Κόκκινη Μαγιά Ρυζιού για Χοληστερίνη: Μονακολίνη Κ, Δοσολογία και Παρενέργειες

1Τι είναι η κόκκινη μαγιά ρυζιού;

Η κόκκινη μαγιά ρυζιού, γνωστή διεθνώς ως red yeast rice, παράγεται με ζύμωση ρυζιού από μύκητες του γένους Monascus, κυρίως από τον Monascus purpureus. Κατά τη ζύμωση σχηματίζονται διάφορες χημικές ενώσεις, μεταξύ των οποίων οι μονακολίνες.

Η σημαντικότερη από αυτές είναι η μονακολίνη Κ. Η περιεκτικότητά της δεν είναι ίδια σε όλα τα προϊόντα και εξαρτάται από το στέλεχος του μικροοργανισμού, τις συνθήκες ζύμωσης, την επεξεργασία και την τυποποίηση του τελικού συμπληρώματος.

Η κόκκινη μαγιά ρυζιού έχει χρησιμοποιηθεί παραδοσιακά στην Ασία ως συστατικό τροφίμων και χρωστική ουσία. Τα σύγχρονα συμπληρώματα που προωθούνται για τη χοληστερίνη είναι συμπυκνωμένα ή τυποποιημένα προϊόντα και δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται σαν απλό τρόφιμο.

2Είναι το ίδιο με το κόκκινο ρύζι;

Όχι. Το κοινό κόκκινο ρύζι είναι ποικιλία ρυζιού με κοκκινωπό πίτουρο και καταναλώνεται ως τρόφιμο. Η κόκκινη μαγιά ρυζιού είναι ρύζι που έχει υποστεί ελεγχόμενη ζύμωση με Monascus.

Ο όρος «κόκκινο ρύζι για τη χοληστερίνη» χρησιμοποιείται συχνά στις αναζητήσεις, αλλά ο επιστημονικά ακριβέστερος όρος είναι κόκκινη μαγιά ρυζιού ή ερυθρό ζυμωμένο ρύζι.

3Τι είναι η μονακολίνη Κ;

Η μονακολίνη Κ είναι η ουσία που ευθύνεται κυρίως για την επίδραση της κόκκινης μαγιάς ρυζιού στη χοληστερίνη. Η μονακολίνη Κ στη λακτονική της μορφή είναι χημικά ίδια με τη λοβαστατίνη, δραστική ουσία της κατηγορίας των στατινών.

Αυτό σημαίνει ότι ο διαχωρισμός μεταξύ «φυσικού» και «φαρμακευτικού» προϊόντος δεν είναι τόσο απλός όσο παρουσιάζεται συχνά. Η ουσία μπορεί να έχει φυσική προέλευση, αλλά η δράση της στον οργανισμό είναι φαρμακολογική.

4Πώς επηρεάζει τη χοληστερίνη;

Η μονακολίνη Κ αναστέλλει το ένζυμο HMG-CoA αναγωγάση, το οποίο συμμετέχει στην παραγωγή χοληστερόλης στο ήπαρ. Αυτός είναι ο ίδιος βασικός μηχανισμός μέσω του οποίου δρουν οι στατίνες.

Η μείωση της παραγωγής χοληστερόλης οδηγεί το ήπαρ να αυξήσει την πρόσληψη LDL από την κυκλοφορία. Έτσι μπορεί να μειωθεί η τιμή της λεγόμενης «κακής» χοληστερίνης.

Η επίδραση δεν εξαρτάται μόνο από τα συνολικά χιλιοστόγραμμα κόκκινης μαγιάς ρυζιού που αναγράφονται στη συσκευασία, αλλά κυρίως από:

• την ποσότητα των συνολικών μονακολινών,
• την ποσότητα και μορφή της μονακολίνης Κ,
• τη βιοδιαθεσιμότητα του παρασκευάσματος,
• την τυποποίηση και την ποιότητα παραγωγής,
• τη συνέπεια στη λήψη και τη συνολική διατροφή.

5Μειώνει πραγματικά την LDL;

Παρασκευάσματα που παρείχαν επαρκή ποσότητα μονακολίνης Κ έχουν δείξει μείωση της LDL σε κλινικές μελέτες. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι κάθε συμπλήρωμα κόκκινης μαγιάς ρυζιού έχει το ίδιο αποτέλεσμα.

Η πραγματική δράση μπορεί να διαφέρει επειδή:

• τα προϊόντα δεν περιέχουν όλα την ίδια ποσότητα μονακολινών,
• η ποσότητα κόκκινης μαγιάς ρυζιού δεν αποκαλύπτει αναγκαστικά την ποσότητα της δραστικής ουσίας,
• πολλά σκευάσματα περιέχουν και άλλα συστατικά, όπως βερβερίνη, πολυκοσανόλες, αγκινάρα ή συνένζυμο Q10,
• οι χαμηλότερες επιτρεπόμενες ευρωπαϊκές ποσότητες μπορεί να έχουν μικρότερη και λιγότερο προβλέψιμη επίδραση.

Επομένως, το αν «λειτουργεί» δεν κρίνεται από το όνομα του προϊόντος, αλλά από την πραγματική μεταβολή της LDL στον εργαστηριακό επανέλεγχο.

6Σε ποιους μπορεί να προταθεί;

Η κόκκινη μαγιά ρυζιού συζητείται συνήθως από άτομα με ήπια ή μέτρια αύξηση της LDL, ιδιαίτερα όταν επιθυμούν ένα μη συνταγογραφούμενο προϊόν ή αναφέρουν προηγούμενη δυσανεξία σε στατίνη.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι αποτελεί κατάλληλη επιλογή για όλους. Πριν αποφασιστεί οποιαδήποτε παρέμβαση, πρέπει να αξιολογούνται:

• η τιμή της LDL και των τριγλυκεριδίων,
• η ηλικία και η αρτηριακή πίεση,
• το κάπνισμα και ο σακχαρώδης διαβήτης,
• η νεφρική λειτουργία,
• το οικογενειακό ιστορικό πρόωρης καρδιαγγειακής νόσου,
• η ύπαρξη στεφανιαίας νόσου, εγκεφαλικού ή περιφερικής αρτηριοπάθειας,
• η πιθανότητα οικογενούς υπερχοληστερολαιμίας.

Άτομα υψηλού ή πολύ υψηλού καρδιαγγειακού κινδύνου δεν πρέπει να αντικαθιστούν μια τεκμηριωμένη θεραπεία με ένα συμπλήρωμα χωρίς ιατρική αξιολόγηση.

7Δοσολογία και ευρωπαϊκό όριο

Δεν υπάρχει μία ενιαία και ασφαλής «δοσολογία κόκκινης μαγιάς ρυζιού» που να μπορεί να συστηθεί σε όλους. Η αναγραφή, για παράδειγμα, 500 ή 1.000 mg κόκκινης μαγιάς ρυζιού δεν δείχνει από μόνη της πόση μονακολίνη Κ λαμβάνει κάποιος.

Με βάση τον δημοσιευμένο ευρωπαϊκό κανονισμό, η συνιστώμενη ημερήσια μερίδα προϊόντος πρέπει να παρέχει λιγότερο από 3 mg συνολικών μονακολινών από κόκκινη μαγιά ρυζιού. Η ετικέτα πρέπει να αναφέρει την περιεκτικότητα σε μονακολίνες ανά μερίδα και να προειδοποιεί να μην καταναλώνονται 3 mg ή περισσότερα ημερησίως.

Η ποσότητα που αναγράφεται στην ετικέτα δεν πρέπει να αυξάνεται με στόχο μεγαλύτερη μείωση της LDL. Περισσότερη μονακολίνη σημαίνει μεγαλύτερη φαρμακολογική έκθεση και πιθανώς μεγαλύτερο κίνδυνο τοξικότητας.

8Πώς λαμβάνεται;

Τα προϊόντα διατίθενται συνήθως σε κάψουλες ή δισκία και η λήψη τους πρέπει να ακολουθεί αυστηρά την εγκεκριμένη ετικέτα του συγκεκριμένου σκευάσματος. Δεν πρέπει να συνδυάζονται δύο διαφορετικά προϊόντα που περιέχουν κόκκινη μαγιά ρυζιού.

Η λήψη το βράδυ αναφέρεται συχνά επειδή η παραγωγή χοληστερόλης στο ήπαρ είναι αυξημένη κατά τη διάρκεια της νύχτας. Ωστόσο, η κατάλληλη ώρα εξαρτάται από τη μορφή, τη σύνθεση και τις οδηγίες του κατασκευαστή.

Πρακτικές αρχές ασφαλούς χρήσης:

• μην υπερβαίνετε τη συνιστώμενη ημερήσια μερίδα,
• μην τη συνδυάζετε με άλλο προϊόν κόκκινης μαγιάς ρυζιού,
• μην τη λαμβάνετε μαζί με στατίνη χωρίς ιατρική οδηγία,
• ενημερώστε τον γιατρό και τον φαρμακοποιό για όλα τα φάρμακα και συμπληρώματα,
• διακόψτε τη λήψη και ζητήστε αξιολόγηση εάν εμφανιστούν μυϊκά ή ηπατικά συμπτώματα.

9Είναι ασφαλέστερη από τις στατίνες;

Όχι απαραίτητα. Η εντύπωση ότι ένα προϊόν είναι ασφαλέστερο επειδή είναι «φυσικό» δεν ισχύει στην περίπτωση της κόκκινης μαγιάς ρυζιού. Η μονακολίνη Κ και η λοβαστατίνη είναι η ίδια χημική ουσία στη λακτονική μορφή.

Μια φαρμακευτική στατίνη παρέχει γνωστή δόση, συγκεκριμένες ενδείξεις, σαφείς οδηγίες και συστηματική φαρμακοεπαγρύπνηση. Ένα συμπλήρωμα μπορεί να έχει λιγότερο προβλέψιμη δραστική περιεκτικότητα και να περιλαμβάνει πολλά συστατικά.

10Συχνές και σοβαρές παρενέργειες

Οι ανεπιθύμητες ενέργειες δεν εμφανίζονται σε όλους, αλλά μπορεί να αφορούν διαφορετικά συστήματα του οργανισμού.

Πιθανές ηπιότερες ανεπιθύμητες ενέργειες:

• δυσπεψία, ναυτία ή κοιλιακή ενόχληση,
• πονοκέφαλος,
• ζάλη,
• κόπωση,
• δερματικό εξάνθημα ή κνησμός.

Σοβαρότερες ανεπιθύμητες ενέργειες:

• έντονος μυϊκός πόνος ή μυϊκή αδυναμία,
• σημαντική αύξηση της CK,
• μυοπάθεια ή ραβδομυόλυση,
• αύξηση τρανσαμινασών ή ηπατίτιδα,
• σοβαρή αλλεργική αντίδραση.

Η EFSA έχει επισημάνει ότι έχουν αναφερθεί σοβαρές αντιδράσεις ακόμη και σε προσλήψεις μονακολινών της τάξης των 3 mg ημερησίως. Δεν κατέστη δυνατό να οριστεί επίπεδο πρόσληψης χωρίς ανησυχία για ολόκληρο τον πληθυσμό.

11Μυαλγίες, CK και ραβδομυόλυση

Οι μυϊκές ανεπιθύμητες ενέργειες αποτελούν μία από τις σημαντικότερες ανησυχίες. Μπορεί να εκδηλωθούν ως:

• πόνος στους μηρούς, τις γάμπες, τους ώμους ή τη μέση,
• κράμπες,
• ευαισθησία των μυών,
• ασυνήθιστη αδυναμία,
• δυσκολία σε δραστηριότητες που προηγουμένως ήταν εύκολες.

Η κρεατινική κινάση ή CK είναι ένζυμο που μπορεί να αυξηθεί όταν υπάρχει μυϊκή βλάβη. Δεν χρειάζεται να μετράται προληπτικά σε κάθε ασυμπτωματικό άτομο, αλλά είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν εμφανίζεται ανεξήγητος μυϊκός πόνος ή αδυναμία.

Η ραβδομυόλυση είναι σπάνια αλλά σοβαρή διάσπαση μυϊκού ιστού. Μπορεί να συνοδεύεται από πολύ έντονο μυϊκό πόνο, σοβαρή αδυναμία και σκούρα ούρα και μπορεί να οδηγήσει σε οξεία νεφρική βλάβη.

12Ήπαρ και τρανσαμινάσες

Οι μονακολίνες μεταβολίζονται στο ήπαρ και έχουν αναφερθεί αυξήσεις ηπατικών ενζύμων και περιστατικά ηπατικής βλάβης. Ο κίνδυνος μπορεί να είναι μεγαλύτερος σε άτομα με προϋπάρχουσα ηπατοπάθεια, αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ ή ταυτόχρονη λήψη άλλων ηπατοτοξικών ουσιών.

Συμπτώματα που χρειάζονται διακοπή του προϊόντος και ιατρική αξιολόγηση είναι:

• έντονη ή ασυνήθιστη κόπωση,
• απώλεια όρεξης,
• επίμονη ναυτία ή έμετος,
• πόνος στο δεξιό άνω μέρος της κοιλιάς,
• κιτρίνισμα δέρματος ή ματιών,
• σκουρόχρωμα ούρα ή πολύ ανοιχτόχρωμα κόπρανα.

Οι εξετάσεις AST, ALT, γ-GT και χολερυθρίνη μπορεί να χρησιμοποιηθούν ανάλογα με το ιστορικό, τα συμπτώματα και τα υπόλοιπα φάρμακα. Μια μικρή μεμονωμένη αύξηση δεν ερμηνεύεται χωρίς κλινικό πλαίσιο.

13Κιτρινίνη και νεφρικός κίνδυνος

Κατά τη ζύμωση με ορισμένα στελέχη Monascus μπορεί να παραχθεί και κιτρινίνη, μία μυκοτοξίνη με νεφροτοξική δράση. Η κιτρινίνη δεν είναι η δραστική ουσία που μειώνει τη χοληστερίνη και θεωρείται ανεπιθύμητη επιμόλυνση.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θεσπίσει ανώτατο όριο κιτρινίνης στα συμπληρώματα που βασίζονται σε ρύζι ζυμωμένο με κόκκινη μαγιά. Η ύπαρξη ορίου δεν σημαίνει ότι κάθε προϊόν περιέχει κιτρινίνη, αλλά υπογραμμίζει τη σημασία της ελεγχόμενης παραγωγής και των εργαστηριακών ελέγχων ποιότητας.

Κατά την επιλογή προϊόντος, προτιμάται σαφής δήλωση ότι έχει γίνει έλεγχος για κιτρινίνη ή ότι το προϊόν συμμορφώνεται με τα ευρωπαϊκά όρια. Εκφράσεις όπως «premium», «natural» ή «φαρμακευτικής ποιότητας» δεν αποτελούν από μόνες τους εργαστηριακή εγγύηση.

Ο νεφρικός κίνδυνος μπορεί επίσης να προκύψει δευτερογενώς από σοβαρή μυϊκή βλάβη και ραβδομυόλυση. Σε τέτοια περίπτωση μπορεί να χρειαστεί άμεσος έλεγχος κρεατινίνης, ηλεκτρολυτών και γενικής ούρων.

14Αλληλεπιδράσεις με φάρμακα

Η μονακολίνη Κ μεταβολίζεται με μηχανισμούς που αφορούν και τη λοβαστατίνη. Ορισμένα φάρμακα μπορούν να αυξήσουν τα επίπεδά της και κατά συνέπεια τον κίνδυνο μυοπάθειας, ραβδομυόλυσης ή ηπατικής βλάβης.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται με:

• άλλες στατίνες ή φάρμακα μείωσης της χοληστερίνης,
• φιμπράτες, λόγω πρόσθετου μυϊκού κινδύνου,
• ορισμένα μακρολιδικά αντιβιοτικά, όπως κλαριθρομυκίνη ή ερυθρομυκίνη,
• ορισμένα αζολικά αντιμυκητιασικά,
• κυκλοσπορίνη και ορισμένες άλλες ανοσοκατασταλτικές θεραπείες,
• ορισμένα αντιιικά φάρμακα που αναστέλλουν έντονα τον μεταβολισμό φαρμάκων,
• μεγάλες ποσότητες γκρέιπφρουτ ή χυμού γκρέιπφρουτ,
• άλλα φάρμακα ή συμπληρώματα που μπορεί να επιβαρύνουν το ήπαρ ή τους μυς.

Η λίστα δεν είναι πλήρης. Το γεγονός ότι ένα προϊόν αγοράζεται χωρίς συνταγή δεν σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να δηλώνεται στο ιατρικό ιστορικό.

15Μπορεί να ληφθεί μαζί με στατίνη ή άλλο υπολιπιδαιμικό;

Η κόκκινη μαγιά ρυζιού δεν πρέπει να προστίθεται αυθαίρετα σε θεραπεία με στατίνη. Ο συνδυασμός μπορεί να προκαλέσει αθροιστική αναστολή του ίδιου ενζύμου και να αυξήσει την πιθανότητα μυϊκής ή ηπατικής τοξικότητας.

Η ευρωπαϊκή επισήμανση προβλέπει ρητά ότι προϊόντα που περιέχουν μονακολίνες από κόκκινη μαγιά ρυζιού δεν πρέπει να καταναλώνονται από άτομα που λαμβάνουν φάρμακα για τη μείωση της χοληστερίνης.

Προσοχή απαιτείται επίσης όταν λαμβάνονται:

• φιμπράτες,
• νιασίνη σε φαρμακολογικές δόσεις,
• συνδυασμένα σκευάσματα για τη χοληστερίνη,
• πολλά διαφορετικά συμπληρώματα με κοινά συστατικά.

Η διακοπή μιας στατίνης και η αντικατάστασή της με κόκκινη μαγιά ρυζιού χωρίς ιατρική εκτίμηση μπορεί να αφήσει την LDL ανεπαρκώς ελεγχόμενη και να αυξήσει τον μακροπρόθεσμο καρδιαγγειακό κίνδυνο.

16Ποιοι πρέπει να την αποφεύγουν;

Η κατανάλωση δεν συνιστάται ή χρειάζεται ειδική ιατρική αξιολόγηση στις ακόλουθες περιπτώσεις:

• εγκυμοσύνη ή θηλασμός,
• ηλικία κάτω των 18 ετών,
• ηλικία άνω των 70 ετών, σύμφωνα με την υποχρεωτική ευρωπαϊκή προειδοποίηση,
• ενεργός ή σοβαρή ηπατική νόσος,
• ιστορικό μυοπάθειας ή ραβδομυόλυσης,
• σοβαρή νεφρική δυσλειτουργία,
• λήψη στατίνης ή άλλου φαρμάκου μείωσης της χοληστερίνης,
• λήψη ισχυρών αναστολέων του CYP3A4,
• προηγούμενη σοβαρή αντίδραση σε λοβαστατίνη ή παρόμοια ουσία,
• κατάσταση που προκαλεί ανεξήγητες μυαλγίες ή αυξημένη CK.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται πριν από χειρουργική επέμβαση, σε οξεία σοβαρή λοίμωξη, αφυδάτωση ή άλλη κατάσταση που μπορεί να επιβαρύνει τους νεφρούς και τους μυς.

17Εγκυμοσύνη και θηλασμός

Η κόκκινη μαγιά ρυζιού δεν πρέπει να χρησιμοποιείται κατά την εγκυμοσύνη ή τον θηλασμό. Η χοληστερόλη συμμετέχει σε σημαντικές βιολογικές διεργασίες και η φαρμακολογική αναστολή της σύνθεσής της δεν πρέπει να γίνεται χωρίς εξειδικευμένη ιατρική ένδειξη.

Η ευρωπαϊκή ετικέτα απαιτεί σαφή προειδοποίηση ότι τα προϊόντα με μονακολίνες δεν πρέπει να καταναλώνονται από εγκύους ή θηλάζουσες γυναίκες.

Γυναίκα που ανακαλύπτει εγκυμοσύνη ενώ λαμβάνει τέτοιο προϊόν πρέπει να το διακόψει και να επικοινωνήσει με τον γιατρό της. Η τυχαία έκθεση δεν σημαίνει αυτομάτως ότι έχει προκληθεί βλάβη, αλλά χρειάζεται εξατομικευμένη αξιολόγηση.

18Ποιες εξετάσεις μπορεί να χρειαστούν;

Ο εργαστηριακός έλεγχος βοηθά να διαπιστωθεί τόσο η πραγματική επίδραση στη χοληστερίνη όσο και η πιθανή εμφάνιση ανεπιθύμητων ενεργειών. Δεν χρειάζονται όλοι οι άνθρωποι το ίδιο πακέτο εξετάσεων.

Η CK δεν πρέπει να ζητείται αυτόματα σε κάθε άτομο χωρίς συμπτώματα. Αντίστοιχα, οι εξετάσεις ήπατος ερμηνεύονται σε συνδυασμό με το ιστορικό, τα φάρμακα, το αλκοόλ, το σωματικό βάρος και πιθανό λιπώδες ήπαρ.

19Πώς διαβάζουμε την ετικέτα;

Η ετικέτα πρέπει να αξιολογείται προσεκτικά. Η απλή αναγραφή «600 mg red yeast rice» δεν αρκεί για να γνωρίζουμε τη φαρμακολογική έκθεση.

Ελέγξτε εάν αναφέρονται:

• οι συνολικές μονακολίνες ανά ημερήσια μερίδα,
• η μονακολίνη Κ, εφόσον δηλώνεται χωριστά,
• ο αριθμός καψουλών που αντιστοιχεί στη μέγιστη ημερήσια μερίδα,
• η προειδοποίηση να μην καταναλώνονται 3 mg ή περισσότερα μονακολινών ημερησίως,
• η προειδοποίηση για εγκυμοσύνη, θηλασμό, ηλικίες κάτω των 18 και άνω των 70 ετών,
• η προειδοποίηση για ταυτόχρονη λήψη υπολιπιδαιμικών φαρμάκων,
• τα υπόλοιπα δραστικά συστατικά,
• οι πληροφορίες παραγωγού, παρτίδας και ημερομηνίας λήξης.

Τα πολυσυστατικά προϊόντα χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή. Για παράδειγμα, ένα συμπλήρωμα μπορεί να περιέχει ταυτόχρονα βερβερίνη, νιασίνη, φυτοστερόλες, αγκινάρα ή συνένζυμο Q10, με διαφορετικές αντενδείξεις και αλληλεπιδράσεις.

Το συνένζυμο Q10 προστίθεται συχνά με τον ισχυρισμό ότι περιορίζει τις μυαλγίες, αλλά η παρουσία του δεν εγγυάται ότι δεν θα προκύψει μυϊκή βλάβη.

20Τι ισχύει στην Ευρωπαϊκή Ένωση;

Η ευρωπαϊκή αντιμετώπιση των μονακολινών έχει γίνει σταδιακά αυστηρότερη λόγω των ανησυχιών για μυϊκές και ηπατικές ανεπιθύμητες ενέργειες.

Μέχρι να δημοσιευτεί ο τελικός κανονισμός στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εξακολουθεί να εφαρμόζεται το δημοσιευμένο όριο κάτω από 3 mg μονακολινών ανά συνιστώμενη ημερήσια μερίδα. Η νομοθετική κατάσταση πρέπει να επανελέγχεται, επειδή αναμένεται να αλλάξει.

Η ανάκληση του ισχυρισμού υγείας δεν σημαίνει ότι η μονακολίνη Κ δεν μπορεί να επηρεάσει την LDL. Σημαίνει ότι ο συγκεκριμένος ισχυρισμός δεν μπορεί πλέον να χρησιμοποιείται νόμιμα στην επισήμανση και προώθηση τροφίμων στην ΕΕ, στο πλαίσιο των περιορισμών και των ανησυχιών ασφαλείας.

21Συχνές ερωτήσεις

22Συμπέρασμα, ραντεβού και βιβλιογραφία

Η κόκκινη μαγιά ρυζιού μπορεί να μειώσει την LDL όταν περιέχει μονακολίνη Κ, αλλά δεν αποτελεί ένα απλό ή ακίνδυνο «φυσικό» προϊόν. Η μονακολίνη Κ είναι χημικά ίδια με τη λοβαστατίνη και μπορεί να προκαλέσει μυϊκές, ηπατικές και φαρμακευτικές ανεπιθύμητες ενέργειες παρόμοιες με εκείνες μιας στατίνης.

Η αποτελεσματικότητα εξαρτάται από την πραγματική περιεκτικότητα του προϊόντος, ενώ δεν έχει καθοριστεί πρόσληψη μονακολινών που να θεωρείται χωρίς ανησυχία για όλους. Η αντικατάσταση μιας συνταγογραφούμενης θεραπείας ή ο συνδυασμός με στατίνη δεν πρέπει να γίνεται χωρίς ιατρική καθοδήγηση.