευάσματα δεν είναι αυτόματα αθώα και πρέπει να δηλώνονται. Το αλκοόλ δεν έχει περιγραφεί ως άμεση φαρμακοκινητική αλληλεπίδραση στο SmPC, αλλά μπορεί να προκαλέσει ή να επιδεινώσει ημικρανία, ζάλη, αφυδάτωση και μειωμένη κρίση, επομένως η αποφυγή του κατά την κρίση είναι συνετή.

Οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες είναι συνήθως παροδικές. Μπορεί να εμφανιστούν ζάλη, υπνηλία, αισθητικές διαταραχές όπως μυρμήγκιασμα ή μειωμένη αίσθηση, ναυτία, έμετος, αίσθημα θερμότητας ή ψύχους, έξαψη, κόπωση και παροδική αύξηση της αρτηριακής πίεσης. Ορισμένα από αυτά τα συμπτώματα μπορεί να οφείλονται και στην ίδια την ημικρανική κρίση, γι’ αυτό η συσχέτιση με τη λήψη αξιολογείται από το επαναλαμβανόμενο μοτίβο.

Ιδιαίτερα γνωστά είναι τα λεγόμενα «triptan sensations»: αίσθημα πίεσης, βάρους, σύσφιξης ή πόνου σε διάφορα σημεία, όπως θώρακας, λαιμός, γνάθος ή άκρα. Συχνά είναι σύντομα και μη καρδιακής αιτιολογίας, αλλά επειδή μπορεί να μοιάζουν με ισχαιμία χρειάζονται προσοχή. Έντονος ή επίμονος θωρακικός πόνος δεν αντιμετωπίζεται ως αναμενόμενη απλή ενόχληση.

Η ημικρανία και το Imigran μπορούν να προκαλέσουν υπνηλία ή ζάλη. Ο ασθενής πρέπει να αποφεύγει οδήγηση, εργασία σε ύψος ή χειρισμό μηχανημάτων μέχρι να διαπιστώσει ότι είναι πλήρως λειτουργικός. Αν οι ανεπιθύμητες ενέργειες είναι έντονες, εμφανίζονται σε κάθε κρίση ή διαρκούν περισσότερο από το αναμενόμενο, ο γιατρός μπορεί να τροποποιήσει τη δόση, να αλλάξει μορφή ή να επιλέξει διαφορετική τριπτάνη.

Οι σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες είναι σπάνιες, αλλά χρειάζεται να αναγνωρίζονται. Περιλαμβάνουν στεφανιαίο αγγειόσπασμο, στηθάγχη, έμφραγμα, σοβαρή αύξηση της πίεσης, αρρυθμία, αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, σπασμούς, αναφυλαξία και ισχαιμική κολίτιδα. Η παρουσία τέτοιων συμβαμάτων δεν σημαίνει ότι το φάρμακο είναι γενικά επικίνδυνο όταν χρησιμοποιείται σωστά, αλλά εξηγεί γιατί η επιλογή ασθενούς και η τήρηση των αντενδείξεων είναι τόσο σημαντικές.

• Καλέστε το 112 ή ζητήστε άμεση ιατρική βοήθεια για έντονο ή επίμονο πόνο στο στήθος, δύσπνοια, λιποθυμία ή συμπτώματα εμφράγματος.
• Ζητήστε επείγουσα αξιολόγηση για νέα αδυναμία ή μούδιασμα στη μία πλευρά, ασυμμετρία προσώπου, διαταραχή ομιλίας, σύγχυση ή ξαφνική απώλεια όρασης.
• Αν εμφανιστούν οίδημα προσώπου ή γλώσσας, συριγμός, γενικευμένη κνίδωση ή δυσκολία στην αναπνοή, υπάρχει πιθανότητα σοβαρής αλλεργικής αντίδρασης.
• Έντονος κοιλιακός πόνος, αιματηρή διάρροια ή αίμα στα κόπρανα μετά τη λήψη απαιτούν άμεση αξιολόγηση.
• Πυρετός, έντονη ανησυχία, σύγχυση, τρόμος, υπερβολική εφίδρωση και μυϊκή δυσκαμψία σε συνδυασμό με σεροτονινεργικά φάρμακα μπορεί να υποδηλώνουν σεροτονινεργικό σύνδρομο.

Σε σοβαρό ή ασυνήθιστο σύμπτωμα δεν λαμβάνεται νέα δόση μέχρι να γίνει ιατρική αξιολόγηση. Είναι χρήσιμο να γνωρίζει ο ασθενής την ώρα και τη δόση που έλαβε, όλα τα άλλα φάρμακα της ημέρας και αν είχε παρόμοιο σύμπτωμα στο παρελθόν.

Η θεραπεία της ημικρανίας στην εγκυμοσύνη πρέπει να εξατομικεύεται. Τα διαθέσιμα δεδομένα πρώτου τριμήνου για τη σουματριπτάνη δεν δείχνουν σαφές αυξημένο κίνδυνο συγγενών ανωμαλιών, αλλά δεν επαρκούν για απόλυτα συμπεράσματα και η εμπειρία στο δεύτερο και τρίτο τρίμηνο είναι πιο περιορισμένη. Το SmPC αναφέρει ότι η χορήγηση εξετάζεται μόνο όταν το αναμενόμενο όφελος για τη μητέρα υπερβαίνει τον πιθανό κίνδυνο για το έμβρυο.

Στην πράξη, η παρακεταμόλη συχνά συζητείται ως αρχική φαρμακευτική επιλογή στην εγκυμοσύνη, ενώ η ανάγκη για τριπτάνη αξιολογείται με βάση τη βαρύτητα, τη συχνότητα, την αφυδάτωση, τους εμέτους και το ιστορικό ανταπόκρισης. Τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη έχουν χρονικούς περιορισμούς στην κύηση και δεν πρέπει να λαμβάνονται χωρίς ιατρική οδηγία. Η νέα ή πολύ έντονη κεφαλαλγία στην εγκυμοσύνη ή στη λοχεία χρειάζεται αξιολόγηση και της αρτηριακής πίεσης, της προεκλαμψίας και άλλων δευτεροπαθών αιτιών.

Η σουματριπτάνη περνά στο μητρικό γάλα σε μικρή ποσότητα. Το SmPC αναφέρει ότι η έκθεση του βρέφους μπορεί να ελαχιστοποιηθεί με αποφυγή θηλασμού για 12 ώρες μετά τη θεραπεία και απόρριψη του γάλακτος που αντλείται σε αυτό το διάστημα. Η πραγματική σύσταση μπορεί να διαφοροποιείται ανάλογα με την ηλικία και την υγεία του βρέφους, τη συχνότητα λήψης και την εκτίμηση παιδιάτρου ή γυναικολόγου. Δεν πρέπει να διακόπτεται ο θηλασμός μακροχρόνια χωρίς εξατομικευμένη συμβουλή.

Παιδιά και έφηβοι: Για τα δισκία Imigran, το SmPC αναφέρει ότι η αποτελεσματικότητα και η ασφάλεια δεν έχουν αποδειχθεί επαρκώς στις ηλικίες 10 έως 17 ετών και η χρήση δεν συνιστάται. Σε ορισμένες χώρες ή οδηγίες μπορεί να εξετάζεται ρινική τριπτάνη σε εφήβους, συχνά εκτός εγκεκριμένης ένδειξης ανάλογα με το προϊόν. Η παιδιατρική ημικρανία χρειάζεται αξιολόγηση παιδιάτρου ή παιδονευρολόγου και δεν πρέπει να εφαρμόζεται η δοσολογία ενηλίκων.

Άτομα άνω των 65 ετών: Η εμπειρία με τα δισκία είναι περιορισμένη και το SmPC δεν συνιστά τη χρήση μέχρι να υπάρχουν περισσότερα δεδομένα. Επιπλέον, σε αυτή την ηλικία αυξάνεται η πιθανότητα στεφανιαίας νόσου, αγγειακού επεισοδίου, υπέρτασης, πολυφαρμακίας και δευτεροπαθούς αιτίας νέου πονοκεφάλου. Ένας νέος πονοκέφαλος μετά τα 50 έτη δεν θεωρείται αυτόματα ημικρανία.

Ηπατική λειτουργία: Σε ήπια έως μέτρια ηπατική δυσλειτουργία μπορεί να χρειάζονται χαμηλότερες δόσεις, συχνά 25 έως 50 mg ανάλογα με το προϊόν και την ιατρική εκτίμηση. Σε σοβαρή ηπατική ανεπάρκεια η σουματριπτάνη αντενδείκνυται. Νεφρική λειτουργία: απαιτείται προσοχή όταν υπάρχει σημαντική νεφρική νόσος ή συνδυασμός με άλλα φάρμακα, παρότι η κύρια μεταβολική απομάκρυνση δεν είναι αποκλειστικά νεφρική. Δεν πρέπει να θεωρείται ότι μια «φυσιολογική κρεατινίνη» αρκεί από μόνη της για να εγκρίνει τη χρήση.

Η συχνή χρήση τριπτανών μπορεί να μετατρέψει έναν επεισοδιακό πονοκέφαλο σε συχνότερο ή σχεδόν καθημερινό πρόβλημα. Η Διεθνής Ταξινόμηση Κεφαλαλγιών ορίζει την κεφαλαλγία από κατάχρηση τριπτανών ως πονοκέφαλο σε τουλάχιστον 15 ημέρες τον μήνα, σε άτομο με προϋπάρχουσα πρωτοπαθή κεφαλαλγία, όταν γίνεται τακτική χρήση τριπτάνης σε τουλάχιστον 10 ημέρες τον μήνα για περισσότερο από 3 μήνες. Το όριο αφορά ημέρες χρήσης, όχι αριθμό δισκίων.

Στην καθημερινή πράξη, ο στόχος είναι να εντοπίζεται το πρόβλημα πολύ πριν εκπληρωθούν όλα τα διαγνωστικά κριτήρια. Αν ο ασθενής χρειάζεται οξεία φαρμακευτική αγωγή πάνω από δύο ημέρες την εβδομάδα, αν οι κρίσεις αυξάνονται ή αν το Imigran βρίσκεται μόνιμα στην καθημερινή τσάντα επειδή «μπορεί να χρειαστεί», χρειάζεται επανεκτίμηση. Η λύση δεν είναι απλώς μεγαλύτερο κουτί ή ισχυρότερη δόση.

Προληπτική θεραπεία μπορεί να συζητηθεί όταν οι κρίσεις είναι συχνές, παρατεταμένες, πολύ αναπηρικές, δεν ανταποκρίνονται σωστά στην οξεία θεραπεία ή όταν η οξεία θεραπεία αντενδείκνυται ή χρησιμοποιείται υπερβολικά. Οι επιλογές περιλαμβάνουν κλασικά προληπτικά φάρμακα, μονοκλωνικά αντισώματα έναντι CGRP ή του υποδοχέα του, gepants, βοτουλινική τοξίνη σε χρόνια ημικρανία και μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις ανάλογα με την περίπτωση.

Ένα ημερολόγιο κεφαλαλγίας πρέπει να καταγράφει ημέρες πονοκεφάλου, ημέρες με τριπτάνη ή άλλο αναλγητικό, ένταση, διάρκεια, περίοδο, ύπνο, γεύματα και πιθανές παρενέργειες. Η καταγραφή επιτρέπει στον γιατρό να διακρίνει αποτυχία θεραπείας, υποτροπή, αυξημένη συχνότητα και κατάχρηση.

Η σουματριπτάνη δεν απαιτεί συνήθως μέτρηση επιπέδων φαρμάκου στο αίμα και δεν υπάρχει καθιερωμένο πακέτο εξετάσεων που πρέπει να κάνει κάθε ασθενής πριν από κάθε χρήση. Η πιο σημαντική αξιολόγηση αφορά τη σωστή διάγνωση της ημικρανίας, την αρτηριακή πίεση, το καρδιαγγειακό ιστορικό, τα νευρολογικά συμπτώματα και τις αλληλεπιδράσεις. Οι εξετάσεις αίματος επιλέγονται όταν το ιστορικό ή τα συμπτώματα δημιουργούν συγκεκριμένο ερώτημα.

Σε άτομο με καρδιαγγειακούς παράγοντες κινδύνου μπορεί να έχουν αξία γλυκόζη ή HbA1c, λιπιδαιμικό προφίλ, νεφρική λειτουργία και άλλοι δείκτες συνολικού κινδύνου. Αυτές οι εξετάσεις δεν αποδεικνύουν ότι η σουματριπτάνη είναι ασφαλής και δεν αντικαθιστούν κλινική ή καρδιολογική αξιολόγηση. Απλώς βοηθούν να αποτυπωθούν παράγοντες όπως διαβήτης, δυσλιπιδαιμία ή νεφρική νόσος.

Σε επίμονους ή άτυπους πονοκεφάλους, κόπωση, ζάλη, αδυναμία, ταχυκαρδία ή αλλαγή του συνηθισμένου μοτίβου, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει γενική αίματος, φερριτίνη, βιταμίνη Β12, TSH και FT4, γλυκόζη, ηλεκτρολύτες, κρεατινίνη, ηπατικά ένζυμα ή άλλον στοχευμένο έλεγχο. Η αναιμία, η διαταραχή θυρεοειδούς, η υπογλυκαιμία, οι ηλεκτρολυτικές διαταραχές ή άλλες οργανικές καταστάσεις μπορεί να προκαλούν ή να επιδεινώνουν κεφαλαλγία, αλλά δεν πρέπει να αποδίδεται κάθε ημικρανία σε μία «χαμηλή βιταμίνη».

Σε νέο πονοκέφαλο μετά τα 50 έτη με ευαισθησία στο τριχωτό, πόνο στη γνάθο κατά τη μάσηση, διαταραχή όρασης ή συστηματικά συμπτώματα μπορεί να χρειάζονται ΤΚΕ και CRP για διερεύνηση γιγαντοκυτταρικής αρτηρίτιδας μαζί με άμεση ιατρική αξιολόγηση. Σε εγκυμοσύνη ή λοχεία, η μέτρηση πίεσης, η γενική αίματος, η νεφρική και ηπατική λειτουργία και ο έλεγχος ούρων μπορεί να είναι κρίσιμοι όταν υπάρχει υποψία υπερτασικής διαταραχής.

Για οργανωμένη ενημέρωση δείτε τον κεντρικό πίνακα Φάρμακα και Εξετάσεις Αίματος, τον οδηγό Θυρεοειδής και TSH και την εξέταση Μαγνήσιο: τιμές και ερμηνεία. Οι σύνδεσμοι αυτοί βοηθούν στην κατανόηση των εξετάσεων, όχι στην αυτοδιάγνωση της αιτίας του πονοκεφάλου.

Για ευρύτερη ενημέρωση σχετικά με αναλγητικά, αντιπυρετικά και την ασφαλή επιλογή φαρμάκου μπορείτε να δείτε τον οδηγό Παυσίπονα, αναλγητικά και αντιπυρετικά. Η ενημέρωση αυτή δεν αντικαθιστά την προσωπική διάγνωση και το θεραπευτικό πλάνο για την ημικρανία.

Βιβλιογραφία και επίσημες πηγές

• Μικροβιολογικό Λαμία – Αναλυτικοί οδηγοί φαρμάκων.
  Δείτε όλους τους οδηγούς φαρμάκων
• Imigran 100 mg Tablets – Summary of Product Characteristics.
  Electronic Medicines Compendium.
  Προβολή SmPC
• Sumatriptan 50 mg Tablets – Summary of Product Characteristics.
  Electronic Medicines Compendium.
  Προβολή SmPC
• NICE CG150 – Headaches in over 12s: diagnosis and management.
  Κατευθυντήριες οδηγίες
• International Classification of Headache Disorders, ICHD-3 – Migraine without aura.
  Διαγνωστικά κριτήρια
• International Classification of Headache Disorders, ICHD-3 – Migraine with aura.
  Διαγνωστικά κριτήρια
• ICHD-3 – Triptan-overuse headache.
  Κριτήρια κατάχρησης τριπτανών
• NHS – Sumatriptan.
  Οδηγός φαρμάκου
• FDA – Imitrex Prescribing Information.
  Επίσημες πληροφορίες συνταγογράφησης