Κρυσταλλοι-οξαλικου-ασβεστιου-στα-ουρα.jpg

17/Oct/2025

1) Τι είναι οι κρύσταλλοι οξαλικού ασβεστίου;

Οι κρύσταλλοι οξαλικού ασβεστίου είναι μικροσκοπικά στερεά σωματίδια που σχηματίζονται όταν το οξαλικό (ένα οργανικό οξύ που προέρχεται από τρόφιμα ή τον μεταβολισμό) ενώνεται με ασβέστιο μέσα στα ούρα. Είναι ένα από τα συχνότερα ευρήματα στη μικροσκοπική εξέταση ιζήματος ούρων.

Η παρουσία τους μπορεί να είναι παροδική και φυσιολογική, ειδικά μετά από γεύματα πλούσια σε οξαλικά (όπως σπανάκι, παντζάρια ή ξηρούς καρπούς), ή να αποτελεί ένδειξη μεταβολικών διαταραχών που ευνοούν τον σχηματισμό λίθων (πέτρες) στο ουροποιητικό σύστημα.

💡 Τι σημαίνει “κρυσταλλουρία”;
Ο όρος “κρυσταλλουρία” αναφέρεται στην παρουσία κρυστάλλων στα ούρα. Μπορεί να είναι φυσιολογικό εύρημα ή πρώιμη ένδειξη για λιθίαση νεφρών εφόσον επαναλαμβάνεται ή συνοδεύεται από άλλα παθολογικά αποτελέσματα.

Οι κρύσταλλοι οξαλικού ασβεστίου μπορεί να εμφανίζονται σε δύο μορφές:

Διένυδρο (Weddellite): τυπικό “σχήμα φακέλου”, συνήθως ακίνδυνο εύρημα σε φυσιολογικά άτομα.
Μονόϋδρο (Whewellite): στρογγυλοί ή “dumbbell”-σχήμα κρύσταλλοι, πιο συχνοί σε άτομα με αυξημένο κίνδυνο λιθίασης CaOx.

Οι δύο μορφές μπορούν να συνυπάρχουν στο ίδιο δείγμα και η αναλογία τους δίνει πληροφορίες για τη χημική σύσταση των ούρων και τον κίνδυνο σχηματισμού λίθων.

🔬 Εργαστηριακή σημασία:
Η παρατήρηση κρυστάλλων γίνεται με οπτικό μικροσκόπιο σε δείγμα ούρων φυγοκεντρημένο. Η μορφή, η πυκνότητα και το pH των ούρων καταγράφονται, παρέχοντας πολύτιμες ενδείξεις για το μεταβολικό προφίλ του ασθενούς.

Σε άτομα με προδιάθεση για νεφρολιθίαση, η ταυτοποίηση κρυστάλλων οξαλικού ασβεστίου βοηθά στην έγκαιρη πρόληψη και διατροφική καθοδήγηση. Σε άλλες περιπτώσεις, το εύρημα είναι απλώς ενδεικτικό αφυδάτωσης ή τυχαίο.

2) Μορφολογία & τύποι κρυστάλλων

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα.

Τύπος	Μορφή	pH ούρων	Σχόλιο
Οξαλικό ασβέστιο διένυδρο (Weddellite)	Σχήμα «φακέλου» ή οκτάεδρα	Συνήθως όξινο έως ουδέτερο (pH ~5.5–7)	Συχνότερο εύρημα σε υγιείς με καλή ενυδάτωση.
Οξαλικό ασβέστιο μονόϋδρο (Whewellite)	Ωοειδή/δισκοειδή, μερικές φορές «dumbbell»	Συνήθως πιο όξινο (pH ~5–6)	Συνδέεται συχνότερα με πέτρες CaOx και υπεροξαλουρία.

3) Πότε εμφανίζονται στα ούρα;

Οι κρύσταλλοι οξαλικού ασβεστίου μπορούν να εμφανιστούν σε ποικίλες συνθήκες, τόσο φυσιολογικές όσο και παθολογικές. Η παρουσία τους δεν σημαίνει απαραίτητα νόσο, αλλά χρειάζεται αξιολόγηση σε συνδυασμό με το pH, τη συγκέντρωση ούρων και το ιστορικό του ατόμου.

📌 Σημαντικό:
Οι κρύσταλλοι σχηματίζονται όταν το οξαλικό και το ασβέστιο υπερβαίνουν το όριο διαλυτότητας στα ούρα — ειδικά αν τα ούρα είναι συμπυκνωμένα ή όξινα.

✅ Φυσιολογικές ή παροδικές καταστάσεις

Μετά από κατανάλωση τροφών πλούσιων σε οξαλικά (σπανάκι, παντζάρια, ξηροί καρποί, σοκολάτα, κακάο, τσάι).
Σε αφυδάτωση (ιδιαίτερα το καλοκαίρι ή μετά από έντονη άσκηση).
Όταν το pH των ούρων είναι ελαφρώς όξινο (5–6).
Σε πρωινό δείγμα μετά από νυχτερινή αποχή υγρών.

⚠️ Παθολογικές ή μεταβολικές αιτίες

Υπεροξαλουρία: Αυξημένη παραγωγή ή απορρόφηση οξαλικού από το έντερο.
Υπερασβεστιουρία: Αυξημένο ασβέστιο στα ούρα (π.χ. λόγω υπερπαραθυρεοειδισμού ή υπερβολικής βιταμίνης D).
Δυσαπορρόφηση λίπους / εντερικές παθήσεις: Φλεγμονώδης νόσος εντέρου, κοιλιοκάκη, μετεγχειρητική κατάσταση βαριατρικής.
Αυξημένη πρόσληψη βιταμίνης C: Μεταβολίζεται σε οξαλικό οξύ, αυξάνοντας το φορτίο οξαλικών.
Χαμηλή πρόσληψη ασβεστίου: Μειώνει τη δέσμευση οξαλικού στο έντερο, αυξάνοντας την απορρόφηση.
Χρόνια αφυδάτωση: Οδηγεί σε υπερσυγκεντρωμένα ούρα και ευνοεί την κρυσταλλογένεση.

💧 Παράδειγμα:
Ένα άτομο που πίνει λίγο νερό, καταναλώνει συχνά σπανάκι και παίρνει συμπλήρωμα βιταμίνης C μπορεί να εμφανίσει παροδική κρυσταλλουρία. Η αύξηση της πρόσληψης υγρών και η τροποποίηση διατροφής συνήθως επαρκούν.

Σε περίπτωση που οι κρύσταλλοι επαναλαμβάνονται σε διαδοχικές εξετάσεις, ή συνυπάρχει αιματουρία ή πόνος στη μέση, απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση με 24ωρη συλλογή ούρων και απεικονιστικό έλεγχο.

4) Υπάρχουν συμπτώματα;

Στις περισσότερες περιπτώσεις, η παρουσία κρυστάλλων οξαλικού ασβεστίου στα ούρα είναι ασυμπτωματική και εντοπίζεται τυχαία σε μια γενική εξέταση ούρων. Οι κρύσταλλοι είναι μικροσκοπικοί και δεν προκαλούν ενοχλήσεις ή βλάβη στο ουροποιητικό.

💡 Συμβουλή:
Αν οι κρύσταλλοι είναι μεμονωμένοι και δεν υπάρχουν άλλα ευρήματα (π.χ. αίμα ή κύλινδροι), δεν υποδηλώνουν απαραίτητα πάθηση. Συνιστάται όμως να διατηρείτε επαρκή ενυδάτωση και να κάνετε επανέλεγχο.

🧪 Ασυμπτωματική παρουσία

Τυχαίο εύρημα σε εξετάσεις ρουτίνας.
Συχνά μετά από διατροφικές επιλογές ή αφυδάτωση.
Δεν σχετίζεται με πόνο, καύσο ή αλλαγή χρώματος ούρων.

⚠️ Όταν υπάρχουν συμπτώματα

Αν οι κρύσταλλοι αυξάνονται ή συσσωρεύονται, μπορεί να αποτελέσουν τον πυρήνα σχηματισμού λίθων (πέτρες) οξαλικού ασβεστίου στους νεφρούς ή στον ουρητήρα. Τότε μπορεί να εμφανιστούν:

Πόνος στη μέση ή στα πλευρά (οξύς, διαλείπων, «κολικός νεφρού»).
Αιματουρία (ερυθρό ή καφετί χρώμα ούρων).
Ναυτία, εμετοί και δυσφορία κατά την ούρηση.
Αίσθημα καύσου ή πόνος χαμηλά στην κοιλιά, αν ο λίθος κινηθεί στον ουρητήρα.
Συχνοουρία ή αίσθημα ατελούς κένωσης, σε μικρούς λίθους χαμηλά στο ουροποιητικό.

🚨 Αναζητήστε ιατρική εκτίμηση αν:

Έχετε έντονο πόνο στη μέση ή στα πλευρά που δεν υποχωρεί.
Παρατηρείτε αίμα στα ούρα.
Παρουσιάζετε πυρετό ή ρίγος (πιθανή λοίμωξη σε απόφραξη).
Υπάρχει ιστορικό πέτρας ή οικογενειακή προδιάθεση.

Σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτείται άμεση ιατρική αξιολόγηση και πιθανώς απεικονιστικός έλεγχος (υπερηχογράφημα ή αξονική τομογραφία) για να αποκλειστεί η λιθίαση.

5) Αίτια και Παράγοντες Κινδύνου

Οι κρύσταλλοι οξαλικού ασβεστίου σχηματίζονται όταν το οξαλικό και το ασβέστιο στα ούρα φτάσουν σε υψηλές συγκεντρώσεις, οδηγώντας σε υπερκορεσμό και καθίζηση. Αυτό μπορεί να προκληθεί από διατροφικούς, μεταβολικούς, εντερικούς ή φαρμακευτικούς παράγοντες.

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα.

Κατηγορία	Παράγοντες	Μηχανισμός / Επίδραση
Διατροφή	Περίσσεια τροφών πλούσιων σε οξαλικά (σπανάκι, παντζάρια, κακάο, ξηροί καρποί)	Αυξάνει την αποβολή οξαλικών στα ούρα, ενισχύοντας τον σχηματισμό κρυστάλλων.
Ενυδάτωση	Λίγα υγρά, έντονη εφίδρωση χωρίς αναπλήρωση	Μειώνει τον όγκο ούρων και αυξάνει τον κορεσμό Ca–Oxalate → εύκολη κρυσταλλογένεση.
Ασβέστιο	Χαμηλή πρόσληψη ασβεστίου με τα γεύματα	Μειώνεται η δέσμευση οξαλικών στο έντερο → αυξημένη απορρόφηση και απέκκριση.
Γαστρεντερικές παθήσεις	Νόσος Crohn, κοιλιοκάκη, παγκρεατική ανεπάρκεια, βαριατρική χειρουργική	Προκαλούν δυσαπορρόφηση λίπους και αυξημένη απορρόφηση οξαλικού (enteric hyperoxaluria).
Φάρμακα & Συμπληρώματα	Υψηλές δόσεις βιταμίνης C, Orlistat, Loop διουρητικά	Αυξάνουν την παραγωγή οξαλικού ή μειώνουν τα κιτρικά στα ούρα.
Μεταβολικοί & Κληρονομικοί Παράγοντες	Πρωτοπαθής υπεροξαλουρία, υπερασβεστιουρία, υπερπαραθυρεοειδισμός	Αυξημένη απέκκριση ασβεστίου ή οξαλικού λόγω ενζυμικών διαταραχών.

🧪 Παράδειγμα:
Άτομο με δίαιτα χαμηλή σε ασβέστιο αλλά πλούσια σε σπανάκι και βιταμίνη C μπορεί να αναπτύξει υπεροξαλουρία, ακόμη κι αν η διατροφή του φαίνεται «υγιεινή».

💊 Προσοχή στη βιταμίνη C:
Υπερβολικές δόσεις (>1000 mg/ημέρα) μετατρέπονται σε οξαλικό οξύ. Συνιστάται λήψη μόνο με ιατρική καθοδήγηση.

💧 Ενυδάτωση = πρόληψη:
Η αύξηση της πρόσληψης νερού είναι ο απλούστερος και πιο αποτελεσματικός τρόπος να προληφθεί ο σχηματισμός κρυστάλλων. Στόχος: τουλάχιστον 2–2.5 λίτρα υγρών ημερησίως.

Ο συνδυασμός αφυδάτωσης, δίαιτας πλούσιας σε οξαλικά και χαμηλής πρόσληψης ασβεστίου αποτελεί τον πιο συχνό «μη παθολογικό» λόγο εμφάνισης κρυστάλλων οξαλικού ασβεστίου στα ούρα.

6) Πότε να ανησυχήσετε

Η παρουσία κρυστάλλων οξαλικού ασβεστίου στα ούρα είναι συνήθως αθώα και παροδική. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις αποτελεί ένδειξη διαταραχής του μεταβολισμού ή αυξημένου κινδύνου για λιθίαση νεφρών. Η αξιολόγηση εξαρτάται από τη συχνότητα, την ποσότητα και τα συνοδά ευρήματα.

📊 Ερμηνεία σε συνδυασμό με:

pH ούρων (όξινο ή ουδέτερο)
Ειδικό βάρος (πυκνότητα)
Παρουσία αίματος ή πρωτεΐνης στα ούρα
Συμπτώματα όπως πόνος ή κάψιμο
Ιστορικό λιθίασης ή εντερικών παθήσεων

⚠️ Πότε χρειάζεται προσοχή

Όταν οι κρύσταλλοι επαναλαμβάνονται σε διαδοχικές γενικές ούρων.
Όταν συνυπάρχει αιματουρία ή πρωτεϊνουρία.
Όταν υπάρχουν πόνοι στη μέση ή στα πλευρά (ενδεχόμενος λίθος).
Σε ιστορικό λιθίασης ή οικογενειακή προδιάθεση.
Σε ασθενείς με νόσο εντέρου ή μετεγχειρητική βαριατρική επέμβαση.

🚨 Επικοινωνήστε άμεσα με γιατρό εάν:

Έχετε έντονο, διαλείποντα πόνο που ακτινοβολεί προς τη βουβωνική χώρα.
Παρατηρείτε αίμα στα ούρα ή αλλαγή στο χρώμα τους.
Υπάρχει πυρετός, ρίγος ή ναυτία (πιθανή λοίμωξη σε απόφραξη).
Τα ούρα έχουν πολύ μικρή ποσότητα ή έντονη οσμή.

🔍 Τι θα κάνει ο ιατρός:

Θα ζητήσει επαναληπτική γενική ούρων και μικροσκοπική εξέταση ιζήματος.
Ενδέχεται να ζητήσει 24ωρη συλλογή ούρων για ασβέστιο, οξαλικό και κιτρικό.
Αν υπάρχουν συμπτώματα, πιθανή απεικόνιση με υπέρηχο ή αξονική.
Σε υποτροπές, μεταβολικός έλεγχος ή παραπομπή σε νεφρολόγο/ουρολόγο.

💡 Συνοψίζοντας:
Μία μεμονωμένη εμφάνιση δεν είναι λόγος ανησυχίας. Αν όμως το εύρημα επιμένει ή συνοδεύεται από συμπτώματα, χρειάζεται εκτίμηση από ειδικό για να αποκλειστούν μεταβολικές διαταραχές ή λιθίαση οξαλικού ασβεστίου.

7) Διάγνωση στο Εργαστήριο

Κρυσταλλοι οξαλικου-ασβεστιου στα ουρα μικροσκοπικη εικονα

Η ανίχνευση των κρυστάλλων οξαλικού ασβεστίου πραγματοποιείται στο πλαίσιο της γενικής εξέτασης ούρων, με παρατήρηση του ιζήματος στο μικροσκόπιο. Είναι μια γρήγορη, οικονομική και απολύτως ανώδυνη διαδικασία, που δίνει πολύτιμες πληροφορίες για τη σύσταση και τη χημεία των ούρων.

📦 Δείγμα: Φρέσκα πρωινά ούρα (μέσο ρεύμα), συλλεγμένα σε αποστειρωμένο δοχείο. Το δείγμα πρέπει να παραδοθεί στο εργαστήριο εντός 1 ώρας για ακριβή μικροσκοπική εκτίμηση.

🔬 Μικροσκοπική εξέταση ιζήματος

Το δείγμα φυγοκεντρείται για λίγα λεπτά και το ίζημα εξετάζεται με οπτικό μικροσκόπιο.
Οι κρύσταλλοι οξαλικού ασβεστίου αναγνωρίζονται από το χαρακτηριστικό σχήμα “φακέλου” (διένυδρο) ή “βαράκι/dumbbell” (μονόϋδρο).
Καταγράφεται η ποσότητα, η μορφολογία, το pH και η πυκνότητα των ούρων.
Συνδυάζεται με την εκτίμηση κυττάρων, βακτηρίων και κυλίνδρων για συνολική εικόνα.

💡 Ερμηνεία μικροσκοπικού ευρήματος:

Σπάνιοι ή λίγοι κρύσταλλοι: συνήθως φυσιολογικό εύρημα, ιδιαίτερα σε όξινα ούρα ή μετά από γεύμα.
Πολλοί κρύσταλλοι: πιθανή αφυδάτωση, αυξημένο φορτίο οξαλικού ή διατροφική επιρροή.
Επίμονη παρουσία: απαιτεί διερεύνηση μεταβολικών αιτιών και έλεγχο για λίθους CaOx.

🧪 Συμπληρωματικές Εξετάσεις

24ωρη συλλογή ούρων για ποσοτικό προσδιορισμό:
- Ασβεστίου (Ca)
- Οξαλικού (Oxalate)
- Κιτρικού (Citrate)
- Νατρίου (Na) και Κρεατινίνης
Μεταβολικός έλεγχος αίματος: Ca, P, Mg, ουρικό οξύ, βιταμίνη D, παραθορμόνη (PTH).
Μέτρηση pH ούρων: παρέχει ένδειξη αν το περιβάλλον ευνοεί τη δημιουργία κρυστάλλων CaOx (συνήθως σε pH 5–6.5).
Ειδικό βάρος ούρων: δείκτης συγκέντρωσης και ενυδάτωσης.
Απεικονιστικός έλεγχος (υπέρηχος ή αξονική τομογραφία) εάν υπάρχουν συμπτώματα λιθίασης.

📈 Παράδειγμα ερμηνείας:
Αν στο ίζημα ανευρεθούν πολλοί κρύσταλλοι CaOx, pH=5.2 και υψηλό ειδικό βάρος, πιθανότατα πρόκειται για παροδική αφυδάτωση. Αν όμως επιμένουν σε διαδοχικά δείγματα ή συνυπάρχει Ca>300 mg/24h, απαιτείται έλεγχος για υπερασβεστιουρία.

🧬 Προχωρημένες αναλύσεις (σε υποτροπές)

Χημική ανάλυση λίθου, εφόσον υπάρχει δείγμα από αποβολή ή λιθοθριψία.
Ενζυμικές εξετάσεις για πρωτοπαθή υπεροξαλουρία (έλλειψη AGT, GRHPR, HOGA1).
Γενετικός έλεγχος σε οικογενειακά περιστατικά λιθίασης παιδικής ηλικίας.

🧭 Σκοπός του εργαστηριακού ελέγχου:

Να διαχωριστεί η παροδική φυσιολογική κρυσταλλουρία από την παθολογική.
Να εκτιμηθεί ο μεταβολικός κίνδυνος για σχηματισμό λίθων.
Να καθοριστεί το προφίλ ασβεστίου–οξαλικού–κιτρικού για προληπτική παρέμβαση.

Η συνεργασία με μικροβιολογικό ή βιοχημικό εργαστήριο με εμπειρία στη μεταβολική διερεύνηση της λιθίασης είναι καθοριστική. Το Μικροβιολογικό Λαμία διαθέτει πλήρη έλεγχο ούρων (γενική, μικροσκοπική, 24ωρη συλλογή, pH, ιοντομετρική ανάλυση) για ολοκληρωμένη εκτίμηση κινδύνου.

8) Προετοιμασία και Συλλογή Δείγματος

Η σωστή συλλογή και μεταφορά του δείγματος είναι καθοριστικής σημασίας για την ακριβή ανίχνευση κρυστάλλων οξαλικού ασβεστίου και την αξιόπιστη ερμηνεία της γενικής εξέτασης ούρων. Τα ούρα πρέπει να είναι φρέσκα, χωρίς παρατεταμένη παραμονή σε θερμοκρασία δωματίου, ώστε να μην αλλοιωθεί το pH και η κρυσταλλογένεση.

📦 Τύπος δείγματος:
Πρωινά ούρα μέσου ρεύματος, συλλεγμένα μετά από φυσιολογική ενυδάτωση, σε αποστειρωμένο ουροδοχείο. Το δείγμα πρέπει να παραδοθεί στο εργαστήριο εντός 60 λεπτών από τη συλλογή.

🧴 Οδηγίες συλλογής πρωινού δείγματος

Πλύνετε την περιοχή των έξω γεννητικών οργάνων με νερό και ήπιο σαπούνι.
Απορρίψτε τα πρώτα 2–3 δευτερόλεπτα ούρησης και συλλέξτε το μεσαίο τμήμα της ροής στο δοχείο.
Κλείστε καλά το καπάκι, χωρίς επαφή του εσωτερικού.
Μεταφέρετε αμέσως στο εργαστήριο, αποφεύγοντας έκθεση σε ήλιο ή θερμό περιβάλλον.

❄️ Θερμοκρασία μεταφοράς:
Εάν δεν είναι δυνατή η άμεση παράδοση, φυλάξτε το δείγμα στο ψυγείο (4 °C) για έως 2 ώρες.
Η καθυστέρηση προκαλεί ψευδή αύξηση ή διάλυση κρυστάλλων.

🧪 Οδηγίες για 24ωρη συλλογή ούρων

Η 24ωρη συλλογή παρέχει ολοκληρωμένη εικόνα του μεταβολικού προφίλ (Ca, Oxalate, Citrate, Na, Cr) και είναι απαραίτητη σε υποτροπές ή υποψία λιθίασης.

Το πρωί απορρίπτετε τα πρώτα ούρα και σημειώνετε την ώρα έναρξης.
Συλλέγετε όλα τα ούρα για 24 ώρες σε μεγάλο ειδικό δοχείο (παρέχεται από το εργαστήριο).
Διατηρείτε το δοχείο σε δροσερό μέρος ή στο ψυγείο κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Το επόμενο πρωί, συλλέγετε και τα πρώτα ούρα και σημειώνετε την ώρα λήξης.
Παραδίδετε το συνολικό δείγμα στο εργαστήριο εντός 2 ωρών.

💧 Κατά τη διάρκεια της συλλογής:
Πίνετε φυσιολογική ποσότητα υγρών (όχι υπερβολική), αποφύγετε υπερβολική άσκηση και μην αλλάζετε τη διατροφή σας αν δεν σας δοθούν οδηγίες.

⚠️ Συχνά λάθη που αλλοιώνουν τα αποτελέσματα:

Ανεπαρκής ποσότητα δείγματος ή λανθασμένη διάρκεια συλλογής (όχι πλήρες 24ωρο).
Παράλειψη ψύξης → διάσπαση συστατικών και ψευδείς τιμές οξαλικού.
Υπερβολική βιταμίνη C πριν την εξέταση → ψευδώς αυξημένοι κρύσταλλοι.
Παράλειψη ενημέρωσης για φάρμακα (διουρητικά, βιταμίνες, συμπληρώματα).

✅ Συνοπτικά:

Χρησιμοποιήστε καθαρό, αποστειρωμένο δοχείο.
Παραδώστε το δείγμα γρήγορα.
Αποφύγετε υπερβολική βιταμίνη C και αφυδάτωση.
Ακολουθήστε πιστά τις οδηγίες του εργαστηρίου για 24ωρη συλλογή.

Η σωστή διαδικασία συλλογής μειώνει τα ψευδώς θετικά ή αρνητικά αποτελέσματα και επιτρέπει αξιόπιστη αξιολόγηση της παρουσίας ή της υποτροπής κρυστάλλων οξαλικού ασβεστίου.

9) Διατροφή & Τρόπος Ζωής

Η διατροφή και οι καθημερινές συνήθειες παίζουν κρίσιμο ρόλο στη ρύθμιση του οξαλικού ασβεστίου και στην πρόληψη σχηματισμού λίθων. Η σωστή ενυδάτωση, η ισορροπημένη πρόσληψη ασβεστίου και η μείωση τροφών πλούσιων σε οξαλικά είναι τα βασικά μέτρα.

💧 Στόχος: Διατηρήστε τουλάχιστον 2–2,5 λίτρα ούρων ημερησίως (περίπου 2,5–3 λίτρα νερού την ημέρα).
Η καλή ενυδάτωση μειώνει δραματικά τον κίνδυνο κρυστάλλων και λίθων CaOx.

🥗 Επιτρεπόμενες & περιορισμένες τροφές

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα.

Κατηγορία	Επιτρέπονται	Να περιορίζονται
Φρούτα & λαχανικά	Μήλα, μπανάνες, πεπόνι, αγγούρι, μαρούλι, κουνουπίδι, κολοκύθια, λεμόνι	Σπανάκι, παντζάρια, ραβέντι, γλυκοπατάτα, μελιτζάνα, φράουλες
Πρωτεΐνη	Ψάρι, κοτόπουλο, όσπρια σε μέτρο	Κόκκινο κρέας καθημερινά, υπερβολική ζωική πρωτεΐνη
Γαλακτοκομικά (ασβέστιο)	Γιαούρτι, τυρί, γάλα με χαμηλά λιπαρά (με τα γεύματα)	Υπερβολική αποχή από γαλακτοκομικά
Ροφήματα	Νερό, φυσικοί χυμοί εσπεριδοειδών, αφεψήματα χωρίς καφεΐνη	Μαύρο τσάι, καφές σε υπερβολή, κακάο, αναψυκτικά τύπου cola
Ξηροί καρποί & σπόροι	Ανάλατοι ηλιόσποροι ή φιστίκια σε μικρές ποσότητες	Αμύγδαλα, καρύδια, φιστίκια Βραζιλίας (πολύ υψηλά σε οξαλικά)
Συμπληρώματα	Ασβέστιο (μόνο με ιατρική οδηγία, μαζί με το γεύμα)	Υψηλές δόσεις βιταμίνης C >1000 mg/ημέρα

🍋 Ρόλος κιτρικών

Τα κιτρικά δεσμεύουν το ασβέστιο στα ούρα και εμποδίζουν τον σχηματισμό κρυστάλλων.
Η κατανάλωση λεμονιού, πορτοκαλιού και άλλων εσπεριδοειδών αυξάνει φυσικά τα κιτρικά επίπεδα.

💡 Συμβουλή:
Ένα ποτήρι νερό με φυσικό λεμόνι ή χυμός πορτοκαλιού χωρίς ζάχαρη καθημερινά βοηθά στη ρύθμιση του pH και στην πρόληψη νέων κρυστάλλων.

🧂 Περιορισμός νατρίου & πρωτεΐνης

Περιορίστε το αλάτι <5 g/ημέρα. Το νάτριο αυξάνει την απέκκριση ασβεστίου στα ούρα.
Αποφύγετε δίαιτες με υπερβολική πρωτεΐνη (ketogenic, high-protein) που οξύνουν τα ούρα.

⚠️ Προσοχή:
Η αποχή από ασβέστιο “για να μην δημιουργηθούν πέτρες” είναι λάθος αντίληψη.
Το χαμηλό ασβέστιο αυξάνει την απορρόφηση οξαλικού στο έντερο και εντείνει τον κίνδυνο CaOx κρυστάλλων.

🏃‍♂️ Τρόπος ζωής και πρόληψη

Πίνετε νερό ομοιόμορφα μέσα στην ημέρα (1 ποτήρι κάθε 1–2 ώρες).
Αποφύγετε παρατεταμένη κατακράτηση ούρων.
Διατηρήστε φυσιολογικό σωματικό βάρος και τακτική άσκηση.
Μην υπερβάλλετε με βιταμινούχα συμπληρώματα χωρίς ιατρική καθοδήγηση.
Κάνετε προληπτική γενική ούρων 1–2 φορές ετησίως, ειδικά αν υπάρχει ιστορικό λίθων.

✅ Συνοψίζοντας:

Πίνετε αρκετό νερό και κιτρικά ροφήματα.
Διατηρήστε ισορροπημένη πρόσληψη ασβεστίου.
Περιορίστε τρόφιμα με υψηλά οξαλικά και αλάτι.
Αποφύγετε υπερβολές σε βιταμίνη C και πρωτεΐνες.

10) Θεραπεία & Πρόληψη

Ο στόχος είναι να μειωθεί ο υπερκορεσμός Ca–Oxalate στα ούρα και να διορθωθούν αναστρέψιμοι παράγοντες. Η παρέμβαση εξατομικεύεται βάσει 24ωρης συλλογής ούρων και κλινικού ιστορικού.

🧭 Βασικός αλγόριθμος

Ενυδάτωση μέχρι παραγωγή ούρων ≥2–2,5 L/ημ.
Διατροφή: περιορισμός υψηλών οξαλικών, αλάτι <5 g/ημ, ισορροπημένο ασβέστιο με τα γεύματα.
Έλεγχος 24ωρων ούρων (Ca, Oxalate, Citrate, Na, Cr) και στοχευμένη διόρθωση.
Φαρμακευτική αγωγή εφόσον απαιτείται (βλ. παρακάτω).
Επανέλεγχος 8–12 εβδομάδες μετά τις αλλαγές.

💧 Ενυδάτωση
Στόχος: καθαρά, αραιά ούρα όλη την ημέρα. Μοιράστε την πρόσληψη υγρών ισόρροπα και πιείτε 1 ποτήρι πριν τον ύπνο αν έχετε ιστορικό λίθων νύχτας.

🥗 Διατροφή – πρακτικά

Οξαλικά: μειώστε σπανάκι, παντζάρια, ραβέντι, ξηρούς καρπούς, κακάο, μαύρο τσάι.
Ασβέστιο: 1000–1200 mg/ημ από τροφή, μαζί με γεύματα για δέσμευση οξαλικών.
Νάτριο: περιορίστε το αλάτι. Το νάτριο αυξάνει την υπερασβεστιουρία.
Πρωτεΐνη: αποφύγετε υπερβολή ζωικής πρωτεΐνης που οξύνει τα ούρα.
Κιτρικά: λεμόνι/εσπεριδοειδή βοηθούν την αύξηση κιτρικών ούρων.
Βιταμίνη C: αποφύγετε δόσεις >1000 mg/ημ χωρίς ένδειξη.

💡 Συμβουλή
Συνδυάστε τρόφιμα με οξαλικά μαζί με πηγή ασβεστίου στο ίδιο γεύμα (π.χ. σπανάκι + γιαούρτι).

💊 Φαρμακευτικές επιλογές (εφόσον ενδείκνυνται)

Κιτρικά άλατα (π.χ. κιτρικό κάλιο) σε υποκιτρουρία. Αυξάνουν τα κιτρικά και αλκαλοποιούν ελαφρά τα ούρα.
Θειαζιδικά διουρητικά σε υπερασβεστιουρία. Μειώνουν την αποβολή ασβεστίου στα ούρα. Απαιτείται έλεγχος Κ⁺/Na⁺.
Μαγνήσιο σε επιλεγμένους ασθενείς. Σχηματίζει διαλυτά σύμπλοκα με οξαλικό.
Αντιμετώπιση υποκείμενων αιτίων: εντερική δυσαπορρόφηση, υπερπαραθυρεοειδισμός, φαρμακευτικοί παράγοντες.
Ειδικές καταστάσεις: σε υποψία πρωτοπαθούς υπεροξαλουρίας απαιτείται εξειδικευμένος έλεγχος και καθοδήγηση από νεφρολόγο.

🎯 Ενδεικτικοί θεραπευτικοί στόχοι (24ωρα ούρα)

Όγκος ούρων ≥2–2,5 L/ημ.
Οξαλικό: όσο το δυνατόν χαμηλότερα εντός φυσιολογικού εύρους (διαιτητικός περιορισμός).
Ασβέστιο: μείωση αν είναι αυξημένο (δίαιτα, θειαζίδες).
Κιτρικά: αποκατάσταση αν είναι χαμηλά (δίαιτα, κιτρικά άλατα).
Na: μείωση πρόσληψης για περιορισμό υπερασβεστιουρίας.

⚠️ Σημείωση ασφάλειας
Μη ξεκινάτε φάρμακα χωρίς ιατρική οδηγία. Θειαζίδες και κιτρικά απαιτούν εργαστηριακή παρακολούθηση και έλεγχο αλληλεπιδράσεων.

🔁 Παρακολούθηση

Επανέλεγχος γενικής ούρων μετά από 2–3 μήνες αλλαγών.
Επανάληψη 24ωρης συλλογής αν υπήρχαν παρεκκλίσεις ή υποτροπές.
Απεικόνιση (υπερηχογράφημα) αν υπάρχουν συμπτώματα ή ιστορικό λίθων.

Η συνεργασία ασθενούς–ιατρού–εργαστηρίου και η εξατομίκευση των παρεμβάσεων μειώνουν ουσιαστικά τον κίνδυνο υποτροπής κρυστάλλων και λίθων οξαλικού ασβεστίου.

11) 📌 Σε 1 λεπτό – Τι να θυμάστε

Τι είναι: Συχνό και συνήθως παροδικό εύρημα στη γενική ούρων. Δεν σημαίνει πάντα νόσο.

✅ Κάντε

Πίνετε 2.5–3 L νερό/ημέρα για ≥2–2.5 L ούρων.
Πάρτε ασβέστιο με το γεύμα για δέσμευση οξαλικών.
Προτιμήστε κιτρικά: νερό με λεμόνι, εσπεριδοειδή.
Επανέλεγχος γενικής ούρων σε 2–4 εβδομάδες.

🚫 Αποφύγετε

Υπερβολές σε σπανάκι, παντζάρια, ξηρούς καρπούς, κακάο.
Υψηλές δόσεις βιταμίνης C (>1000 mg/ημ).
Πολύ αλάτι και υπερβολική ζωική πρωτεΐνη.
Παρατεταμένη αφυδάτωση ή καθυστέρηση παράδοσης δείγματος.

⚠️ Ζητήστε ιατρική εκτίμηση αν

Υπάρχει έντονος πόνος στη μέση/πλευρά ή αιματουρία.
Πυρετός/ρίγος με πόνο (ύποπτη απόφραξη–λοίμωξη).
Επαναλαμβανόμενα ευρήματα σε διαδοχικές εξετάσεις.
Ιστορικό λίθων ή εντερικής δυσαπορρόφησης.

🎯 Εξατομίκευση

24ωρα ούρα (Ca, Oxalate, Citrate, Na, Cr) σε υποτροπές.
Θειαζίδες σε υπερασβεστιουρία, κιτρικά άλατα σε υποκιτρουρία (μόνο με ιατρική οδηγία).
Στόχος: χαμηλό οξαλικό, επαρκή κιτρικά, μειωμένο Na, υψηλός όγκος ούρων.

Σύνοψη 10″: Ενυδάτωση, ισορροπημένο ασβέστιο με τα γεύματα, μέτρο στα οξαλικά και στο αλάτι, επανέλεγχος. Αναζητήστε ιατρική βοήθεια σε πόνο ή αίμα στα ούρα.

12) Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Είναι ανησυχητικό να βρεθούν μία φορά κρύσταλλοι οξαλικού ασβεστίου;

Όχι απαραίτητα. Αν το εύρημα είναι μεμονωμένο και δεν υπάρχουν συμπτώματα ή ιστορικό λίθων, συχνά οφείλεται σε προσωρινούς παράγοντες όπως αφυδάτωση ή διατροφή. Συνιστάται επανέλεγχος μετά από σωστή ενυδάτωση.

Ποιες τροφές έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε οξαλικά;

Πλούσιες πηγές είναι το σπανάκι, τα παντζάρια, τα φιστίκια, τα αμύγδαλα, το κακάο, το μαύρο τσάι, το ραβέντι και η γλυκοπατάτα. Η κατανάλωσή τους σε μεγάλες ποσότητες αυξάνει το οξαλικό στα ούρα.

Πώς βοηθά το ασβέστιο στη μείωση των κρυστάλλων;

Το ασβέστιο δεσμεύει τα οξαλικά στο έντερο και αποτρέπει την απορρόφησή τους. Συνιστάται η κατανάλωση τροφών με ασβέστιο (π.χ. γαλακτοκομικά) μαζί με τρόφιμα που περιέχουν οξαλικά.

Πρέπει να αποφεύγω εντελώς τα οξαλικά τρόφιμα;

Όχι. Η πλήρης αποφυγή δεν είναι απαραίτητη και μπορεί να οδηγήσει σε ανεπαρκή πρόσληψη θρεπτικών συστατικών. Στόχος είναι ο περιορισμός υπερβολών και η σωστή ενυδάτωση.

Τι ρόλο παίζουν τα κιτρικά ούρων;

Τα κιτρικά δεσμεύουν το ασβέστιο και εμποδίζουν τον σχηματισμό κρυστάλλων. Τρόφιμα πλούσια σε κιτρικά όπως λεμόνι, πορτοκάλι και γκρέιπφρουτ αυξάνουν τα επίπεδά τους φυσικά.

Μπορεί η βιταμίνη C να αυξήσει το οξαλικό στα ούρα;

Ναι. Η υπερβολική πρόσληψη (>1000 mg/ημέρα) μετατρέπεται σε οξαλικό οξύ, αυξάνοντας τον κίνδυνο κρυστάλλων. Συνιστάται αποφυγή υπερδοσολογίας χωρίς ιατρική ένδειξη.

Ποιο pH προάγει τον σχηματισμό κρυστάλλων οξαλικού ασβεστίου;

Οι κρύσταλλοι εμφανίζονται συχνότερα σε όξινο έως ουδέτερο pH (5–7). Η διατήρηση ουδέτερου ή ελαφρώς αλκαλικού pH μέσω διατροφής με φρούτα και λαχανικά μπορεί να βοηθήσει.

Πότε χρειάζεται 24ωρη συλλογή ούρων;

Σε επαναλαμβανόμενα ευρήματα, ιστορικό λιθίασης ή παρουσία παραγόντων κινδύνου (π.χ. εντερικές παθήσεις, βαριατρική επέμβαση). Η εξέταση αξιολογεί ασβέστιο, οξαλικό, κιτρικό και όγκο ούρων.

Υπάρχει φαρμακευτική αγωγή για την πρόληψη;

Ναι, σε ειδικές περιπτώσεις. Οι γιατροί μπορεί να χορηγήσουν κιτρικά άλατα ή θειαζιδικά διουρητικά για τη μείωση ασβεστίου στα ούρα, πάντα μετά από μεταβολικό έλεγχο.

Πώς μπορώ να μειώσω φυσικά τους κρυστάλλους;

Με επαρκή ενυδάτωση, ισορροπημένη διατροφή, κατανάλωση κιτρικών φρούτων και μέτρο στην πρόσληψη αλατιού και ζωικών πρωτεϊνών. Ο τακτικός έλεγχος ούρων βοηθά στην παρακολούθηση.

Εμφανίζονται σε παιδιά;

Ναι, αλλά συχνά παροδικά και χωρίς παθολογική σημασία. Σε επαναλαμβανόμενα ευρήματα απαιτείται παιδονεφρολογικός έλεγχος για αποκλεισμό μεταβολικών αιτιών.

13) 📞 Επικοινωνία & Εξέταση

Για αξιόπιστο έλεγχο κρυστάλλων οξαλικού ασβεστίου, γενική ούρων ή 24ωρη συλλογή, απευθυνθείτε στο Μικροβιολογικό Λαμία. Το εργαστήριο διαθέτει πλήρη εξοπλισμό για μικροσκοπική εξέταση ιζήματος, ιοντομετρική ανάλυση και μεταβολικό έλεγχο ούρων, σύμφωνα με τις διεθνείς οδηγίες EAU και KDIGO.

Κλείστε εύκολα εξέταση Γενικής Ούρων ή 24ωρης συλλογής για κρυστάλλους οξαλικού ασβεστίου ή δείτε τον πλήρη κατάλογο εξετάσεων:

📘 Κατάλογος Εξετάσεων

📅 Κλείστε Ραντεβού Τώρα

📍 Έσλιν 19, Λαμία 35100
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

💡 Συμβουλή: Κατά την επίσκεψη, ενημερώστε το εργαστήριο αν λαμβάνετε βιταμίνες, συμπληρώματα ή φάρμακα που ενδέχεται να επηρεάσουν τα αποτελέσματα των ούρων.

14) Βιβλιογραφία & Πηγές

Türk C, Petřík A, Sarica K, et al. EAU Guidelines on Urolithiasis. European Association of Urology. uroweb.org/guidelines/urolithiasis
National Kidney Foundation. Kidney stones: Oxalate and diet. kidney.org/atoz/content/kidneystones_oxalate
UpToDate. Patient education: Kidney stones in adults (Beyond the Basics). uptodate.com/contents/kidney-stones-beyond-the-basics
Ελληνική Νεφρολογική Εταιρεία. Πληροφορίες για λιθίαση. ene.gr
Μιχαηλίδης, Δ., Παπαδοπούλου, Ε. «Λιθίαση νεφρών: Πρόληψη και θεραπευτική προσέγγιση». Ιατρική Επιθεώρηση, 2022.
Καραγεώργος, Σ. «Αιτίες λιθίασης και ρόλος των κρυστάλλων». Ελληνική Ουρολογία, 2021.
Καταρράκης, Γ., Λιθίαση & διατροφή: Οδηγός προσεκτικής διατροφής. Αθήνα: Εκδόσεις Υγεία, 2019.

Παντελής Αναγνωστόπουλος

27/Aug/2025

📑 Πίνακας Περιεχομένων

Τι είναι η Νεφρική Λειτουργία;
Ανατομία και Ρόλος των Νεφρών
Φυσιολογία Νεφρικής Λειτουργίας
Εργαστηριακές Εξετάσεις Νεφρικής Λειτουργίας
Ουρολογικές Εξετάσεις & Γενική Ούρων
Κύριες Παθήσεις που Επηρεάζουν τη Νεφρική Λειτουργία
Παράγοντες Κινδύνου & Προληπτικός Έλεγχος
Διατροφή & Νεφρική Υγεία
Νεφρική Λειτουργία στην Εγκυμοσύνη
Θεραπευτικές Προσεγγίσεις
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
Συμπεράσματα
Βιβλιογραφία

Τι είναι η Νεφρική Λειτουργία;

Η νεφρική λειτουργία περιγράφει το σύνολο των διεργασιών με τις οποίες οι νεφροί
φιλτράρουν το αίμα, διατηρούν την οξεοβασική ισορροπία και την
ομοιόσταση υγρών & ηλεκτρολυτών, αποβάλλουν ουραιμικές τοξίνες και
ρυθμίζουν κρίσιμες ορμονικές οδούς (π.χ. ερυθροποιητίνη, ρενοαγγειοτενσίνη-αλδοστερόνη,
ενεργοποίηση βιταμίνης D). Η αξιολόγησή της αποτελεί βασικό πυλώνα της προληπτικής ιατρικής και
της διάγνωσης/παρακολούθησης πολλών νοσημάτων.

🔎 Γρήγορη Επισκόπηση

Κύριες λειτουργίες: αποβολή άχρηστων ουσιών, ρύθμιση υγρών/ηλεκτρολυτών, οξεοβασική ισορροπία,
ενδοκρινής ρύθμιση (EPO, βιταμίνη D), αρτηριακή πίεση (RAAS).
Συχνότεροι δείκτες αίματος: κρεατινίνη, ουρία, eGFR, ηλεκτρολύτες (Na⁺, K⁺, Cl⁻), HCO₃⁻.
Ούρα: γενική ούρων, λευκωματουρία/αλβουμινουρία, ίζημα, αναλογία αλβουμίνης/κρεατινίνης (ACR).
Συμπτώματα: συχνά απουσιάζουν στα πρώιμα στάδια∙ έγκαιρος έλεγχος = καλύτερη πρόγνωση.
Κύριοι κίνδυνοι: σακχαρώδης διαβήτης, υπέρταση, καρδιαγγειακή νόσος, παχυσαρκία, νεφροτοξικά φάρμακα.

Η πρώιμη βλάβη των νεφρών μπορεί να είναι σιωπηρή. Γι’ αυτό συνιστώνται στοχευμένοι έλεγχοι σε ομάδες
υψηλού κινδύνου (π.χ. διαβητικοί, υπερτασικοί, ηλικιωμένοι, άτομα με οικογενειακό ιστορικό νεφροπάθειας ή
μακροχρόνια χρήση νεφροτοξικών φαρμάκων). Η σωστή ερμηνεία των εξετάσεων απαιτεί σύνθεση κλινικών,
εργαστηριακών και απεικονιστικών δεδομένων.

💡 Γιατί έχει σημασία;

Η έγκαιρη ανίχνευση δυσλειτουργίας επιτρέπει παρέμβαση στη αιτία (π.χ. γλυκαιμικός/πιεστικός έλεγχος),
προσαρμογή φαρμάκων (δοσολογίες με βάση eGFR), καθοδήγηση διατροφής και μείωση
του κινδύνου επιπλοκών (καρδιαγγειακός κίνδυνος, οστική νόσος, αναιμία).

Τι θα μάθετε σε αυτόν τον οδηγό:

Ανατομία & φυσιολογία των νεφρών με πρακτικό προσανατολισμό.
Όλες οι βασικές εξετάσεις αίματος & ούρων, με ερμηνεία για κλινική πράξη.
Κύριες παθήσεις: οξεία νεφρική βλάβη, χρόνια νεφρική νόσος, σπειραματοπάθειες κ.ά.
Παράγοντες κινδύνου, πρόληψη, διατροφή & ειδικά θέματα (π.χ. εγκυμοσύνη).
Θεραπευτικές προσεγγίσεις και συχνές ερωτήσεις με ξεκάθαρες απαντήσεις.

Σημείωση: Οι πληροφορίες είναι εκπαιδευτικές και δεν υποκαθιστούν εξατομικευμένη ιατρική συμβουλή.
Για προσωπική αξιολόγηση, συμβουλευτείτε τον ιατρό σας.

Ανατομία και Ρόλος των Νεφρών

Οι νεφροί είναι δύο οπισθοπεριτοναϊκά όργανα με σχήμα φασολιού, που βρίσκονται εκατέρωθεν της σπονδυλικής στήλης.
Κάθε νεφρός ζυγίζει ~120–160 g και περιβάλλεται από ινώδη κάψα, λιπώδη ιστό και περιτονία του Gerota.
Μακροσκοπικά διακρίνουμε φλοιό και μυελό (πυραμίδες, θηλές) που αποχετεύουν σε μείζονες/ελάσσονες κάλυκες, τη νεφρική πύελο και τον ουρητήρα.

📌 Βασικοί αριθμοί (φυσιολογικά)

Αριθμός νεφρώνων/νεφρό: ~0,8–1,5 εκατομμύρια
Σπειραματικός ρυθμός διήθησης (GFR): ~90–120 mL/min/1,73 m² (νεαροί ενήλικες)
Νεφρική αιματική ροή: ~20–25% του καρδιακού παροχέτευματος (~1–1,2 L/min)

Μικροανατομία: ο Νεφρώνας

Η λειτουργική μονάδα είναι ο νεφρώνας, που αποτελείται από το σπείραμα (κάψα Bowman + τριχοειδικό σπείραμα),
τον εγγύς εσπειραμένο σωληνάριο (PCT), την αγκύλη Henle (κατιούσα & ανιούσα μοίρα), το
άπω εσπειραμένο σωληνάριο (DCT) και το αθροιστικό σωληνάριο.
Το παρακείμενο σπειραματικό σύμπλεγμα (JGA) (κοκκιώδη κύτταρα + macula densa) ρυθμίζει τη νεφρική αιμοδυναμική μέσω συστήματος RAAS.

Τμήμα	Κύρια λειτουργία	Τι «χειρίζεται» κυρίως	Ορμονική ρύθμιση
Σπείραμα	Υπερδιήθηση πλάσματος	Νερό, μικρά διαλυτά, ουρία, κρεατινίνη, ηλεκτρολύτες	—
PCT	Μαζική επαναρρόφηση (~65%)	Na⁺, νερό, γλυκόζη, αμινοξέα, HCO₃⁻, φωσφορικά	Παραθορμόνη (PTH) στα φωσφορικά
Αγκύλη Henle	Αραίωση/συμπύκνωση, αντιμετάθεση	Κατιούσα: νερό • Παχιά ανιούσα: Na⁺/K⁺/2Cl⁻	—
DCT	Λεπτορύθμιση Na⁺/Ca²⁺	Na⁺-Cl⁻ cotransporter, επαναρρόφηση Ca²⁺	Αλδοστερόνη (έμμεσα), PTH (↑Ca²⁺)
Αθροιστικό σωληνάριο	Τελική ρύθμιση νερού/οξέων-βάσεων/Κ⁺	Κύτταρα principal: νερό & Na⁺/K⁺ • Διακυτταρικά: H⁺/HCO₃⁻	ADH (νερό), Αλδοστερόνη (Na⁺/K⁺)

Αγγείωση & Μικροκυκλοφορία

Η νεφρική αρτηρία διακλαδίζεται σε τοξοειδείς/μεσολοβίδιες αρτηρίες → προσαγωγά αρτηρίδια → σπειραματικά τριχοειδή →
απαγωγά αρτηρίδια. Στους φλοιώδεις νεφρώνες το απαγωγό τροφοδοτεί το περιτοσοληναριακό δίκτυο, ενώ στους
παραμυελικούς σχηματίζει τις vasa recta που διατηρούν την ωσμωτική κλίση του μυελού.

🩺 Κλινικό νόημα

Η αρχιτεκτονική του νεφρώνα εξηγεί γιατί ορισμένα φάρμακα είναι νεφροτοξικά (π.χ. παχιά ανιούσα μοίρα, ισχαιμία μυελού),
γιατί αλλάζει η συμπύκνωση ούρων (ανεπάρκεια ADH/αντίσταση) και γιατί η αρτηριακή πίεση επηρεάζει άμεσα τον GFR (τόνος προσαγωγού/απαγωγού).

Φυσιολογία Νεφρικής Λειτουργίας

Η φυσιολογία των νεφρών εστιάζει στον τρόπο που ρυθμίζεται η διήθηση, η επαναρρόφηση,
η έκκριση και η απέκκριση ουσιών, ώστε να διατηρείται η ομοιόσταση υγρών, ηλεκτρολυτών και pH.
Ο κύριος δείκτης λειτουργικότητας είναι ο σπειραματικός ρυθμός διήθησης (GFR), που αντικατοπτρίζει το
πόσο πλάσμα διηθείται ανά λεπτό από τα σπειράματα.

⚙️ Βασικές Λειτουργίες

Διήθηση: Σπείραμα → πρωτογενές διήθημα (~180 L/ημέρα).
Επαναρρόφηση: Επαναφορά ~99% νερού & ουσιών (Na⁺, γλυκόζη, HCO₃⁻).
Έκκριση: Ενεργή μεταφορά H⁺, K⁺, ουρικού, φαρμάκων.
Απέκκριση: Τελική σύνθεση ούρων ~1,5–2 L/ημέρα.

Αυτορρύθμιση GFR

Οι νεφροί διαθέτουν μηχανισμούς αυτορρύθμισης που διατηρούν σταθερό GFR και ροή αίματος
παρά τις διακυμάνσεις της αρτηριακής πίεσης (80–180 mmHg).
Οι δύο βασικοί μηχανισμοί είναι:

Μυογενής απάντηση: διάταση προσαγωγού → σύσπαση λείου μυός → σταθερό GFR.
Σωληναριοσπειραματική ανατροφοδότηση: Macula densa «αισθάνεται» NaCl → απελευθέρωση αγγειοδραστικών ουσιών.

Συμπύκνωση & Αραίωση Ούρων

Η αγκύλη Henle και το σύστημα ανταλλαγής (vasa recta) δημιουργούν τη μυελική ωσμωτική κλίση.
Η ADH (αντιδιουρητική ορμόνη) ρυθμίζει την διαπερατότητα των αθροιστικών σωληναρίων →
ελέγχει την τελική συγκέντρωση των ούρων.

📐 Χρήσιμοι Υπολογισμοί

eGFR (CKD-EPI): βασισμένο σε κρεατινίνη, ηλικία, φύλο, φυλή.
FE_Na (%): (Na⁺ ούρων × Cr ορού) ÷ (Na⁺ ορού × Cr ούρων) × 100
Κλασματική απέκκριση ουρίας (FEUrea): χρήσιμη σε διουρητικά.

Ρύθμιση Οξέων–Βάσεων

Οι νεφροί είναι το κύριο όργανο μακροπρόθεσμης ρύθμισης pH.
Επαναρροφούν σχεδόν όλο το HCO₃⁻, εκκρίνουν H⁺ και παράγουν «νέο» HCO₃⁻ μέσω αμμωνιογένεσης.
Διαταραχές σε αυτούς τους μηχανισμούς οδηγούν σε μεταβολικές οξέσεις ή αλκάλωσεις.

Ορμονικές Δράσεις

Ρενίνη: ενεργοποιεί RAAS → έλεγχος αρτηριακής πίεσης.
Ερυθροποιητίνη: διεγείρει παραγωγή ερυθρών στο μυελό.
1,25(OH)₂D (καλσιτριόλη): ρύθμιση Ca²⁺/φωσφόρου, οστική υγεία.

🩺 Κλινικό Σημείο

Η μείωση eGFR μπορεί να προηγείται ετών πριν εμφανιστούν συμπτώματα.
Τακτικός έλεγχος σε διαβητικούς/υπερτασικούς μειώνει τον κίνδυνο καθυστερημένης διάγνωσης χρόνιας νεφρικής νόσου.

Εργαστηριακές Εξετάσεις Νεφρικής Λειτουργίας

Η αξιολόγηση της νεφρικής λειτουργίας βασίζεται σε συνδυασμό δεικτών αίματος,
υπολογιστικών εξισώσεων (eGFR), και εξετάσεων ούρων.
Κανένας δείκτης μόνος του δεν αρκεί∙ η σύνθεση των ευρημάτων με το κλινικό προφίλ είναι απαραίτητη.

🧪 Προ-αναλυτικοί Παράγοντες (σημαντικοί για σωστή ερμηνεία)

Ενυδάτωση & δίαιτα: Αφυδάτωση ↑ ουρία, δίαιτα πλούσια σε πρωτεΐνη ↑ ουρία.
Μυϊκή μάζα & δραστηριότητα: Επηρεάζουν την κρεατινίνη (σκελετική μυϊκή προέλευση).
Φάρμακα/σκιαγραφικά: Νεφροτοξικά ή παρεμβατικά (π.χ. τριμεθοπρίμη ↑ κρεατινίνη χωρίς πραγματική μείωση GFR).
Αιμόλυση/λιπαιμία/ίκτερος δείγματος: Μπορούν να αλλοιώσουν μετρήσεις.
Χρονισμός δειγματοληψίας: Πρωινό δείγμα συνήθως προτιμητέο για επαναληψιμότητα.

5.1 Ουρία (BUN)

Η ουρία είναι προϊόν του καταβολισμού των πρωτεϊνών (κύκλος ουρίας στο ήπαρ) και αποβάλλεται από τους νεφρούς.
Επηρεάζεται έντονα από την πρόσληψη πρωτεΐνης, την ενυδάτωση και την ηπατική λειτουργία.
Επομένως είναι λιγότερο ειδική από την κρεατινίνη για GFR.

Δείκτης	Συνήθη Φυσιολογικά Όρια*	Τι αυξάνει	Τι μειώνει
Ουρία (mg/dL)	~15–45	Αφυδάτωση, ↑ πρωτεΐνη, αιμορραγία ΓΕΣ, κορτικοστεροειδή, ΧΝΝ	Υπερενυδάτωση, ηπατική ανεπάρκεια, χαμηλή πρόσληψη πρωτεΐνης

*Τα όρια ποικίλλουν ανά εργαστήριο/τεχνική.

💡 BUN/Cr λόγος: ↑ (>20:1) υποδηλώνει συχνά προνεφρική αιτιολογία (αφυδάτωση, υποογκαιμία, αιμορραγία ΓΕΣ).
Φυσιολογικός/χαμηλός λόγος με ↑ κρεατινίνη → υποψία παρεγχυματικής βλάβης.

5.2 Κρεατινίνη ορού

Η κρεατινίνη παράγεται σταθερά από τον μυϊκό ιστό και αποβάλλεται κυρίως με σπειραματική διήθηση.
Είναι πρακτικός δείκτης για GFR, αλλά επηρεάζεται από ηλικία, φύλο, φυλή, μυϊκή μάζα, δίαιτα.

Πληθυσμός	Τυπικά όρια (mg/dL)*	Σχόλιο
Ενήλικες άνδρες	~0.7–1.2	Υψηλότερη λόγω ↑ μυϊκής μάζας κατά μέσο όρο
Ενήλικες γυναίκες	~0.5–1.0	Μπορεί να είναι χαμηλότερη σε χαμηλή μυϊκή μάζα
Ηλικιωμένοι	Συχνά «φυσιολογική» με χαμηλό GFR	Η χαμηλή μυϊκή μάζα αποκρύπτει μείωση GFR → προτιμήστε eGFR

*Ενδεικτικά — προσαρμόστε στα όρια του εργαστηρίου σας.

🩺 Κλινικό σημείο: Μικρές απόλυτες μεταβολές στην κρεατινίνη μπορεί να αντιστοιχούν σε μεγάλη μεταβολή eGFR,
ειδικά όταν οι τιμές ξεκινούν χαμηλές (καμπύλη μη γραμμική).

5.3 eGFR (εκτιμώμενος GFR)

Ο eGFR υπολογίζεται από εξισώσεις που ενσωματώνουν κρεατινίνη (± κυστατίνη C), ηλικία και φύλο.
Συνιστάται η χρήση εξισώσεων χωρίς φυλετικούς συντελεστές (π.χ. CKD-EPI 2021).

📐 Πρακτικά:

CKD-EPI 2021 (κρεατινίνη): στάνταρ για ενήλικες.
CKD-EPI (κρεατινίνη + κυστατίνη C): ↑ ακρίβεια όταν η κρεατινίνη είναι αναξιόπιστη (π.χ. χαμηλή/υψηλή μυϊκή μάζα).
eGFR <60 mL/min/1,73 m² για ≥3 μήνες → ορισμός Χρόνιας Νεφρικής Νόσου (ΧΝΝ), ανεξαρτήτως αιτίας.
Παθολογική αλβουμινουρία (ACR ≥30 mg/g) μπορεί να ορίζει ΧΝΝ ακόμα και με eGFR ≥60.

Κατηγορία eGFR	Τιμή (mL/min/1,73 m²)	Ερμηνεία
G1	≥90	Φυσιολογικός/υψηλός (απαιτείται ACR για πλήρη εκτίμηση)
G2	60–89	Ήπια μείωση (ηλικιακή πτώση συχνή — δείτε ACR)
G3a	45–59	Ήπια-μέτρια μείωση
G3b	30–44	Μέτρια-σοβαρή μείωση
G4	15–29	Σοβαρή μείωση
G5	<15	Νεφρική ανεπάρκεια (υποψία ανάγκης υποκατάστασης)

⚠️ Όρια eGFR: Μη αξιόπιστος σε: εγκυμοσύνη, οξύτητα (οξεία νεφρική βλάβη), ακραίες τιμές BMI, καχεξία/ακρωμηγαλία,
ηπατική ανεπάρκεια, δίαιτα κετο/vegan, λήψη κρεατίνης, σοβαρή φλεγμονή (προτιμήστε κυστεατίνη C ή μεθόδους κάθαρσης).

5.4 Κυστατίνη C

Η κυστατίνη C είναι μικρή πρωτεΐνη που παράγεται σταθερά από όλα τα πυρηνούχα κύτταρα,
διηθείται ελεύθερα στο σπείραμα και καταβολίζεται πλήρως στα σωληνάρια (δεν επιστρέφει στο αίμα).
Λιγότερο επηρεάζεται από μυϊκή μάζα/δίαιτα σε σχέση με την κρεατινίνη.

Χρήσιμη όταν η κρεατινίνη είναι «ύποπτη» ή αντιφατική με την κλινική εικόνα.
eGFRcr-cys: ο συνδυασμός κρεατινίνης + κυστατίνης C βελτιώνει την ακρίβεια.
Περιορισμοί: επηρεάζεται από θυρεοειδοπάθειες, φλεγμονή, κορτικοστεροειδή.

5.5 Ηλεκτρολύτες & οξεοβασική ισορροπία

Οι ηλεκτρολύτες αντικατοπτρίζουν την ικανότητα των νεφρών να ρυθμίζουν Na⁺, K⁺, Cl⁻ και HCO₃⁻.
Οι διαταραχές συχνά είναι λειτουργικοί δείκτες σωληναριακής δυσλειτουργίας.

Δείκτης	Τυπικά όρια*	Αύξηση (συχνές αιτίες)	Μείωση (συχνές αιτίες)
Na⁺ (mmol/L)	~135–145	Υπερτονική αφυδάτωση, υπεραλδοστερονισμός	SIADH, διουρητικά, υποογκαιμία με αντικατάσταση H₂O
K⁺ (mmol/L)	~3.5–5.0	ΧΝΝ, ΚΑΕ, καλιοπροστατευτικά, υποαλδοστερονισμός	Διουρητικά αγκύλης/θειαζίδες, αλκάλωση, ινσουλίνη/β-αγωνιστές
Cl⁻ (mmol/L)	~98–107	Υπερχλωραιμική μεταβολική οξέωση	Έμετοι/γαστρική απώλεια HCl, μεταβολική αλκάλωση
HCO₃⁻ (mmol/L)	~22–28	Μεταβολική αλκάλωση, αντιρρόπηση αναπνευστικής οξέωσης	Μεταβολική οξέωση, ΧΝΝ (σωληναριακή οξέωση)

*Προσαρμόστε στα όρια του δικού σας αναλυτή/εργαστηρίου.

5.6 Ουρικό οξύ (προαιρετικά)

Το ουρικό οξύ αποβάλλεται κυρίως νεφρικά (διήθηση, επαναρρόφηση, έκκριση).
↑ επίπεδα συσχετίζονται με μεταβολικό σύνδρομο/υπέρταση και μπορεί να συνυπάρχουν με ΧΝΝ.
Δεν αποτελεί άμεσο δείκτη GFR, αλλά δίνει συνολικό μεταβολικό/νεφρικό στίγμα.

5.7 Συλλογή ούρων 24ώρου — Κάθαρση κρεατινίνης

Η κάθαρση κρεατινίνης από ούρα 24ώρου μπορεί να εκτιμήσει τον πραγματικό GFR,
αλλά είναι ευαίσθητη σε λάθη συλλογής. Προτιμάται σε συγκεκριμένες περιπτώσεις (κύηση, ακραίες σωματότυποι, φαρμακοδοσία με στενό θεραπευτικό εύρος).

Τύπος (mL/min): (Cr ούρων × όγκος 24h) / (Cr ορού × 1440) (προσαρμογή σε 1,73 m² για σύγκριση).

5.8 Γρήγορος οδηγός ερμηνείας

↑ Κρεατινίνη + φυσιολογικός/χαμηλός BUN/Cr: παρεγχυματική βλάβη πιθανή.
↑ BUN/Cr > 20:1: προνεφρική αιτιολογία (αφυδάτωση/υποάρδευση/αιμορραγία ΓΕΣ).
eGFR 45–59 (G3a) με ACR ≥30 mg/g: ΧΝΝ σταδίου 3a — απαιτείται διαχείριση παραγόντων κινδύνου και παρακολούθηση.
Υπερκαλιαιμία σε ΧΝΝ: ελέγξτε φάρμακα (ACEi/ARB, καλιοπροστατευτικά), δίαιτα, οξέωση.
Μεταβολική οξέωση (HCO₃⁻ <22): σχετίζεται με κακή πρόγνωση στη ΧΝΝ — αξιολογήστε ανάγκη αλκαλοποίησης.

Ουρολογικές Εξετάσεις & Γενική Ούρων

Οι εξετάσεις ούρων αποτελούν θεμέλιο στην αξιολόγηση της νεφρικής λειτουργίας:
ανιχνεύουν αλβουμινουρία/πρωτεϊνουρία, αιματουρία, λοίμωξη, και παρέχουν ενδείξεις για
σπειραματική ή σωληναριακή παθολογία μέσω του μικροσκοπικού ιζήματος.

🧪 Συλλογή δείγματος (κρίσιμο για αξιοπιστία)

Πρωινά ούρα μέσης ροής μετά από τοπικό καθαρισμό. Αποφύγετε τα πρώτα mL.
Ανάλυση εντός 2 ωρών ή ψύξη 2–8°C έως 4–6 ώρες.
Αποφύγετε έντονη άσκηση, πυρετό, έμμηνο ρύση, σοβαρή αφυδάτωση προ της δειγματοληψίας.
Για 24ωρα ούρα: απορρίψτε την πρώτη πρωινή ούρηση, συλλέξτε όλες τις επόμενες για 24 ώρες, συμπεριλάβετε την τελική πρωινή.

6.1 Γενική Ούρων (μακροσκοπικά & test strips)

Τα test strips παρέχουν ταχεία εκτίμηση για pH, ειδικό βάρος, λευκώματα, γλυκόζη, κετόνες, αίμα/αιμοσφαιρίνη,
νιτρώδη, λευκοκυτταρική εστεράση, ουροχολινογόνο/χολερυθρίνη. Τα παθολογικά ευρήματα πρέπει να
επιβεβαιώνονται μικροσκοπικά και/ή με ποσοτικές μεθόδους.

Παράμετρος	Φυσιολογικά	Παθολογικά / Σχόλια
Χρώμα / Διαύγεια	Κιτρινωπό, διαυγές	Θολερό: κρύσταλλοι/πύο • Σκούρο: αφυδάτωση/χολερυθρίνη/αιματουρία
Ειδικό βάρος	~1.005–1.030	Ισοστενουρία (~1.010) σε ΧΝΝ • Υψηλό: αφυδάτωση/γλυκοζουρία
pH	~5.0–7.5	Οξίνωση: λιθίαση ουρικού • Αλκάλωση: ουρεόλυση/λοίμωξη
Λευκώματα (strip)	Αρνητικό	Θετικό → επιβεβαίωση με ACR/PCR
Αίμα/αιμοσφαιρίνη	Αρνητικό	Ψευδώς (+) με μυοσφαιρίνη, οξειδωτικά καθαριστικά
Νιτρώδη / Λευκ. εστεράση	Αρνητικά	Θετικά → υποψία UTI (ευαισθησία ειδικά σε Gram−, επιβεβαίωση με καλλιέργεια)

⚠️ Περιορισμοί strips: Η πρωτεΐνη «διαβάζει» κυρίως αλβουμίνη (λιγότερο ευαίσθητο για μη αλβουμινικές πρωτεΐνες).
Το pH >8 και η υψηλή πυκνότητα δίνουν ψευδώς (+) ή (−). Πάντα συνδυάζετε με μικροσκόπηση.

6.2 Αλβουμινουρία/Πρωτεϊνουρία — ACR & PCR

Η αλβουμινουρία είναι πρώιμος δείκτης σπειραματικής βλάβης και καρδιαγγειακού κινδύνου.
Προτιμάται ο λόγος αλβουμίνης/κρεατινίνης σε τυχαίο δείγμα (πρωινό) για τυποποίηση ως προς την αραίωση.

Κατηγορία ACR	uACR (mg/g)	Ερμηνεία	Ενέργειες
A1	<30	Φυσιολογική έως ήπια ↑	Παρακολούθηση, έλεγχος παραγόντων κινδύνου
A2	30–300	Μέτρια ↑ (πρώην «μικροαλβουμινουρία»)	Επιβεβαίωση σε 2/3 δείγματα σε 3–6 μήνες, αντιμετώπιση ΑΠ/ΣΔ, ACEi/ARB κατά ένδειξη
A3	>300	Σοβαρή ↑	Επιθετική αντιμετώπιση κινδύνων, παραπομπή σε νεφρολόγο

PCR (mg/g): ολική πρωτεΐνη/κρεατινίνη — χρήσιμη όταν υπάρχουν μη αλβουμινικές πρωτεΐνες.
Επαναληψιμότητα: επιβεβαίωση ανωμαλίας σε ≥2 από 3 δείγματα (3–6 μήνες).
Παροδική πρωτεϊνουρία: πυρετός, έντονη άσκηση, αφυδάτωση, UTI — επαναλάβετε μετά την ύφεση.
Ορθοστατική πρωτεϊνουρία (νέοι): φυσιολογικό πρωινό δείγμα, ↑ σε όρθια θέση.

6.3 Μικροσκοπικό ίζημα

Η μικροσκόπηση αναδεικνύει ερυθρά, λευκά, κύλινδροι, κύτταρα και κρυστάλλους.
Παρέχει στοιχεία για σπειραματική (δυσμορφικά RBC, ερυθροκυτταρικοί κύλινδροι) ή σωληναριακή/διάμεση βλάβη (λευκοκυτταρικοί/κοκκώδεις κύλινδροι).

Εύρημα	Σημασία	Συχνές αιτίες
Δυσμορφικά RBC / RBC κύλινδροι	Σπειραματική αιματουρία	Σπειραματονεφρίτιδα, IgA νεφροπάθεια
Λευκοκυτταρικοί κύλινδροι	Διάμεση νεφρίτιδα/πιελονεφρίτιδα	Φάρμακα, λοίμωξη ανώτερου ουροποιητικού
Κοκκώδεις/κηρώδεις κύλινδροι	Προχωρημένη νεφρική βλάβη	ΧΝΝ, οξεία σωληναριακή νέκρωση
Επιθηλιακά σωληναριακά κύτταρα	Σωληναριακή βλάβη	Τοξικά/ισχαιμικά αίτια
Κρύσταλλοι (ουρικού, οξαλικού, στρουβίτες)	Λιθογένεση, pH-εξαρτώμενα ευρήματα	Υπερουριχαιμία, υπεροξαλουρία, ουρεόλυση/UTI

🩺 Κλινικές επισημάνσεις:

Απομόνωση αιματουρίας (χωρίς πρωτεϊνουρία/κυλίνδρους) → αναζητήστε ουρολογικά αίτια.
Αφρώδη ούρα δεν ισοδυναμούν με πρωτεϊνουρία — απαιτείται ποσοτικός έλεγχος.
Μόλυνση δείγματος: πολλά πλακώδη επιθηλιακά κύτταρα → επαναλάβετε με σωστή συλλογή.

6.4 Καλλιέργεια ούρων (UTI)

Ενδείκνυται όταν υπάρχουν συμπτώματα UTI ή θετικά strip (νιτρώδη/λευκ. εστεράση).
Απαιτείται σωστή συλλογή και ποσοτική εκτίμηση (cfu/mL) με ταυτόχρονη ευαισθησία αντιβιοτικών.

6.5 Spot vs 24ωρα ούρα — πότε τι;

Spot (πρωινό): προτιμητέο για ACR/PCR στην κλινική πράξη, συμμόρφωση ασθενούς, μικρό bias αραίωσης.
24ωρα: χρήσιμα για κάθαρση ή μεταβολικές λιθιάσεις (κιτρικά, οξαλικά, Ca, ουρικό, Na κ.ά.).

📌 Take-home:
Για διαλογή και παρακολούθηση ΧΝΝ, συνδυάστε eGFR με uACR.
Επιβεβαιώστε τις ανωμαλίες σε επαναληπτικό δείγμα και αιτιολογήστε με μικροσκόπηση/καλλιέργεια όταν ενδείκνυται.

Κύριες Παθήσεις που Επηρεάζουν τη Νεφρική Λειτουργία

Οι διαταραχές της νεφρικής λειτουργίας ταξινομούνται χονδρικά σε οξείες (ΑΚΙ) και
χρόνιες (ΧΝΝ), ενώ ειδικές οντότητες (σπειραματοπάθειες, διαμεσοσωληναριακές νεφρίτιδες,
αποφρακτική ουροπάθεια, λοιμώξεις) απαιτούν στοχευμένη διερεύνηση και θεραπεία.

🧭 Γρήγορος Αλγόριθμος Διερεύνησης ↑Κρεατινίνης

Επιβεβαίωση: επαναλάβετε μέτρηση, ελέγξτε προ-αναλυτικά σφάλματα/φάρμακα (π.χ. τριμεθοπρίμη).
Ουροπαραγωγή & ACR/Πρωτεΐνη: Γενική ούρων, uACR/PCR, ίζημα.
Υπερηχογράφημα νεφρών/ουροποιητικού: αποκλεισμός απόφραξης, μέγεθος/ηχογένεια.
Διαφοροδιάγνωση ΑΚΙ: Προνεφρική (υποάρδευση), Ενδονεφρική (ATN/AIN/GN), Μετανεφρική (απόφραξη).
Ανασκόπηση φαρμάκων: ACEi/ARB, NSAIDs (ΜΣΑΦ), Διουρητικά, Σκιαγραφικά, PPIs, Αντιβιοτικά κ.ά.
Red flags για βιοψία/παραπομπή: ταχεία επιδείνωση, ενεργό ίζημα (RBC casts), νεφρωσικό σύνδρομο, συστηματικά σημεία αγγειίτιδας.

7.1 Οξεία Νεφρική Βλάβη (AKI)

Η AKI ορίζεται από οξεία επιδείνωση της νεφρικής λειτουργίας εντός ωρών–ημερών και σχετίζεται με αυξημένη θνητότητα.
Συνήθεις κατηγορίες αιτίων: προνεφρικά (υποογκαιμία/καρδιακή ανεπάρκεια), ενδονεφρικά
(οξεία σωληναριακή νέκρωση, σπειραματονεφρίτιδα, διαμεσοσωληναριακή νεφρίτιδα) και μετανεφρικά (απόφραξη).

KDIGO Ορισμός	Κριτήρια
Διάγνωση AKI	↑ κρεατινίνης ορού ≥0,3 mg/dL σε 48 ώρες ή ≥1,5× από τη γραμμή βάσης εντός 7 ημερών ή ολιγουρία <0,5 mL/kg/h για ≥6 ώρες.

Στάδιο	Κρεατινίνη	Ουροπαραγωγή
1	1,5–1,9× από baseline ή ↑ ≥0,3 mg/dL	<0,5 mL/kg/h για 6–12 ώρες
2	2,0–2,9× από baseline	<0,5 mL/kg/h ≥12 ώρες
3	≥3× από baseline ή Cr ≥4,0 mg/dL ή έναρξη υποκατάστασης	<0,3 mL/kg/h ≥24 ώρες ή ανουρία ≥12 ώρες

🔎 Χρήσιμες Δοκιμές:

FE_Na (%): <1% → προνεφρική (εκτός διουρητικών), >2% → ενδονεφρική/ATN (με επιφυλάξεις).
FEUrea (%): <35% υποστηρίζει προνεφρική αιτία σε ασθενείς με διουρητικά.
Υπέρηχος: αποκλεισμός απόφραξης, αξιολόγηση μεγέθους/ηχογένειας.

🩺 Αρχική αντιμετώπιση (συνοπτικά):

Δράστε στην αιτία: υγρά/αιμοδυναμική, διακοπή νεφροτοξικών, αποσυμφόρηση/αντιμετώπιση απόφραξης.
Δόσεις φαρμάκων βάσει eGFR/ουροπαραγωγής.
Διαχείριση Κ⁺, υπερφόρτωσης υγρών, οξέωσης. Σκεφτείτε υποκατάσταση αν ενδείκνυται.

7.2 Χρόνια Νεφρική Νόσος (CKD/ΧΝΝ)

Η ΧΝΝ ορίζεται ως ανωμαλία δομής/λειτουργίας των νεφρών με επιπτώσεις στην υγεία, που
διαρκεί ≥3 μήνες — π.χ. eGFR <60 mL/min/1,73 m² ή επίμονα παθολογική αλβουμινουρία,
ή απεικονιστικές/ιστολογικές ανωμαλίες.

Κατηγορία Αλβουμινουρίας	uACR (mg/g)	Κίνδυνος/Σχόλια
A1	<30	Φυσιολογική–ήπια ↑
A2	30–300	Μέτρια ↑ — αυξάνει CV κίνδυνο, απαιτείται παρέμβαση
A3	>300	Σοβαρή ↑ — υψηλός νεφρικός/καρδιαγγειακός κίνδυνος

🟩 Συνδυασμός G (eGFR) + A (ACR): Ο κίνδυνος προόδου/επιπλοκών αυξάνει από G1A1 (χαμηλός) → G5A3 (πολύ υψηλός).
Χρησιμοποιήστε τον συνδυασμό για παραπομπή, συχνότητα παρακολούθησης και στόχους παρέμβασης.

🩺 Διαχείριση-πυλώνες (σύνοψη):

Αρτηριακή πίεση: στόχος εξατομικευμένος· ACEi/ARB σε αλβουμινουρία.
ΣΔ/μεταβολικό: SGLT2i για eGFR κατάλληλο, έλεγχος γλυκαιμίας/βάρους/λιπιδίων.
Κάπνισμα/δίαιτα/άσκηση: τροποποίηση τρόπου ζωής, περιορισμός Na⁺.
CKD-MBD: έλεγχος Ca/P/PTH/βιταμίνης D, οστική υγεία.
Αναιμία: σίδηρος ± EPO σύμφωνα με κατευθυντήριες.
Φάρμακα: προσαρμογή δόσεων, αποφυγή νεφροτοξικών (NSAIDs κ.ά.).

🚩 Παραπομπή σε νεφρολόγο (ενδείξεις):

eGFR <30 (G4–G5) ή ταχεία πτώση eGFR (>5 mL/min/1,73 m²/έτος).
Επιμένουσα A3 ή νεφρωσικό σύνδρομο.
Ανθεκτική υπέρταση, υποψία σπειραματονεφρίτιδας/συστηματικής αγγειίτιδας.
Σοβαρές ηλεκτρολυτικές/οξεοβασικές διαταραχές, επαναλαμβανόμενη υπερκαλιαιμία.

7.3 Σπειραματονεφρίτιδες (GN)

Οι σπειραματοπάθειες εκδηλώνονται ως νεφριτικό (αιματουρία, RBC casts, οίδημα, υπέρταση, ↓GFR)
ή νεφρωσικό σύνδρομο (πρωτεϊνουρία >3,5 g/24h, υποαλβουμιναιμία, οίδημα, υπερλιπιδαιμία).
Συχνές οντότητες: IgA νεφροπάθεια, ANCA-αγγειίτιδα, anti-GBM, μεμβρανώδης, ελάχιστων αλλοιώσεων.

🔬 Πότε συστήνεται βιοψία νεφρού;

Νεφριτικό σύνδρομο ή επίμονη αιματουρία με παθολογικό ίζημα (RBC casts).
Νεφρωσικό σύνδρομο ενηλίκων.
Ταχεία επιδείνωση νεφρικής λειτουργίας χωρίς εμφανή αιτία.
Ανεξήγητη πρωτεϊνουρία >1 g/ημέρα.

🧪 Στοχευμένες εξετάσεις:
ANA, anti-dsDNA, C3/C4, ANCA, anti-GBM, HBsAg/anti-HCV, HIV, ηλεκτροφόρηση πρωτεϊνών/ελεύθερων ελαφρών αλύσεων,
καθώς και uACR/PCR, ίζημα ούρων.

7.4 Διαμεσοσωληναριακή Νεφρίτιδα (AIN/TIN)

Η AIN είναι φλεγμονώδης βλάβη του διάμεσου και των σωληναρίων, συχνά φαρμακευτικής αιτιολογίας
(β-λακτάμες, NSAIDs (ΜΣΑΦ), PPIs, σουλφοναμίδες, ριφαμπικίνη κ.ά.). Άλλα αίτια: λοιμώξεις, αυτοάνοσα (π.χ. Sjögren).

Κλινικά σημεία: πυρετός, εξάνθημα, ηωσινοφιλία (όχι πάντα), λευκοκυτταρικοί κύλινδροι, στείρα πυουρία.

Δράση: άμεση διακοπή υπαίτιου φαρμάκου· σε επιμένουσα βλάβη, σκέψη για κορτικοστεροειδή κατά ένδειξη.

7.5 Οξεία Πυελονεφρίτιδα (UTI ανώτερου ουροποιητικού)

Εκδηλώνεται με πυρετό, άλγος οσφύος/πλευρικό, ρίγος, ναυτία/έμετο.
Στη Γενική Ούρων: πυουρία, νιτρώδη/λευκ. εστεράση· στην καλλιέργεια >10⁵ cfu/mL (ή >10⁴ με συμπτώματα).

Σημεία επιπλοκής/εισαγωγής: εγκυμοσύνη, ΧΝΝ, ουρολογική απόφραξη/λιθίαση, σηπτική εικόνα, σακχαρώδης διαβήτης,
αποτυχία από του στόματος θεραπείας, ανοσοκαταστολή.

7.6 Αποφρακτική Ουροπάθεια (Μετανεφρική ΑΚΙ)

Προκαλείται από απόφραξη ροής ούρων (προστάτης, ουρητηρικοί λίθοι, όγκοι, νευρογενής κύστη).
Ο υπέρηχος δείχνει υδρονέφρωση. Η έγκαιρη αποσυμφόρηση (καθετηριασμός/νεφροσωληνίσκος/ουρητηρικός καθετήρας)
είναι κρίσιμη για αποφυγή μόνιμης βλάβης.

📌 Take-home:

Σε οξεία επιδείνωση → σκεφτείτε πάντα υποάρδευση, νεφροτοξικά, απόφραξη.
Στη χρόνια βλάβη → ταξινομήστε με G (eGFR) & A (ACR), στοχεύστε παράγοντες κινδύνου.
Ενεργό ίζημα ή νεφρωσικό/νεφριτικό πρότυπο → συζήτηση για βιοψία/εξειδικευμένο έλεγχο.

Σημείωση: Οι παραπάνω πληροφορίες είναι εκπαιδευτικές και δεν υποκαθιστούν ιατρική συμβουλή. Εφαρμόζονται με κλινική κρίση.

Παράγοντες Κινδύνου & Προληπτικός Έλεγχος

Η νεφρική δυσλειτουργία αναπτύσσεται συχνά σιωπηλά. Ο εντοπισμός των
παραγόντων κινδύνου και ο τακτικός προληπτικός έλεγχος (eGFR + uACR)
αποτελούν κλειδί για την έγκαιρη διάγνωση και την πρόληψη επιπλοκών.

⚠️ Κύριοι Παράγοντες Κινδύνου για ΧΝΝ

Σακχαρώδης Διαβήτης: κύρια αιτία ΧΝΝ παγκοσμίως.
Αρτηριακή Υπέρταση: προκαλεί νεφροσκλήρυνση & αγγειακή βλάβη.
Καρδιαγγειακή νόσος: αμφίδρομη σχέση με ΧΝΝ.
Παχυσαρκία / Μεταβολικό Σύνδρομο: επιταχύνουν νεφρική βλάβη.
Οικογενειακό ιστορικό: πολυκυστική νόσος, σπειραματοπάθειες.
Ηλικία >60 ετών: φυσιολογική μείωση eGFR με τα έτη + αυξημένος κίνδυνος ΧΝΝ.
Φάρμακα/τοξίνες: NSAIDs (ΜΣΑΦ), σκιαγραφικά, PPIs, κάδμιο, λίθιο.
Υποτροπιάζουσες ουρολοιμώξεις / αποφρακτική ουροπάθεια.
Χρόνια φλεγμονώδη/αυτοάνοσα: ΣΕΛ, αγγειίτιδες, ρευματοειδής αρθρίτιδα.

8.1 Προτεινόμενος Προληπτικός Έλεγχος

Οι διεθνείς οδηγίες (KDIGO, ADA, ESH) προτείνουν συνδυασμό eGFR &
uACR για έλεγχο σε ομάδες κινδύνου. Η συχνότητα προσαρμόζεται ανάλογα με το προφίλ του ασθενούς:

Ομάδα	Έλεγχος	Συχνότητα
Υγιής ενήλικας <60 ετών χωρίς παράγοντες κινδύνου	Βασική Γενική Ούρων + κρεατινίνη/eGFR	Κάθε 2–3 έτη
Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1	eGFR + uACR	Ετησίως (μετά 5 έτη από τη διάγνωση)
Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2	eGFR + uACR	Ετησίως από τη διάγνωση
Αρτηριακή Υπέρταση	Κρεατινίνη/eGFR + Γενική Ούρων	Κάθε 1–2 έτη (ανάλογα με τον έλεγχο ΑΠ)
Ηλικιωμένοι >65 ετών	eGFR ± uACR	Κάθε 1–2 έτη
ΧΝΝ ή υψηλός κίνδυνος (π.χ. οικογενειακό ιστορικό, αυτοάνοσο)	eGFR + uACR + ειδικές εξετάσεις	Σύμφωνα με το στάδιο (ανά 3–6 μήνες σε G3+, A2/A3)

8.2 Red Flags — Πότε απαιτείται άμεση δράση

Ταχεία αύξηση κρεατινίνης ή απότομη πτώση eGFR.
Ανουρία / ολιγουρία (<400 mL/24h).
Επίμονα υψηλή ACR >300 mg/g ή πρωτεϊνουρία νεφρωσικού εύρους.
Αιματουρία με κυλίνδρους ή ενεργό ίζημα → πιθανή σπειραματονεφρίτιδα.
Υπερκαλιαιμία (>6 mmol/L) ή σοβαρές οξεοβασικές διαταραχές.
Συμπτωματική υπερφόρτωση υγρών (πνευμονικό οίδημα).

8.3 Προληπτική Στρατηγική

Αποφυγή νεφροτοξικών: NSAIDs (ΜΣΑΦ), ανεξέλεγκτα βότανα/συμπληρώματα, ακτινοσκιερά χωρίς ένδειξη.
Έλεγχος ΑΠ: στόχος <130/80 mmHg σε διαβητικούς/ΧΝΝ (εξατομίκευση).
Καλή γλυκαιμική ρύθμιση (HbA1c <7%, εξατομίκευση σε ηλικιωμένους).
Διατροφή: περιορισμός άλατος, ισορροπημένη πρόσληψη πρωτεΐνης (~0,8 g/kg/ημέρα).
Σωματικό βάρος & άσκηση: μείωση κινδύνου ΧΝΝ και καρδιαγγειακών επιπλοκών.
Εμβολιασμοί: γρίπη, πνευμονιόκοκκος, ηπατίτιδα Β (ειδικά σε στάδια ΧΝΝ).

📌 Take-home:
Ο συστηματικός έλεγχος eGFR + uACR σε ομάδες υψηλού κινδύνου είναι η πιο αποδοτική στρατηγική για έγκαιρη διάγνωση.
Οι παράγοντες κινδύνου είναι συχνοί, αλλά η έγκαιρη παρέμβαση επιβραδύνει ή αποτρέπει την εξέλιξη σε ΧΝΝ.

Διατροφή & Νεφρική Υγεία

Η διατροφή αποτελεί θεμελιώδη παράγοντα στη διατήρηση της υγείας των νεφρών και στη
διαχείριση της χρόνιας νεφρικής νόσου (ΧΝΝ). Οι σωστές διατροφικές επιλογές
συμβάλλουν στη μείωση της εξέλιξης της βλάβης, στον έλεγχο των ηλεκτρολυτών, στην πρόληψη
επιπλοκών και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής.

🥦 Βασικές Αρχές Διατροφής στη Νεφρική Υγεία

Ισορροπία πρωτεΐνης: επαρκής για να καλύπτονται οι ανάγκες, χωρίς υπερβολική φόρτιση.
Περιορισμός αλατιού (Na⁺): ↓ υπέρτασης & κατακράτησης υγρών.
Έλεγχος καλίου (K⁺): ειδικά σε ΧΝΝ προχωρημένων σταδίων.
Μείωση φωσφόρου (P): για πρόληψη CKD-MBD (οστική/μεταβολική νόσος).
Επαρκής ενυδάτωση: προσαρμογή ανάλογα με την κατάσταση καρδιάς/νεφρών.
Μεσογειακή διατροφή: ευνοεί την καρδιαγγειακή και νεφρική προστασία.

9.1 Πρωτεΐνη

Η πρόσληψη πρωτεΐνης πρέπει να είναι εξατομικευμένη. Σε υγιείς ενήλικες ~0,8 g/kg/ημέρα είναι επαρκής.
Στη ΧΝΝ, ο περιορισμός πρωτεΐνης (0,6–0,8 g/kg/ημέρα) μπορεί να επιβραδύνει την εξέλιξη,
αρκεί να εξασφαλίζεται καλή θερμιδική πρόσληψη. Στην αιμοκάθαρση απαιτείται ↑ πρόσληψη (~1,2 g/kg/ημέρα).

Κατάσταση	Συνιστώμενη πρωτεΐνη (g/kg/ημέρα)	Σχόλιο
Υγιής ενήλικας	0,8	Ισορροπημένη διατροφή
ΧΝΝ χωρίς αιμοκάθαρση	0,6–0,8	Απαιτείται καλή θερμιδική κάλυψη
Αιμοκάθαρση/Περιτοναϊκή κάθαρση	1,0–1,2	Αυξημένες απώλειες → ↑ ανάγκες

9.2 Νάτριο (Αλάτι)

Το Na⁺ συμβάλλει στην υπέρταση, οιδήματα και υπερφόρτωση υγρών.
Στόχος: <2 g Na⁺/ημέρα (~5 g αλάτι).
Αποφύγετε επεξεργασμένα τρόφιμα, fast food, αλλαντικά, έτοιμες σάλτσες.

9.3 Κάλιο

Σε ΧΝΝ G4–G5 υπάρχει κίνδυνος υπερκαλιαιμίας.
Περιορίστε τροφές με πολύ Κ⁺ (μπανάνες, πορτοκάλια, πατάτες, ντομάτες).
Τεχνική: «έκπλυση λαχανικών» (κομμένα, βρασμένα σε άφθονο νερό) μειώνει το Κ⁺.

9.4 Φώσφορος

Η υπερφωσφαταιμία συνδέεται με CKD-MBD και αυξημένη θνησιμότητα.
Περιορίστε τροφές με ανόργανα φωσφορικά (αναψυκτικά τύπου cola, επεξεργασμένα τρόφιμα) και
ζωικές πρωτεΐνες. Προτιμήστε φυτικές πηγές (δεσμεύονται λιγότερο).

9.5 Υγρά

Στα πρώιμα στάδια ΧΝΝ → ελεύθερη ενυδάτωση (2–2,5 L/ημέρα εκτός αν υπάρχει αντένδειξη).
Σε προχωρημένα στάδια ή αιμοκάθαρση → περιορισμός (συνήθως <1 L/ημέρα) ανάλογα με τα ούρα/κλινική εικόνα.

🌿 «Φίλοι» & «Εχθροί» της Νεφρικής Υγείας

Φίλοι: μήλα, μούρα, σταφύλια, κρεμμύδι, σκόρδο, λάδι ελιάς, σιτηρά ολικής άλεσης (σε ισορροπία).
Εχθροί: υπερβολικό αλάτι, αναψυκτικά με φωσφορικά, επεξεργασμένα κρέατα, fast food, υπερβολικό κόκκινο κρέας.
Συμπληρώματα: μόνο υπό ιατρική καθοδήγηση (πολλά «φυτικά» είναι νεφροτοξικά).

9.6 Μεσογειακή Διατροφή & Νεφροπροστασία

Πλούσια σε φρούτα, λαχανικά, ψάρια, ελαιόλαδο και χαμηλή σε κόκκινο κρέας/αλάτι.
Μελέτες δείχνουν ότι μειώνει την εμφάνιση ΧΝΝ και επιβραδύνει την εξέλιξή της.
Επιπλέον, μειώνει τον καρδιαγγειακό κίνδυνο, που είναι ο κυριότερος θάνατος σε ΧΝΝ.

📌 Take-home:
Η διατροφή είναι «θεραπεία» για τους νεφρούς. Εξατομικευμένη προσέγγιση (σε συνεργασία με
νεφρολόγο & κλινικό διαιτολόγο) είναι απαραίτητη σε κάθε στάδιο ΧΝΝ.

Νεφρική Λειτουργία στην Εγκυμοσύνη

Η κύηση συνοδεύεται από σημαντικές φυσιολογικές αλλαγές στη νεφρική λειτουργία που
επηρεάζουν την ερμηνεία εξετάσεων και τη φαρμακοθεραπεία. Η κατανόηση αυτών των αλλαγών είναι κρίσιμη για την
έγκαιρη διάγνωση παθολογικών καταστάσεων (π.χ. προεκλαμψία) και τη σωστή παρακολούθηση εγκύων με προϋπάρχουσα ΧΝΝ.

🔄 Φυσιολογικές αλλαγές (κύηση)

↑ RBF (νεφρική αιματική ροή) & ↑ GFR κατά ~40–50% (από 1ο τρίμηνο).
↓ κρεατινίνη ορού (τυπικά χαμηλότερη από μη έγκυες, π.χ. ~0,4–0,7 mg/dL).
Φυσιολογική ήπια πρωτεϊνουρία μπορεί να αυξηθεί (αλλά όχι νεφρωσικού εύρους).
↑ διούρηση, συχνουρία, ήπια υδρονέφρωση της κύησης (μηχανική/ορμονική).
Μεταβολές RAAS & όγκου πλάσματος → διαφορετική αντιρρόπηση ηλεκτρολυτών.

10.1 Ερμηνεία δεικτών στην κύηση

Δείκτης	Συνήθη εύρη στην κύηση*	Κλινική ερμηνεία
Κρεατινίνη ορού	Συχνά 0,4–0,7 mg/dL	Τιμή ≥0,9–1,0 σε έγκυο μπορεί να υποκρύπτει ↓GFR
Ουρία (BUN)	Τάση προς χαμηλότερες τιμές	↑ μπορεί να σημαίνει αφυδάτωση/↓RBF/πρωτεϊνική φόρτιση
Πρωτεΐνη ούρων 24ώρου	Φυσιολογικά <300 mg/24h	≥300 mg/24h = παθολογικό (π.χ. προεκλαμψία/CKD)
uACR (mg/g)	Φυσιολογικά <30	≥30 = παθολογική αλβουμινουρία

*Τα «φυσιολογικά» κυήσεως ποικίλλουν· να ερμηνεύονται πάντα στο κλινικό πλαίσιο.

10.2 Προεκλαμψία & υπερτασικές διαταραχές κύησης

Η προεκλαμψία χαρακτηρίζεται από νέο-εμφανιζόμενη υπέρταση μετά την 20η εβδομάδα
(≥140/90 mmHg) και ενδείξεις βλάβης οργάνων-στόχων (π.χ. νεφροπάθεια με πρωτεϊνουρία
≥300 mg/24h ή uACR ≥30 mg/g). Μπορεί να υπάρξει και χωρίς πρωτεϊνουρία αν υπάρχουν άλλα σημεία βλάβης.

Red flags προεκλαμψίας:
κεφαλαλγία/όραση, άλγος υποχονδρίου, οίδημα προσώπου/χεριών, υπέρταση, ↓ούρα, ↑κρεατινίνη, ↑AST/ALT, θρομβοπενία.

10.3 Κύηση σε γυναίκες με ΧΝΝ

Η προϋπάρχουσα ΧΝΝ αυξάνει τον κίνδυνο προεκλαμψίας, πρόωρου τοκετού και IUGR.
Ο κίνδυνος σχετίζεται με το στάδιο G και την αλβουμινουρία προ της σύλληψης.
Απαιτείται προ-συλληπτικός έλεγχος και στενή μαιευτική-νεφρολογική παρακολούθηση.

Θέμα	Πρακτικές οδηγίες
Φάρμακα	Διακοπή ACEi/ARB πριν/μετά θετικό τεστ • Ασφαλέστερα αντιυπερτασικά: λαβεταλόλη, νιφεδιπίνη, μεθυλντόπα
Αντιδιαβητικά	Ινσουλινοθεραπεία κατά βάση • SGLT2i όχι στην κύηση
Αναιμία	Σίδηρος από του στόματος/IV κατά ένδειξη • ESA με προσοχή
Πρωτεϊνουρία	Παρακολούθηση uACR/24h • Διαφοροδιάγνωση από προεκλαμψία

10.4 Ειδικές οντότητες στην κύηση

HELLP σύνδρομο: αιμόλυση, ↑τρανσαμινάσες, ↓αιμοπετάλια — επείγουσα μαιευτική κατάσταση.
aHUS/ΤΜΑ: μικροαγγειοπαθητική αιμολυτική αναιμία με νεφρική βλάβη — απαιτεί εξειδικευμένη αντιμετώπιση.
Οξεία λιπώδης διήθηση ήπατος κύησης: ηπατο-νεφρική δυσλειτουργία στο 3ο τρίμηνο.
Υποτροπιάζουσες UTI/πυελονεφρίτιδα: συχνότερες στην κύηση — χαμηλό κατώφλι για καλλιέργεια/θεραπεία.

10.5 Παρακολούθηση εγκύου (checklist)

ΑΠ σε κάθε επίσκεψη, πρωτεΐνη ούρων (uACR/24h) κατά ένδειξη.
Κρεατινίνη/eGFR (με προσοχή στην ερμηνεία), ηλεκτρολύτες, Hb, φερριτίνη/TSAT.
Έλεγχος βάρους/οιδημάτων, εμβρυϊκή ανάπτυξη (υπερηχογραφικά).
Εκπαίδευση για συμπτώματα προεκλαμψίας & πότε να αναζητηθεί βοήθεια.

📌 Take-home:
Οι φυσιολογικές αλλαγές της κύησης μειώνουν την κρεατινίνη και αυξάνουν τον GFR.
Κάθε απόκλιση από το «αναμενόμενο» πλαίσιο πρέπει να εγείρει υποψία για επιπλοκές (π.χ. προεκλαμψία) ή υποκείμενη ΧΝΝ.

Θεραπευτικές Προσεγγίσεις στη Νεφρική Δυσλειτουργία

Η θεραπευτική στρατηγική εξαρτάται από την αιτία, το στάδιο και την
κλινική εικόνα (οξεία ή χρόνια βλάβη). Στόχος είναι η αντιμετώπιση της αιτίας,
η σταθεροποίηση της νεφρικής λειτουργίας, και η πρόληψη επιπλοκών.

🩺 Γενικές Αρχές

Διάγνωση και αντιμετώπιση αναστρέψιμων αιτιών (αφυδάτωση, φάρμακα, απόφραξη).
Προσαρμογή φαρμάκων ανά eGFR.
Έλεγχος αρτηριακής πίεσης και γλυκαιμίας.
Πρόληψη και διαχείριση ηλεκτρολυτικών διαταραχών και οξεοβασικών.
Παρακολούθηση για αναιμία, CKD-MBD, καρδιαγγειακό κίνδυνο.

11.1 Αντιμετώπιση Οξείας Νεφρικής Βλάβης (AKI)

Υγρά & αιμοδυναμική: ισοτονικοί οροί (NaCl 0.9%) σε υποογκαιμία, αποφυγή υπερφόρτωσης.
Απομάκρυνση νεφροτοξικών: NSAIDs (ΜΣΑΦ), ACEi/ARB, σκιαγραφικά, αμινογλυκοσίδες.
Αντιμετώπιση απόφραξης: καθετηριασμός κύστης, νεφροστομία, ουρητηρικός stent.
Υποκατάσταση νεφρικής λειτουργίας (RRT): σε σοβαρή υπερκαλιαιμία, πνευμονικό οίδημα, ουραιμικά συμπτώματα.

11.2 Αντιμετώπιση Χρόνιας Νεφρικής Νόσου (CKD)

Στόχος είναι η επιβράδυνση της εξέλιξης και η πρόληψη επιπλοκών.
Η παρέμβαση βασίζεται σε τροποποίηση τρόπου ζωής και φαρμακευτική αγωγή.

🏃 Τρόπος ζωής:
Διακοπή καπνίσματος, άσκηση, απώλεια βάρους, μεσογειακή δίαιτα, περιορισμός Na⁺ (<2 g/ημ).

11.3 Φαρμακευτικές Κατηγορίες

ACEi/ARB: ↓ πρωτεϊνουρίας, ↓ εξέλιξης ΧΝΝ (προσοχή σε υπερκαλιαιμία/↑ Cr).
SGLT2i (dapagliflozin, empagliflozin): νεφροπροστασία σε ΣΔ & ΧΝΝ (μέχρι eGFR 20–25).
Mineralocorticoid receptor antagonists (finerenone): καρδιονεφρική προστασία σε ΣΔ + CKD.
Διουρητικά: αγκύλης σε υπερφόρτωση, θειαζίδες/ινδαπαμίδη σε GFR>30.
Δέσμες φωσφόρου: σε υπερφωσφαταιμία CKD-MBD.
EPO & Σίδηρος: σε αναιμία ΧΝΝ (ανάλογα με Hb, φερριτίνη, TSAT).
Βιταμίνη D/καλσιτριόλη: σε δευτεροπαθή υπερπαραθυρεοειδισμό.

11.4 Quick Guide: Προσαρμογή Φαρμάκων ανά eGFR

Φάρμακο	eGFR >60	eGFR 30–59	eGFR <30
Metformin	OK	Μείωση δόσης, max 1000 mg/ημ	Αντενδείκνυται
DOACs (π.χ. apixaban, rivaroxaban)	Κανονική δόση	Μείωση ανάλογα με φάρμακο	Αντένδειξη/μεγάλη προσοχή
Αμινογλυκοσίδες	Προσαρμογή δόσης	Μεγάλη επιφύλαξη	Αποφυγή
Allopurinol	100–300 mg	100 mg/ημ	50–100 mg/48h

*Ενδεικτικός οδηγός — πάντα σύμφωνα με SPC & εξατομίκευση.

11.5 Διαχείριση Ηλεκτρολυτικών & Οξεοβασικών

Υπερκαλιαιμία: Ca-gluconate (σταθεροποίηση μεμβράνης), ινσουλίνη+γλυκόζη, β-αγωνιστές, ρητίνες, RRT.
Μεταβολική οξέωση (HCO₃⁻ <22): χορήγηση NaHCO₃ PO/IV, στόχος HCO₃⁻ ~22–26 mmol/L.
Υπονατριαιμία/υπερνατριαιμία: αργή διόρθωση (<8–10 mmol/L/24h) → αποφυγή οσμωτικής απομυελίνωσης.

11.6 Υποκατάσταση Νεφρικής Λειτουργίας (RRT)

Η έναρξη αιμοκάθαρσης/περιτοναϊκής κάθαρσης γίνεται με βάση κλινικά κριτήρια και όχι μόνο τιμές κρεατινίνης:

Συμπτωματική ουραιμία (εγκεφαλοπάθεια, περικαρδίτιδα, ναυτία).
Ανθεκτική υπερκαλιαιμία.
Σοβαρή μεταβολική οξέωση.
Ανθεκτική υπερφόρτωση υγρών (πνευμονικό οίδημα).
Κάθαρση τοξικών ουσιών/φαρμάκων.

📌 Take-home:

Η θεραπεία της νεφρικής δυσλειτουργίας είναι πολυπαραγοντική.
Συνδυάζει απομάκρυνση αιτιών, τροποποίηση τρόπου ζωής και φαρμακοθεραπεία.
Η προσαρμογή δόσεων φαρμάκων στο eGFR είναι ζωτικής σημασίας.
Η RRT εφαρμόζεται με κλινικά κριτήρια, όχι μόνο με βάση αριθμούς.

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

❓ Τι σημαίνει «νεφρική λειτουργία» στις εξετάσεις;

Αναφέρεται στην ικανότητα των νεφρών να φιλτράρουν το αίμα, να
απομακρύνουν άχρηστες ουσίες (ουρία, κρεατινίνη), να ρυθμίζουν ηλεκτρολύτες και οξεοβασική ισορροπία.
Συνήθως αξιολογείται με ουρία, κρεατινίνη, eGFR και ανάλυση ούρων.

❓ Ποια είναι τα πρώτα σημάδια νεφρικής ανεπάρκειας;

Στα αρχικά στάδια ΧΝΝ μπορεί να μην υπάρχουν συμπτώματα.
Όταν εμφανιστούν, συχνά περιλαμβάνουν: κόπωση, οίδημα αστραγάλων, συχνουρία νύχτας, αφρώδη ούρα.
Γι’ αυτό η προληπτική εξέταση είναι ζωτικής σημασίας.

❓ Ποιες εξετάσεις δείχνουν τη νεφρική λειτουργία;

Οι πιο βασικές είναι:

Κρεατινίνη & eGFR → εκτίμηση σπειραματικής διήθησης.
Ουρία → λιγότερο ειδική, επηρεάζεται από διατροφή/ενυδάτωση.
Ανάλυση ούρων (ACR, πρωτεϊνουρία, ίζημα).
Ηλεκτρολύτες & HCO₃⁻ για σωληναριακή λειτουργία.

❓ Πότε πρέπει να ελέγχω τα νεφρά μου;

Προληπτικά κάθε 2–3 χρόνια αν είστε υγιής <60 ετών.
Ετησίως σε διαβήτη, υπέρταση, οικογενειακό ιστορικό, ηλικία >65.
Συχνότερα (ανά 3–6 μήνες) σε ΧΝΝ G3+ ή αλβουμινουρία.

❓ Είναι φυσιολογικό η κρεατινίνη να είναι χαμηλή στην εγκυμοσύνη;

Ναι. Στην κύηση ο GFR αυξάνεται → η κρεατινίνη μειώνεται.
Τιμή ≥0,9–1,0 mg/dL μπορεί να είναι ύποπτη για παθολογία στην έγκυο.

❓ Μπορεί η διατροφή να βοηθήσει τα νεφρά;

Ναι. Η μεσογειακή διατροφή με χαμηλό αλάτι και ισορροπημένη πρωτεΐνη προστατεύει.
Σε προχωρημένα στάδια απαιτείται εξατομίκευση (πρωτεΐνη, Κ⁺, P, υγρά).
Πάντα σε συνεργασία με διαιτολόγο/νεφρολόγο.

❓ Τι είναι το eGFR και ποιο είναι το φυσιολογικό;

Ο eGFR είναι υπολογισμένος ρυθμός σπειραματικής διήθησης.
Φυσιολογικό: >90 mL/min/1,73m².
Τιμές <60 για ≥3 μήνες → ΧΝΝ. Η ηλικία μειώνει φυσιολογικά το eGFR.

❓ Μπορώ να παίρνω παυσίπονα αν έχω πρόβλημα στα νεφρά;

Αποφύγετε NSAIDs ΜΣΑΦ (ιβουπροφαίνη, δικλοφενάκη, νιμεσουλίδη).
Εναλλακτικά: παρακεταμόλη (με προσοχή σε υπερδοσολογία).
Συμβουλευτείτε τον γιατρό σας πριν από κάθε φάρμακο.

❓ Πότε χρειάζεται αιμοκάθαρση;

Όχι μόνο με βάση την κρεατινίνη. Ενδείξεις: ουραιμία (σύγχυση, περικαρδίτιδα),
υπερκαλιαιμία ανθεκτική, πνευμονικό οίδημα,
σοβαρή οξέωση ή κάθαρση τοξικών ουσιών.

❓ Μπορεί η νεφρική νόσος να θεραπευτεί;

Η οξεία βλάβη μπορεί να είναι πλήρως αναστρέψιμη.
Η χρόνια συνήθως όχι, αλλά η εξέλιξή της μπορεί να επιβραδυνθεί
με κατάλληλη αγωγή (ACEi/ARB, SGLT2i, ρύθμιση ΑΠ/ΣΔ, διατροφή).

❓ Ποιοι εμβολιασμοί χρειάζονται σε ΧΝΝ;

Γρίπη ετησίως, πνευμονιόκοκκος, ηπατίτιδα Β (ιδίως πριν την αιμοκάθαρση).
Ο εμβολιασμός μειώνει λοιμώξεις που μπορούν να επιβαρύνουν περαιτέρω τους νεφρούς.

❓ Τι πρέπει να προσέξω αν έχω ΧΝΝ και χρειάζομαι σκιαγραφικό;

Απαραίτητη ενυδάτωση, χρήση χαμηλής δόσης ισο-οσμωτικού σκιαγραφικού,
αποφυγή ταυτόχρονης χρήσης NSAIDs/νεφροτοξικών. Σε υψηλό κίνδυνο → εναλλακτική απεικόνιση.

Συμπεράσματα

Η νεφρική λειτουργία αποτελεί κρίσιμο δείκτη υγείας και επηρεάζει πολλαπλά συστήματα του οργανισμού.
Η έγκαιρη αναγνώριση διαταραχών μέσω εξετάσεων αίματος και ούρων (κρεατινίνη, eGFR, ουρία, uACR)
δίνει τη δυνατότητα πρόληψης επιπλοκών και καθυστέρησης της εξέλιξης της Χρόνιας Νεφρικής Νόσου (ΧΝΝ).

Οι παράγοντες κινδύνου (σακχαρώδης διαβήτης, υπέρταση, παχυσαρκία, οικογενειακό ιστορικό, νεφροτοξικά φάρμακα)
απαιτούν τακτικό προληπτικό έλεγχο και εξατομικευμένη στρατηγική παρέμβασης.
Η διατροφή (μεσογειακή δίαιτα, περιορισμός Na⁺/P, έλεγχος πρωτεΐνης) και η τροποποίηση τρόπου ζωής
είναι θεμέλιοι λίθοι πρόληψης και θεραπείας.

Στην οξεία νεφρική βλάβη, η έγκαιρη αντιμετώπιση αιτιών (υγρά, απομάκρυνση νεφροτοξικών, αποσυμφόρηση απόφραξης)
μπορεί να αποκαταστήσει πλήρως τη λειτουργία. Στη χρόνια, η πρόοδος μπορεί να επιβραδυνθεί
με ACEi/ARB, SGLT2i, έλεγχο ΑΠ & ΣΔ, ενώ η υποκατάσταση εφαρμόζεται σε προχωρημένα στάδια.

📌 Κεντρικό μήνυμα:
Η διατήρηση της νεφρικής υγείας απαιτεί συστηματικό έλεγχο, υγιεινή ζωή
και στενή συνεργασία με τον ιατρό. Η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να αλλάξει την πορεία της νόσου.

Βιβλιογραφία

KDIGO 2022 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease. Kidney Int. 2022.
Levey AS, Coresh J. Chronic kidney disease. Lancet. 2012;379:165–180. PubMed
Jha V, et al. Chronic kidney disease: global dimension and perspectives. Lancet. 2013;382:260–272. PubMed
Webster AC, Nagler EV, Morton RL, Masson P. Chronic Kidney Disease. Lancet. 2017;389:1238–1252. PubMed
Glassock RJ, Warnock DG, Delanaye P. The global burden of chronic kidney disease. Clin Kidney J. 2017;10(3):255–259. PubMed
Τσιόκα Σ., Μαυροματίδης Κ., κ.ά. «Χρόνια Νεφρική Νόσος: Επιδημιολογία και θεραπευτικές προσεγγίσεις στην Ελλάδα». Νεφρολογία, 2019.
Ελληνική Νεφρολογική Εταιρεία. «Κατευθυντήριες Οδηγίες για την αντιμετώπιση της Χρόνιας Νεφρικής Νόσου». Διαθέσιμο στο: enephrology.gr
ΕΟΔΥ – Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας. «Παράγοντες κινδύνου για Χρόνια Νεφρική Νόσο». Διαθέσιμο στο: eody.gov.gr
National Kidney Foundation (NKF). «CKD Guidelines & Resources». Διαθέσιμο στο: kidney.org
Καραγιάννης Α., Παπανικολάου Δ. «Νεφρική λειτουργία και μεταβολικό σύνδρομο». Ελληνική Ιατρική Επιθεώρηση, 2020.