Αντιισταμινικά: Ποιο να Διαλέξω; Aerius, Xozal, Zyrtec, Bilaz, Clarityne & Fenasyn

1Τι είναι τα αντιισταμινικά και πώς δρουν

Τα αντιισταμινικά είναι φάρμακα που μειώνουν τα συμπτώματα που προκαλεί η ισταμίνη, μια ουσία που απελευθερώνεται όταν το ανοσοποιητικό αντιδρά σε αλλεργιογόνα όπως γύρη, ακάρεα, τρίχωμα ζώων, μούχλα, τρόφιμα ή άλλα ερεθίσματα.

Η ισταμίνη συμμετέχει σε συμπτώματα όπως φτέρνισμα, καταρροή, φαγούρα στη μύτη, δακρύρροια, κοκκίνισμα ματιών, πομφούς στο δέρμα και έντονο κνησμό. Τα αντιισταμινικά H1 μπλοκάρουν τους H1 υποδοχείς της ισταμίνης και έτσι περιορίζουν την ένταση αυτών των συμπτωμάτων.

Στην καθημερινή πράξη, όταν μιλάμε για Aerius, Xozal, Zyrtec, Bilaz, Clarityne και Fenasyn, μιλάμε για νεότερα αντιισταμινικά δεύτερης γενιάς. Αυτά έχουν σχεδιαστεί ώστε να προκαλούν λιγότερη υπνηλία σε σχέση με τα παλαιότερα αντιισταμινικά πρώτης γενιάς, όπως η υδροξυζίνη, η χλωροφαινιραμίνη ή η διφαινυδραμίνη.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα είναι εντελώς ίδια ή ότι κανένα δεν μπορεί να φέρει υπνηλία. Σημαίνει ότι, κατά μέσο όρο, έχουν καλύτερο προφίλ ανοχής και λιγότερη καταστολή. Η ατομική αντίδραση όμως διαφέρει: κάποιος μπορεί να μην έχει καμία υπνηλία με Zyrtec, ενώ κάποιος άλλος να νιώθει βαρύτητα ακόμη και με μικρή δόση.

Η ισταμίνη δεν εξηγεί όλες τις μορφές κνησμού. Για παράδειγμα, η φαγούρα λόγω ξηροδερμίας, χρόνιας νεφρικής νόσου, χολόστασης ή νευροπαθητικού αιτίου μπορεί να μην ανταποκρίνεται ικανοποιητικά σε έναν αναστολέα H1. Αν δεν υπάρχει σαφής ανταπόκριση, είναι χρήσιμη η επανεκτίμηση της διάγνωσης και όχι η συνεχής εναλλαγή φαρμάκων. ^[1]

2Ποια συμπτώματα καλύπτουν καλύτερα

Τα αντιισταμινικά βοηθούν περισσότερο όταν τα συμπτώματα είναι «ισταμινικού τύπου»: φτέρνισμα, υδαρής καταρροή, φαγούρα, δακρύρροια, κοκκίνισμα ματιών, πομφοί και κνησμός. Είναι λιγότερο αποτελεσματικά όταν κυριαρχεί το βαθύ μπούκωμα, η πίεση στο πρόσωπο, η παχύρρευστη βλέννα, ο πυρετός ή ο πόνος.

Στην αλλεργική ρινίτιδα, τα αντιισταμινικά μειώνουν κυρίως φτέρνισμα, καταρροή και κνησμό. Στην κνίδωση, μειώνουν τη φαγούρα και τους πομφούς. Στα μάτια, μπορεί να βοηθήσουν σε δακρύρροια και κνησμό, αλλά σε έντονη αλλεργική επιπεφυκίτιδα μπορεί να χρειάζονται ειδικές οφθαλμικές σταγόνες.

Ένα σημαντικό λάθος είναι να χρησιμοποιείται αντιισταμινικό για κάθε «μπούκωμα». Το μπούκωμα μπορεί να οφείλεται σε αλλεργική ρινίτιδα, ιογενή λοίμωξη, χρόνια ρινίτιδα, ρινικούς πολύποδες, παραρρινοκολπίτιδα, κατάχρηση αποσυμφορητικών ή ανατομικούς παράγοντες. Σε τέτοιες περιπτώσεις, το αντιισταμινικό μόνο του μπορεί να δώσει μερική ή καθόλου ανακούφιση.

Τα από του στόματος αντιισταμινικά δεν θεραπεύουν το αλλεργικό άσθμα, δεν υποκαθιστούν τη θεραπεία του συριγμού και δεν αντιμετωπίζουν την αναφυλαξία. Σε ρινίτιδα με έντονη ρινική συμφόρηση, τα ρινικά κορτικοστεροειδή προσφέρουν συχνά καλύτερο συνολικό έλεγχο σε σύγκριση με το αντιισταμινικό χάπι. ^[2]

3Γρήγορη σύγκριση Aerius, Xozal, Zyrtec, Bilaz, Clarityne και Fenasyn

Η πρακτική σύγκριση των αντιισταμινικών δεν πρέπει να γίνεται μόνο με βάση τη δραστική ουσία. Πρέπει να λαμβάνει υπόψη την πιθανότητα υπνηλίας, το πότε εμφανίζονται τα συμπτώματα, αν υπάρχει κνίδωση, αν χρειάζεται καθημερινή χρήση, αν υπάρχει νεφρική ή ηπατική νόσος και αν ο ασθενής παίρνει άλλα φάρμακα.

Ο πίνακας δεν αντικαθιστά την ιατρική οδηγία. Δείχνει όμως το πρακτικό πλαίσιο επιλογής. Σε έναν άνθρωπο που νιώθει υπνηλία με σετιριζίνη ή λεβοσετιριζίνη, μπορεί να προτιμηθεί φεξοφεναδίνη, μπιλαστίνη ή λοραταδίνη. Σε άλλον με έντονη φαγούρα και κνίδωση, η λεβοσετιριζίνη ή η σετιριζίνη μπορεί να φανούν πιο αποτελεσματικές.

Οι διαφορές στην κατασταλτική δράση περιγράφουν τη συνήθη εικόνα στον πληθυσμό, όχι μία απόλυτη κατάταξη αποτελεσματικότητας. Η σχέση ανάμεσα στη «δύναμη» του φαρμάκου και στην ανακούφιση του συγκεκριμένου ασθενούς δεν είναι γραμμική. Για σωστή σύγκριση χρειάζεται επαρκής δοκιμή στην εγκεκριμένη δόση, έλεγχος σωστής λήψης και εκτίμηση πιθανών αλληλεπιδράσεων. ^[1]

4Πώς διαλέγουμε αντιισταμινικό στην αλλεργική ρινίτιδα

Στην αλλεργική ρινίτιδα η επιλογή εξαρτάται από το αν κυριαρχεί το φτέρνισμα, η καταρροή, ο κνησμός ή το μπούκωμα. Τα από του στόματος αντιισταμινικά βοηθούν κυρίως στο φτέρνισμα, στην υδαρή καταρροή και στη φαγούρα. Για το έντονο μπούκωμα, τα ρινικά κορτικοστεροειδή συχνά έχουν κεντρικότερο ρόλο.

Αν τα συμπτώματα εμφανίζονται κάθε άνοιξη, σε επαφή με σκόνη ή σε συγκεκριμένους χώρους, η επιλογή φαρμάκου είναι μόνο ένα μέρος της αντιμετώπισης. Το άλλο μέρος είναι η αναγνώριση του αλλεργιογόνου. Για αυτό σε επίμονη ή επαναλαμβανόμενη εικόνα έχει αξία ο αλλεργιολογικός έλεγχος.

Σε ήπια εποχική ρινίτιδα, ένα απλό αντιισταμινικό δεύτερης γενιάς μπορεί να είναι αρκετό. Σε μέτρια ή σοβαρή ρινίτιδα, ειδικά όταν υπάρχει κακός ύπνος, έντονο μπούκωμα, ροχαλητό ή επιβάρυνση άσθματος, η θεραπεία πρέπει να οργανώνεται πιο συστηματικά.

Αν το κύριο πρόβλημα είναι φτέρνισμα και καταρροή χωρίς υπνηλία, επιλογές όπως δεσλοραταδίνη, λοραταδίνη, μπιλαστίνη ή φεξοφεναδίνη είναι συχνά πρακτικές. Αν υπάρχει έντονος κνησμός ή κνίδωση μαζί με ρινίτιδα, μπορεί να δοκιμαστούν σετιριζίνη ή λεβοσετιριζίνη, με προσοχή στην πιθανή υπνηλία.

Οι σύγχρονες οδηγίες ARIA–EAACI ευνοούν τα ρινικά κορτικοστεροειδή έναντι των από του στόματος αντιισταμινικών για τη συνολική αντιμετώπιση της αλλεργικής ρινίτιδας, ιδιαίτερα όταν το κύριο σύμπτωμα είναι η απόφραξη. Η επιλογή εξατομικεύεται με βάση τη βαρύτητα, την επιθυμία του ασθενούς και την ανοχή της θεραπείας. ^[2]

5Πώς διαλέγουμε αντιισταμινικό στην κνίδωση και στη φαγούρα

Στην κνίδωση, ο ασθενής εμφανίζει πομφούς, δηλαδή υπερυψωμένες κοκκινωπές βλάβες που φαγουρίζουν και συχνά αλλάζουν θέση ή σχήμα μέσα στην ημέρα. Τα αντιισταμινικά δεύτερης γενιάς είναι βασικός άξονας αντιμετώπισης, αλλά η επιλογή και η διάρκεια πρέπει να εξατομικεύονται.

Για φαγούρα και κνίδωση, πολλοί ασθενείς ανταποκρίνονται καλά σε σετιριζίνη, λεβοσετιριζίνη, δεσλοραταδίνη, μπιλαστίνη, λοραταδίνη ή φεξοφεναδίνη. Δεν υπάρχει απόλυτος κανόνας ότι ένα είναι πάντα καλύτερο. Υπάρχουν άτομα που ανταποκρίνονται εντυπωσιακά σε ένα φάρμακο και ελάχιστα σε άλλο.

Αν η κνίδωση είναι οξεία, εμφανίστηκε μετά από λοίμωξη, τρόφιμο, φάρμακο ή τσίμπημα, χρειάζεται προσοχή στο ιστορικό. Αν είναι χρόνια, δηλαδή κρατά πάνω από 6 εβδομάδες, συνήθως δεν αρκεί η τυχαία αλλαγή αντιισταμινικού κάθε λίγες ημέρες. Χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση και σαφές θεραπευτικό πλάνο.

Στη χρόνια αυθόρμητη κνίδωση, οι νεότερες διεθνείς οδηγίες προτείνουν ως πρώτο βήμα ένα αντιισταμινικό H1 δεύτερης γενιάς σε τακτική δοσολογία. Εάν δεν υπάρχει επαρκής έλεγχος, ο ειδικός μπορεί να εξετάσει αύξηση έως τετραπλάσια της συνήθους δόσης ενός αντιισταμινικού, πρακτική εκτός εγκεκριμένων οδηγιών που δεν πρέπει να εφαρμόζεται από τον ασθενή μόνος του. Η συστηματική ανάμειξη πολλών διαφορετικών αντιισταμινικών δεν προτιμάται. ^[3]

6Ποιο είναι καλύτερο όταν θέλουμε λιγότερη υπνηλία

Η υπνηλία είναι από τους πιο συχνούς λόγους για τους οποίους οι ασθενείς αλλάζουν αντιισταμινικό. Τα νεότερα αντιισταμινικά προκαλούν λιγότερη υπνηλία από τα παλαιότερα, αλλά η ατομική ανταπόκριση διαφέρει. Κάποιος μπορεί να παίρνει σετιριζίνη χωρίς πρόβλημα, ενώ άλλος να νιώθει κόπωση ακόμη και με μικρή δόση.

Όταν ο στόχος είναι η όσο το δυνατόν μικρότερη καταστολή, συχνά προτιμώνται Fenasyn / φεξοφεναδίνη, Bilaz / μπιλαστίνη, Clarityne / λοραταδίνη ή Aerius / δεσλοραταδίνη. Η σετιριζίνη και η λεβοσετιριζίνη παραμένουν χρήσιμες επιλογές, αλλά σε ορισμένους προκαλούν περισσότερη υπνηλία ή βαρύτητα.

Πρακτικά, αν κάποιος οδηγεί καθημερινά, χειρίζεται μηχανήματα, κάνει εργασία που απαιτεί συγκέντρωση ή έχει ήδη κόπωση, είναι λογικό να ξεκινά με επιλογή χαμηλής πιθανότητας υπνηλίας. Ακόμη και τότε, η πρώτη λήψη καλό είναι να γίνει σε ημέρα που μπορεί να παρατηρήσει την αντίδρασή του χωρίς κίνδυνο.

Δεν πρέπει να συνδυάζονται αυθαίρετα δύο αντιισταμινικά για να «πιάσει καλύτερα». Ο συνδυασμός μπορεί να αυξήσει παρενέργειες χωρίς να λύσει το πραγματικό πρόβλημα. Αν ένα αντιισταμινικό δεν επαρκεί, πρέπει να αναζητηθεί αν η διάγνωση είναι σωστή και αν υπάρχει ανάγκη για διαφορετική θεραπευτική στρατηγική.

Ακόμη και όταν ένα σκεύασμα κατατάσσεται στα λιγότερο κατασταλτικά, ο ασθενής πρέπει να διαπιστώσει πώς τον επηρεάζει προσωπικά πριν οδηγήσει. Υπνηλία μπορεί να εμφανιστεί περισσότερο όταν συνυπάρχουν έλλειψη ύπνου, αλκοόλ, ηρεμιστικά ή νεφρική δυσλειτουργία. ^[4]

7Aerius / δεσλοραταδίνη

Το Aerius περιέχει δεσλοραταδίνη και χρησιμοποιείται για αλλεργική ρινίτιδα και κνίδωση. Είναι μεταβολίτης της λοραταδίνης και θεωρείται αντιισταμινικό δεύτερης γενιάς με συνήθως χαμηλή πιθανότητα υπνηλίας.

Στην πράξη, το Aerius ταιριάζει συχνά σε ασθενείς που θέλουν μία απλή καθημερινή επιλογή για φτέρνισμα, καταρροή, κνησμό, δακρύρροια ή ήπια κνίδωση. Δεν είναι απαραίτητα το πιο «ισχυρό» για όλους, αλλά έχει καλή ισορροπία ανοχής και ευκολίας χρήσης.

Μπορεί να είναι καλή επιλογή όταν κάποιος έχει αλλεργική ρινίτιδα με σχετικά σταθερά συμπτώματα, όταν δεν θέλει έντονη υπνηλία ή όταν έχει προηγούμενη καλή εμπειρία με δεσλοραταδίνη. Αν όμως η ρινίτιδα συνοδεύεται από έντονο μπούκωμα, η προσθήκη ή αντικατάσταση με ρινική αγωγή μπορεί να είναι πιο λογική από την απλή αλλαγή αντιισταμινικού.

Για την τυπική μορφή Aerius 5 mg, η συνήθης εγκεκριμένη δοσολογία ενηλίκων και εφήβων από 12 ετών είναι 5 mg μία φορά την ημέρα, με ή χωρίς τροφή. Η δόση αυτή δεν μεταφέρεται αυτομάτως στα παιδιατρικά διαλύματα. Ορισμένες ανεπιθύμητες ενέργειες περιλαμβάνουν κεφαλαλγία, ξηροστομία και κόπωση. ^[7]

8Xozal / λεβοσετιριζίνη

Το Xozal περιέχει λεβοσετιριζίνη, το ενεργό εναντιομερές της σετιριζίνης. Χρησιμοποιείται για αλλεργική ρινίτιδα, κνίδωση, φαγούρα, δακρύρροια και άλλα συμπτώματα που σχετίζονται με ισταμίνη.

Στην πράξη, αρκετοί ασθενείς το θεωρούν «δυνατό» αντιισταμινικό, ειδικά σε κνησμό ή κνίδωση. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι πάντα η καλύτερη πρώτη επιλογή για όλους. Σε άτομα που νιώθουν εύκολα υπνηλία ή βαρύτητα με αντιισταμινικά, η λεβοσετιριζίνη μπορεί να προκαλέσει κόπωση.

Το Xozal μπορεί να είναι χρήσιμο όταν υπάρχει έντονη φαγούρα, κνίδωση ή αλλεργική ρινίτιδα που δεν ελέγχεται καλά με πιο ήπιες επιλογές. Χρειάζεται όμως προσοχή σε ασθενείς με νεφρική δυσλειτουργία, καθώς η αποβολή σχετίζεται με τη νεφρική λειτουργία και μπορεί να απαιτείται προσαρμογή.

Στα δισκία Xozal 5 mg, η συνήθης δόση ενηλίκων είναι 5 mg μία φορά την ημέρα. Επειδή η λεβοσετιριζίνη απομακρύνεται κυρίως από τους νεφρούς, η κάθαρση κρεατινίνης ή η νεφρική λειτουργία μπορεί να επηρεάζει τη συχνότητα λήψης. Σε σοβαρή νεφρική δυσλειτουργία απαιτείται ειδική προσοχή σύμφωνα με την πληροφορία προϊόντος. ^[8]

9Zyrtec / σετιριζίνη

Το Zyrtec περιέχει σετιριζίνη, ένα από τα πιο γνωστά αντιισταμινικά δεύτερης γενιάς. Χρησιμοποιείται ευρέως σε αλλεργική ρινίτιδα, κνίδωση και κνησμό.

Η σετιριζίνη έχει μακρά εμπειρία χρήσης και είναι αποτελεσματική σε πολλούς ασθενείς. Το βασικό πρακτικό μειονέκτημα είναι ότι σε μερικούς προκαλεί υπνηλία, κόπωση ή αίσθημα βάρους, περισσότερο από επιλογές όπως Fenasyn, Bilaz ή Clarityne. Αυτό δεν συμβαίνει σε όλους, αλλά είναι αρκετά συχνό ώστε να πρέπει να το λαμβάνουμε υπόψη.

Το Zyrtec μπορεί να είναι καλή επιλογή όταν ο ασθενής έχει σημαντικό κνησμό, πομφούς ή αλλεργική ρινίτιδα που ανταποκρίνεται καλά στη σετιριζίνη. Αν χρειάζεται πλήρη εγρήγορση μέσα στην ημέρα, η πρώτη δοκιμή πρέπει να γίνεται με προσοχή.

Επίσης, όπως και με τη λεβοσετιριζίνη, σε ασθενείς με νεφρική δυσλειτουργία χρειάζεται ιατρική καθοδήγηση για τη δοσολογία. Η αυθαίρετη αύξηση δόσης δεν είναι ασφαλής λύση.

Η σετιριζίνη στα συνήθη δισκία ενηλίκων χορηγείται συχνά σε δόση 10 mg μία φορά ημερησίως. Η καταστολή δεν είναι πάντα ανάλογη της δόσης και μπορεί να επηρεάσει τη συγκέντρωση. Η ελληνική καταχώριση του εμπορικού προϊόντος είναι Ζιρτέκ / Zirtek. ^[9]

10Bilaz / μπιλαστίνη

Το Bilaz περιέχει μπιλαστίνη και χρησιμοποιείται για αλλεργική ρινίτιδα και κνίδωση. Ένα από τα βασικά πλεονεκτήματά του είναι η χαμηλή πιθανότητα υπνηλίας στους περισσότερους ασθενείς.

Η μπιλαστίνη έχει όμως ένα πρακτικό σημείο που συχνά παραβλέπεται: η λήψη με φαγητό ή χυμούς μπορεί να μειώσει την απορρόφησή της. Για αυτό συνήθως δίνεται οδηγία να λαμβάνεται νηστική, δηλαδή περίπου μία ώρα πριν ή δύο ώρες μετά το φαγητό ή χυμούς, σύμφωνα με τις οδηγίες του συγκεκριμένου σκευάσματος.

Αυτό σημαίνει ότι το Bilaz μπορεί να είναι εξαιρετική επιλογή για κάποιον που θέλει χαμηλή υπνηλία, αλλά δεν είναι πάντα το πιο πρακτικό για άτομο που δυσκολεύεται να τηρήσει ωράριο λήψης. Αν λαμβάνεται συστηματικά μαζί με πρωινό ή χυμό, μπορεί να μη δίνει το αναμενόμενο αποτέλεσμα.

Στα συνήθη δισκία Bilaz 20 mg για ενηλίκους και εφήβους από 12 ετών η συνήθης δόση είναι 20 mg μία φορά την ημέρα. Πρέπει να λαμβάνεται μία ώρα πριν ή δύο ώρες μετά από τροφή ή χυμό φρούτων. Η παράλειψη αυτής της οδηγίας μπορεί να μειώσει τη βιοδιαθεσιμότητα και να δημιουργήσει λανθασμένη εντύπωση ότι η θεραπεία δεν αποδίδει. ^[10]

11Clarityne / λοραταδίνη

Το Clarityne περιέχει λοραταδίνη και είναι από τα κλασικά αντιισταμινικά δεύτερης γενιάς. Χρησιμοποιείται για αλλεργική ρινίτιδα και χρόνια ιδιοπαθή κνίδωση.

Η λοραταδίνη είναι συχνά καλή επιλογή για ήπια έως μέτρια συμπτώματα, ειδικά όταν ο ασθενής θέλει απλή μία φορά ημερησίως λήψη και χαμηλή πιθανότητα υπνηλίας. Δεν είναι πάντα αρκετή για έντονη κνίδωση ή βαριά αλλεργική ρινίτιδα, αλλά για αρκετούς ασθενείς λειτουργεί ικανοποιητικά.

Σε άτομα με σοβαρή ηπατική δυσλειτουργία χρειάζεται προσοχή, γιατί η λοραταδίνη μεταβολίζεται στο ήπαρ. Αυτό δεν αφορά τον μέσο υγιή ενήλικα, αλλά είναι σημαντικό για ασθενείς με γνωστή ηπατική νόσο ή πολυφαρμακία.

Η λοραταδίνη μπορεί να είναι χρήσιμη όταν κάποιος έχει περιστασιακά ή εποχικά συμπτώματα και δεν χρειάζεται ιδιαίτερα ισχυρή αντιμετώπιση. Αν όμως υπάρχει καθημερινή ρινίτιδα, νυχτερινό μπούκωμα ή κακή ποιότητα ύπνου, η συνολική θεραπευτική στρατηγική πρέπει να επανεκτιμηθεί.

Στο Clarityne 10 mg, η συνήθης δοσολογία για ενηλίκους και εφήβους με κατάλληλο βάρος είναι 10 mg μία φορά την ημέρα. Σε σοβαρή ηπατική δυσλειτουργία ενδέχεται να απαιτείται διαφορετική αρχική συχνότητα χορήγησης. Στα παιδιά εφαρμόζονται οι όροι του συγκεκριμένου σκευάσματος, όχι μία ενιαία δόση ενηλίκων. ^[11]

12Fenasyn / φεξοφεναδίνη

Το Fenasyn περιέχει φεξοφεναδίνη, ένα αντιισταμινικό δεύτερης γενιάς που χρησιμοποιείται για συμπτώματα εποχικής αλλεργικής ρινίτιδας. Είναι ιδιαίτερα χρήσιμη επιλογή όταν ο ασθενής θέλει αντιισταμινικό με χαμηλή πιθανότητα υπνηλίας.

Στην πράξη, το Fenasyn ταιριάζει σε ασθενείς που έχουν φτέρνισμα, υδαρή καταρροή, φαγούρα στη μύτη, δακρύρροια ή εποχική αλλεργία στη γύρη και θέλουν να αποφύγουν τη βαρύτητα που μερικές φορές προκαλούν άλλα αντιισταμινικά.

Δεν σημαίνει ότι το Fenasyn είναι πάντα «καλύτερο» από Aerius, Xozal, Zyrtec, Bilaz ή Clarityne. Σημαίνει ότι έχει πολύ καλή θέση όταν η εγρήγορση είναι σημαντική: οδήγηση, εργασία με συγκέντρωση, επαγγελματικές υποχρεώσεις, διάβασμα ή καθημερινότητα με ανάγκη καθαρού νου.

Όπως και με τη μπιλαστίνη, η φεξοφεναδίνη έχει πρακτικά σημεία λήψης. Ορισμένοι χυμοί και αντιόξινα μπορούν να επηρεάσουν την απορρόφηση, ανάλογα με το σκεύασμα και τον χρόνο λήψης. Για αυτό το Fenasyn πρέπει να λαμβάνεται σύμφωνα με το φύλλο οδηγιών και τις οδηγίες γιατρού ή φαρμακοποιού.

Το Fenasyn περιέχει φεξοφεναδίνη, τη δραστική ουσία που περιείχε και το Allegra. Το σκεύασμα των 120 mg ενδείκνυται για την εποχική αλλεργική ρινίτιδα, με συνήθη δόση 120 mg μία φορά την ημέρα πριν από το γεύμα σε ενηλίκους και εφήβους ηλικίας τουλάχιστον 12 ετών. Η φεξοφεναδίνη 180 mg αναφέρεται ως εγκεκριμένη θεραπεία για χρόνια κνίδωση σε διεθνείς περιλήψεις χαρακτηριστικών προϊόντος· για τη χρήση του συγκεκριμένου ελληνικού σκευάσματος ακολουθείτε τη δική του επίσημη πληροφορία προϊόντος. Μην εναλλάσσετε τις δύο περιεκτικότητες θεωρώντας ότι είναι ισοδύναμες. ^{[12] [16]}

13Πρωί ή βράδυ: πότε παίρνω αντιισταμινικό;

Τα περισσότερα νεότερα αντιισταμινικά λαμβάνονται μία φορά την ημέρα. Η ώρα λήψης εξαρτάται από τα συμπτώματα και από το αν προκαλούν υπνηλία. Αν κάποιος έχει κυρίως πρωινό φτέρνισμα, μπορεί να χρειάζεται σταθερή ημερήσια κάλυψη. Αν έχει υπνηλία με το φάρμακο, μπορεί να προτιμηθεί βραδινή λήψη, εφόσον αυτό είναι ασφαλές και συμβατό με τις οδηγίες.

Σε εποχική αλλεργία, η προληπτική λήψη πριν από αναμενόμενη έκθεση μπορεί να βοηθήσει. Για παράδειγμα, κάποιος που γνωρίζει ότι θα βρεθεί σε χώρο με γύρη, σκόνη ή ζώο που τον ενοχλεί, μπορεί να έχει καλύτερο έλεγχο αν δεν περιμένει να φτάσουν τα συμπτώματα στο μέγιστο.

Σε χρόνια αλλεργική ρινίτιδα ή χρόνια κνίδωση, η σταθερή χρήση για ένα διάστημα μπορεί να είναι πιο αποτελεσματική από την περιστασιακή λήψη μόνο όταν τα συμπτώματα γίνουν έντονα. Αυτό πρέπει να αποφασίζεται με βάση τη βαρύτητα και τη διάρκεια των συμπτωμάτων.

Η αλλαγή ώρας μπορεί να λύσει πρακτικά προβλήματα. Αν η σετιριζίνη ή η λεβοσετιριζίνη βοηθά αλλά φέρνει υπνηλία, η βραδινή λήψη μπορεί να είναι καλύτερη. Αν η υπνηλία παραμένει και την επόμενη ημέρα, χρειάζεται αλλαγή στρατηγικής.

Για τη μπιλαστίνη και τη φεξοφεναδίνη η σχέση με γεύματα και χυμούς μπορεί να έχει μεγαλύτερη πρακτική σημασία από το αν η ώρα είναι πρωινή ή βραδινή. Για τα υπόλοιπα, η ώρα επιλέγεται με βάση τις οδηγίες, τη σταθερότητα της λήψης και την ατομική ανοχή. Ο ασθενής δεν πρέπει να μεταβάλλει την εγκεκριμένη ημερήσια ποσότητα για να παρατείνει την κάλυψη. ^[10]

14Αντιισταμινικά σε παιδιά και εφήβους

Στα παιδιά, η επιλογή αντιισταμινικού πρέπει να γίνεται με βάση την ηλικία, το βάρος, τη μορφή του σκευάσματος, τη διάγνωση και τις οδηγίες παιδιάτρου. Δεν είναι σωστό να δίνεται «μισό χάπι ενηλίκου» χωρίς σαφή οδηγία. Πολλά σκευάσματα έχουν παιδιατρικές μορφές, όπως σιρόπι, πόσιμο διάλυμα ή σταγόνες, αλλά οι ηλικιακές ενδείξεις διαφέρουν.

Σε παιδί με επαναλαμβανόμενο φτέρνισμα, μπούκωμα, βήχα τη νύχτα ή φαγούρα στα μάτια, δεν αρκεί να αλλάζουμε αντιισταμινικό κάθε λίγες ημέρες. Πρέπει να τεθεί το ερώτημα αν υπάρχει αλλεργική ρινίτιδα, αλλεργία στα ακάρεα, άσθμα, ατοπική δερματίτιδα ή άλλη αιτία.

Για παιδιά με επίμονα συμπτώματα μπορεί να βοηθήσει ο στοχευμένος έλεγχος με εξετάσεις αλλεργίας. Ειδικά όταν τα συμπτώματα σχετίζονται με το υπνοδωμάτιο, τη σκόνη, στρώματα, χαλιά ή λούτρινα, πρέπει να εξετάζεται η πιθανότητα αλλεργίας στα ακάρεα.

Οι ηλικιακές εγκρίσεις δεν είναι ίδιες για όλα τα εμπορικά σκευάσματα ούτε για κάθε μορφή (δισκίο, πόσιμο διάλυμα, σταγόνες). Ειδικά σε παιδιά με χρόνιο βήχα, συριγμό, ρινική απόφραξη ή επαναλαμβανόμενα επεισόδια κνίδωσης, η θεραπεία πρέπει να συνδέεται με σαφή διάγνωση. Τα σκευάσματα ενηλίκων δεν διχοτομούνται αυθαίρετα για χρήση στα μικρά παιδιά. ^[7]

15Ηλικιωμένοι, νεφρική λειτουργία, ήπαρ και χρόνια νοσήματα

Σε ηλικιωμένους και σε ασθενείς με χρόνια νοσήματα, η επιλογή αντιισταμινικού θέλει περισσότερη προσοχή. Δεν είναι όλα τα αντιισταμινικά ίδια ως προς την αποβολή τους από τον οργανισμό. Η σετιριζίνη και η λεβοσετιριζίνη σχετίζονται περισσότερο με τη νεφρική αποβολή, ενώ η λοραταδίνη και η δεσλοραταδίνη έχουν σημαντικό μεταβολισμό από το ήπαρ.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάποιο από αυτά «απαγορεύεται» γενικά. Σημαίνει ότι σε ασθενείς με μειωμένη νεφρική λειτουργία, ηπατική νόσο, πολυφαρμακία ή μεγάλη ηλικία, η επιλογή και η δόση πρέπει να είναι πιο προσεκτικές.

Επίσης, οι ηλικιωμένοι είναι πιο ευάλωτοι σε πτώσεις, σύγχυση, καταστολή και αλληλεπιδράσεις. Γι’ αυτό αποφεύγονται κατά κανόνα τα παλαιότερα κατασταλτικά αντιισταμινικά χωρίς σαφή λόγο. Ακόμη και τα νεότερα αντιισταμινικά πρέπει να αξιολογούνται με βάση το συνολικό ιστορικό.

Αν κάποιος έχει χρόνια νεφρική νόσο, ηπατική νόσο, αρρυθμίες, λαμβάνει ηρεμιστικά, αντικαταθλιπτικά, αντιεπιληπτικά ή πολλά φάρμακα, καλό είναι να μη διαλέγει αντιισταμινικό μόνος του από εμπειρία γνωστού ή από παλαιότερη συνταγή.

Σε χρόνια νεφρική νόσο, η λήψη Xozal ή Zirtek μπορεί να απαιτεί τροποποίηση της δόσης. Σε σοβαρή ηπατική δυσλειτουργία δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στη λοραταδίνη. Σε ηλικιωμένους, η αρχική αξιολόγηση πρέπει να περιλαμβάνει πτώσεις, σύγχυση, ταυτόχρονη λήψη ηρεμιστικών και την πραγματική νεφρική λειτουργία, όχι μόνο την ηλικία. ^[8]

16Εγκυμοσύνη και θηλασμός

Στην εγκυμοσύνη και στον θηλασμό, η χρήση αντιισταμινικών πρέπει να γίνεται με ιατρική καθοδήγηση. Ο στόχος δεν είναι να μένει η έγκυος χωρίς ανακούφιση, αλλά να επιλέγεται το κατάλληλο φάρμακο με βάση το τρίμηνο, τη βαρύτητα των συμπτωμάτων, το ιστορικό και τα διαθέσιμα δεδομένα ασφάλειας.

Για ήπια συμπτώματα, συχνά ξεκινάμε με μη φαρμακευτικά μέτρα: αποφυγή γνωστών αλλεργιογόνων, πλύσεις με φυσιολογικό ορό, καθαρισμός χώρου, μείωση έκθεσης σε γύρη ή ακάρεα. Όταν τα συμπτώματα είναι μέτρια ή σοβαρά, η θεραπεία μπορεί να είναι απαραίτητη.

Η επιλογή ανάμεσα σε λοραταδίνη, σετιριζίνη, δεσλοραταδίνη, φεξοφεναδίνη, μπιλαστίνη ή λεβοσετιριζίνη δεν πρέπει να γίνεται αυθαίρετα. Ο γιατρός συνεκτιμά το ιστορικό και επιλέγει την πιο κατάλληλη λύση.

Οι διαθέσιμες μελέτες για την κύηση είναι περισσότερες και καθησυχαστικότερες για τη λοραταδίνη και τη σετιριζίνη, γι’ αυτό συχνά προτιμώνται όταν χρειάζεται από του στόματος αγωγή. Η φεξοφεναδίνη μπορεί να εξεταστεί όταν οι προτιμώμενες εναλλακτικές δεν είναι κατάλληλες. Για κάθε φάρμακο απαιτείται εξατομικευμένη εκτίμηση και κατά τον θηλασμό. ^[13]

17Αλκοόλ, οδήγηση και αλληλεπιδράσεις

Ακόμη και τα «μη κατασταλτικά» αντιισταμινικά μπορεί να προκαλέσουν υπνηλία σε ορισμένους. Για αυτό χρειάζεται προσοχή στην οδήγηση, ειδικά τις πρώτες ημέρες λήψης ή μετά από αλλαγή φαρμάκου. Αν εμφανιστεί υπνηλία, θολούρα, βραδύτερη αντίδραση ή αίσθημα βάρους, δεν πρέπει να οδηγείτε ή να χειρίζεστε μηχανήματα.

Το αλκοόλ μπορεί να επιτείνει την καταστολή. Ο συνδυασμός αντιισταμινικού με αλκοόλ, ηρεμιστικά, υπνωτικά, ορισμένα αντικαταθλιπτικά ή άλλα φάρμακα που επηρεάζουν το κεντρικό νευρικό σύστημα αυξάνει την πιθανότητα υπνηλίας και μειωμένης εγρήγορσης.

Η μπιλαστίνη χρειάζεται προσοχή σε σχέση με φαγητό και χυμούς. Η φεξοφεναδίνη μπορεί να επηρεαστεί από ορισμένους χυμούς και από αντιόξινα με αλουμίνιο ή μαγνήσιο αν ληφθούν πολύ κοντά. Η λοραταδίνη και η δεσλοραταδίνη θέλουν προσοχή σε σοβαρή ηπατική δυσλειτουργία. Η σετιριζίνη και η λεβοσετιριζίνη θέλουν προσοχή σε νεφρική δυσλειτουργία.

Ένα συχνό πρακτικό λάθος είναι ο ασθενής να παίρνει αντιισταμινικό μαζί με άλλο «αντιγριπικό» ή «για μπούκωμα» χωρίς να συνειδητοποιεί ότι το δεύτερο περιέχει επίσης αντιισταμινικό ή αποσυμφορητικό. Έτσι αυξάνεται η πιθανότητα παρενεργειών.

Η φεξοφεναδίνη καλό είναι να λαμβάνεται με νερό, όχι με χυμούς μήλου, πορτοκαλιού ή γκρέιπφρουτ που μπορούν να μειώσουν την απορρόφησή της. Με αντιόξινα που περιέχουν αλουμίνιο ή μαγνήσιο συνιστάται χρονική απόσταση περίπου δύο ωρών. Για τη μπιλαστίνη ισχύει επίσης ειδικός περιορισμός με τροφή και χυμούς. ^[14]

18Αντιισταμινικά και εξετάσεις αλλεργίας

Ένα από τα πιο συχνά ερωτήματα είναι αν πρέπει να διακοπεί το αντιισταμινικό πριν από εξετάσεις αλλεργίας. Η απάντηση εξαρτάται από το είδος της εξέτασης. Οι δερματικές δοκιμασίες, όπως το prick test, μπορούν να επηρεαστούν από αντιισταμινικά, γιατί βασίζονται στη δερματική αντίδραση ισταμίνης.

Αντίθετα, οι εξετάσεις αίματος για IgE και ειδικά IgE αντισώματα δεν επηρεάζονται με τον ίδιο τρόπο από τα αντιισταμινικά. Η ολική IgE δείχνει γενική τάση αλλεργικής/ατοπικής ενεργοποίησης, αλλά δεν λέει μόνη της σε τι είναι αλλεργικός ο ασθενής.

Η ειδική IgE / RAST στοχεύει συγκεκριμένα αλλεργιογόνα, όπως ακάρεα, γύρεις, μύκητες, επιθήλια ζώων ή τρόφιμα. Η ALEX παρέχει πιο εκτεταμένη μοριακή διερεύνηση IgE-μεσολαβούμενης ευαισθητοποίησης.

Καμία εξέταση δεν ερμηνεύεται μόνη της. Μία θετική ειδική IgE δείχνει ευαισθητοποίηση, αλλά πρέπει να ταιριάζει με το ιστορικό. Αν κάποιος έχει θετική IgE σε ακάρεα αλλά τα συμπτώματα εμφανίζονται μόνο σε συγκεκριμένη εποχή με γύρη, η ερμηνεία χρειάζεται προσοχή.

Σε δερματική δοκιμασία νυγμού, τα αντιισταμινικά μειώνουν την αντίδραση ισταμίνης και μπορεί να οδηγήσουν σε ψευδώς αρνητικό αποτέλεσμα. Η διακοπή, όταν ενδείκνυται, καθορίζεται από τον αλλεργιολόγο. Αντίθετα, οι μετρήσεις ολικής και ειδικής IgE στο αίμα δεν χρειάζονται γενικά διακοπή αντιισταμινικών. Θετική ειδική IgE υποδηλώνει ευαισθητοποίηση και όχι αυτομάτως κλινική αλλεργία. ^[15]

19Πότε δεν αρκεί ένα αντιισταμινικό

Το αντιισταμινικό δεν είναι θεραπεία για κάθε μορφή αλλεργίας και δεν λύνει κάθε σύμπτωμα. Αν υπάρχει σοβαρό μπούκωμα, χρόνια ρινική απόφραξη, κακή όσφρηση, νυχτερινός βήχας, συριγμός ή υποψία άσθματος, χρειάζεται πιο ολοκληρωμένη αξιολόγηση.

Στην επίμονη αλλεργική ρινίτιδα, τα ρινικά κορτικοστεροειδή όπως το Avamys ή άλλα αντίστοιχα σπρέι μπορούν να έχουν κεντρικό ρόλο, ειδικά στο μπούκωμα και στη φλεγμονή. Σε επιλεγμένους ασθενείς με άσθμα ή αλλεργική ρινίτιδα, φάρμακα όπως η μοντελουκάστη έχουν ξεχωριστή θέση, όπως περιγράφεται στον οδηγό για το Singulair.

Αν τα συμπτώματα είναι συχνά, ο στόχος δεν είναι να παίρνει ο ασθενής συνεχώς διαφορετικά αντιισταμινικά. Ο στόχος είναι να βρεθεί η αιτία: γύρη, ακάρεα, ζώα, μούχλα, επαγγελματική έκθεση, τρόφιμα, φάρμακα ή μη αλλεργική ρινίτιδα.

Επίσης, αν υπάρχουν αυξημένα ηωσινόφιλα στη γενική αίματος, αυτό μπορεί να συνδέεται με αλλεργία, άσθμα, παρασιτώσεις ή φαρμακευτικές αντιδράσεις. Για πιο γενική ερμηνεία, δείτε τον οδηγό για τα λευκά αιμοσφαίρια.

Στην πιθανή αναφυλαξία, αντιισταμινικά δεν αντικαθιστούν την έγκαιρη ενδομυϊκή αδρεναλίνη και την επείγουσα αντιμετώπιση. Αν υπάρχουν δύσπνοια, συριγμός, οίδημα γλώσσας, υπόταση ή λιποθυμία, χρειάζεται άμεση κλήση στο 112 ή στο 166. Για επίμονη κνίδωση, η αδιάκριτη παραγγελία πολλών εξετάσεων χωρίς ιστορικό δεν προτείνεται· απαιτείται στοχευμένη διερεύνηση. ^[3]

20Συχνές ερωτήσεις

21Τι να θυμάστε

Η σωστή επιλογή αντιισταμινικού είναι κλινική και πρακτική απόφαση, όχι κατάταξη ισχύος. Συνυπολογίζονται το συγκεκριμένο σύμπτωμα, η πιθανή υπνηλία, το ωράριο φαγητού, οι συννοσηρότητες, η ατομική ανταπόκριση και η δυνατότητα τήρησης της θεραπείας. Το Fenasyn αντικαθιστά εδώ το εκτός ελληνικής κυκλοφορίας Allegra χωρίς αλλαγή δραστικής ουσίας. ^[6]

22Βιβλιογραφία και πηγές