erpetioi-herpesviridae-mikrobiologikolamia-1200x628-1-1200x800.jpg

21/Aug/2025

Ερπητοϊοί (Herpesviridae): Συμπτώματα, Διάγνωση, Θεραπεία & Πρόληψη

Τελευταία ενημέρωση:
11 Ιανουαρίου 2026

Επιστημονικό Knowledge Hub.
Η παρούσα σελίδα συγκεντρώνει
την ιολογία, παθογένεια, κλινική εικόνα, διάγνωση, αντοχή και θεραπευτικές στρατηγικές
της οικογένειας Herpesviridae (HSV-1, HSV-2, VZV, EBV, CMV, HHV-6/7/8),
ως κεντρική επιστημονική αναφορά για το mikrobiologikolamia.gr.

1

Τι είναι οι Ερπητοϊοί (Herpesviridae)

Η οικογένεια Herpesviridae περιλαμβάνει μεγάλους DNA ιούς με κοινό βιολογικό χαρακτηριστικό:
μετά την πρωτολοίμωξη εγκαθίστανται σε λανθάνουσα μορφή στον οργανισμό και μπορούν να
επανενεργοποιηθούν σε οποιοδήποτε στάδιο της ζωής.

Στον άνθρωπο έχουν αναγνωριστεί οκτώ ερπητοϊοί (HHV-1 έως HHV-8), οι οποίοι διακρίνονται σε τρεις
υποοικογένειες:

Άλφα-ερπητοϊοί: HSV-1, HSV-2, VZV
Βήτα-ερπητοϊοί: CMV, HHV-6, HHV-7
Γάμμα-ερπητοϊοί: EBV, HHV-8

Οι ερπητοϊοί ευθύνονται για ένα ευρύ φάσμα κλινικών συνδρόμων,
από ήπιες δερματικές και βλεννογονικές βλάβες έως
σοβαρές λοιμώξεις του κεντρικού νευρικού συστήματος,
νεογνικές λοιμώξεις και ογκογενετικά σύνδρομα.

Η κλινική διαχείριση βασίζεται σε
μοριακή διάγνωση (PCR) και
ορολογικές μεθόδους (IgM, IgG, avidity),
ενώ τα αντιερπητικά φάρμακα όπως
valacyclovir και ganciclovir μειώνουν τη δραστηριότητα του ιού χωρίς να τον εκριζώνουν.

2

Οι 8 ανθρώπινοι ερπητοϊοί (HHV-1 έως HHV-8)

Η οικογένεια Herpesviridae περιλαμβάνει οκτώ διαφορετικούς ιούς που μολύνουν τον άνθρωπο.
Παρότι όλοι μοιράζονται το χαρακτηριστικό της διά βίου λανθάνουσας λοίμωξης,
διαφέρουν σημαντικά ως προς τον κυτταρικό τροπισμό, το κλινικό φάσμα
και τη διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση.

Ταξινόμηση:
Άλφα-ερπητοϊοί (HSV-1, HSV-2, VZV), Βήτα-ερπητοϊοί (CMV, HHV-6, HHV-7) και Γάμμα-ερπητοϊοί (EBV, HHV-8).

Ιός	Κύριος τροπισμός	Τυπικές εκδηλώσεις	Κλινικές ιδιαιτερότητες
HSV-1	Τρίδυμα γάγγλια	Επιχείλιος έρπης, κερατίτιδα, εγκεφαλίτιδα	Συχνές υποτροπές στο στόμα
HSV-2	Ιερά γάγγλια	Γεννητικός και νεογνικός έρπης	Σεξουαλική μετάδοση
VZV (HHV-3)	Αισθητικά γάγγλια	Ανεμευλογιά, ζωστήρας, PHN	Διαθέσιμο εμβόλιο
EBV (HHV-4)	Β-λεμφοκύτταρα	Λοιμώδης μονοπυρήνωση	Συσχέτιση με λεμφώματα
CMV (HHV-5)	Μονοκύτταρα, ουδετερόφιλα	Συγγενής λοίμωξη, mono-like	Υψηλού κινδύνου σε ανοσοκαταστολή
HHV-6A/6B	Τ-λεμφοκύτταρα	Αιφνίδιο εξάνθημα	Συχνή επανενεργοποίηση
HHV-7	Τ-λεμφοκύτταρα	Πυρετός, εξάνθημα	Συχνά συν-λοίμωξη με HHV-6
HHV-8 (KSHV)	Ενδοθήλιο, Β-κύτταρα	Σάρκωμα Kaposi, Castleman	Ιδιαίτερη σημασία σε HIV

Αυτή η ετερογένεια εξηγεί γιατί η εργαστηριακή και κλινική προσέγγιση
διαφέρει ριζικά μεταξύ των επιμέρους ερπητοϊών,
παρότι ανήκουν στην ίδια οικογένεια.

3

Παθογένεια, λανθάνουσα λοίμωξη και επανενεργοποίηση

Οι ερπητοϊοί μοιράζονται έναν κοινό βιολογικό κύκλο:
πρωτολοίμωξη → εγκατάσταση λανθάνουσας φάσης → πιθανή επανενεργοποίηση.
Κατά την είσοδο, ο ιός προσδένεται σε ειδικούς υποδοχείς της κυτταρικής μεμβράνης,
συντήκεται με αυτήν και απελευθερώνει το DNA του στον πυρήνα του ξενιστή.

Ακολουθεί διαδοχική έκφραση
immediate-early, early και late γονιδίων,
η οποία οδηγεί σε αντιγραφή του ιικού DNA, συναρμολόγηση καψιδίων
και παραγωγή νέων ιικών σωματιδίων.
Αυτή η φάση συνοδεύεται από τοπική φλεγμονή και
κλινικές εκδηλώσεις όπως φυσαλίδες, έλκη ή εξάνθημα.

Ανοσοδιαφυγή:
Ιοί όπως ο CMV
και ο EBV
αναστέλλουν την παρουσίαση αντιγόνων (MHC-I),
τροποποιούν την απόπτωση και εκφράζουν γονίδια λανθάνουσας φάσης
(LAT στον HSV, EBNA/LMP στον EBV), επιτρέποντας μακροχρόνια επιβίωση στον ξενιστή.

Στη λανθάνουσα φάση, το ιικό γονιδίωμα παραμένει σιωπηλό
σε συγκεκριμένους κυτταρικούς πληθυσμούς:
νευρώνες για HSV-1,
HSV-2 και
VZV,
Β-λεμφοκύτταρα για EBV,
μονοκύτταρα και ενδοθηλιακά κύτταρα για
CMV,
Τ-λεμφοκύτταρα για HHV-6/7 και ενδοθήλιο ή Β-κύτταρα για
HHV-8.

Η επανενεργοποίηση πυροδοτείται από καταστάσεις που μειώνουν
την ανοσολογική επιτήρηση, όπως
στρες, πυρετός, υπεριώδης ακτινοβολία,
ορμονικές μεταβολές ή ανοσοκαταστολή.
Τότε, επανεκκινούνται τα ιικά γονίδια και ο ιός μεταφέρεται
(ιδίως μέσω αξόνων σε HSV/VZV) προς την περιφέρεια,
προκαλώντας υποτροπές και μεταδοτικότητα.

Στάδιο	Βιολογικό γεγονός	Κλινική σημασία
Πρωτολοίμωξη	Έντονη αντιγραφή και φλεγμονή	Συμπτωματική νόσος (π.χ. στοματίτιδα, ανεμευλογιά, mono-like)
Λανθάνουσα φάση	Σίγαση ιικών γονιδίων σε κύτταρα-ξενιστές	Απουσία συμπτωμάτων, δια βίου παραμονή
Επανενεργοποίηση	Επανεκκίνηση γονιδιακής έκφρασης και μεταφορά ιού	Υποτροπές, αποβολή ιού, πιθανή μετάδοση

Η κατανόηση αυτών των μηχανισμών εξηγεί γιατί
η PCR ανιχνεύει ενεργή αναπαραγωγή,
ενώ ο συνδυασμός IgM, IgG και avidity
χρησιμοποιείται για τη χρονολόγηση της λοίμωξης,
ιδιαίτερα σε εγκυμοσύνη και ανοσοκαταστολή.

4

Κλινικά σύνδρομα που προκαλούν οι ερπητοϊοί

Παρότι όλοι οι ερπητοϊοί μοιράζονται κοινή βιολογία,
το κλινικό φάσμα τους διαφέρει σημαντικά
ανάλογα με τον ιό και τον ξενιστή.
Οι εκδηλώσεις κυμαίνονται από ήπιες βλάβες δέρματος και βλεννογόνων
έως νευρολογικές, συγγενείς και ογκολογικές νόσους.

HSV-1 και HSV-2

Ο HSV-1
και ο HSV-2
προκαλούν κυρίως δερματοβλεννογόνιες και νευρολογικές λοιμώξεις.

Δερματοβλεννογόνιες βλάβες: ομαδοποιημένες φυσαλίδες σε ερυθηματώδη βάση (χείλη, στόμα, γεννητικά).
Νευρολογικές εκδηλώσεις: εγκεφαλίτιδα (κυρίως HSV-1), άσηπτη μηνιγγίτιδα (HSV-2), νευραλγίες.
Οφθαλμικές λοιμώξεις: δενδροειδής κερατίτιδα, κερατοεπιπεφυκίτιδα.
Νεογνικός έρπης: δερματικός, ΚΝΣ ή διάχυτος τύπος με υψηλή θνητότητα χωρίς έγκαιρη αγωγή.

Κλινικό pearl:
Το μυρμήγκιασμα ή κάψιμο πριν την έκθυση βλαβών αποτελεί προειδοποιητικό σημείο υποτροπής.
Η ασυμπτωματική αποβολή εξηγεί μεταδόσεις χωρίς ορατές βλάβες.

VZV (HHV-3)

Ο VZV
προκαλεί ανεμευλογιά στην πρωτολοίμωξη και
έρπητα ζωστήρα κατά την επανενεργοποίηση.

Ανεμευλογιά: γενικευμένο κνησμώδες εξάνθημα διαφόρων σταδίων.
Ζωστήρας: δερματομερική φυσαλιδώδης έκθυση με έντονο νευροπαθητικό πόνο.
Επιπλοκές: οφθαλμικός ζωστήρας, πνευμονία, εγκεφαλίτιδα, μεθερπητική νευραλγία (PHN).

EBV (HHV-4)

Ο EBV
είναι ο κύριος αιτιολογικός παράγοντας της λοιμώδους μονοπυρήνωσης.

Κλασική εικόνα: πυρετός, φαρυγγαλγία, λεμφαδενοπάθεια, κόπωση, ηπατοσπληνομεγαλία.
Αιματολογικά: άτυπα λεμφοκύτταρα, χαρακτηριστικό ορολογικό προφίλ.
Μακροχρόνια: συσχέτιση με λεμφώματα και καρκίνωμα ρινοφάρυγγα.

CMV (HHV-5)

Ο CMV
προκαλεί ήπια νόσο σε ανοσοεπαρκείς, αλλά βαριά λοίμωξη σε ανοσοκατασταλμένους.

Ανοσοεπαρκείς: πυρετός, κακουχία, mono-like σύνδρομο.
Ανοσοκαταστολή: πνευμονίτιδα, κολίτιδα, ρετινίτιδα, ηπατίτιδα.
Συγγενής CMV: μικροκεφαλία, ασβεστώσεις, βαρηκοΐα, νευροαναπτυξιακές διαταραχές.

HHV-6 και HHV-7

Παιδιά: αιφνίδιο εξάνθημα (roseola), υψηλός πυρετός, σπασμοί.
Ανοσοκαταστολή: επανενεργοποίηση με πυρετό, μυελοκαταστολή και σπανιότερα ΚΝΣ εκδηλώσεις.

HHV-8 (KSHV)

Ο HHV-8
συνδέεται με νεοπλασματικές νόσους.

Σάρκωμα Kaposi: αγγειογενείς βλάβες σε δέρμα, βλεννογόνους και σπλάγχνα.
Άλλα: πρωτοπαθές πλευριτικό λέμφωμα (PEL) και πολυκεντρική νόσος Castleman.

5

Εργαστηριακή διάγνωση των ερπητοϊών

Η διάγνωση των λοιμώξεων από ερπητοϊούς βασίζεται στον συνδυασμό
μοριακών τεχνικών και ορολογικών εξετάσεων,
ανάλογα με το κλινικό σενάριο, τον τύπο του ιού και το στάδιο της λοίμωξης.

Μοριακές μέθοδοι (PCR / NAAT)

Η PCR αποτελεί τη μέθοδο πρώτης γραμμής
για την ανίχνευση ενεργού αναπαραγωγής.
Χρησιμοποιείται σε δείγματα από δερματικές βλάβες για HSV και
VZV,
καθώς και σε αίμα ή πλάσμα για
CMV
και EBV σε ανοσοκαταστολή ή μεταμόσχευση.

Υψηλή ευαισθησία και ειδικότητα
Ταχεία έκδοση αποτελεσμάτων
Δυνατότητα ποσοτικοποίησης (ιικό φορτίο) για παρακολούθηση θεραπείας

Ορολογικές εξετάσεις

Η ορολογία χρησιμοποιείται κυρίως για τη
διάκριση πρόσφατης από παλαιά λοίμωξη
και για έλεγχο ανοσίας.

IgM: συνήθως εμφανίζεται στην πρωτολοίμωξη, αλλά μπορεί να επιμείνει ή να εμφανιστεί και σε επανενεργοποίηση.
IgG: αντανακλά παρελθούσα έκθεση και παραμένει θετική δια βίου.
Avidity IgG: χαμηλή avidity υποδηλώνει πρόσφατη πρωτολοίμωξη, ιδιαίτερα κρίσιμη στην εγκυμοσύνη.

Κλινική χρήση:
Ο συνδυασμός IgM, IgG και avidity είναι απαραίτητος
για την ασφαλή χρονολόγηση της λοίμωξης,
ιδίως για CMV
και EBV.

Δειγματοληψία

Δερματικές βλάβες: υγρό από φρέσκες φυσαλίδες σε VTM για PCR.
Αίμα: EDTA πλάσμα για ιικό φορτίο CMV/EBV.
Οφθαλμός ή ΚΝΣ: κερατοεπιθήλιο ή ΕΝΥ για PCR.
Εγκυμοσύνη: ορολογία ± PCR· σε επιλεγμένες περιπτώσεις αμνιοπαρακέντηση για CMV.

Καλλιέργεια και ειδικές μέθοδοι

Η κλασική καλλιέργεια έχει αντικατασταθεί σχεδόν πλήρως από την PCR.
Εξειδικευμένες τεχνικές, όπως το αντιγόνο pp65 για CMV,
χρησιμοποιούνται κυρίως σε μεταμοσχευτικά κέντρα.

6

Αντιερπητική θεραπεία και αρχές χρήσης

Η θεραπεία των λοιμώξεων από ερπητοϊούς βασίζεται κυρίως σε
νουκλεοσιδικά και νουκλεοτιδικά ανάλογα που αναστέλλουν
την ιική DNA πολυμεράση.
Η επιλογή φαρμάκου καθορίζεται από τον τύπο του ιού,
τη βαρύτητα της νόσου, την ανοσολογική κατάσταση του ασθενούς
και την πιθανότητα ανθεκτικών στελεχών.

Φάρμακο	Κύριες ενδείξεις	Φαρμακολογικά στοιχεία	Κλινικές παρατηρήσεις
Ακυκλοβίρη	HSV-1, HSV-2, VZV	Νουκλεοσιδικό ανάλογο, IV ή από του στόματος	Απαιτεί καλή ενυδάτωση και προσαρμογή σε νεφρική δυσλειτουργία
Βαλακυκλοβίρη	HSV-1, HSV-2, VZV	Προφάρμακο ακυκλοβίρης με υψηλή βιοδιαθεσιμότητα	Κατάλληλη για θεραπεία από του στόματος
Φαμσικλοβίρη	HSV-1, HSV-2, VZV	Προφάρμακο πενσικλοβίρης	Εναλλακτική από του στόματος θεραπεία
Γανσικλοβίρη / Βαλγανσικλοβίρη	CMV	Ισχυρά νουκλεοσιδικά ανάλογα	Κίνδυνος μυελοκαταστολής και τερατογένεσης
Φοσκαρνέτη	Ανθεκτικά HSV και CMV	Άμεσος αναστολέας DNA πολυμεράσης	Νεφροτοξικότητα και ηλεκτρολυτικές διαταραχές
Σιδοφοβίρη	Ανθεκτικά CMV και HSV	Νουκλεοτιδικό ανάλογο	Απαιτεί προβενεσίδη λόγω έντονης νεφροτοξικότητας

Η έγκαιρη έναρξη αντιϊκής αγωγής είναι κρίσιμη σε σοβαρές λοιμώξεις,
όπως εγκεφαλίτιδα από HSV ή οφθαλμικός ζωστήρας,
καθώς μειώνει μόνιμες βλάβες και θνητότητα.

Κλινικές αρχές:
Η δοσολογία πρέπει πάντα να προσαρμόζεται στη νεφρική λειτουργία.
Η πρόωρη διακοπή ή η καθυστερημένη έναρξη θεραπείας
αυξάνει τον κίνδυνο υποτροπών και επιπλοκών.

7

Αντοχή στα αντιερπητικά φάρμακα

Η αντοχή στους ερπητοϊούς οφείλεται σε γενετικές μεταλλάξεις
που μειώνουν την ευαισθησία στα αντιϊκά φάρμακα,
κυρίως στη θυμιδινική κινάση ή στην
ιική DNA πολυμεράση.
Κλινικά εκδηλώνεται ως αποτυχία ανταπόκρισης
παρά σωστή δοσολογία και συμμόρφωση.

Η αντοχή είναι σπάνια σε ανοσοεπαρκείς,
αλλά συχνότερη σε ανοσοκατασταλμένους ασθενείς,
μεταμοσχευμένους και νεογνά.

Πότε πρέπει να υποπτευθεί αντοχή

Επιμονή ή επέκταση βλαβών HSV ή VZV μετά από 5–7 ημέρες κατάλληλης θεραπείας.
Συνεχείς υποτροπές παρά κατασταλτική αγωγή.
Στασιμότητα ή αύξηση ιικού φορτίου CMV κατά τη θεραπεία με (βαλ)γανσικλοβίρη.

Κύριοι μηχανισμοί αντοχής

Ιός	Μοριακός στόχος	Κλινική συνέπεια
HSV-1 / HSV-2	Θυμιδινική κινάση, DNA πολυμεράση	Μειωμένη δράση ακυκλοβίρης, βαλακυκλοβίρης και φαμσικλοβίρης
VZV	Θυμιδινική κινάση, DNA πολυμεράση	Ανεπαρκής ανταπόκριση στα κλασικά νουκλεοσίδια
CMV	UL97, UL54	Αποτυχία θεραπείας με (βαλ)γανσικλοβίρη και ενίοτε ευρύτερη αντοχή

Διαγνωστική προσέγγιση

Η επιβεβαίωση αντοχής απαιτεί
PCR για ενεργό λοίμωξη
και, όπου είναι διαθέσιμο,
γονιδιωματική ανάλυση ανθεκτικότητας
(π.χ. UL97/UL54 για CMV, TK/DNA πολυμεράση για HSV).
Σε CMV, η δυναμική του ποσοτικού ιικού φορτίου
αποτελεί βασικό δείκτη θεραπευτικής αποτυχίας.

Θεραπευτικές εναλλακτικές

Σε ανθεκτικά στελέχη,
η θεραπεία μετατοπίζεται σε φάρμακα που
παρακάμπτουν την θυμιδινική κινάση:

Foscarnet για ανθεκτικό HSV, VZV και CMV.
Cidofovir σε επιλεγμένες περιπτώσεις ανθεκτικού CMV ή HSV.

Τα φάρμακα αυτά είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικά,
αλλά συνοδεύονται από σημαντική νεφροτοξικότητα και ηλεκτρολυτικές διαταραχές
και απαιτούν στενή βιοχημική και κλινική παρακολούθηση.

Κλινική σύσταση:
Η διαχείριση ανθεκτικών ερπητοϊών,
ιδίως σε ανοσοκαταστολή ή νεογνά,
πρέπει να γίνεται σε συνεργασία με εξειδικευμένα κέντρα λοιμώξεων ή μεταμοσχεύσεων.

8

Ειδικοί πληθυσμοί: εγκυμοσύνη, νεογνά, ανοσοκαταστολή

Οι ερπητοϊοί αποκτούν ιδιαίτερη κλινική σημασία σε
εγκύους, νεογνά και ανοσοκατασταλμένους,
καθώς η ανοσολογική άμυνα είναι μειωμένη
και ο κίνδυνος σοβαρής νόσου αυξημένος.

Εγκυμοσύνη και νεογνά

HSV: πρωτολοίμωξη κοντά στον τοκετό συνεπάγεται υψηλό κίνδυνο νεογνικού έρπητα· η παρουσία ενεργών βλαβών ή πρόδρομων συμπτωμάτων μπορεί να οδηγήσει σε καισαρική τομή.
CMV: αποτελεί την συχνότερη αιτία συγγενούς ιογενούς λοίμωξης· η πρόληψη βασίζεται σε υγιεινή χεριών και στοχευμένο εργαστηριακό έλεγχο όταν υπάρχει ένδειξη.
VZV: έκθεση εγκύου χωρίς ανοσία απαιτεί άμεση ιατρική εκτίμηση και ενδεχομένως παθητική ανοσοπροφύλαξη.

Ανοσοκαταστολή

Σε μεταμοσχευμένους, ασθενείς με HIV ή σε χημειοθεραπεία,
η επανενεργοποίηση ερπητοϊών μπορεί να είναι βαριά και παρατεταμένη.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ο
CMV, αλλά και HSV, VZV και HHV-8.

Σε αυτές τις ομάδες εφαρμόζονται
προληπτικά ή προemptive πρωτόκολλα
με παρακολούθηση ιικού φορτίου,
ιδίως για CMV μετά από μεταμόσχευση.

9

Πρόληψη και εμβολιασμοί

Η πρόληψη των λοιμώξεων από ερπητοϊούς στοχεύει στη
μείωση της μετάδοσης,
στην αποφυγή σοβαρών επιπλοκών
και στην προστασία ευάλωτων πληθυσμών.

Συμπεριφορική πρόληψη

Αποφυγή επαφής με ενεργές βλάβες HSV.
Χρήση προφυλακτικού στον γεννητικό έρπη (μειώνει, δεν μηδενίζει τη μετάδοση).
Υγιεινή χεριών και αποφυγή κοινής χρήσης αντικειμένων για
CMV και VZV.
Εκπαίδευση για πρόδρομα συμπτώματα και έγκαιρη θεραπεία.

Εγκυμοσύνη

Έκθεση εγκύου σε VZV χωρίς τεκμηριωμένη ανοσία απαιτεί άμεση ιατρική εκτίμηση.
Για CMV, η σχολαστική υγιεινή και η αποφυγή επαφής με σάλιο ή ούρα μικρών παιδιών είναι κρίσιμες.
Γεννητικός HSV στο τρίτο τρίμηνο ή κοντά στον τοκετό απαιτεί εξατομικευμένη στρατηγική τοκετού.

Εμβολιασμοί

Εμβόλιο	Στόχος	Ενδείξεις	Σχόλια
Ανεμευλογιάς (VZV)	Πρόληψη πρωτολοίμωξης	Παιδιά και ανεμβολίαστοι χωρίς ανοσία	Ζων εξασθενημένο
Ζωστήρα (π.χ. Shingrix)	Πρόληψη ζωστήρα και PHN	≥50 ετών και επιλεγμένες ευπαθείς ομάδες	Μη ζων, ανασυνδυασμένο

Ο συνδυασμός εμβολιασμού, συμπεριφορικών μέτρων
και έγκαιρης θεραπείας αποτελεί τη βάση
της συνολικής στρατηγικής πρόληψης.

10

Δημόσια υγεία, μετάδοση και συμπεριφορικές παρεμβάσεις

Οι ερπητοϊοί μεταδίδονται κυρίως με
στενή επαφή δέρμα–δέρμα ή βλεννογόνων,
με σταγονίδια (ιδίως ο VZV),
με σωματικά υγρά (κυρίως
CMV)
και με σεξουαλική επαφή
(HSV-2, HHV-8).

Κεντρικός μηχανισμός διασποράς είναι η
ασυμπτωματική αποβολή ιού,
ιδίως για
HSV-1,
HSV-2 και
CMV,
δηλαδή η μετάδοση μπορεί να συμβεί ακόμη και
χωρίς ορατές βλάβες.

Συμπεριφορικές παρεμβάσεις

Εκπαίδευση για αναγνώριση πρόδρομων συμπτωμάτων (μυρμήγκιασμα, κάψιμο πριν τις βλάβες HSV).
Αποχή από επαφή κατά την ενεργό φάση και χρήση προφυλακτικού στον γεννητικό έρπη.
Σχολαστική υγιεινή χεριών και αποφυγή κοινής χρήσης αντικειμένων σε CMV και VZV.

Σε επίπεδο δημόσιας υγείας,
ο συνδυασμός ενημέρωσης, έγκαιρης διάγνωσης
και στοχευμένης πρόληψης (π.χ. εμβολιασμός για VZV)
μειώνει σημαντικά τη συνολική επιβάρυνση από ερπητοϊούς.

11

Συχνά κλινικά λάθη και παγίδες

Καταστάσεις που απαιτούν άμεση εκτίμηση

Οφθαλμικός πόνος, φωτοφοβία ή θάμβος σε HSV/VZV → επείγουσα οφθαλμολογική εκτίμηση.
Νευρολογικά συμπτώματα (κεφαλαλγία, σύγχυση, διαταραχή συνείδησης) → υποψία HSV εγκεφαλίτιδας και άμεση IV ακυκλοβίρη.
Εγκυμοσύνη με πρωτολοίμωξη HSV στο τρίτο τρίμηνο ή έκθεση σε VZV χωρίς ανοσία.
Ανοσοκαταστολή με πυρετό ή οργανική δυσλειτουργία → αποκλεισμός
CMV
με ποσοτικό PCR.

Διαγνωστικές παγίδες

Υπερερμηνεία IgM: μπορεί να επιμείνει ή να εμφανιστεί σε επανενεργοποίηση· απαιτείται συσχέτιση με IgG, avidity και κλινική εικόνα.
Λάθος δείγμα: παλιές ή ξηρές βλάβες δίνουν ψευδώς αρνητικά PCR· προτιμώνται φρέσκες φυσαλίδες.
CMV: ιικό φορτίο πρέπει να μετράται σε EDTA πλάσμα και όχι σε ορό.
HSV: για οξείες βλάβες η PCR από τη βλάβη υπερέχει της ορολογίας.

Θεραπευτικά λάθη

Καθυστέρηση έναρξης αντιϊκών στον ζωστήρα πέραν των 72 ωρών.
Μη προσαρμογή δόσης σε νεφρική δυσλειτουργία για acyclovir, valacyclovir ή ganciclovir.
Ανεπαρκής ενυδάτωση με IV acyclovir ή foscarnet.
Παράβλεψη αλληλεπιδράσεων και μυελοκαταστολής με βαλγανσικλοβίρη.
Χρήση τοπικών κορτικοστεροειδών σε οφθαλμικό HSV χωρίς ειδικό.

Η σωστή επιλογή δείγματος, η έγκαιρη έναρξη θεραπείας
και η προσαρμογή της αγωγής σε ειδικούς πληθυσμούς
είναι καθοριστικές για την πρόγνωση.

12

Συχνές ερωτήσεις για τους ερπητοϊούς

Γιατί ο έρπης επανέρχεται και δεν «θεραπεύεται» οριστικά;

Οι ερπητοϊοί παραμένουν σε λανθάνουσα μορφή σε νευρικά ή αιμοποιητικά κύτταρα και επανενεργοποιούνται όταν μειώνεται η ανοσία ή αυξάνεται το στρες. Η θεραπεία μειώνει διάρκεια και μεταδοτικότητα αλλά δεν εκριζώνει τον ιό.

Πόσο διαρκούν τα IgM και μπορούν να ξαναεμφανιστούν;

Συνήθως 2–8 εβδομάδες μετά την πρωτολοίμωξη, αλλά μπορεί να επιμείνουν ή να επανεμφανιστούν σε επανενεργοποίηση· ερμηνεύονται πάντα μαζί με IgG, avidity και κλινική εικόνα.

Τα IgG είναι διά βίου;

Συνήθως ναι και υποδηλώνουν παλαιά έκθεση ή ανοσία, αλλά τα επίπεδα μπορεί να μειωθούν με τον χρόνο ή σε ανοσοκαταστολή.

Μπορώ να μεταδώσω HSV χωρίς ορατές βλάβες;

Ναι· η ασυμπτωματική αποβολή είναι συχνή, γι’ αυτό προφυλακτικό και κατασταλτική αγωγή μειώνουν αλλά δεν μηδενίζουν τη μετάδοση.

Πότε προτιμάται PCR και πότε ορολογία;

Για δερματικές ή βλεννογονικές βλάβες HSV/VZV προτιμάται PCR από τη βλάβη· η ορολογία είναι χρήσιμη για CMV/EBV και στη χρονολόγηση ή στην εγκυμοσύνη.

Τι ισχύει για τον εμβολιασμό κατά του ζωστήρα;

Το ανασυνδυασμένο εμβόλιο (π.χ. Shingrix) μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο ζωστήρα και μεθερπητικής νευραλγίας σε μεγαλύτερες ηλικίες και ευπαθείς ομάδες.

Πότε χρειάζεται προφυλακτική αντιϊκή αγωγή;

Σε συχνές ή βαριές υποτροπές γεννητικού HSV και σε ανοσοκαταστολή ή μεταμοσχευμένους για CMV, πάντα με εξατομίκευση.

Είναι ασφαλή τα αντιερπητικά στην εγκυμοσύνη;

Η ακυκλοβίρη και η βαλακυκλοβίρη χρησιμοποιούνται όταν ενδείκνυται· σε έκθεση σε VZV ή ενεργό γεννητικό HSV κοντά στον τοκετό απαιτείται άμεση ιατρική καθοδήγηση.

Πώς ξεχωρίζω ζωστήρα από αλλεργικό εξάνθημα;

Ο ζωστήρας είναι μονόπλευρος, επώδυνος και ακολουθεί δερμοτόμιο· η PCR από τη βλάβη επιβεβαιώνει τη διάγνωση.

Πόσο γρήγορα πρέπει να αρχίσω θεραπεία στον ζωστήρα;

Ιδανικά εντός 72 ωρών από το εξάνθημα ή ήδη από τα πρόδρομα συμπτώματα.

Μπορεί ο έρπης να επηρεάσει την όραση;

Ναι· η κερατίτιδα HSV και ο οφθαλμικός ζωστήρας είναι επείγουσες καταστάσεις που απαιτούν άμεση εκτίμηση.

Τι είναι η μεθερπητική νευραλγία;

Επίμονος νευροπαθητικός πόνος μετά τον ζωστήρα, που προλαμβάνεται με έγκαιρη αντιϊκή αγωγή και εμβολιασμό.

Πώς προστατεύομαι από CMV σε βρεφονηπιακούς χώρους;

Με σχολαστική υγιεινή χεριών, αποφυγή κοινής χρήσης σκευών και καθαρισμό επιφανειών, ιδιαίτερα στην εγκυμοσύνη.

Μπορώ να γυμναστώ με ενεργό έρπη;

Αποφεύγονται αθλήματα με στενή επαφή στην ενεργή φάση για να μειωθεί η μετάδοση και η επιμόλυνση των βλαβών.

Πότε υποπτεύομαι αντοχή στα αντιϊκά;

Όταν η κλινική ανταπόκριση είναι φτωχή παρά επαρκείς δόσεις και συμμόρφωση, οπότε απαιτείται εργαστηριακή τεκμηρίωση και αλλαγή αγωγής.

13

Σύνοψη για ασθενείς (οδηγός 1 λεπτού)

Συνοπτική κατανόηση

Οι ερπητοϊοί αποτελούν οικογένεια ιών που παραμένουν στον οργανισμό δια βίου (λανθάνουσα λοίμωξη).
Η επανενεργοποίηση σχετίζεται με στρες, κόπωση και μείωση της ανοσιακής άμυνας.
Διαφορετικοί ιοί προκαλούν διαφορετικά σύνδρομα:
- HSV-1: επιχείλιος έρπης
- HSV-2: γεννητικός έρπης
- VZV: ανεμευλογιά και έρπητας ζωστήρας
- EBV: λοιμώδης μονοπυρήνωση
- CMV: σοβαρός σε ανοσοκαταστολή και εγκυμοσύνη
Η μετάδοση γίνεται με στενή επαφή, σάλιο, σεξουαλική επαφή ή σταγονίδια.
Δεν υπάρχει εκρίζωση, αλλά υπάρχει αποτελεσματικός έλεγχος των υποτροπών και των επιπλοκών.

Τι μειώνει τις υποτροπές και τη μετάδοση

Συμμόρφωση στη συνταγογραφημένη αγωγή.
Καλή γενική υγεία (ύπνος, διατροφή, έλεγχος στρες).
Χρήση προφυλακτικών σε γεννητικό HSV.
Εμβολιασμός έναντι VZV/ζωστήρα όπου ενδείκνυται.

Πότε απαιτείται άμεση ιατρική εκτίμηση

Οφθαλμικός πόνος, θάμβος ή φωτοφοβία.
Νευρολογικά συμπτώματα ή διαταραχή συνείδησης.
Κύηση με βλάβες HSV ή έκθεση σε VZV χωρίς ανοσία.
Ανοσοκαταστολή με πυρετό ή εκτεταμένη νόσο.

Κλινικό μήνυμα

Οι ερπητοϊοί παραμένουν δια βίου, αλλά με κατάλληλη παρακολούθηση και θεραπευτικό έλεγχο η πρόγνωση είναι συνήθως καλή.
Σε ειδικές καταστάσεις (κύηση, ανοσοκαταστολή, οφθαλμική ή νευρολογική νόσος) απαιτείται εξειδικευμένη αντιμετώπιση.

14

Θεραπευτικές στρατηγικές και πρόληψη

Κεντρικοί θεραπευτικοί στόχοι

Ταχεία μείωση της ιικής αναπαραγωγής και των συμπτωμάτων.
Πρόληψη οφθαλμικών, νευρολογικών και μεταλοιμωδών επιπλοκών.
Μείωση ιικής αποβολής και δευτερογενούς μετάδοσης.
Προληπτική ή pre-emptive θεραπεία σε ομάδες υψηλού κινδύνου.

Ενδείξεις έναρξης αντιϊκής αγωγής

Έρπητας ζωστήρας, ιδίως εντός των πρώτων 72 ωρών.
Οφθαλμική ή νευρολογική συμμετοχή HSV/VZV.
Συμπτωματικός γεννητικός HSV (επεισοδιακή ή κατασταλτική αγωγή).
Ανοσοκαταστολή με ενεργό ή απειλούμενη νόσο.

Κλινικές προφυλάξεις

Υποχρεωτική προσαρμογή δόσης σε νεφρική δυσλειτουργία.
Επαρκής ενυδάτωση στα ενδοφλέβια σχήματα.
Έλεγχος αιματολογικών και βιοχημικών παραμέτρων.
Οι δόσεις και η διάρκεια καθορίζονται αποκλειστικά από ιατρό.

Οι ακόλουθες πληροφορίες για τα αντιϊκά φάρμακα και τα δοσολογικά παραδείγματα παρέχονται αποκλειστικά για
εκπαιδευτικούς και επιστημονικούς σκοπούς και δεν υποκαθιστούν ιατρική οδηγία ή συνταγογράφηση.

15

Κλείστε Ραντεβού

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

Κλείστε εύκολα εξετάσεις HSV, VZV, EBV ή CMV ή δείτε τον πλήρη κατάλογο:

Κατάλογος Εξετάσεων
Κλείστε Ραντεβού Τώρα

+30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

16

Βιβλιογραφία

1. Whitley RJ, Roizman B. Herpes simplex viruses. N Engl J Med.
https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMra041315

2. Arvin AM. Varicella-zoster virus. Clin Microbiol Rev.
https://journals.asm.org/doi/10.1128/CMR.00021-04

3. Cohen JI. Herpes zoster. N Engl J Med.
https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMcp1804359

4. Bate SL et al. Cytomegalovirus in pregnancy. Clin Microbiol Rev.
https://journals.asm.org/doi/10.1128/CMR.00020-09

5. Kimberlin DW, Whitley RJ. Antiviral therapy of HSV and VZV. Clin Microbiol Rev.
https://journals.asm.org/doi/10.1128/CMR.00041-06

6. Μικροβιολογικό Λαμία – Κατάλογος Εξετάσεων
Εξετάσεις HSV, VZV, EBV, CMV (PCR & Ορολογία)
https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/

Επιστημονική επιμέλεια:
Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος
Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας, Έσλιν 19, Λαμία 35100
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

Παντελής Αναγνωστόπουλος

07/Aug/2025

Λοιμώδης Μονοπυρήνωση – Ο Απόλυτος Οδηγός

🦠 Τι είναι η Λοιμώδης Μονοπυρήνωση;

Η λοιμώδης μονοπυρήνωση, γνωστή και ως “νόσος του φιλιού”, είναι μια ιογενής λοίμωξη που προκαλείται κυρίως από τον ιό Epstein-Barr (EBV), μέλος της οικογένειας των ερπητοϊών. Χαρακτηρίζεται από πυρετό, φαρυγγίτιδα, λεμφαδενοπάθεια και κόπωση, και επηρεάζει κυρίως εφήβους και νεαρούς ενήλικες.

Αν και στις περισσότερες περιπτώσεις είναι ήπια και αυτοπεριοριζόμενη, μπορεί σε κάποιες περιπτώσεις να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές, ιδιαίτερα σε ανοσοκατεσταλμένα άτομα.

🔬 Αιτιολογία – Πώς Προκαλείται η Λοιμώδης Μονοπυρήνωση;

Η λοιμώδης μονοπυρήνωση προκαλείται κυρίως από τον ιό Epstein–Barr (EBV), έναν DNA ιό της οικογένειας των ερπητοϊών (Herpesviridae), συγκεκριμένα του γένους γ-ερπητοϊών (γ-herpesviruses).

📌 Ο Ιός Epstein-Barr (EBV)

Ο EBV είναι ένας από τους πιο διαδεδομένους ιούς παγκοσμίως, με περισσότερο από το 90-95% του ενήλικου πληθυσμού να έχει εκτεθεί σε αυτόν μέχρι την ηλικία των 35-40 ετών. Μετά την αρχική λοίμωξη, ο ιός παραμένει λανθάνων στο σώμα, κυρίως στα Β-λεμφοκύτταρα και στους σιελογόνους αδένες.

Ο EBV ανήκει σε μια ειδική κατηγορία ιών που έχουν την ικανότητα να παραμένουν λανθάνοντες και να επανενεργοποιούνται. Η λανθάνουσα φάση δεν σχετίζεται πάντα με συμπτώματα, αλλά μπορεί να συμβάλει σε δευτερογενείς παθολογίες (όπως λεμφώματα, καρκίνος ρινοφάρυγγα ή πολλαπλή σκλήρυνση).

🧬 Παθογένεια

Η λοίμωξη ξεκινά όταν ο EBV προσβάλλει τα επιθηλιακά κύτταρα του στοματοφάρυγγα και τα Β-λεμφοκύτταρα. Ο ιός εισέρχεται σε αυτά τα κύτταρα μέσω του υποδοχέα CD21 (συμπληρωματικός υποδοχέας C3d), με τη βοήθεια γλυκοπρωτεϊνών επιφανείας.

Μόλις εγκατασταθεί, ο EBV προκαλεί έντονη ανοσολογική απόκριση. Τα Τ-λεμφοκύτταρα ενεργοποιούνται και προσπαθούν να εξαλείψουν τα μολυσμένα Β-κύτταρα. Αυτή η κυτταρική ανοσία ευθύνεται για πολλά από τα συμπτώματα της λοίμωξης, όπως ο πυρετός, η λεμφαδενοπάθεια και η διόγκωση του ήπατος και της σπλήνας.

🧪 Άλλοι Ιοί που Μπορούν να Προκαλέσουν Λοιμώδη Μονοπυρήνωση

Αν και ο EBV είναι ο κύριος ένοχος, υπάρχουν και άλλοι ιοί που μπορεί να προκαλέσουν παρόμοιο σύνδρομο μονοπυρήνωσης:

Cytomegalovirus (CMV): προκαλεί συχνότερα άτυπη μονοπυρήνωση σε ενήλικες.
Τοξόπλασμα (Toxoplasma gondii): σε σπάνιες περιπτώσεις, κυρίως σε ανοσοκατεσταλμένους.
HIV (πρώιμη λοίμωξη): μπορεί να παρουσιάσει μονοπυρηνοειδή σύνδρομα.
Αδενοϊοί, ιός της ηπατίτιδας Α, ιός της ιλαράς: σπανιότερα.

Σε πολλές περιπτώσεις όπου δεν επιβεβαιώνεται ο EBV, γίνεται λόγος για “μονοπυρηνοειδές σύνδρομο”, το οποίο μπορεί να έχει ποικίλες αιτίες και παρόμοια κλινική εικόνα.

⚠️ EBV και Νεοπλασίες

Ο EBV συνδέεται με ορισμένες κακοήθειες, όπως:

Λέμφωμα Burkitt
Νόσος Hodgkin
Καρκίνος ρινοφάρυγγα
Λεμφοϋπερπλαστικά σύνδρομα σε ανοσοκατεσταλμένους

Αν και αυτές οι περιπτώσεις είναι σπάνιες και εμφανίζονται κυρίως σε ειδικές πληθυσμιακές ομάδες (π.χ. ανοσοκατεσταλμένοι, μεταμοσχευμένοι), καταδεικνύουν τη σημασία του EBV ως ιού με ογκογόνο δυναμικό.

📌 Χρονική Εξέλιξη της Πρωτολοίμωξης

Περίοδος Επώασης: 4–7 εβδομάδες
Οξεία Φάση: 2–4 εβδομάδες (πυρετός, αμυγδαλίτιδα, λεμφαδενοπάθεια)
Φάση ανάρρωσης: μπορεί να διαρκέσει εβδομάδες έως και μήνες, με έντονη κόπωση
Λανθάνουσα φάση: ο EBV παραμένει σε Β-λεμφοκύτταρα ισόβια

ℹ️ Τι Πρέπει να Ξέρετε για τον EBV

Ο ιός Epstein–Barr (EBV) είναι υπεύθυνος για την πλειονότητα των περιπτώσεων λοιμώδους μονοπυρήνωσης.
Μεταδίδεται μέσω του σάλιου – εξ ου και η ονομασία «νόσος του φιλιού».
Μπορεί να παραμείνει λανθάνων ισόβια στα Β-λεμφοκύτταρα και στους σιελογόνους αδένες.
Η ανοσολογική απόκριση στον EBV ευθύνεται για τα περισσότερα συμπτώματα της νόσου.
Σε ανοσοκατεσταλμένα άτομα, σχετίζεται με συγκεκριμένες μορφές καρκίνου.

🧬 Τρόποι Μετάδοσης της Λοιμώδους Μονοπυρήνωσης

Η κύρια οδός μετάδοσης της λοιμώδους μονοπυρήνωσης είναι μέσω της άμεσης επαφής με το σάλιο ατόμου που φέρει τον ιό Epstein-Barr (EBV). Από αυτή τη βασική οδό προκύπτει και η ευρέως διαδεδομένη ονομασία της νόσου: «νόσος του φιλιού».

💋 Μέσω Φιλιού

Ο πιο συχνός τρόπος μετάδοσης του EBV είναι το φιλί, ειδικά ανάμεσα σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες. Αυτό εξηγεί γιατί η ασθένεια είναι τόσο συχνή στις ηλικιακές ομάδες 15–30 ετών.

🍼 Μέσω Κοινής Χρήσης Αντικειμένων

Αν και λιγότερο συχνά, ο EBV μπορεί να μεταδοθεί και μέσω κοινής χρήσης αντικειμένων που έχουν έρθει σε επαφή με σάλιο, όπως:

Οδοντόβουρτσες
Ποτήρια, καλαμάκια, μαχαιροπίρουνα
Παιχνίδια ή θήλαστρα σε βρέφη και μικρά παιδιά

🏥 Μετάδοση σε Ιατρικά Πλαίσια

Η μετάδοση μέσω αίματος (μετάγγιση) ή μοσχευμάτων είναι εξαιρετικά σπάνια, αλλά μπορεί να συμβεί, ειδικά σε ανοσοκατεσταλμένα άτομα.

👶 Μετάδοση σε Παιδιά

Τα μικρά παιδιά μπορεί να εκτεθούν στον EBV από τους γονείς ή φροντιστές μέσω φιλιά ή επαφής με αντικείμενα που έχουν μολυνθεί με σάλιο. Συνήθως, στα παιδιά η λοίμωξη είναι ασυμπτωματική ή ήπια.

😷 Πόσο Μεταδοτική Είναι η Λοιμώδης Μονοπυρήνωση;

Η λοίμωξη από EBV δεν είναι τόσο μεταδοτική όσο το κοινό κρυολόγημα ή η γρίπη, αλλά η μεταδοτικότητα διαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα – συχνά εβδομάδες ή και μήνες μετά την αποδρομή των συμπτωμάτων.

Άτομα με ενεργή λοίμωξη μπορεί να συνεχίσουν να αποβάλλουν τον ιό στο σάλιο τους για αρκετό καιρό. Σε κάποιες περιπτώσεις, ο EBV παραμένει ανιχνεύσιμος στο σάλιο για πολλούς μήνες ή και χρόνια.

📅 Πότε Είναι Κάποιος Πιο Μεταδοτικός;

Κατά την οξεία φάση: μέγιστη μεταδοτικότητα
Κατά την ανάρρωση: ακόμα μεταδοτικός, αν και λιγότερο
Σε λανθάνουσα φάση: μικρή πιθανότητα μεταδοτικότητας, αλλά υπάρχει

Δεν υπάρχει τρόπος να προβλεφθεί με ακρίβεια πότε ένα άτομο με EBV παύει να είναι μεταδοτικό, κάτι που καθιστά δύσκολο τον πλήρη έλεγχο της μετάδοσης.

📌 Πώς Μεταδίδεται η Λοιμώδης Μονοπυρήνωση;

💋 Μέσω φιλιού – πιο συχνή οδός μετάδοσης
🥤 Μέσω μολυσμένων αντικειμένων (ποτήρια, καλαμάκια)
🧸 Μέσω κοινών παιχνιδιών ή αντικειμένων σε παιδιά
🩸 Σπάνια μέσω αίματος ή μεταμόσχευσης
😷 Μεταδοτική για εβδομάδες έως και μήνες μετά την ανάρρωση

🤒 Συμπτώματα & Πορεία της Λοιμώδους Μονοπυρήνωσης

Η λοιμώδης μονοπυρήνωση έχει χαρακτηριστική κλινική εικόνα, ιδιαίτερα στους εφήβους και νεαρούς ενήλικες. Ωστόσο, στα παιδιά μπορεί να είναι ασυμπτωματική ή να εμφανίζεται με ήπια συμπτώματα, που μοιάζουν με κοινό κρυολόγημα.

🔥 Τυπικά Συμπτώματα

Πυρετός: Συνήθως υψηλός (μέχρι 39–40°C), διάρκειας 7–10 ημερών.
Έντονη φαρυγγίτιδα: Πονόλαιμος, αμυγδαλίτιδα με ή χωρίς πυώδη επίχρισμα.
Λεμφαδενοπάθεια: Συνήθως αυχενικοί, αλλά και μασχαλιαίοι ή βουβωνικοί λεμφαδένες.
Έντονη κόπωση: Διαρκεί συχνά για εβδομάδες ή και μήνες.
Ηπατομεγαλία και σπληνομεγαλία: Διόγκωση ήπατος και σπλήνα σε >50% των περιπτώσεων.
Πονοκέφαλος και μυαλγίες (μυϊκοί πόνοι)
Εξάνθημα: Κηλιδώδες ή κηλιδοβλατιδώδες, κυρίως μετά από χορήγηση αμπικιλλίνης ή αμοξικιλλίνης

📊 Στατιστικά Συχνότητας Συμπτωμάτων

Πυρετός – 95%
Αμυγδαλίτιδα – 85%
Αυχενική λεμφαδενοπάθεια – 80%
Σπληνομεγαλία – 50–60%
Ηπατομεγαλία – 30%
Εξάνθημα – 10%

🧒 Πώς Εκδηλώνεται σε Παιδιά

Στα παιδιά κάτω των 10 ετών, η λοίμωξη είναι συχνά ήπια ή ασυμπτωματική. Συχνά παρουσιάζεται με:

Ήπιο πυρετό
Ρινική καταρροή και πονόλαιμο
Διάρροια ή κοιλιακό άλγος
Ελάχιστη λεμφαδενοπάθεια

📉 Πορεία της Νόσου

Επώαση: 30–50 ημέρες (συνήθως άνευ συμπτωμάτων)
Οξεία φάση: 2–3 εβδομάδες, με πλήρη εικόνα πυρετού, φαρυγγίτιδας, λεμφαδενοπάθειας
Φάση ανάρρωσης: Συμπτώματα υποχωρούν, αλλά η κόπωση μπορεί να επιμείνει για μήνες
Λανθάνουσα φάση: Ο ιός μένει στο σώμα σε ανενεργή κατάσταση

⚠️ Προσοχή σε Αυτά τα Συμπτώματα

Εάν εμφανιστούν τα παρακάτω, απαιτείται άμεση ιατρική αξιολόγηση:

Ξαφνικός πόνος στην άνω αριστερή κοιλία (κίνδυνος ρήξης σπλήνα)
Κίτρινη χροιά δέρματος/οφθαλμών (ηπατίτιδα)
Δύσπνοια, θωρακικός πόνος (σπάνιες επιπλοκές)
Πολυήμερος υψηλός πυρετός (>10 ημέρες)

📋 Τα 5 Πιο Συχνά Συμπτώματα της Λοιμώδους Μονοπυρήνωσης

Υψηλός πυρετός (>38.5°C)
Έντονος πονόλαιμος και φαρυγγίτιδα
Διόγκωση λεμφαδένων (ειδικά στον τράχηλο)
Κόπωση που διαρκεί εβδομάδες
Σπληνομεγαλία (αυξημένος κίνδυνος ρήξης)

🧪 Διάγνωση & Εργαστηριακές Εξετάσεις

Η διάγνωση της λοιμώδους μονοπυρήνωσης βασίζεται στον συνδυασμό κλινικής εικόνας και εργαστηριακών ευρημάτων. Οι εξετάσεις βοηθούν τόσο στην επιβεβαίωση της νόσου όσο και στον αποκλεισμό άλλων παρόμοιων λοιμώξεων.

🧫 1. Γενική Αίματος

Η γενική αίματος είναι συχνά το πρώτο διαγνωστικό εργαλείο:

Αυξημένος αριθμός λευκοκυττάρων (λευκοκυττάρωση >10.000/μL)
Λεμφοκυττάρωση: ποσοστό λεμφοκυττάρων >50%
Ατυπά λεμφοκύτταρα: μεγαλύτερα, με βασεόφιλο κυτταρόπλασμα – πολύ χαρακτηριστικά
Ήπια θρομβοπενία: σε κάποιες περιπτώσεις
Ήπια αναιμία ή φυσιολογική αιμοσφαιρίνη

🔍 2. Δοκιμασία Monospot (Heterophile Antibody Test)

Πρόκειται για μια απλή και γρήγορη εξέταση ανίχνευσης ετεροφιλικών αντισωμάτων:

Θετικό αποτέλεσμα: σε >85% των εφήβων και ενηλίκων με λοιμώδη μονοπυρήνωση
Αρνητικό στα παιδιά: κάτω των 12 ετών, η ευαισθησία πέφτει σημαντικά (<50%)
Διατίθεται σε rapid μορφή για χρήση σε μικροβιολογικά εργαστήρια και νοσοκομεία

⚠️ Αρνητικό αποτέλεσμα δεν αποκλείει τη νόσο!

🧬 3. Ορολογικός Έλεγχος EBV (EBV-Specific Antibodies)

Αποτελεί τη χρυσή τομή για επιβεβαίωση λοίμωξης από EBV, ιδίως όταν το Monospot είναι αρνητικό ή αμφίβολο.

Εξέταση	Τι Ανιχνεύει	Ερμηνεία
VCA IgM	Αντισώματα κατά του καψιδίου του ιού	Θετικό → Οξεία λοίμωξη
VCA IgG	Αντισώματα μνήμης	Θετικό → Παλαιά ή χρόνια λοίμωξη
EBNA IgG	Αντισώματα κατά του πυρηνικού αντιγόνου EBV	Αρνητικό στην οξεία φάση
EA-D (Early Antigen)	Αντισώματα πρώιμης φάσης	Θετικά σε οξεία λοίμωξη ή επανενεργοποίηση

Συνδυαστική Ερμηνεία:

VCA IgM (+), VCA IgG (+), EBNA (-): Οξεία λοίμωξη
VCA IgM (-), VCA IgG (+), EBNA (+): Παλαιά λοίμωξη
VCA IgM (+), EBNA (+): Υποτροπή ή μεταγενέστερη ενεργοποίηση

🧪 4. PCR (Μοριακή Ανίχνευση EBV DNA)

Η PCR μπορεί να ανιχνεύσει το DNA του ιού στο αίμα ή σε ιστούς:

Χρήσιμη σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς ή για διαφορική διάγνωση
Προσδιορίζει το ιικό φορτίο
Χρησιμοποιείται και σε παρακολούθηση EBV-σχετιζόμενων νεοπλασιών

🧴 5. Ηπατικά Ένζυμα

Συχνά παρατηρούνται αυξήσεις στις τρανσαμινάσες (ALT, AST), ακόμα και χωρίς συμπτώματα ηπατίτιδας:

ALT και AST αυξάνονται στο 50–80% των περιπτώσεων
ALP ή GGT μπορεί να είναι αυξημένες
Σπάνια παρατηρείται χολερυθριναιμία

🧠 6. Απεικονιστικός Έλεγχος (εάν υπάρχει υποψία επιπλοκής)

Υπέρηχος κοιλίας: για εκτίμηση σπληνομεγαλίας/ηπατομεγαλίας
CT ή MRI: σε υποψία ρήξης σπλήνα ή επιπλοκών στο ΚΝΣ

📋 Διαφορική Διάγνωση

Η λοιμώδης μονοπυρήνωση μοιάζει με άλλες ιογενείς και βακτηριακές λοιμώξεις:

Στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα
CMV μονοπυρήνωση (EBV-like)
Τοξοπλάσμωση
Οξεία HIV λοίμωξη
Ιλαρά, ερυθρά, αδενοϊός
Λευχαιμία/λεμφοϋπερπλαστικά νοσήματα

🔎 Επιβεβαίωση Διάγνωσης: Τι Πρέπει να Ζητήσετε

🧫 Γενική αίματος με ατυπά λεμφοκύτταρα
🧪 Monospot test (ανώτερο των 12 ετών)
🧬 Αντισώματα EBV: VCA IgM, VCA IgG, EBNA
📈 Ηπατικά ένζυμα (ALT, AST)
🧾 PCR για ειδικές περιπτώσεις (ανοσοκαταστολή, νεοπλασίες)

💊 Θεραπεία & Αντιμετώπιση της Λοιμώδους Μονοπυρήνωσης

Η λοιμώδης μονοπυρήνωση δεν απαιτεί ειδική αντιική θεραπεία στις περισσότερες περιπτώσεις. Πρόκειται για μια αυτοπεριοριζόμενη ιογενή λοίμωξη, και η αντιμετώπιση είναι κυρίως συμπτωματική. Η πλειονότητα των ασθενών αναρρώνει πλήρως με ξεκούραση και υποστηρικτικά μέτρα.

🛌 Γενικές Αρχές Αντιμετώπισης

Ξεκούραση: Αποφυγή σωματικής καταπόνησης, ιδιαίτερα την πρώτη 1–2 εβδομάδα
Επαρκής ενυδάτωση: Κατανάλωση υγρών για την αποτροπή αφυδάτωσης και την ανακούφιση του πυρετού
Διατροφή: Ήπια, εύπεπτη δίαιτα, εμπλουτισμένη με βιταμίνες και φρούτα

🌡️ Αντιπυρετικά & Παυσίπονα

Η χορήγηση αντιπυρετικών βοηθά στην ανακούφιση από πυρετό και πονοκέφαλο:

Παρακεταμόλη (Depon/Panadol): 1η επιλογή
Ιβουπροφαίνη (Brufen): Εναλλακτικά, με προσοχή στο στομάχι

⚠️ Ασπιρίνη απαγορεύεται σε παιδιά & εφήβους λόγω κινδύνου για σύνδρομο Reye.

❌ Αντιβιοτικά: Όχι Χωρίς Δευτερογενή Λοίμωξη

Τα αντιβιοτικά δεν είναι αποτελεσματικά κατά των ιών και δεν ενδείκνυνται για τη λοιμώδη μονοπυρήνωση.

Ωστόσο, χορηγούνται μόνο εφόσον υπάρχει επιβεβαιωμένη δευτερογενής βακτηριακή λοίμωξη (π.χ. στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα).

⚠️ Αμπικιλλίνη ή Αμοξικιλλίνη προκαλούν εξάνθημα στο 80–90% των ασθενών με EBV και πρέπει να αποφεύγονται!

🧴 Γαργάρες & Τοπική Ανακούφιση

Γαργάρες με αλατόνερο ή φαρμακευτικά διαλύματα
Αναλγητικές παστίλιες
Σπρέι φαρυγγικής ανακούφισης

⚠️ Πότε Χορηγούνται Κορτικοστεροειδή

Η χρήση στεροειδών δεν ενδείκνυται ρουτίνα, αλλά μόνο σε επιλεγμένες περιπτώσεις με επιπλοκές:

Απόφραξη ανώτερου αεραγωγού (λόγω σοβαρής λεμφαδενοπάθειας ή αμυγδαλικής υπερτροφίας)
Αιμολυτική αναιμία ή θρομβοπενία
Νευρολογικές επιπλοκές (π.χ. εγκεφαλίτιδα)
Ρήξη σπλήνα ή έντονη σπληνομεγαλία με κοιλιακό άλγος

Χρησιμοποιούνται π.χ. Πρεδνιζολόνη (5–10 ημέρες, με σταδιακή διακοπή).

🚫 Αποφυγή Άσκησης – Κίνδυνος Ρήξης Σπλήνα

Ο σπλήνας είναι διογκωμένος σε πάνω από 50% των ασθενών και υπάρχει κίνδυνος ρήξης, ιδιαίτερα σε άτομα που ασκούνται ή παίζουν αθλήματα επαφής.

Συστάσεις:

⛔ Αποχή από αθλήματα για τουλάχιστον 4 εβδομάδες μετά τη διάγνωση
✅ Υπέρηχος σπληνός σε αθλητές πριν την επιστροφή σε δραστηριότητες
🛌 Ξεκούραση τις πρώτες 10–14 ημέρες ανεξαρτήτως συμπτωμάτων

👩‍⚕️ Παρακολούθηση

Επανέλεγχος τρανσαμινασών και αιματολογικών δεικτών 2–4 εβδομάδες μετά
Σε επιμονή συμπτωμάτων >4 εβδομάδες, περαιτέρω διερεύνηση (π.χ. CMV, HIV)
Προσοχή σε ανοσοκατεσταλμένα άτομα – πιθανή επανενεργοποίηση

📝 Αντιμετώπιση στο Σπίτι – Τι να Κάνετε

Ξεκουραστείτε όσο χρειάζεται – αποφύγετε πίεση και κόπωση
Πίνετε πολλά υγρά – βοηθούν στον πυρετό και την αποβολή τοξινών
Χρησιμοποιήστε παυσίπονα για την ανακούφιση του πονόλαιμου και του πυρετού
Μην παίρνετε αντιβιοτικά χωρίς ιατρική οδηγία
Αποφύγετε αθλήματα για 4 εβδομάδες (λόγω σπλήνα)

⚠️ Επιπλοκές της Λοιμώδους Μονοπυρήνωσης

Αν και η πλειονότητα των περιπτώσεων λοιμώδους μονοπυρήνωσης έχει καλοήθη πορεία, σε ένα μικρό ποσοστό των ασθενών μπορεί να εμφανιστούν σοβαρές ή και απειλητικές για τη ζωή επιπλοκές. Οι επιπλοκές επηρεάζουν κυρίως το αιματολογικό, ηπατικό, νευρολογικό και σπληνικό σύστημα.

🩸 1. Αιματολογικές Επιπλοκές

Θρομβοπενία: μείωση αιμοπεταλίων (συνήθως ήπια), μπορεί να οδηγήσει σε εύκολες εκχυμώσεις ή αιμορραγία
Αιμολυτική αναιμία: ανοσομεσολαβούμενη, εμφανίζεται με μείωση αιμοσφαιρίνης και αυξημένη LDH
Πανκυτταροπενία: πολύ σπάνια, συνήθως σε ανοσοκατεσταλμένους
Δευτερογενής βακτηριακή λοίμωξη: π.χ. στρεπτοκοκκική αμυγδαλίτιδα, πνευμονία

🧠 2. Νευρολογικές Επιπλοκές

Σύνδρομο Guillain-Barré: οξεία πολυριζονευρίτιδα, με παράλυση κάτω άκρων
Εγκεφαλίτιδα: διαταραχή επιπέδου συνείδησης, σπασμοί
Μηνιγγίτιδα ή εγκεφαλομυελίτιδα
Περιφερική νευρίτιδα: με αιμωδίες ή μυϊκή αδυναμία

🫀 3. Καρδιολογικές Επιπλοκές

Μυοκαρδίτιδα ή περικαρδίτιδα: σπάνιες αλλά πιθανές
Ταχυκαρδία ή αρρυθμίες σε περιπτώσεις υψηλού πυρετού και αφυδάτωσης

🧠 4. Ψυχιατρικές / Νευροψυχολογικές Εκδηλώσεις

Κατάθλιψη ή άγχος μετά από παρατεταμένη κόπωση
Διαταραχές ύπνου, ευερεθιστότητα, αδυναμία συγκέντρωσης

🫁 5. Αναπνευστικές Επιπλοκές

Απόφραξη ανώτερου αεραγωγού λόγω έντονης αμυγδαλικής υπερτροφίας ή λεμφαδενοπάθειας
Δευτερογενής πνευμονία (σπάνια)

🫄 6. Ρήξη Σπλήνα – Η πιο Επικίνδυνη Επιπλοκή

Η ρήξη σπλήνα αποτελεί την πιο σοβαρή και δυνητικά θανατηφόρα επιπλοκή. Εμφανίζεται σε ποσοστό 0.1–0.5% των ασθενών.

Εμφανίζεται συνήθως κατά την 2η–3η εβδομάδα
Συμπτώματα: οξύς πόνος στην άνω αριστερή κοιλία, υπόταση, ωχρότητα, ταχυκαρδία
Απαιτεί άμεση εισαγωγή και χειρουργική παρέμβαση
Αποφυγή άσκησης για τουλάχιστον 4–6 εβδομάδες – Κρίσιμος προληπτικός παράγοντας

🧪 7. Ηπατικές Επιπλοκές

Αύξηση τρανσαμινασών (ALT, AST): στο 80% των περιπτώσεων
Οξεία ηπατίτιδα: σε σοβαρές περιπτώσεις με ίκτερο
Χολοστατική ηπατίτιδα: με αύξηση χολερυθρίνης και ALP

🔁 8. Επανενεργοποίηση του EBV

Σε ανοσοκατεσταλμένους (π.χ. HIV, μεταμόσχευση), ο EBV μπορεί να επανενεργοποιηθεί και να προκαλέσει:

Λεμφοϋπερπλαστικά σύνδρομα
Κακοήθειες (λεμφώματα, καρκίνος ρινοφάρυγγα)
Πολυοργανική προσβολή

🛌 9. Μεταλοιμώδης Κόπωση (Post-Infectious Fatigue)

Πολύ συχνή επιπλοκή, ειδικά σε εφήβους και ενήλικες. Η κόπωση μπορεί να διαρκέσει:

⏳ 2–6 εβδομάδες σε ήπιες περιπτώσεις
🕒 >3 μήνες σε ένα ποσοστό (σύνδρομο χρόνιας κόπωσης)

Συνιστάται βαθμιαία επανένταξη σε δραστηριότητες και υποστήριξη μέσω διατροφής, ψυχολογικής ενίσχυσης και καλού ύπνου.

⚠️ Οι 5 Πιο Επικίνδυνες Επιπλοκές

Ρήξη σπλήνα – απειλητική για τη ζωή
Απόφραξη αεραγωγού – επείγουσα κατάσταση
Εγκεφαλίτιδα ή σύνδρομο Guillain-Barré
Αιμολυτική αναιμία & θρομβοπενία
Μεταλοιμώδης χρόνια κόπωση

👨‍👩‍👧‍👦 Λοιμώδης Μονοπυρήνωση σε Παιδιά, Ενήλικες & Εγκύους

Η κλινική εικόνα και η πορεία της λοιμώδους μονοπυρήνωσης μπορεί να διαφέρει σημαντικά ανάλογα με την ηλικία, το ανοσολογικό υπόβαθρο και την εγκυμοσύνη. Παρακάτω παρουσιάζονται οι ιδιαιτερότητες της νόσου σε αυτές τις κατηγορίες.

🧒 Παιδιά & Βρέφη

Στα παιδιά, και ιδιαίτερα στα βρέφη:

Η λοίμωξη είναι συχνά <strongασυμπτωματική ή εμφανίζεται με ήπια συμπτώματα (π.χ. καταρροή, ελαφρύς πυρετός, πονόλαιμος)
Το τεστ Monospot έχει χαμηλή ευαισθησία (<50%) σε παιδιά κάτω των 12 ετών
Η πλήρης εικόνα (πυρετός – φαρυγγίτιδα – λεμφαδενοπάθεια) είναι λιγότερο συχνή
Σπάνιες οι επιπλοκές – καλύτερη πρόγνωση από τους ενήλικες

🧪 Συμβουλή:

Σε παιδιά με ύποπτη μονοπυρήνωση, προτιμάται η ορολογική διάγνωση (EBV VCA IgM/IgG) αντί για Monospot.

🧍‍♂️ Ενήλικες & Νεαροί Άνθρωποι

Η λοιμώδης μονοπυρήνωση εμφανίζεται πιο έντονα – με έντονο πυρετό, σοβαρή κόπωση και λεμφαδενοπάθεια
Συχνή προσβολή ήπατος και σπλήνα – προσοχή στη σπληνομεγαλία
Κίνδυνος για μεταλοιμώδη κόπωση που διαρκεί εβδομάδες ή και μήνες
Περισσότερες επιπλοκές σε ανοσοκατεσταλμένα άτομα

🤰 Έγκυες Γυναίκες

Η λοίμωξη από EBV κατά την εγκυμοσύνη είναι σπάνια και συνήθως δεν προκαλεί σοβαρές επιπλοκές στο έμβρυο, σε αντίθεση με άλλους ιούς όπως ο CMV ή το τοξόπλασμα.

Δεν τεκμηριώνεται σαφής συσχέτιση με αποβολές ή συγγενείς ανωμαλίες
Περιστασιακά έχουν καταγραφεί περιπτώσεις επιπλεγμένης ηπατίτιδας ή σοβαρής κόπωσης στη μητέρα
Η διάγνωση γίνεται με EBV IgM/IgG και όχι με Monospot
Δεν υπάρχει ανάγκη διακοπής κύησης λόγω EBV – απαιτείται όμως παρακολούθηση

📌 Σημείωση:

Ο EBV δεν είναι TORCH ιός (όπως CMV, Rubella, HSV), άρα δεν περιλαμβάνεται στον τυπικό προγεννητικό έλεγχο.

🧬 Ανοσοκατεσταλμένοι Ασθενείς

Υψηλότερος κίνδυνος επανενεργοποίησης EBV
Κίνδυνος ανάπτυξης λεμφώματος, λεμφοϋπερπλαστικών νοσημάτων ή σοβαρής πολυοργανικής λοίμωξης
Χρήση PCR για παρακολούθηση ιικού φορτίου
Μπορεί να απαιτηθεί αντι-EBV αγωγή (σε έρευνα: rituximab, valganciclovir)

Η EBV λοίμωξη σε μεταμοσχευμένους (όργανο/μυελός) μπορεί να οδηγήσει σε:

Post-transplant lymphoproliferative disorder (PTLD)
Πολυσυστηματική απορρύθμιση

🎯 Ποιοι Διατρέχουν Μεγαλύτερο Κίνδυνο Επιπλοκών από EBV;

Ενήλικες και έφηβοι (πιο έντονη νόσος από τα παιδιά)
Άτομα με χρόνια νοσήματα ή εξάντληση
Ανοσοκατεσταλμένοι ασθενείς (HIV, μεταμοσχευμένοι)
Έγκυες με ιστορικό ηπατικής ή αιματολογικής νόσου
Αθλητές (λόγω κινδύνου ρήξης σπλήνα)

🔍 Διαφορική Διάγνωση της Λοιμώδους Μονοπυρήνωσης

Η λοιμώδης μονοπυρήνωση συχνά συγχέεται με άλλες λοιμώξεις, κυρίως λόγω κοινών συμπτωμάτων όπως πυρετός, λεμφαδενοπάθεια, φαρυγγίτιδα και κόπωση. Η διαφορική διάγνωση είναι κρίσιμη, καθώς ορισμένες καταστάσεις απαιτούν άμεση ή εντελώς διαφορετική θεραπευτική προσέγγιση.

🦠 Λοιμώξεις που Μοιάζουν Κλινικά με EBV

CMV (Cytomegalovirus): Μοιάζει σε συμπτώματα, αλλά με λιγότερη φαρυγγίτιδα. Συχνότερο σε ενήλικες.
Οξεία HIV λοίμωξη: Παρουσιάζει πυρετό, λεμφαδενοπάθεια, εξάνθημα και αμυγδαλίτιδα. Απαιτεί ειδικές εξετάσεις.
Στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα: Έντονος πονόλαιμος, χωρίς λεμφαδενοπάθεια ή κόπωση. Θετικό rapid strep test.
Τοξοπλάσμωση: Πυρετός και λεμφαδενοπάθεια, συνήθως ήπια και χωρίς φαρυγγίτιδα.
Αδενοϊός: Προκαλεί φαρυγγίτιδα και πυρετό, συχνότερα σε παιδιά.
Ιλαρά / Ερυθρά: Πυρετός και εξάνθημα. Διαφοροδιάγνωση με βάση ορολογικές εξετάσεις και επιδημιολογικά δεδομένα.
Οξεία λευχαιμία ή λέμφωμα: Λεμφαδενοπάθεια και αναιμία. Συνοδεύεται από αιματολογικές διαταραχές και κακή γενική κατάσταση.

📋 Συγκριτικός Πίνακας Διαφορικής Διάγνωσης

Κατάσταση	Πυρετός	Φαρυγγίτιδα	Λεμφαδένες	Κόπωση	Ειδικά Χαρακτηριστικά
Λοιμώδης Μονοπυρήνωση (EBV)	✔️	✔️	✔️ (αυχενικοί)	✔️	Ατυπά λεμφοκύτταρα, +VCA IgM
CMV	✔️	❌/✔️ (ήπια)	✔️	✔️	VCA(-), CMV IgM(+)
HIV (πρώιμη)	✔️	✔️	✔️ (γενικευμένη)	✔️	HIV Ag/Ab θετικό
Στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα	✔️	✔️ (έντονη)	❌/✔️	❌	Rapid Strep Test (+)
Τοξόπλασμα	❌/✔️	❌	✔️	❌	IgM(+), χωρίς φαρυγγίτιδα
Οξεία Λευχαιμία	✔️	✔️/❌	✔️ (διάχυτη)	✔️	Αναιμία, ουδετεροπενία, blast cells

❓ Πότε η Μονοπυρηνοειδής Εικόνα δεν Οφείλεται σε EBV;

Monospot αρνητικό αλλά συμπτώματα μονοπυρήνωσης → CMV ή HIV
Πολύ παρατεταμένος πυρετός χωρίς ανταπόκριση → Λευχαιμία ή λέμφωμα
Πονοκέφαλος + εξάνθημα + φαρυγγίτιδα → Ιλαρά ή ερυθρά
Έντονη φαρυγγίτιδα χωρίς λεμφαδενοπάθεια → Στρεπτόκοκκος
Μόνο λεμφαδενοπάθεια χωρίς πονόλαιμο → Τοξόπλασμα

🛡️ Πρόληψη & Συμβουλές

Η πρόληψη της λοιμώδους μονοπυρήνωσης επικεντρώνεται κυρίως στην αποφυγή επαφής με σάλιο από άτομα που νοσούν ή βρίσκονται σε περίοδο επαναφοράς του ιού. Δεν υπάρχει διαθέσιμο εμβόλιο για τον ιό Epstein-Barr (EBV), συνεπώς τα μέτρα υγιεινής και οι προσεκτικές συνήθειες είναι βασικοί τρόποι περιορισμού της μετάδοσης.

🚫 Τρόποι Πρόληψης Μετάδοσης

Αποφύγετε τα φιλιά και τη στενή επαφή με άτομα που έχουν πυρετό, πονόλαιμο ή είναι πρόσφατα αναρρώσαντα από EBV
Μην μοιράζεστε ποτήρια, μπουκάλια, κουτάλια, καλαμάκια ή κραγιόν
Πλένετε καλά τα χέρια – ειδικά μετά από επαφή με στόμα/μύτη/μάτια
Απολυμαίνετε συχνά κοινά αντικείμενα σε παιδικούς σταθμούς ή σχολεία
Εκπαιδεύστε τα παιδιά για τις σωστές πρακτικές καθαριότητας

🍽️ Διατροφή & Υποστήριξη Ανοσοποιητικού

Μια ισορροπημένη διατροφή μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη άμυνα του οργανισμού:

Κατανάλωση τροφών πλούσιων σε βιταμίνη C (π.χ. εσπεριδοειδή)
Επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης (βοηθά στην αποκατάσταση των ιστών)
Πολύ νερό για ενυδάτωση
Αποφυγή αλκοόλ – ιδιαίτερα σε άτομα με αυξημένες τρανσαμινάσες
Περιορισμός βαρέων γευμάτων σε περιόδους κόπωσης

🎓 Επιστροφή στο Σχολείο ή την Εργασία

Η επιστροφή εξαρτάται από τη βαρύτητα των συμπτωμάτων και την κλινική κατάσταση:

Αν δεν υπάρχει πυρετός και σοβαρή κόπωση, μπορεί να επιστρέψει μετά από 7–10 ημέρες
Σε περιπτώσεις κόπωσης, συνιστάται σταδιακή επανένταξη
Αποφυγή σωματικής άσκησης και αθλημάτων για τουλάχιστον 4–6 εβδομάδες λόγω κινδύνου ρήξης σπλήνα

⚕️ Παρακολούθηση και Προσοχή Μετά την Ανάρρωση

Επανέλεγχος εξετάσεων αίματος & ηπατικών ενζύμων μετά από 2–4 εβδομάδες
Προσοχή σε έντονη κόπωση, κοιλιακό πόνο ή πυρετό μετά την 3η εβδομάδα – πιθανές επιπλοκές
Εκπαίδευση του ασθενούς για σημάδια υποτροπής ή επανενεργοποίησης

✅ 5 Πρακτικά Βήματα για να Προφυλαχθείτε

Μην φιλάτε άτομα που είναι άρρωστα ή αναρρώνουν
Μην μοιράζεστε ποτήρια, σκεύη ή βούρτσες
Πλένετε τα χέρια σας συχνά και σωστά
Φροντίστε τη διατροφή και την ξεκούραση του οργανισμού
Αποφύγετε την έντονη άσκηση για 1 μήνα μετά τη διάγνωση

❓ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

🕒 Πόσο διαρκεί η λοιμώδης μονοπυρήνωση;

Η οξεία φάση διαρκεί 2–3 εβδομάδες, με πυρετό, κόπωση και πονόλαιμο. Η πλήρης ανάρρωση μπορεί να πάρει έως και 4–6 εβδομάδες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η κόπωση επιμένει για μήνες.

👶 Είναι επικίνδυνη για τα παιδιά;

Όχι. Στα παιδιά, η λοίμωξη είναι συνήθως ήπια ή ακόμα και ασυμπτωματική. Οι επιπλοκές είναι σπάνιες και η πρόγνωση εξαιρετική.

🤰 Κολλάει η λοιμώδης μονοπυρήνωση στην εγκυμοσύνη;

Ο EBV σπάνια επηρεάζει το έμβρυο και δεν θεωρείται TORCH λοίμωξη. Δεν σχετίζεται με συγγενείς ανωμαλίες. Παρόλα αυτά, απαιτείται παρακολούθηση της εγκύου για ηπατικές ή αιματολογικές επιπλοκές.

🏃 Πότε μπορώ να ξανακάνω άσκηση ή αθλήματα;

Η έντονη σωματική δραστηριότητα θα πρέπει να αποφεύγεται για τουλάχιστον 4 εβδομάδες λόγω κινδύνου ρήξης σπλήνα. Ασφαλέστερα είναι η επιστροφή στην άθληση να γίνεται μετά από ιατρική εκτίμηση ή υπέρηχο σπλήνα.

🧪 Ποιες εξετάσεις χρειάζονται για διάγνωση;

Οι βασικές εξετάσεις είναι: γενική αίματος (ατυπά λεμφοκύτταρα), Monospot (σε >12 ετών), ορολογικός έλεγχος EBV (VCA IgM, IgG, EBNA), ηπατικά ένζυμα και, σε ειδικές περιπτώσεις, PCR.

🧬 Είναι η μονοπυρήνωση μεταδοτική μετά την ανάρρωση;

Ναι. Ο EBV μπορεί να αποβάλλεται στο σάλιο για εβδομάδες ή και μήνες μετά την ανάρρωση, ακόμη και χωρίς συμπτώματα. Ωστόσο, η μεταδοτικότητα μειώνεται με τον χρόνο.

💉 Υπάρχει εμβόλιο ή ειδική θεραπεία για EBV;

Όχι. Δεν υπάρχει εγκεκριμένο εμβόλιο για EBV. Η θεραπεία είναι υποστηρικτική (παυσίπονα, ξεκούραση, ενυδάτωση). Τα αντιβιοτικά δεν βοηθούν, εκτός αν υπάρξει βακτηριακή επιπλοκή.

🧫 Τι είναι τα ατυπά λεμφοκύτταρα;

Είναι μεγάλα, μεταμορφωμένα λεμφοκύτταρα με ενεργοποιημένη εμφάνιση που παρατηρούνται στο μικροσκόπιο και είναι χαρακτηριστικά της μονοπυρήνωσης. Δεν σημαίνουν κακοήθεια.

🧍‍♂️ Αν νόσησα μία φορά, μπορώ να ξανακολλήσω;

Συνήθως όχι. Ο EBV παραμένει στον οργανισμό για πάντα σε λανθάνουσα μορφή. Επανενεργοποίηση μπορεί να συμβεί σε ανοσοκαταστολή, αλλά σπάνια προκαλεί νέα συμπτωματική λοίμωξη.

📚 Βιβλιογραφία & Πηγές

Η παρακάτω βιβλιογραφία περιλαμβάνει έγκυρες ελληνικές και διεθνείς πηγές για τη λοιμώδη μονοπυρήνωση και τον ιό Epstein–Barr, κατάλληλες για επαγγελματίες υγείας και το ευρύ κοινό.