ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ • LDL • ΦΥΤΙΚΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΑ • ΑΣΦΑΛΕΙΑ

Βότανα και Συμπληρώματα για Χοληστερίνη: Τι Ρίχνει Πραγματικά την LDL;

Δημοσίευση: 4 Αυγούστου 2026 • Τελευταία ενημέρωση: 4 Αυγούστου 2026

Τα βότανα και τα συμπληρώματα για τη χοληστερίνη προωθούνται συχνά ως «φυσικές» λύσεις για τη μείωση της LDL. Στην πράξη, όμως, προϊόντα όπως το psyllium, οι φυτικές στερόλες, η κόκκινη μαγιά ρυζιού, η βερβερίνη, ο λιναρόσπορος, το σκόρδο και το εκχύλισμα αγκινάρας δεν έχουν την ίδια δράση, την ίδια τεκμηρίωση ή το ίδιο προφίλ ασφάλειας.

Ορισμένες διατροφικές παρεμβάσεις μπορούν να προκαλέσουν μικρή αλλά πραγματική μείωση της LDL. Άλλα συμπληρώματα δρουν περισσότερο σαν φαρμακολογικές ουσίες και συνοδεύονται από αλληλεπιδράσεις, μυϊκές ή ηπατικές ανεπιθύμητες ενέργειες. Υπάρχουν, επίσης, προϊόντα που μπορεί να αλλάξουν ελαφρά έναν εργαστηριακό δείκτη χωρίς να έχει αποδειχθεί ότι μειώνουν εμφράγματα, εγκεφαλικά επεισόδια ή καρδιαγγειακή θνητότητα.

1Τι απαντά ο οδηγός

Ο στόχος αυτού του άρθρου δεν είναι να δημιουργήσει έναν κατάλογο με δεκάδες «φυσικά προϊόντα». Στόχος είναι να ξεχωρίσει ποιες παρεμβάσεις μπορούν να επηρεάσουν πραγματικά την LDL, πόσο μεγάλη είναι συνήθως η επίδρασή τους και ποιοι περιορισμοί κρύβονται πίσω από τους διαφημιστικούς ισχυρισμούς.

Η λέξη «συμπλήρωμα» περιλαμβάνει πολύ διαφορετικά πράγματα. Το psyllium είναι διαλυτή φυτική ίνα που δρα κυρίως μέσα στο έντερο. Οι φυτικές στερόλες είναι συστατικά που περιορίζουν την εντερική απορρόφηση χοληστερίνης. Η βερβερίνη είναι φυτικό αλκαλοειδές με συστηματική φαρμακολογική δράση. Η μονακολίνη Κ της κόκκινης μαγιάς ρυζιού είναι χημικά ίδια με γνωστό φάρμακο της κατηγορίας των στατινών.

Επομένως, το ερώτημα «ποιο είναι το καλύτερο φυσικό για τη χοληστερίνη;» δεν έχει μία απλή απάντηση. Η σωστή επιλογή εξαρτάται από:

• την αρχική τιμή της LDL και το ύψος της μείωσης που απαιτείται,
• την ηλικία και τον συνολικό καρδιαγγειακό κίνδυνο,
• την ύπαρξη στεφανιαίας νόσου, εγκεφαλικού ή περιφερικής αρτηριοπάθειας,
• τον διαβήτη, τη χρόνια νεφρική νόσο ή την οικογενή υπερχοληστερολαιμία,
• τα φάρμακα που λαμβάνονται ήδη,
• τη λειτουργία του ήπατος και των νεφρών,
• την ποιότητα και την πραγματική περιεκτικότητα του προϊόντος.

2Γιατί έχει σημασία η LDL και όχι μόνο η ολική χοληστερίνη

Η ολική χοληστερίνη είναι ένας συνοπτικός αριθμός, αλλά δεν αποτυπώνει από μόνη της το αθηρογόνο φορτίο. Η LDL μεταφέρει χοληστερίνη προς τους ιστούς και συμμετέχει στην ανάπτυξη αθηρωματικών πλακών μέσα στις αρτηρίες. Όσο υψηλότερη είναι και όσο περισσότερα χρόνια παραμένει αυξημένη, τόσο μεγαλύτερη είναι η συνολική έκθεση των αγγείων σε αθηρογόνα σωματίδια.

Η ίδια τιμή LDL δεν έχει την ίδια σημασία για όλους. LDL 150 mg/dL σε έναν νέο άνθρωπο χωρίς άλλους παράγοντες κινδύνου αξιολογείται διαφορετικά από LDL 150 mg/dL σε άτομο με διαβήτη, χρόνια νεφρική νόσο, κάπνισμα, γνωστή στεφανιαία νόσο ή ισχυρό οικογενειακό ιστορικό πρόωρου εμφράγματος.

Εκτός από την LDL, μπορεί να χρειάζονται:

Για αναλυτικότερη ερμηνεία δείτε τον οδηγό για το λιπιδαιμικό προφίλ και το άρθρο για την LDL χοληστερίνη.

3Τι λένε οι οδηγίες ESC/EAS 2025 για τα συμπληρώματα

Η εστιασμένη ενημέρωση των ευρωπαϊκών οδηγιών ESC/EAS για τη δυσλιπιδαιμία το 2025 πρόσθεσε σαφή θέση για τα συμπληρώματα. Συμπληρώματα ή βιταμίνες χωρίς τεκμηριωμένη ασφάλεια και σημαντική αποτελεσματικότητα στη μείωση της LDL δεν συνιστώνται με σκοπό τη μείωση του κινδύνου αθηροσκληρωτικής καρδιαγγειακής νόσου.

Η διατύπωση αυτή δεν σημαίνει ότι καμία τροφή ή φυτική ίνα δεν μπορεί να μεταβάλει την LDL. Σημαίνει ότι η μικρή μεταβολή ενός εργαστηριακού αριθμού δεν αρκεί για να παρουσιαστεί ένα χάπι ως θεραπεία πρόληψης εμφράγματος ή εγκεφαλικού.

Χρειάζεται να ξεχωρίζουμε:

• τη συνολική διατροφή, όπως η μεσογειακή διατροφή και η αντικατάσταση κορεσμένων λιπαρών με ακόρεστα,
• τις λειτουργικές τροφές, όπως τρόφιμα εμπλουτισμένα με φυτικές στερόλες,
• τις διαλυτές φυτικές ίνες, όπως psyllium και β-γλυκάνες,
• τα συμπυκνωμένα φυτικά εκχυλίσματα, που μπορεί να έχουν διαφορετική φαρμακολογική δράση και ασφάλεια,
• τα πολυσυστατικά χάπια, στα οποία συχνά είναι δύσκολο να γνωρίζουμε ποιο συστατικό ευθύνεται για το αποτέλεσμα ή την παρενέργεια.

4Πώς αξιολογείται επιστημονικά ένα συμπλήρωμα για χοληστερίνη

Η αξιολόγηση δεν πρέπει να βασίζεται μόνο σε μία διαφήμιση, σε μία μεμονωμένη μελέτη ή στο ότι ένα προϊόν αναγράφει «κλινικά ελεγμένο». Τα βασικά ερωτήματα είναι συγκεκριμένα.

Ποιο ακριβώς συστατικό μελετήθηκε;

Ένα τυποποιημένο εκχύλισμα συγκεκριμένης περιεκτικότητας δεν είναι ισοδύναμο με ένα απλό ρόφημα, μία σκόνη τροφίμου ή άλλο προϊόν που περιέχει διαφορετική ποσότητα δραστικών ουσιών. Τα αποτελέσματα μιας μελέτης δεν μεταφέρονται αυτομάτως σε όλα τα εμπορικά σκευάσματα.

Πόσο μεγάλη ήταν η μεταβολή;

Μια στατιστικά σημαντική μείωση μπορεί να είναι κλινικά μικρή. Για παράδειγμα, μεταβολή λίγων mg/dL δεν καλύπτει τις ανάγκες ενός ασθενούς που πρέπει να μειώσει την LDL κατά 50% ή περισσότερο.

Υπήρχε σωστή ομάδα ελέγχου;

Η LDL μπορεί να αλλάξει λόγω διατροφής, απώλειας βάρους, καλύτερης συμμόρφωσης, διαφορετικής προετοιμασίας πριν την εξέταση ή φυσιολογικής βιολογικής διακύμανσης. Οι τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες παρέχουν πιο αξιόπιστη εκτίμηση από απλές παρατηρήσεις πριν και μετά.

Υπάρχουν δεδομένα ασφάλειας και ποιότητας;

Ένα προϊόν μπορεί να έχει δραστική ουσία αλλά μεταβλητή περιεκτικότητα, προσμίξεις, αλληλεπιδράσεις ή ανεπιθύμητες ενέργειες. Η αποτελεσματικότητα δεν μπορεί να εξετάζεται απομονωμένα από την ασφάλεια.

Μετρήθηκαν καρδιαγγειακά συμβάματα;

Οι περισσότερες μελέτες συμπληρωμάτων διαρκούν λίγες εβδομάδες ή μήνες και μετρούν LDL, τριγλυκερίδια ή άλλους δείκτες. Αυτό είναι διαφορετικό από τις μεγάλες μελέτες φαρμάκων που αξιολογούν εμφράγματα, εγκεφαλικά και καρδιαγγειακή θνητότητα.

5Συγκριτικός πίνακας: τι μπορεί να επηρεάσει την LDL

Οι αριθμοί είναι ενδεικτικοί μέσοι όροι και όχι εγγυημένο αποτέλεσμα. Η ανταπόκριση διαφέρει ανάλογα με το προϊόν, τη δόση, την αρχική LDL, τη διατροφή, τη διάρκεια και τη συνέπεια στη λήψη.

6Psyllium: η πιο πρακτική διαλυτή φυτική ίνα

Το psyllium ή ψύλλιο προέρχεται κυρίως από τον φλοιό των σπόρων του Plantago ovata. Όταν αναμειχθεί με νερό, σχηματίζει παχύρρευστη γέλη μέσα στο έντερο. Η γέλη αυτή δεσμεύει μέρος των χολικών οξέων και μεταβάλλει την εντερική απορρόφηση. Το ήπαρ χρησιμοποιεί περισσότερη χοληστερίνη για τη σύνθεση νέων χολικών οξέων, γεγονός που μπορεί να συμβάλει σε μικρή μείωση της LDL.

Σε ελεγχόμενες μελέτες, η συστηματική λήψη περίπου 10 γραμμαρίων psyllium ημερησίως, συνήθως χωρισμένη σε δύο δόσεις και μαζί με κατάλληλη διατροφή, έχει συνδεθεί με μείωση της LDL περίπου 5–7% κατά μέσο όρο. Το αποτέλεσμα δεν είναι ισοδύναμο με ισχυρή στατίνη, αλλά μπορεί να είναι χρήσιμο ως συμπληρωματική παρέμβαση.

Το psyllium έχει επιπλέον πρακτική αξία επειδή:

• βοηθά στη συνήθη δυσκοιλιότητα,
• μπορεί να περιορίσει την ταχύτητα απορρόφησης υδατανθράκων,
• αυξάνει το αίσθημα κορεσμού,
• δεν απορροφάται συστηματικά όπως ένα φάρμακο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι ακίνδυνο. Χρειάζεται αρκετό νερό. Η κατάποση στεγνής σκόνης ή η ανεπαρκής πρόσληψη υγρών μπορεί να προκαλέσει απόφραξη στον φάρυγγα, στον οισοφάγο ή στο έντερο. Άτομα με δυσκολία στην κατάποση, γνωστή στένωση του γαστρεντερικού σωλήνα, έντονο κοιλιακό πόνο ή ανεξήγητη μεταβολή των κενώσεων χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση πριν τη χρήση.

Επειδή η γέλη μπορεί να καθυστερήσει την απορρόφηση φαρμάκων, το psyllium πρέπει να λαμβάνεται σε χρονική απόσταση από άλλες θεραπείες σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού, του φαρμακοποιού ή του συγκεκριμένου προϊόντος.

Δείτε τον πλήρη οδηγό: Psyllium: δυσκοιλιότητα, χοληστερίνη, σάκχαρο και σωστή λήψη.

7Βρώμη, κριθάρι και β-γλυκάνες

Οι β-γλυκάνες της βρώμης και του κριθαριού είναι διαλυτές ίνες που δημιουργούν παχύρρευστο περιεχόμενο στο έντερο και μπορούν να μειώσουν την απορρόφηση χοληστερίνης και την επαναρρόφηση χολικών οξέων. Η EFSA έχει αναγνωρίσει τη σχέση ανάμεσα στην καθημερινή πρόσληψη κατάλληλης ποσότητας β-γλυκανών και στη διατήρηση φυσιολογικών επιπέδων χοληστερίνης.

Στην πράξη, η επίδραση είναι συνήθως μικρή αλλά επαναλήψιμη όταν λαμβάνεται επαρκής ποσότητα καθημερινά. Η βρώμη έχει το πλεονέκτημα ότι μπορεί να ενσωματωθεί σε ένα συνολικό διατροφικό πρότυπο και δεν απαιτεί απαραίτητα αγορά κάψουλας.

Χρειάζεται όμως προσοχή στην επιλογή προϊόντος. Ένα γλυκό δημητριακό πρωινού με μικρή ποσότητα βρώμης, πολλή ζάχαρη και υψηλή θερμιδική πυκνότητα δεν είναι ισοδύναμο με σκέτες νιφάδες βρώμης ή προϊόν που αναγράφει καθαρά την ποσότητα β-γλυκανών.

Χρήσιμες πηγές είναι:

• νιφάδες βρώμης,
• πίτουρο βρώμης,
• κριθάρι και προϊόντα ολικής άλεσης,
• τρόφιμα με τυποποιημένη περιεκτικότητα β-γλυκανών.

Η βρώμη και το κριθάρι μπορούν να λειτουργήσουν μαζί με όσπρια, λαχανικά, φρούτα, ξηρούς καρπούς και αντικατάσταση κορεσμένων λιπαρών. Το άθροισμα πολλών μικρών διατροφικών αλλαγών μπορεί να είναι μεγαλύτερο από τη δράση ενός μεμονωμένου συμπληρώματος.

8Φυτικές στερόλες και στανόλες

Οι φυτικές στερόλες και στανόλες έχουν δομή παρόμοια με τη χοληστερίνη. Ανταγωνίζονται τη χοληστερίνη κατά την απορρόφηση μέσα στο έντερο, με αποτέλεσμα μικρότερη ποσότητα να περνά στην κυκλοφορία.

Υπάρχουν φυσικά σε μικρές ποσότητες σε φυτικά έλαια, ξηρούς καρπούς, σπόρους, δημητριακά, φρούτα και λαχανικά. Η ποσότητα που έχει μελετηθεί για πιο σαφή επίδραση στην LDL συνήθως παρέχεται μέσω εμπλουτισμένων τροφίμων, όπως ορισμένες μαργαρίνες, προϊόντα γάλακτος ή ροφήματα.

Η EFSA έχει αναφέρει ότι καθημερινή πρόσληψη περίπου 1,5–2,4 γραμμαρίων φυτικών στερολών ή στανολών μέσω κατάλληλων εμπλουτισμένων τροφίμων μπορεί να μειώσει την LDL κατά μέσο όρο περίπου 7–10,5%, με το αποτέλεσμα να γίνεται εμφανές συνήθως μέσα στις πρώτες εβδομάδες.

Αυτό είναι πραγματικό βιολογικό αποτέλεσμα, αλλά χρειάζονται τρεις διευκρινίσεις:

1. Δεν πρόκειται για θεραπεία όλων των μορφών δυσλιπιδαιμίας. Η επίδραση αφορά κυρίως την LDL και όχι απαραίτητα τα τριγλυκερίδια ή την Lp(a).
2. Δεν αποδεικνύει από μόνο του πρόληψη εμφράγματος. Τα δεδομένα είναι ισχυρότερα για τον εργαστηριακό δείκτη από ό,τι για μακροχρόνια καρδιαγγειακά συμβάματα.
3. Δεν χρειάζονται όλοι εμπλουτισμένα προϊόντα. Δεν προορίζονται συνήθως για παιδιά, εγκύους ή άτομα που δεν έχουν ανάγκη μείωσης της χοληστερίνης.

Οι φυτικές στερόλες μπορεί να μειώνουν σε μικρό βαθμό την απορρόφηση ορισμένων λιποδιαλυτών συστατικών. Για αυτό η διατροφή πρέπει να παραμένει πλούσια σε λαχανικά και φρούτα και να μην περιορίζεται στην προσθήκη ενός εμπλουτισμένου προϊόντος.

9Κόκκινη μαγιά ρυζιού: «φυσική στατίνη» ή πραγματική στατινοειδής ουσία;

Η κόκκινη μαγιά ρυζιού παράγεται με ζύμωση ρυζιού από μύκητες του γένους Monascus. Κατά τη ζύμωση μπορεί να σχηματιστούν μονακολίνες. Η σημαντικότερη είναι η μονακολίνη Κ, η οποία στη λακτονική μορφή είναι χημικά ίδια με τη λοβαστατίνη.

Αυτό εξηγεί γιατί ορισμένα παλαιότερα ή υψηλότερης περιεκτικότητας προϊόντα μπορούσαν να μειώσουν ουσιαστικά την LDL. Εξηγεί όμως και γιατί μπορούν να προκαλέσουν παρενέργειες παρόμοιες με στατίνη:

• μυαλγίες και μυϊκή αδυναμία,
• αύξηση της CK,
• σπάνια ραβδομυόλυση,
• αύξηση ηπατικών ενζύμων ή ηπατική βλάβη,
• φαρμακευτικές αλληλεπιδράσεις.

Η EFSA δεν μπόρεσε να καθορίσει ημερήσια πρόσληψη μονακολινών που να θεωρείται χωρίς ανησυχία για ολόκληρο τον πληθυσμό. Έχουν αναφερθεί σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες ακόμη και σε ημερήσιες ποσότητες της τάξης των 3 mg.

Με τον Κανονισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2022/860, η ημερήσια μερίδα προϊόντος πρέπει να παρέχει λιγότερο από 3 mg μονακολινών. Η ετικέτα πρέπει να αναγράφει την περιεκτικότητα και συγκεκριμένες προειδοποιήσεις. Μεταξύ άλλων, δεν πρέπει να καταναλώνεται από εγκύους ή θηλάζουσες, παιδιά κάτω των 18 ετών, ενήλικες άνω των 70 ετών, άτομα που λαμβάνουν υπολιπιδαιμική αγωγή ή άτομα που χρησιμοποιούν άλλο προϊόν κόκκινης μαγιάς ρυζιού.

Δεν πρέπει να συνδυάζεται αυθαίρετα με στατίνες, φιμπράτες ή άλλα προϊόντα για χοληστερίνη. Επίσης, χρειάζεται προσοχή με φάρμακα που επηρεάζουν τον μεταβολισμό της λοβαστατίνης ή αυξάνουν τον κίνδυνο μυοπάθειας.

Δείτε τον αναλυτικό οδηγό: Κόκκινη μαγιά ρυζιού, μονακολίνη Κ, LDL και παρενέργειες.

10Βερβερίνη: πιθανή δράση, αλλά όχι «φυτική μετφορμίνη» ή στατίνη

Η βερβερίνη είναι αλκαλοειδές που βρίσκεται σε φυτά όπως είδη Berberis. Τα σύγχρονα συμπληρώματα περιέχουν συνήθως απομονωμένη ή συμπυκνωμένη βερβερίνη και δεν είναι ισοδύναμα με απλή κατανάλωση ενός βοτάνου.

Μετα-αναλύσεις τυχαιοποιημένων μελετών έχουν καταγράψει μικρή έως μέτρια μέση μείωση της LDL, των τριγλυκεριδίων και της apoB. Σε μία νεότερη ανάλυση, η μέση μείωση της LDL ήταν περίπου 18 mg/dL. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε χρήστης θα έχει το ίδιο αποτέλεσμα. Οι περισσότερες μελέτες ήταν σχετικά μικρές, βραχυχρόνιες και πραγματοποιήθηκαν κυρίως σε ασιατικούς πληθυσμούς.

Η βερβερίνη έχει επίσης μελετηθεί για γλυκόζη, HbA1c και αντίσταση στην ινσουλίνη. Αυτή η δράση είναι ο λόγος που δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αθώο συμπλήρωμα. Όταν συνδυάζεται με αντιδιαβητικά φάρμακα ή ινσουλίνη, μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας.

Πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες είναι:

• ναυτία, κοιλιακό άλγος και κράμπες,
• δυσκοιλιότητα ή διάρροια,
• πτώση σακχάρου ή αρτηριακής πίεσης,
• αλληλεπιδράσεις με φάρμακα που μεταβολίζονται από ηπατικά ένζυμα ή μεταφορείς,
• αλληλεπιδράσεις με ανοσοκατασταλτικά και άλλα φάρμακα στενού θεραπευτικού εύρους.

Δεν συνιστάται αυθαίρετη χρήση στην εγκυμοσύνη, στον θηλασμό ή σε νεογνά. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε ηλικιωμένους, σε πολυφαρμακία και σε άτομα με ηπατική ή νεφρική νόσο.

Δείτε τον πλήρη οδηγό: Βερβερίνη για σάκχαρο, χοληστερίνη, δοσολογία και παρενέργειες.

11Λιναρόσπορος: ολόκληρος, αλεσμένος ή λινέλαιο;

Ο λιναρόσπορος περιέχει φυτικές ίνες, λιγνάνες και α-λινολενικό οξύ, ένα φυτικό ωμέγα-3 λιπαρό οξύ. Οι μορφές αυτές δεν έχουν την ίδια επίδραση στη χοληστερίνη.

Οι μετα-αναλύσεις δείχνουν ότι ο ολόκληρος ή αλεσμένος λιναρόσπορος μπορεί να προκαλέσει μικρή μείωση της ολικής και LDL χοληστερίνης, ιδιαίτερα σε άτομα με ήδη αυξημένες τιμές. Το λινέλαιο δεν παρέχει τις ίδιες φυτικές ίνες και δεν έχει δείξει αντίστοιχα σταθερή επίδραση στην LDL.

Η πιο πρακτική θέση του λιναρόσπορου είναι ως τρόφιμο που αυξάνει την πρόσληψη ινών και όχι ως ισχυρό υπολιπιδαιμικό. Ο αλεσμένος σπόρος επιτρέπει καλύτερη πρόσβαση στα συστατικά του, ενώ ο ολόκληρος μπορεί να περάσει εν μέρει άπεπτος.

Όπως και το psyllium, χρειάζεται επαρκές νερό. Η χρήση δεν είναι κατάλληλη όταν υπάρχει δυσκολία στην κατάποση, στένωση του γαστρεντερικού σωλήνα, απόφραξη, έντονο ανεξήγητο κοιλιακό άλγος ή σοβαρή διαταραχή της κινητικότητας του εντέρου.

Επειδή μπορεί να επηρεάσει την απορρόφηση φαρμάκων, πρέπει να τηρείται χρονική απόσταση. Σε ιστορικό ορμονοεξαρτώμενης κακοήθειας ή ογκολογικής ορμονικής θεραπείας, η χρήση συμπυκνωμένων προϊόντων λιγνανών χρειάζεται συζήτηση με τον θεράποντα ιατρό.

Δείτε περισσότερα: Λιναρόσπορος, δυσκοιλιότητα, χοληστερίνη και σωστή λήψη.

12Εκχύλισμα φύλλων αγκινάρας

Το εκχύλισμα φύλλων αγκινάρας χρησιμοποιείται συχνότερα για δυσπεψία, αίσθημα πληρότητας και φούσκωμα. Ορισμένες μελέτες έχουν καταγράψει και πιθανή μείωση της ολικής και LDL χοληστερίνης.

Τα αποτελέσματα διαφέρουν σημαντικά ανάμεσα στις μελέτες ως προς το είδος εκχυλίσματος, την περιεκτικότητα, τη διάρκεια και τα χαρακτηριστικά των συμμετεχόντων. Για αυτό δεν είναι ασφαλές να μεταφέρεται ένας μέσος αριθμός από μία μετα-ανάλυση σε οποιοδήποτε προϊόν αγκινάρας.

Η αγκινάρα δεν διαθέτει αντίστοιχα δεδομένα πρόληψης εμφράγματος ή εγκεφαλικού με τις καθιερωμένες υπολιπιδαιμικές θεραπείες. Η πιθανή μείωση μιας εργαστηριακής τιμής δεν την καθιστά ισοδύναμη με στατίνη ή εζετιμίμπη.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε:

• χολόλιθους,
• απόφραξη ή στένωση των χοληφόρων,
• οξύ πόνο στο δεξιό άνω μέρος της κοιλιάς,
• ίκτερο ή σκουρόχρωμα ούρα,
• αλλεργία σε φυτά της οικογένειας Asteraceae.

Η αύξηση της ροής της χολής δεν είναι πάντοτε επιθυμητή. Σε απόφραξη χοληφόρων μπορεί να συνδυαστεί με πόνο ή επιπλοκές.

Αναλυτικός οδηγός: Αγκινάρα για χοληστερίνη, πέψη, χολή και συκώτι.

13Πράσινο τσάι και EGCG

Το πράσινο τσάι περιέχει κατεχίνες, με γνωστότερη την EGCG. Μετα-αναλύσεις έχουν καταγράψει μικρή μέση μείωση της LDL, αλλά η πρακτική επίδραση είναι πολύ μικρότερη από εκείνη των καθιερωμένων φαρμάκων.

Η σημαντικότερη διάκριση είναι ανάμεσα στο ρόφημα και στο συμπυκνωμένο εκχύλισμα. Ένα φλιτζάνι πράσινου τσαγιού παρέχει κατεχίνες σταδιακά και μαζί με άλλα συστατικά. Μία κάψουλα μπορεί να παρέχει πολλαπλάσια ποσότητα EGCG σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Τα συμπυκνωμένα εκχυλίσματα έχουν συνδεθεί με αύξηση τρανσαμινασών και σπάνιες περιπτώσεις σοβαρής ηπατικής βλάβης. Ο κίνδυνος φαίνεται να είναι μεγαλύτερος με υψηλή συγκέντρωση, μεγάλη εφάπαξ δόση και λήψη με άδειο στομάχι.

Άμεση διακοπή και ιατρική αξιολόγηση χρειάζεται όταν εμφανιστούν:

• ίκτερος,
• σκουρόχρωμα ούρα,
• έντονος κνησμός,
• επίμονη ναυτία ή έμετος,
• πόνος στο δεξιό άνω μέρος της κοιλιάς,
• ασυνήθιστη κόπωση ή ανορεξία.

Τα προϊόντα αδυνατίσματος που περιέχουν πράσινο τσάι μαζί με καφεΐνη, γκουαρανά, συνεφρίνη ή άλλα διεγερτικά είναι ακόμη δυσκολότερο να αξιολογηθούν.

Δείτε τον πλήρη οδηγό: Πράσινο τσάι, EGCG, LDL, αδυνάτισμα και ήπαρ.

14Σκόρδο: τρόφιμο με πιθανές μικρές επιδράσεις, όχι ισχυρό υπολιπιδαιμικό

Το σκόρδο περιέχει θειούχες ενώσεις, αλλά η σύνθεση αλλάζει ανάλογα με το αν χρησιμοποιείται φρέσκο σκόρδο, σκόνη, έλαιο, παλαιωμένο εκχύλισμα ή άλλη τυποποιημένη μορφή.

Νεότερες μετα-αναλύσεις έχουν καταγράψει μικρή μέση βελτίωση σε ολική χοληστερίνη, LDL, αρτηριακή πίεση και ορισμένους μεταβολικούς δείκτες. Η μέση μεταβολή της LDL είναι συνήθως μικρή και δεν παρατηρείται σε όλα τα προϊόντα ή σε όλους τους χρήστες.

Η μαγειρική χρήση σκόρδου μπορεί να αποτελεί μέρος μιας υγιεινής διατροφής. Αυτό είναι διαφορετικό από τη λήψη συμπυκνωμένων καψουλών με σκοπό τη θεραπεία της υπερχοληστερολαιμίας.

Τα συμπληρώματα σκόρδου μπορούν να προκαλέσουν:

• καούρα, ναυτία και κοιλιακή ενόχληση,
• έντονη οσμή αναπνοής ή σώματος,
• αλλεργική αντίδραση,
• αυξημένη αιμορραγική τάση, ιδιαίτερα μαζί με αντιπηκτικά ή αντιαιμοπεταλιακά.

Πριν από χειρουργείο ή επεμβατική πράξη, η χρήση συμπυκνωμένου σκόρδου πρέπει να αναφέρεται στον γιατρό. Δεν είναι σωστό να θεωρείται ασφαλές απλώς επειδή το σκόρδο είναι κοινό τρόφιμο.

15Ωμέγα-3, κανέλα, κουρκουμάς, CoQ10 και άλλα δημοφιλή προϊόντα

Ωμέγα-3

Τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα επηρεάζουν κυρίως τα τριγλυκερίδια. Τα κοινά συμπληρώματα ιχθυελαίου δεν αποτελούν θεραπεία μείωσης της LDL. Σε ορισμένα σκευάσματα που περιέχουν DHA, η LDL μπορεί ακόμη και να αυξηθεί ελαφρά.

Τα συνταγογραφούμενα προϊόντα ωμέγα-3 δεν είναι ισοδύναμα με ένα κοινό συμπλήρωμα του εμπορίου. Διαφέρουν ως προς τη δραστική ουσία, την καθαρότητα, τη δόση και τα κλινικά δεδομένα. Για τα υψηλά τριγλυκερίδια δείτε τον οδηγό φαρμάκων για τριγλυκερίδια.

Κανέλα

Η κανέλα έχει μελετηθεί κυρίως για γλυκόζη και μεταβολικούς δείκτες. Τα αποτελέσματα για LDL είναι ασυνεπή και εξαρτώνται από το είδος κανέλας, τη μορφή και τον πληθυσμό. Η κανέλα cassia μπορεί να παρέχει σημαντική ποσότητα κουμαρίνης, η οποία σε υψηλή ή παρατεταμένη πρόσληψη δημιουργεί ανησυχίες για το ήπαρ.

Κουρκουμάς και κουρκουμίνη

Η κουρκουμίνη έχει μελετηθεί για φλεγμονή, αρθρώσεις και μεταβολικούς δείκτες. Δεν αποτελεί αξιόπιστη ή προβλέψιμη θεραπεία της υψηλής LDL. Προϊόντα με πιπερίνη μπορεί να αυξήσουν τη βιοδιαθεσιμότητα αλλά και τις αλληλεπιδράσεις. Έχουν επίσης αναφερθεί περιπτώσεις ηπατικής βλάβης από συμπυκνωμένα προϊόντα.

Συνένζυμο Q10

Το CoQ10 δεν μειώνει ουσιαστικά την LDL και δεν αντικαθιστά τη στατίνη. Έχει μελετηθεί για μυϊκά συμπτώματα που αποδίδονται σε στατίνες, αλλά τα αποτελέσματα είναι ασυνεπή και δεν υποστηρίζουν υποχρεωτική λήψη από όλους.

Πολυκοσανόλες

Ορισμένες πρώιμες μελέτες ανέφεραν σημαντική μείωση χοληστερίνης, αλλά ανεξάρτητες επαναλήψεις δεν επιβεβαίωσαν σταθερά τα αποτελέσματα. Δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως καθιερωμένη θεραπεία.

Νιασίνη

Η νιασίνη σε φαρμακολογικές δόσεις δεν είναι απλό συμπλήρωμα βιταμίνης. Μπορεί να προκαλέσει έντονη έξαψη, υπεργλυκαιμία, υπερουριχαιμία και ηπατοτοξικότητα. Η χρήση υψηλών δόσεων για τη χοληστερίνη δεν πρέπει να γίνεται χωρίς ιατρική επίβλεψη.

16Συνδυαστικά προϊόντα για χοληστερίνη

Πολλά προϊόντα περιέχουν κόκκινη μαγιά ρυζιού, βερβερίνη, αγκινάρα, σκόρδο, συνένζυμο Q10, φυτικές στερόλες, χρώμιο ή βιταμίνες στο ίδιο δισκίο. Η παρουσία πολλών συστατικών δημιουργεί την εντύπωση ότι το προϊόν είναι πιο ολοκληρωμένο. Επιστημονικά, όμως, μπορεί να είναι δυσκολότερο να αξιολογηθεί.

Τα βασικά προβλήματα είναι:

• κάθε συστατικό μπορεί να βρίσκεται σε μικρότερη ποσότητα από εκείνη που μελετήθηκε,
• δεν είναι πάντοτε σαφής η ακριβής τυποποίηση των εκχυλισμάτων,
• αυξάνεται ο αριθμός πιθανών αλληλεπιδράσεων,
• σε περίπτωση παρενέργειας είναι δύσκολο να αναγνωριστεί το υπεύθυνο συστατικό,
• οι μελέτες ενός μεμονωμένου συστατικού δεν αποδεικνύουν την αποτελεσματικότητα του τελικού συνδυασμού.

Μία ετικέτα που αναφέρει «σύμπλεγμα για χοληστερίνη» δεν αρκεί. Χρειάζεται να ελέγχονται ξεχωριστά:

• η ημερήσια ποσότητα κάθε ουσίας,
• η περιεκτικότητα σε μονακολίνες,
• οι ευρωπαϊκές υποχρεωτικές προειδοποιήσεις,
• τα έκδοχα και τα πρόσθετα διεγερτικά,
• η παρτίδα, ο κατασκευαστής και η ποιότητα ελέγχου.

17Συμπληρώματα ή φάρμακα για τη χοληστερίνη;

Η σύγκριση πρέπει να γίνεται με βάση το αναγκαίο ποσοστό μείωσης και όχι με βάση την προτίμηση για κάτι «φυσικό» ή «χημικό». Οι στατίνες, η εζετιμίμπη, το μπεμπεδοϊκό οξύ και οι θεραπείες που στοχεύουν την PCSK9 έχουν διαφορετικούς μηχανισμούς, ισχύ, ενδείξεις και δεδομένα καρδιαγγειακής έκβασης.

Στη μελέτη SPORT, χαμηλή δόση ροσουβαστατίνης μείωσε την LDL σημαντικά περισσότερο από placebo και από έξι δημοφιλή συμπληρώματα, μεταξύ των οποίων ιχθυέλαιο, κανέλα, σκόρδο, κουρκουμάς, φυτικές στερόλες και κόκκινη μαγιά ρυζιού. Η μελέτη ήταν σύντομη και αφορούσε συγκεκριμένες μορφές προϊόντων, αλλά ανέδειξε πόσο εύκολα υπερεκτιμάται η αποτελεσματικότητα των συμπληρωμάτων.

Όταν υπάρχει πραγματική δυσανεξία σε στατίνη, η λύση δεν είναι υποχρεωτικά η πλήρης εγκατάλειψη κάθε φαρμακευτικής θεραπείας. Μπορεί να εξεταστούν:

• διαφορετική στατίνη,
• χαμηλότερη ή αραιότερη δόση,
• συνδυασμός μικρότερης δόσης στατίνης με εζετιμίμπη,
• μπεμπεδοϊκό οξύ,
• θεραπεία PCSK9 ή inclisiran σε κατάλληλους ασθενείς.

Δείτε τον οδηγό: Φάρμακα για χοληστερίνη εκτός στατινών.

18Ποιοι δεν πρέπει να πειραματίζονται μόνοι τους

Η δοκιμή ενός συμπληρώματος χωρίς ιατρική αξιολόγηση είναι ιδιαίτερα ακατάλληλη όταν υπάρχει υψηλός ή πολύ υψηλός καρδιαγγειακός κίνδυνος.

Ιατρική καθοδήγηση χρειάζεται οπωσδήποτε όταν υπάρχει:

• προηγούμενο έμφραγμα, εγκεφαλικό επεισόδιο, stent ή bypass,
• περιφερική αρτηριοπάθεια ή σημαντική αθηρωματική νόσος,
• πολύ υψηλή LDL ή πιθανή οικογενής υπερχοληστερολαιμία,
• σακχαρώδης διαβήτης,
• χρόνια νεφρική νόσος,
• πολλαπλοί παράγοντες κινδύνου,
• κύηση, προσπάθεια σύλληψης ή θηλασμός,
• ηπατική νόσος ή ανεξήγητα αυξημένες τρανσαμινάσες,
• μυοπάθεια, νευρομυϊκό νόσημα ή προηγούμενη ραβδομυόλυση,
• πολυφαρμακία, αντιπηκτική ή ανοσοκατασταλτική θεραπεία.

Πιθανή οικογενής υπερχοληστερολαιμία πρέπει να διερευνάται όταν η LDL είναι πολύ υψηλή από νεαρή ηλικία ή υπάρχει ιστορικό πρόωρου εμφράγματος σε συγγενείς. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ένα συμπλήρωμα που μειώνει την LDL κατά λίγες μονάδες μπορεί να καθυστερήσει την αποτελεσματική θεραπεία.

Επίσης, η υψηλή χοληστερίνη μπορεί να οφείλεται ή να επιδεινώνεται από υποθυρεοειδισμό, μη ρυθμισμένο διαβήτη, νεφρική νόσο, χολόσταση, αυξημένο βάρος, μεγάλη κατανάλωση κορεσμένων λιπαρών ή συγκεκριμένα φάρμακα. Η αγορά ενός συμπληρώματος χωρίς έλεγχο της αιτίας αντιμετωπίζει τον αριθμό και όχι το πρόβλημα.

19Αλληλεπιδράσεις και συμπτώματα συναγερμού

20Ποιες εξετάσεις χρειάζονται πριν και μετά

Η αποτελεσματικότητα δεν πρέπει να κρίνεται από το πώς αισθάνεται κάποιος. Η υψηλή LDL συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα και η πτώση της δεν γίνεται αντιληπτή χωρίς εξέταση αίματος.

Ο βασικός έλεγχος μπορεί να περιλαμβάνει:

Ο χρόνος επανελέγχου καθορίζεται από την παρέμβαση και τον κίνδυνο. Για να είναι η σύγκριση αξιόπιστη, βοηθά οι εξετάσεις να γίνονται υπό παρόμοιες συνθήκες, με σταθερή λήψη θεραπείας και χωρίς οξεία νόσο που μπορεί να επηρεάσει προσωρινά τις τιμές.

Μην αξιολογείτε την επιτυχία από μία μικρή διαφορά λίγων μονάδων. Πρέπει να λαμβάνονται υπόψη η φυσιολογική διακύμανση, η εργαστηριακή αβεβαιότητα, οι αλλαγές στη διατροφή και το αν το αποτέλεσμα επιτυγχάνει τον προσωπικό θεραπευτικό στόχο.

21Πρακτική σειρά απόφασης

Για έναν ενήλικα χαμηλού κινδύνου με ήπια αύξηση LDL, η αύξηση διαλυτών ινών, η μείωση κορεσμένων λιπαρών και η απώλεια περιττού βάρους μπορεί να αποτελέσουν λογική αρχική στρατηγική. Για έναν ασθενή με εγκατεστημένη καρδιαγγειακή νόσο, η καθυστέρηση αποτελεσματικής θεραπείας για να δοκιμαστούν διαδοχικά συμπληρώματα μπορεί να είναι επικίνδυνη.

Η καλύτερη λύση δεν είναι το προϊόν που υπόσχεται τη μεγαλύτερη «φυσική» μείωση. Είναι η παρέμβαση που πετυχαίνει τον κατάλληλο στόχο με τεκμηριωμένη ασφάλεια για τον συγκεκριμένο άνθρωπο.

22Συχνές ερωτήσεις

23Οδηγοί ασθενών, φαρμάκων και βιβλιογραφία

Βιβλιογραφία και επίσημες πηγές

1. European Society of Cardiology. 2025 Focused Update of the 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias.
   https://www.escardio.org/guidelines/clinical-practice-guidelines/all-esc-practice-guidelines/dyslipidaemias/
2. European Atherosclerosis Society. Dietary supplements – recommendations from the 2025 update.
   https://eas-society.org/publications/guidelines/dietary-supplements/
3. European Food Safety Authority. Scientific opinion on the safety of monacolins in red yeast rice.
   https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/5368
4. European Commission. Commission Regulation (EU) 2022/860 on monacolins from red yeast rice.
   https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2022/860/oj/eng
5. European Food Safety Authority. Blood cholesterol reduction health claims on phytosterols.
   https://www.efsa.europa.eu/en/press/news/blood-cholesterol-reduction-health-claims-phytosterols-can
6. European Food Safety Authority. Scientific opinion on beta-glucans and maintenance of normal blood cholesterol.
   https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/1254
7. Anderson JW, et al. Long-term cholesterol-lowering effects of psyllium as an adjunct to diet therapy. American Journal of Clinical Nutrition. 2000.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10837282/
8. Gao Y, et al. Effects of phytosterol supplementation on lipid profiles in patients with hypercholesterolemia: systematic review and meta-analysis. Food & Function. 2023.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36891733/
9. Blais JE, et al. Overall and sex-specific effect of berberine for dyslipidemia: systematic review and meta-analysis. Drugs. 2023.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36941490/
10. Pan A, et al. Meta-analysis of the effects of flaxseed interventions on blood lipids. American Journal of Clinical Nutrition. 2009.
    https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19515737/
11. Zheng XX, et al. Green tea intake lowers fasting serum total and LDL cholesterol in adults: meta-analysis of randomized trials. American Journal of Clinical Nutrition. 2011.
    https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21715508/
12. Laffin LJ, et al. Comparative effects of low-dose rosuvastatin, placebo, and dietary supplements on lipids and inflammatory biomarkers. Journal of the American College of Cardiology. 2023.
    https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36351465/
13. Μικροβιολογικό Λαμία. Φυτικά Συμπληρώματα, Βότανα και Φυτικά Σκευάσματα – Κεντρικός Οδηγός.
    https://mikrobiologikolamia.gr/fytika-sympliromata-votana/