Υψηλή Παραθορμόνη (PTH): Τι Σημαίνει, Ποιες Εξετάσεις Χρειάζονται και Πότε Θέλει Διερεύνηση

1Τι είναι η παραθορμόνη (PTH)

Η παραθορμόνη, γνωστή και ως PTH, είναι ορμόνη που παράγεται από τους παραθυρεοειδείς αδένες. Οι παραθυρεοειδείς είναι μικροί αδένες που βρίσκονται συνήθως πίσω από τον θυρεοειδή, αλλά η λειτουργία τους είναι διαφορετική από τη λειτουργία του θυρεοειδούς.

Ο βασικός ρόλος της PTH είναι να κρατά το ασβέστιο του αίματος μέσα σε ασφαλή όρια. Όταν το ασβέστιο τείνει να πέσει, η PTH αυξάνεται ώστε να βοηθήσει τον οργανισμό να το διατηρήσει. Αυτό γίνεται μέσω των οστών, των νεφρών και της ενεργοποίησης της βιταμίνης D.

Για αυτόν τον λόγο, η PTH δεν πρέπει να αξιολογείται σαν απομονωμένος αριθμός. Η ίδια τιμή PTH μπορεί να έχει διαφορετική σημασία ανάλογα με το ασβέστιο, τον φώσφορο, τη βιταμίνη D, τη νεφρική λειτουργία και το ιστορικό του ασθενούς.

Για αναλυτική ερμηνεία της εξέτασης, δείτε και τον βασικό οδηγό: Παραθορμόνη (PTH): Εξέταση Αίματος, Τιμές, Αυξημένη ή Χαμηλή PTH & Ερμηνεία.

2Τι σημαίνει υψηλή PTH

Η υψηλή PTH σημαίνει ότι οι παραθυρεοειδείς αδένες παράγουν περισσότερη παραθορμόνη από το αναμενόμενο για τη συγκεκριμένη κατάσταση του οργανισμού. Αυτό μπορεί να συμβεί για δύο βασικούς λόγους.

Ο πρώτος είναι ότι οι παραθυρεοειδείς λειτουργούν υπερβολικά από μόνοι τους. Αυτό ονομάζεται πρωτοπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός και συνήθως συνοδεύεται από υψηλό ή οριακά υψηλό ασβέστιο.

Ο δεύτερος είναι ότι η PTH αυξάνεται ως απάντηση σε κάποιο άλλο πρόβλημα, όπως χαμηλή βιταμίνη D, χρόνια νεφρική νόσος, διαταραχή φωσφόρου, δυσαπορρόφηση ή χαμηλή πρόσληψη ασβεστίου. Αυτό ονομάζεται δευτεροπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός.

Στην πράξη, το πρώτο βήμα δεν είναι να «ρίξουμε» την PTH, αλλά να βρούμε γιατί ανέβηκε.

3Υψηλή PTH με υψηλό ασβέστιο

Ο συνδυασμός υψηλής PTH και υψηλού ασβεστίου είναι ιδιαίτερα σημαντικός. Σε πολλές περιπτώσεις δείχνει ότι το υψηλό ασβέστιο είναι PTH-εξαρτώμενο, δηλαδή σχετίζεται με υπερλειτουργία των παραθυρεοειδών αδένων.

Σε φυσιολογικές συνθήκες, όταν το ασβέστιο ανεβαίνει, η PTH πρέπει να μειώνεται. Αν όμως το ασβέστιο είναι υψηλό και η PTH παραμένει υψηλή ή «ακατάλληλα φυσιολογική», τότε χρειάζεται διερεύνηση για πιθανό πρωτοπαθή υπερπαραθυρεοειδισμό.

Ο πρωτοπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός μπορεί να είναι ήπιος και ασυμπτωματικός. Μπορεί να εντοπιστεί τυχαία σε εξετάσεις αίματος. Παρόλα αυτά, έχει σημασία γιατί μακροχρόνια μπορεί να σχετίζεται με οστική απώλεια, πέτρες στους νεφρούς, νεφρική επιβάρυνση ή επίμονη υπερασβεστιαιμία.

Δείτε επίσης: Υψηλό Ασβέστιο: Εξέταση Αίματος & Τι Σημαίνει.

4Υψηλή PTH με φυσιολογικό ασβέστιο

Η υψηλή PTH με φυσιολογικό ασβέστιο είναι συχνό και πιο δύσκολο εύρημα. Δεν πρέπει να οδηγεί αυτόματα στο συμπέρασμα ότι υπάρχει πρωτοπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός.

Πριν τεθεί τέτοια υποψία, πρέπει να αποκλειστούν συχνές αιτίες δευτεροπαθούς αύξησης της PTH, όπως:

• χαμηλή ή ανεπαρκής 25-OH βιταμίνη D,
• μειωμένη νεφρική λειτουργία,
• διαταραχές φωσφόρου,
• χαμηλή πρόσληψη ή μειωμένη απορρόφηση ασβεστίου,
• υπομαγνησιαιμία,
• ορισμένα φάρμακα ή συμπληρώματα, ανάλογα με το ιστορικό.

Αν η βιταμίνη D διορθωθεί, η νεφρική λειτουργία είναι καλή και το ασβέστιο παραμένει φυσιολογικό ενώ η PTH εξακολουθεί να είναι αυξημένη, τότε ο γιατρός μπορεί να εξετάσει το ενδεχόμενο νορμοασβεστιαιμικού πρωτοπαθούς υπερπαραθυρεοειδισμού. Αυτό απαιτεί προσεκτική επιβεβαίωση και όχι βιαστική διάγνωση.

5Υψηλή PTH και χαμηλή βιταμίνη D

Η χαμηλή βιταμίνη D είναι μία από τις συχνότερες αιτίες αυξημένης PTH. Όταν η βιταμίνη D είναι χαμηλή, η απορρόφηση ασβεστίου από το έντερο μπορεί να μειωθεί. Ο οργανισμός προσπαθεί να κρατήσει το ασβέστιο του αίματος σταθερό αυξάνοντας την παραθορμόνη.

Αυτός ο μηχανισμός είναι αντιρροπιστικός. Δηλαδή η PTH δεν ανεβαίνει επειδή απαραίτητα «φταίνε» οι παραθυρεοειδείς, αλλά επειδή ο οργανισμός προσπαθεί να ισορροπήσει χαμηλή διαθεσιμότητα ασβεστίου ή βιταμίνης D.

Γι’ αυτό, όταν η PTH είναι αυξημένη, η μέτρηση της 25-OH βιταμίνης D είναι σχεδόν πάντα απαραίτητη. Η διόρθωση της βιταμίνης D πρέπει να γίνεται εξατομικευμένα, ειδικά αν υπάρχει υψηλό ασβέστιο, νεφρική νόσος, ιστορικό λίθων ή λήψη πολλών συμπληρωμάτων.

Δείτε αναλυτικά: Βιταμίνη D και PTH: Γιατί Αυξάνεται η Παραθορμόνη όταν Λείπει η Βιταμίνη D.

6Νεφρική λειτουργία, φώσφορος και PTH

Οι νεφροί έχουν κεντρικό ρόλο στη ρύθμιση του ασβεστίου, του φωσφόρου και της βιταμίνης D. Όταν η νεφρική λειτουργία μειώνεται, μπορεί να εμφανιστούν διαταραχές στον μεταβολισμό των μετάλλων και των οστών, με αύξηση της PTH.

Σε χρόνια νεφρική νόσο, η PTH μπορεί να αυξηθεί επειδή ο οργανισμός δυσκολεύεται να διαχειριστεί τον φώσφορο, να ενεργοποιήσει επαρκώς τη βιταμίνη D και να διατηρήσει σταθερό το ασβέστιο. Σε αυτή την περίπτωση μιλάμε συχνά για δευτεροπαθή υπερπαραθυρεοειδισμό λόγω νεφρικής νόσου.

Γι’ αυτό, σε αυξημένη PTH πρέπει να ελέγχονται τουλάχιστον η κρεατινίνη, το eGFR και ο φώσφορος. Ο φώσφορος βοηθά να καταλάβουμε αν υπάρχει μεταβολική διαταραχή που επηρεάζει τον άξονα PTH–ασβεστίου–βιταμίνης D.

Σχετικά άρθρα: Φώσφορος (P) Αίματος και Ασβέστιο, Φώσφορος και Αλκαλική Φωσφατάση (ALP).

7Ποιες εξετάσεις χρειάζονται όταν η PTH είναι υψηλή

Η διερεύνηση της υψηλής παραθορμόνης γίνεται με συνδυασμό εξετάσεων. Οι πιο χρήσιμες εξετάσεις είναι:

• Παραθορμόνη (PTH) για επιβεβαίωση και παρακολούθηση.
• Ολικό ασβέστιο και, όταν χρειάζεται, ιονισμένο ασβέστιο.
• Αλβουμίνη, γιατί επηρεάζει την ερμηνεία του ολικού ασβεστίου.
• Φώσφορος, γιατί συνδέεται στενά με PTH και νεφρική λειτουργία.
• 25-OH βιταμίνη D, για έλεγχο ανεπάρκειας ή υπερβολικής λήψης.
• Μαγνήσιο, γιατί οι διαταραχές του μπορούν να επηρεάσουν τον παραθυρεοειδικό άξονα.
• Κρεατινίνη και eGFR, για εκτίμηση νεφρικής λειτουργίας.
• Αλκαλική φωσφατάση (ALP), ιδίως όταν αξιολογείται οστικός μεταβολισμός.
• Ασβέστιο ούρων 24ώρου, όταν ο γιατρός θέλει να εκτιμήσει την αποβολή ασβεστίου ή να διαφοροποιήσει ειδικές καταστάσεις.

Σε αρκετές περιπτώσεις ο γιατρός μπορεί να ζητήσει επανάληψη της PTH και του ασβεστίου, γιατί μεμονωμένες τιμές μπορεί να επηρεαστούν από προαναλυτικούς παράγοντες, συμπληρώματα, νεφρική λειτουργία ή προσωρινές μεταβολές.

Χρήσιμα συνοδά άρθρα: Ασβέστιο: Φυσιολογικές Τιμές, Εξέταση Αίματος & Ερμηνεία και Βιταμίνη D: Ποιες Εξετάσεις Γίνονται Μαζί.

8Συμπτώματα και πιθανές επιπτώσεις

Η υψηλή PTH μπορεί να μην προκαλεί καθόλου συμπτώματα, ειδικά όταν οι διαταραχές είναι ήπιες. Πολλές φορές εντοπίζεται τυχαία σε έλεγχο ασβεστίου, βιταμίνης D ή οστικής υγείας.

Όταν συνυπάρχει υψηλό ασβέστιο, μπορεί να εμφανιστούν συμπτώματα όπως κόπωση, μυϊκή αδυναμία, δυσκοιλιότητα, αυξημένη δίψα, συχνουρία, νεφρολιθίαση ή γενική αδιαθεσία. Τα συμπτώματα όμως δεν είναι ειδικά και δεν αρκούν για διάγνωση.

Η χρόνια αύξηση της PTH μπορεί να επηρεάσει τα οστά, ειδικά όταν συνυπάρχει έλλειψη βιταμίνης D, χρόνια νεφρική νόσος ή πρωτοπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός. Γι’ αυτό σε άτομα με οστεοπενία, οστεοπόρωση ή ιστορικό καταγμάτων μπορεί να χρειαστεί έλεγχος PTH, ασβεστίου, βιταμίνης D, φωσφόρου και ALP.

Δείτε επίσης: Εξετάσεις Οστεοπόρωσης: DEXA, Βιταμίνη D, PTH & Ασβέστιο.

9Πότε η υψηλή PTH θέλει άμεση ιατρική εκτίμηση

Η υψηλή PTH χρειάζεται πιο άμεση ιατρική αξιολόγηση όταν συνοδεύεται από σημαντικά αυξημένο ασβέστιο, συμπτώματα υπερασβεστιαιμίας, νεφρική επιβάρυνση, ιστορικό λίθων στους νεφρούς, οστεοπόρωση, κάταγμα χαμηλής βίας ή προοδευτική επιδείνωση των τιμών.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται επίσης όταν κάποιος λαμβάνει πολλά συμπληρώματα βιταμίνης D ή ασβεστίου, όταν υπάρχει χρόνια νεφρική νόσος ή όταν έχουν βρεθεί επανειλημμένα υψηλές τιμές ασβεστίου.

Η απόφαση για περαιτέρω έλεγχο, παραπομπή σε ενδοκρινολόγο, απεικόνιση παραθυρεοειδών ή θεραπευτική παρέμβαση δεν βασίζεται μόνο στην τιμή της PTH. Βασίζεται στον συνολικό βιοχημικό έλεγχο, στο ιστορικό, στα συμπτώματα και στους κινδύνους για οστά και νεφρούς.