Τριγλυκερίδια: Εξέταση Αίματος, Τιμές, Νηστεία και Ερμηνεία Αποτελεσμάτων

1Τι είναι τα τριγλυκερίδια

Τα τριγλυκερίδια είναι η κυριότερη μορφή με την οποία αποθηκεύεται λίπος στον οργανισμό. Κάθε μόριο αποτελείται από μία γλυκερόλη και τρία λιπαρά οξέα. Η βασική τους λειτουργία είναι ενεργειακή: όταν η ενέργεια που προσλαμβάνουμε από τη διατροφή είναι μεγαλύτερη από αυτή που χρειάζεται άμεσα ο οργανισμός, ένα μέρος της μπορεί να μετατραπεί σε τριγλυκερίδια και να αποθηκευτεί στον λιπώδη ιστό.

Στην κυκλοφορία του αίματος τα τριγλυκερίδια δεν μετακινούνται ελεύθερα. Μεταφέρονται μέσα σε λιποπρωτεΐνες. Μετά από ένα γεύμα, σημαντικό ρόλο έχουν τα χυλομικρά, τα οποία μεταφέρουν λιπίδια που προέρχονται από τη διατροφή. Το ήπαρ παράγει επίσης λιποπρωτεΐνες πολύ χαμηλής πυκνότητας, τις VLDL, οι οποίες μεταφέρουν ενδογενώς παραγόμενα τριγλυκερίδια στους περιφερικούς ιστούς.

Αυτό εξηγεί γιατί η τιμή των TG μπορεί να μεταβάλλεται περισσότερο μέσα στην ημέρα από άλλες παραμέτρους του λιπιδαιμικού ελέγχου. Δεν είναι παράξενο να είναι υψηλότερη μετά από ένα γεύμα. Η μεταγευματική αύξηση είναι πραγματικό φυσιολογικό φαινόμενο και όχι απαραίτητα εργαστηριακό σφάλμα.

Όταν όμως τα τριγλυκερίδια παραμένουν επανειλημμένα αυξημένα, το αποτέλεσμα μπορεί να υποδηλώνει ότι υπάρχει αυξημένη παραγωγή VLDL, μειωμένη απομάκρυνση των πλούσιων σε TG λιποπρωτεϊνών ή συνδυασμός των δύο.

Συχνές καταστάσεις πίσω από αυτή την εικόνα είναι η ινσουλινοαντίσταση, η παχυσαρκία, ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, η υπερβολική πρόσληψη θερμίδων, η υψηλή κατανάλωση αλκοόλ και ο υποθυρεοειδισμός. Υπάρχουν επίσης κληρονομικές διαταραχές που μπορούν να προκαλέσουν πολύ υψηλές τιμές.

2Τι δείχνει η εξέταση στην πράξη

Η εξέταση προσδιορίζει τη συγκέντρωση των τριγλυκεριδίων στο αίμα και συνήθως αποτελεί μέρος ενός πλήρους λιπιδαιμικού προφίλ. Δεν είναι εξέταση που ερμηνεύεται μόνη της.

Η ίδια τιμή μπορεί να έχει διαφορετική σημασία ανάλογα με:

• την ηλικία και το συνολικό καρδιαγγειακό ιστορικό,
• την LDL και την HDL χοληστερόλη,
• τη non-HDL χοληστερόλη,
• την παρουσία σακχαρώδους διαβήτη,
• την HbA1c και τη γλυκόζη,
• την αρτηριακή πίεση και το σωματικό βάρος,
• την κατανάλωση αλκοόλ,
• τη λειτουργία του θυρεοειδούς,
• τα φάρμακα που λαμβάνει ο εξεταζόμενος.

Στην ήπια ή μέτρια υπερτριγλυκεριδαιμία, δηλαδή στις περισσότερες τιμές μεταξύ περίπου 150 και 499 mg/dL, το κύριο ερώτημα είναι συνήθως τι μεταβολικό ή καρδιαγγειακό μήνυμα κρύβεται πίσω από την αύξηση.

Σε έναν άνθρωπο με αυξημένη περίμετρο μέσης, χαμηλή HDL, υψηλή HbA1c και TG 280 mg/dL, για παράδειγμα, η εικόνα στρέφει την προσοχή προς την ινσουλινοαντίσταση και τον συνολικό καρδιομεταβολικό κίνδυνο.

Αντίθετα, όταν τα TG είναι 700, 900 ή 1200 mg/dL, η προτεραιότητα αλλάζει. Δεν ενδιαφέρει πλέον μόνο ο μακροπρόθεσμος καρδιαγγειακός κίνδυνος αλλά και η αποφυγή περαιτέρω αύξησης των τριγλυκεριδίων και του κινδύνου οξείας παγκρεατίτιδας.

Η εξέταση χρησιμοποιείται επίσης για την παρακολούθηση μετά από αλλαγές στη διατροφή, απώλεια βάρους, βελτίωση του γλυκαιμικού ελέγχου ή έναρξη φαρμακευτικής θεραπείας.

3Τριγλυκερίδια νηστείας ή μη νηστείας;

Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές στη σύγχρονη εργαστηριακή προσέγγιση των λιπιδίων είναι ότι η νηστεία δεν θεωρείται υποχρεωτική για κάθε λιπιδαιμικό έλεγχο.

Για έναν συνηθισμένο προληπτικό έλεγχο μπορεί να ληφθεί δείγμα χωρίς προηγούμενη νηστεία. Αυτό έχει και πρακτικό πλεονέκτημα: ο εξεταζόμενος μπορεί να πραγματοποιήσει την εξέταση ευκολότερα και το αποτέλεσμα αντανακλά ένα σημαντικό μέρος της καθημερινής μεταγευματικής κατάστασης.

Σε μη νηστείας δείγμα, ως πρακτικό όριο αυξημένων τριγλυκεριδίων χρησιμοποιείται συχνά το 175 mg/dL. Σε δείγμα νηστείας, η επιθυμητή τιμή παραμένει κάτω από 150 mg/dL. Η αποδοχή των μη νηστείας λιπιδαιμικών προφίλ υποστηρίζεται από την ευρωπαϊκή εργαστηριακή συναίνεση EAS/EFLM.

Πότε προτιμάται εξέταση νηστείας;

Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες το δείγμα νηστείας παραμένει ιδιαίτερα χρήσιμο:

• όταν έχουν ήδη βρεθεί σημαντικά αυξημένα τριγλυκερίδια,
• όταν χρειάζεται επιβεβαίωση ενός απρόσμενα υψηλού αποτελέσματος,
• όταν παρακολουθείται γνωστή σοβαρή υπερτριγλυκεριδαιμία,
• όταν υπάρχει υποψία κληρονομικής διαταραχής λιπιδίων,
• όταν χρειάζεται όσο γίνεται πιο σταθερή σύγκριση διαδοχικών αποτελεσμάτων,
• όταν τα υψηλά TG δυσκολεύουν την αξιόπιστη αξιολόγηση της LDL.

Πόσες ώρες νηστεία;

Όταν ο γιατρός ή το εργαστήριο ζητήσει εξέταση νηστείας, συνήθως εφαρμόζεται νηστεία περίπου 8–12 ωρών. Επιτρέπεται νερό, ενώ καλό είναι να αποφεύγονται θερμιδικά ροφήματα.

Σημαντικό είναι επίσης να αναφερθεί αν έχει προηγηθεί σημαντική κατανάλωση αλκοόλ, πολύ πλούσιο γεύμα ή άλλη ασυνήθιστη κατάσταση. Τα στοιχεία αυτά μπορεί να βοηθήσουν στην ερμηνεία ενός απρόσμενου αποτελέσματος.

4Φυσιολογικές τιμές και όρια τριγλυκεριδίων

Οι αριθμητικές ζώνες είναι χρήσιμες για την πρώτη κατανόηση του αποτελέσματος, αλλά δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως απόλυτα θεραπευτικά όρια. Η συνολική ερμηνεία εξαρτάται από την κλινική εικόνα και τους υπόλοιπους παράγοντες κινδύνου.

Ένα αποτέλεσμα 160 mg/dL και ένα αποτέλεσμα 850 mg/dL δεν αποτελούν απλώς διαφορετικού βαθμού εκδοχές του ίδιου προβλήματος. Στην πρώτη περίπτωση η προσοχή στρέφεται κυρίως στον συνολικό μεταβολικό και καρδιαγγειακό κίνδυνο. Στη δεύτερη πρέπει να εντοπιστεί γρήγορα γιατί η τιμή έχει αυξηθεί τόσο πολύ και να αποτραπεί περαιτέρω άνοδος.

Αντίστοιχα, δεν υπάρχει λόγος πανικού από μία μεμονωμένη ήπια αύξηση. Το αποτέλεσμα πρέπει να εντάσσεται στο σύνολο των εξετάσεων και, όταν χρειάζεται, να επιβεβαιώνεται σε επόμενη μέτρηση.

5Τριγλυκερίδια 150, 200, 300 ή 400 mg/dL: τι σημαίνουν;

150–199 mg/dL

Πρόκειται για ήπια αύξηση. Συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα και δεν αποτελεί επείγον εύρημα. Είναι όμως ένα καλό σημείο για να εξεταστεί αν υπάρχουν αυξημένο βάρος, καθιστική ζωή, υψηλή πρόσληψη ζάχαρης, αλκοόλ, προδιαβήτης ή άλλα στοιχεία μεταβολικού συνδρόμου.

Περίπου 200 mg/dL

Από τα 200 mg/dL και πάνω η αύξηση γίνεται πιο ουσιαστική. Η αξιολόγηση δεν πρέπει να περιοριστεί στην ερώτηση «τι έφαγα χθες;». Χρειάζεται να εξεταστούν το σάκχαρο, η HbA1c, η HDL, η LDL, η non-HDL χοληστερόλη και, ανάλογα με την περίπτωση, η ApoB.

Περίπου 300 mg/dL

Τα 300 mg/dL βρίσκονται σαφώς μέσα στην περιοχή της μέτριας υπερτριγλυκεριδαιμίας. Δεν είναι ξεχωριστή διαγνωστική κατηγορία, αλλά η τιμή είναι αρκετά υψηλή ώστε να αξίζει οργανωμένη διερεύνηση. Πολύ συχνά αποκαλύπτεται ινσουλινοαντίσταση, μη καλά ρυθμισμένος διαβήτης, σημαντική κατανάλωση αλκοόλ ή συνδυασμός αυξημένου βάρους και διατροφικών παραγόντων.

400–499 mg/dL

Οι τιμές αυτές βρίσκονται κοντά στη ζώνη της σοβαρής υπερτριγλυκεριδαιμίας. Εδώ δεν είναι λογικό να αρκεστούμε σε γενικές συμβουλές του τύπου «προσέξτε λίγο τη διατροφή». Χρειάζεται να αξιολογηθεί αν η μέτρηση έγινε μετά από γεύμα, αν υπήρξε πρόσφατη κατανάλωση αλκοόλ, αν υπάρχει υπεργλυκαιμία, υποθυρεοειδισμός ή κάποιο φάρμακο που μπορεί να συμβάλλει.

Σε αρκετές περιπτώσεις ζητείται επαναληπτική μέτρηση νηστείας ώστε να αποσαφηνιστεί η πραγματική βαρύτητα της αύξησης.

6Τριγλυκερίδια 500 και 1000 mg/dL – Κίνδυνος παγκρεατίτιδας

Από τα 500 mg/dL και πάνω η υπερτριγλυκεριδαιμία θεωρείται σοβαρή και χρειάζεται πιο άμεση ιατρική αξιολόγηση. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος με TG 500 ή 550 mg/dL θα εμφανίσει παγκρεατίτιδα.

Ο κίνδυνος δεν λειτουργεί σαν διακόπτης που ενεργοποιείται σε έναν μοναδικό αριθμό. Αυξάνεται προοδευτικά όσο αυξάνεται η συγκέντρωση των τριγλυκεριδίων.

Η ανησυχία γίνεται πολύ μεγαλύτερη όταν η τιμή πλησιάζει ή ξεπερνά τα 1000 mg/dL. Σε τόσο υψηλά επίπεδα μπορεί να υπάρχει σημαντική παρουσία χυλομικρών στο αίμα και η πιθανότητα υπερτριγλυκεριδαιμικής παγκρεατίτιδας αυξάνεται.

Γιατί μπορεί μια τιμή να ανέβει ξαφνικά τόσο πολύ;

Σε ορισμένους ανθρώπους υπάρχει γενετική προδιάθεση που από μόνη της διατηρεί τα TG μέτρια ή αρκετά αυξημένα. Ένας δεύτερος παράγοντας μπορεί στη συνέχεια να προκαλέσει απότομη επιδείνωση. Παραδείγματα είναι:

• σοβαρή απορρύθμιση σακχαρώδους διαβήτη,
• μεγάλη πρόσληψη αλκοόλ,
• σημαντική αύξηση βάρους,
• ένα νέο φάρμακο,
• εγκυμοσύνη σε γυναίκα με προδιάθεση,
• συνδυασμός περισσότερων από έναν παράγοντες.

Για αυτό σε τιμή 700, 900 ή 1200 mg/dL το σημαντικό ερώτημα δεν είναι μόνο «ποιο φάρμακο μειώνει τα τριγλυκερίδια», αλλά ποιος παράγοντας έχει προκαλέσει ή επιδεινώσει την αύξηση.

7Δευτεροπαθή αίτια υψηλών τριγλυκεριδίων

Η αναζήτηση δευτεροπαθούς αιτίας είναι βασικό μέρος της αξιολόγησης ενός υψηλού αποτελέσματος. Δεν είναι σωστό να θεωρείται αυτόματα ότι ο ασθενής έχει «κληρονομική χοληστερίνη» ή ότι το πρόβλημα οφείλεται αποκλειστικά στη διατροφή.

Συχνά αίτια ή επιβαρυντικοί παράγοντες είναι:

• σακχαρώδης διαβήτης και υπεργλυκαιμία,
• ινσουλινοαντίσταση,
• μεταβολικό σύνδρομο,
• παχυσαρκία, ιδιαίτερα κεντρικού τύπου,
• καθιστική ζωή,
• αυξημένη συνολική θερμιδική πρόσληψη,
• πολλοί απλοί ή επεξεργασμένοι υδατάνθρακες,
• αλκοόλ,
• υποθυρεοειδισμός,
• χρόνια νεφρική νόσος,
• ορισμένα φάρμακα,
• εγκυμοσύνη,
• ορισμένες σπανιότερες ενδοκρινικές ή μεταβολικές καταστάσεις.

Η αναγνώριση μιας δευτεροπαθούς αιτίας έχει πρακτική σημασία, επειδή η διόρθωσή της μπορεί να μειώσει σημαντικά τα τριγλυκερίδια.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο ασθενής με γνωστό διαβήτη που εμφανίζει TG 600 mg/dL μαζί με πολύ υψηλή HbA1c. Η βελτίωση της γλυκαιμικής ρύθμισης μπορεί να αποτελεί κρίσιμο τμήμα της αντιμετώπισης.

Αντίστοιχα, σε άτομο που καταναλώνει σημαντικές ποσότητες αλκοόλ, η αποχή μπορεί να οδηγήσει σε μεγάλη πτώση της τιμής.

Όταν τα TG παραμένουν εξαιρετικά υψηλά παρά τη διόρθωση των δευτεροπαθών παραγόντων, όταν εμφανίζονται από νεαρή ηλικία ή υπάρχει ιστορικό παγκρεατίτιδας, αυξάνεται η υποψία υποκείμενης γενετικής διαταραχής.

8Τριγλυκερίδια, σάκχαρο, HbA1c και ινσουλινοαντίσταση

Τα τριγλυκερίδια έχουν ιδιαίτερα στενή σχέση με τον μεταβολισμό της γλυκόζης και της ινσουλίνης. Για αυτό ένα υψηλό TG συχνά αποτελεί αφορμή να ελεγχθούν η γλυκόζη νηστείας και η HbA1c.

Στην ινσουλινοαντίσταση, το ήπαρ τείνει να παράγει περισσότερες VLDL, ενώ αλλάζει ο μεταβολισμός των λιποπρωτεϊνών. Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι το κλασικό μοτίβο της μεταβολικής δυσλιπιδαιμίας:

• υψηλά τριγλυκερίδια,
• χαμηλή HDL,
• και LDL που μπορεί αριθμητικά να μη φαίνεται πολύ υψηλή, αλλά το συνολικό αθηρογόνο φορτίο να παραμένει σημαντικό.

Για αυτό το γεγονός ότι η LDL είναι «φυσιολογική» δεν αρκεί πάντοτε για να χαρακτηριστεί ένας λιπιδαιμικός έλεγχος καθησυχαστικός.

Η HbA1c είναι ιδιαίτερα χρήσιμη επειδή αποτυπώνει τη μέση γλυκαιμική εικόνα των προηγούμενων εβδομάδων και μπορεί να αποκαλύψει προδιαβήτη ή μη επαρκή ρύθμιση γνωστού διαβήτη.

Σε σοβαρή απορρύθμιση του σακχάρου τα TG μπορούν να αυξηθούν εντυπωσιακά. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η αντιμετώπιση της υπεργλυκαιμίας μπορεί να προκαλέσει σημαντική μείωση των τριγλυκεριδίων.

Για μια ολοκληρωμένη εικόνα, δείτε επίσης τον οδηγό Σάκχαρο, Ινσουλίνη και Μεταβολικός Έλεγχος.

9Τριγλυκερίδια, αλκοόλ, ζάχαρη και διατροφή

Μία από τις συχνότερες παρανοήσεις είναι ότι τα υψηλά τριγλυκερίδια οφείλονται απλώς σε «πολλά λιπαρά». Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.

Η υπερβολική συνολική πρόσληψη θερμίδων, η μεγάλη ποσότητα απλών και επεξεργασμένων υδατανθράκων και η κατανάλωση αλκοόλ μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τα TG.

Ζάχαρη και επεξεργασμένοι υδατάνθρακες

Μεγάλη πρόσληψη ζάχαρης, γλυκών, αναψυκτικών, χυμών και άλλων τροφίμων υψηλού γλυκαιμικού φορτίου μπορεί να ευνοήσει την ηπατική παραγωγή τριγλυκεριδίων, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχει ενεργειακό πλεόνασμα και ινσουλινοαντίσταση.

Αλκοόλ

Το αλκοόλ είναι ιδιαίτερα σημαντικό επειδή η επίδρασή του μπορεί να είναι πολύ διαφορετική από άνθρωπο σε άνθρωπο. Σε κάποιον με φυσιολογικό μεταβολικό προφίλ η μεταβολή μπορεί να είναι μικρή, ενώ σε άνθρωπο με γενετική προδιάθεση, διαβήτη ή ήδη υψηλά TG μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερη.

Σε σοβαρή υπερτριγλυκεριδαιμία η αποφυγή αλκοόλ αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Δεν είναι λογικό να συνεχίζεται σημαντική κατανάλωση αλκοόλ και ταυτόχρονα να επιχειρείται φαρμακευτική μείωση μιας τιμής 700 ή 1000 mg/dL χωρίς διόρθωση αυτού του παράγοντα.

Πρέπει να κόψω όλα τα λιπαρά;

Όχι σε κάθε περίπτωση. Σε ήπια και μέτρια υπερτριγλυκεριδαιμία η συνολική ποιότητα της διατροφής, το ενεργειακό ισοζύγιο, το βάρος, οι υδατάνθρακες και το αλκοόλ έχουν μεγάλη σημασία.

Σε πολύ υψηλές τιμές όμως, ιδιαίτερα όταν υπάρχει χυλομικροναιμία, μπορεί να απαιτείται πολύ αυστηρότερος περιορισμός του συνολικού λίπους για συγκεκριμένο διάστημα, υπό ιατρική ή διαιτολογική καθοδήγηση.

10Υποθυρεοειδισμός και άλλες παθήσεις

Ο υποθυρεοειδισμός είναι μία από τις κλασικές δευτεροπαθείς αιτίες διαταραχής των λιπιδίων. Μπορεί να αυξήσει κυρίως την LDL χοληστερόλη, αλλά σε ορισμένους ασθενείς επηρεάζει και τα τριγλυκερίδια.

Για αυτό η TSH έχει ιδιαίτερη αξία όταν:

• η δυσλιπιδαιμία εμφανίστηκε πρόσφατα χωρίς προφανή εξήγηση,
• συνυπάρχουν συμπτώματα συμβατά με υποθυρεοειδισμό,
• τα λιπίδια παραμένουν αυξημένα παρά τις παρεμβάσεις,
• υπάρχει ήδη γνωστή νόσος θυρεοειδούς και πρέπει να ελεγχθεί η ρύθμισή της.

Η χρόνια νεφρική νόσος μπορεί επίσης να συνοδεύεται από χαρακτηριστικές διαταραχές των λιποπρωτεϊνών και αυξημένα τριγλυκερίδια. Για αυτό σε επιλεγμένους ασθενείς μπορεί να έχει θέση ο έλεγχος κρεατινίνης και eGFR.

Παράλληλα, η υπερτριγλυκεριδαιμία συχνά συνυπάρχει με μεταβολική δυσλειτουργία και λιπώδη διήθηση του ήπατος. Οι τρανσαμινάσες δεν αποτελούν εξέταση διάγνωσης λιπώδους ήπατος, αλλά μπορούν να αποτελέσουν μέρος της συνολικής μεταβολικής αξιολόγησης όταν υπάρχει σχετική ένδειξη.

Στην εγκυμοσύνη τα τριγλυκερίδια αυξάνονται φυσιολογικά. Σε γυναίκες όμως με προϋπάρχουσα γενετική προδιάθεση μπορεί να εμφανιστεί πολύ μεγάλη αύξηση, οπότε απαιτείται ειδική παρακολούθηση.

11Φάρμακα που μπορεί να αυξήσουν τα τριγλυκερίδια

Η φαρμακευτική αγωγή πρέπει πάντα να περιλαμβάνεται στο ιστορικό όταν διερευνάται νέα ή ανεξήγητη αύξηση των τριγλυκεριδίων.

Ανάλογα με το άτομο, τη δόση και άλλους μεταβολικούς παράγοντες, αύξηση των TG μπορεί να σχετίζεται με ορισμένα:

• κορτικοστεροειδή,
• οιστρογόνα,
• ρετινοειδή,
• β-αναστολείς,
• θειαζιδικά διουρητικά,
• ανοσοκατασταλτικά,
• αντιρετροϊκά φάρμακα,
• και άλλες ειδικές φαρμακευτικές θεραπείες.

Η παρουσία ενός τέτοιου φαρμάκου στη θεραπεία δεν αποδεικνύει αυτόματα ότι αυτό είναι η αιτία. Μπορεί να υπάρχει ταυτόχρονα διαβήτης, αύξηση βάρους, αλκοόλ ή γενετική προδιάθεση.

Χρήσιμο είναι να εξεταστεί και η χρονική σχέση. Αν για παράδειγμα τα TG ήταν 160 mg/dL πριν από την έναρξη μιας θεραπείας και αυξήθηκαν σημαντικά μετά, το στοιχείο αυτό έχει διαφορετική βαρύτητα από μια αύξηση που προϋπήρχε για χρόνια.

12Τριγλυκερίδια, LDL, non-HDL και ApoB

Η σωστή ερμηνεία των τριγλυκεριδίων απαιτεί να κοιτάξουμε πέρα από τον ίδιο τον αριθμό των TG.

LDL χοληστερόλη

Η LDL-C παραμένει βασικός δείκτης και θεραπευτικός στόχος για την πρόληψη της αθηροσκληρωτικής καρδιαγγειακής νόσου. Σε αυξημένα τριγλυκερίδια, όμως, η εικόνα μπορεί να είναι πιο σύνθετη.

Επιπλέον, η LDL που εμφανίζεται στην εργαστηριακή εξέταση μπορεί να είναι είτε άμεσα μετρημένη είτε υπολογισμένη. Η αξιοπιστία ορισμένων μαθηματικών τύπων υπολογισμού μειώνεται όταν τα τριγλυκερίδια γίνουν πολύ υψηλά.

Τι είναι η non-HDL χοληστερόλη;

Η non-HDL-C υπολογίζεται πολύ απλά:

non-HDL-C = Ολική χοληστερόλη − HDL-C

Με αυτόν τον τρόπο περιλαμβάνεται η χοληστερόλη που μεταφέρεται συνολικά από αθηρογόνες λιποπρωτεΐνες και όχι μόνο από την LDL.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία όταν τα τριγλυκερίδια είναι αυξημένα, επειδή τότε μπορεί να κυκλοφορούν περισσότερα υπολείμματα πλούσιων σε τριγλυκερίδια λιποπρωτεϊνών.

Τι προσφέρει η ApoB;

Η απολιποπρωτεΐνη Β (ApoB) βρίσκεται σε κάθε βασικό αθηρογόνο λιποπρωτεϊνικό σωματίδιο. Έτσι, αντί να εκτιμά μόνο πόση χοληστερόλη μεταφέρεται μέσα σε αυτά τα σωματίδια, μπορεί να προσφέρει πληροφορία για τον αριθμό τους.

Αυτό είναι χρήσιμο σε καταστάσεις όπου ο αριθμός των σωματιδίων και η ποσότητα χοληστερόλης που μεταφέρουν δεν συμφωνούν απόλυτα.

Η οδηγία ACC/AHA του 2026 αναφέρει ότι η μέτρηση της ApoB μπορεί να βοηθήσει ιδιαίτερα σε άτομα με τριγλυκερίδια πάνω από 200 mg/dL, διαβήτη ή χαμηλά επιτευχθέντα επίπεδα LDL-C, όταν επιδιώκεται καλύτερη εκτίμηση του υπολειπόμενου αθηρογόνου κινδύνου. Η ίδια οδηγία επανέφερε επίσης στόχους για LDL-C και non-HDL-C.

13Ποιες εξετάσεις πρέπει να ελέγχονται μαζί;

Δεν χρειάζεται κάθε άνθρωπος με TG 170 mg/dL να κάνει δεκάδες επιπλέον εξετάσεις. Ο έλεγχος πρέπει να εξατομικεύεται. Υπάρχει όμως ένα βασικό σύνολο παραμέτρων που συχνά βοηθούν να ερμηνευτεί σωστά το αποτέλεσμα.

Σε έναν νεότερο άνθρωπο με TG 180 mg/dL και κατά τα άλλα φυσιολογικό ιστορικό μπορεί να αρκεί περιορισμένη διερεύνηση. Αντίθετα, κάποιος με TG 450 mg/dL, παχυσαρκία, υπέρταση και οικογενειακό ιστορικό καρδιαγγειακής νόσου χρειάζεται πολύ πιο ολοκληρωμένη αξιολόγηση.

14Πώς μειώνονται τα τριγλυκερίδια;

Η αντιμετώπιση των αυξημένων TG εξαρτάται πρώτα από το γιατί είναι αυξημένα και μετά από το ακριβές ύψος της τιμής.

Σε ήπια και μέτρια υπερτριγλυκεριδαιμία, οι παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής αποτελούν βασικό τμήμα της θεραπείας.

1. Απώλεια βάρους όταν υπάρχει υπερβάλλον βάρος

Η μείωση του σωματικού βάρους βελτιώνει την ινσουλινοευαισθησία και μπορεί να μειώσει σημαντικά την ηπατική παραγωγή πλούσιων σε τριγλυκερίδια λιποπρωτεϊνών.

2. Περιορισμός απλών υδατανθράκων

Ζάχαρη, γλυκά, αναψυκτικά και μεγάλες ποσότητες επεξεργασμένων υδατανθράκων μπορούν να επιβαρύνουν το μεταβολικό προφίλ, ιδιαίτερα σε άτομα με ινσουλινοαντίσταση.

3. Αλκοόλ

Ο περιορισμός του μπορεί να είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικός όταν αποτελεί σημαντικό παράγοντα αύξησης. Σε σοβαρή υπερτριγλυκεριδαιμία μπορεί να απαιτείται πλήρης αποχή.

4. Σωματική δραστηριότητα

Η συστηματική άσκηση βοηθά στον έλεγχο του βάρους, στη βελτίωση της ινσουλινοευαισθησίας και συνολικά στη μείωση του καρδιομεταβολικού κινδύνου.

5. Ρύθμιση του σακχάρου

Όταν η υπεργλυκαιμία αποτελεί σημαντική αιτία των υψηλών TG, η βελτίωση του σακχάρου μπορεί να είναι από τις πιο αποτελεσματικές παρεμβάσεις.

6. Αντιμετώπιση υποθυρεοειδισμού

Αν εντοπιστεί και αντιμετωπιστεί υποθυρεοειδισμός, μπορεί να βελτιωθεί συνολικά το λιπιδαιμικό προφίλ.

Πότε επανελέγχονται;

Δεν υπάρχει ένα μοναδικό χρονικό διάστημα κατάλληλο για όλους. Σε μία ήπια αύξηση μετά από αλλαγές στον τρόπο ζωής μπορεί να δοθεί χρόνος για να φανεί το αποτέλεσμα των παρεμβάσεων. Σε TG 800 ή 1200 mg/dL, αντίθετα, η κατάσταση απαιτεί πολύ ταχύτερη αξιολόγηση.

15Πότε αρκεί το lifestyle και πότε χρειάζεται φαρμακευτική θεραπεία;

Η θεραπευτική απόφαση δεν λαμβάνεται μόνο από τον αριθμό των τριγλυκεριδίων. Υπάρχουν δύο διαφορετικοί στόχοι που πρέπει να ξεχωρίζουμε:

• τη μείωση του αθηροσκληρωτικού καρδιαγγειακού κινδύνου,
• και, στις πολύ υψηλές τιμές, τη μείωση του κινδύνου παγκρεατίτιδας.

TG 150–499 mg/dL

Εδώ η προτεραιότητα είναι συνήθως η διόρθωση του τρόπου ζωής και των δευτεροπαθών αιτίων και η σωστή αντιμετώπιση του συνολικού καρδιαγγειακού κινδύνου.

Όταν υπάρχει ένδειξη για φαρμακευτική μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου, οι στατίνες αποτελούν βασική θεραπευτική κατηγορία. Δεν χρησιμοποιούνται επειδή είναι «φάρμακα για τα τριγλυκερίδια», αλλά επειδή μειώνουν το αθηρογόνο φορτίο και τον καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Σε επιλεγμένους ασθενείς υψηλού ή πολύ υψηλού καρδιαγγειακού κινδύνου με επίμονα μέτρια αυξημένα TG μπορεί να εξεταστούν πιο ειδικές θεραπευτικές επιλογές. Η ευρωπαϊκή ενημέρωση ESC/EAS του 2025 περιλαμβάνει σύσταση για υψηλή δόση icosapent ethyl σε επιλεγμένους ασθενείς υψηλού ή πολύ υψηλού κινδύνου με μέτρια αυξημένα τριγλυκερίδια.

TG ≥500 mg/dL

Η στρατηγική γίνεται πιο ενεργητική. Αναζητούνται και διορθώνονται γρήγορα παράγοντες όπως διαβήτης, αλκοόλ και φάρμακα. Ανάλογα με το ύψος των TG και την κλινική εικόνα, μπορεί να χρησιμοποιηθούν φάρμακα με ισχυρότερη επίδραση στα τριγλυκερίδια.

Οι φιβράτες αποτελούν σημαντική κατηγορία φαρμάκων για τη μείωση των TG σε κατάλληλους ασθενείς. Μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν συγκεκριμένα συνταγογραφούμενα σκευάσματα ω-3 ανάλογα με την ένδειξη.

TG ≥1000 mg/dL

Η πρόληψη παγκρεατίτιδας γίνεται βασικός στόχος. Η αντιμετώπιση των δευτεροπαθών αιτίων πρέπει να είναι άμεση και η διατροφική παρέμβαση συνήθως πολύ αυστηρότερη από αυτή που εφαρμόζεται σε TG 200 ή 250 mg/dL.

Αν υπάρχει κληρονομικό σύνδρομο σοβαρής χυλομικροναιμίας, η αντιμετώπιση είναι εξειδικευμένη και δεν πρέπει να εξομοιώνεται με τη συνηθισμένη πολυπαραγοντική υπερτριγλυκεριδαιμία.

16Συχνές Ερωτήσεις για τα Τριγλυκερίδια