Εξέταση Σακχάρου Αίματος (Γλυκόζη): Νηστεία, Φυσιολογικές Τιμές και Ερμηνεία

1Τι είναι η εξέταση σακχάρου αίματος;

Η γλυκόζη αίματος είναι η ποσότητα γλυκόζης που βρίσκεται στο αίμα σε μία συγκεκριμένη χρονική στιγμή. Η γλυκόζη αποτελεί βασικό ενεργειακό υπόστρωμα του οργανισμού και είναι ιδιαίτερα σημαντική για τον εγκέφαλο, τους μύες και πολλά άλλα όργανα.

Μετά την πρόσληψη τροφής, ιδιαίτερα υδατανθράκων, η γλυκόζη απορροφάται από το έντερο και περνά στην κυκλοφορία. Η ινσουλίνη, που παράγεται από τα β-κύτταρα του παγκρέατος, βοηθά τη γλυκόζη να εισέλθει στα κύτταρα, όπου χρησιμοποιείται για ενέργεια ή αποθηκεύεται. Στη νηστεία, αντίθετα, το ήπαρ απελευθερώνει γλυκόζη ώστε να διατηρείται σταθερή η παροχή ενέργειας.

Η εξέταση λοιπόν δεν μετρά πόση ζάχαρη καταναλώθηκε την προηγούμενη ημέρα. Μετρά το αποτέλεσμα μιας σύνθετης ισορροπίας ανάμεσα στην πρόσληψη τροφής, την έκκριση και δράση της ινσουλίνης, την παραγωγή γλυκόζης από το ήπαρ, τη φυσική δραστηριότητα και διάφορες ορμόνες.

Στον διαβήτη τύπου 1 υπάρχει σοβαρή έλλειψη ινσουλίνης. Στον διαβήτη τύπου 2 σημαντικό ρόλο παίζει η ινσουλινοαντίσταση, δηλαδή η μειωμένη απόκριση των κυττάρων στην ινσουλίνη, η οποία με τον χρόνο μπορεί να συνοδευτεί και από ανεπαρκή έκκριση ινσουλίνης.

Για τον ασθενή, το σημαντικότερο είναι ότι η γλυκόζη είναι μία δυναμική εργαστηριακή παράμετρος. Δεν παραμένει σταθερή όλο το 24ωρο. Αυτό εξηγεί γιατί πρέπει πάντα να γνωρίζουμε αν η αιμοληψία έγινε σε νηστεία, μετά από γεύμα ή σε ειδική δοκιμασία.

2Πότε και σε ποιους χρειάζεται εξέταση σακχάρου;

Η εξέταση σακχάρου χρησιμοποιείται τόσο στον προληπτικό έλεγχο όσο και στη διερεύνηση συμπτωμάτων ή γνωστών παραγόντων κινδύνου. Έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή ο προδιαβήτης και ο διαβήτης τύπου 2 μπορούν να εξελίσσονται για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς εμφανή συμπτώματα.

Σύμφωνα με τις σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες, ο προληπτικός έλεγχος για προδιαβήτη και διαβήτη τύπου 2 πρέπει να ξεκινά το αργότερο από την ηλικία των 35 ετών στον γενικό ενήλικο πληθυσμό, ενώ μπορεί να χρειάζεται νωρίτερα σε άτομα με αυξημένο βάρος ή άλλους παράγοντες κινδύνου.

Έλεγχος μπορεί να χρειάζεται νωρίτερα ή συχνότερα όταν υπάρχει:

• αυξημένο σωματικό βάρος ή παχυσαρκία,
• αυξημένη περίμετρος μέσης,
• γονέας ή αδελφός/αδελφή με σακχαρώδη διαβήτη,
• αρτηριακή υπέρταση,
• χαμηλή HDL ή αυξημένα τριγλυκερίδια,
• γνωστή καρδιαγγειακή νόσος,
• καθιστική ζωή,
• σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών,
• ιστορικό διαβήτη κύησης,
• προηγούμενες οριακές τιμές σακχάρου ή HbA1c,
• κλινικά χαρακτηριστικά ινσουλινοαντίστασης,
• λιπώδης νόσος του ήπατος σε κατάλληλο κλινικό πλαίσιο,
• λήψη φαρμάκων που μπορούν να επηρεάσουν τη γλυκόζη.

Η εξέταση ζητείται επίσης όταν υπάρχουν συμπτώματα όπως έντονη δίψα, συχνουρία, νυκτουρία, ανεξήγητη απώλεια βάρους, κόπωση ή θολή όραση. Σε τέτοια περίπτωση μπορεί να μετρηθεί ακόμη και τυχαία γλυκόζη χωρίς να περιμένουμε την επόμενη ημέρα για εξέταση νηστείας.

3Σάκχαρο νηστείας, τυχαίο, μεταγευματικό και OGTT

Ο όρος «σάκχαρο» χρησιμοποιείται συχνά σαν να αφορά μία μόνο εξέταση. Στην πραγματικότητα υπάρχουν διαφορετικοί τρόποι μέτρησης της γλυκόζης, οι οποίοι απαντούν σε διαφορετικά κλινικά ερωτήματα.

Η γλυκόζη νηστείας, η HbA1c και η 2ωρη τιμή κατά την OGTT μπορούν όλες να χρησιμοποιηθούν για screening και διάγνωση, αλλά δεν εντοπίζουν απαραίτητα ακριβώς τους ίδιους ανθρώπους. Ένας ασθενής μπορεί, για παράδειγμα, να έχει σχετικά καλή γλυκόζη νηστείας αλλά παθολογική μεταγευματική απόκριση.

4Προετοιμασία για εξέταση σακχάρου: νηστεία, νερό, καφές και φάρμακα

Για να χαρακτηριστεί μία μέτρηση ως γλυκόζη νηστείας, πρέπει να μην έχει υπάρξει θερμιδική πρόσληψη για τουλάχιστον 8 ώρες. Στην πράξη, η αιμοληψία γίνεται συνήθως πρωί μετά από νυχτερινή νηστεία.

Δεν χρειάζεται υπερβολικά παρατεταμένη νηστεία. Το ζητούμενο είναι να υπάρχει σταθερή, τυποποιημένη προετοιμασία που να επιτρέπει τη σωστή σύγκριση της τιμής με τα διαγνωστικά όρια.

Μπορώ να πιω νερό;

Ναι. Το σκέτο νερό επιτρέπεται κατά τη νηστεία. Η φυσιολογική ενυδάτωση μάλιστα βοηθά την αιμοληψία. Δεν χρειάζεται ο ασθενής να προσέρχεται αφυδατωμένος.

Καφές χωρίς ζάχαρη;

Για μία όσο γίνεται πιο τυποποιημένη πρωινή μέτρηση νηστείας είναι προτιμότερο να μην καταναλώνεται καφές πριν από την αιμοληψία, ακόμη και χωρίς ζάχαρη. Η ασφαλέστερη επιλογή είναι μόνο νερό.

Τι διακόπτει τη νηστεία;

• γάλα ή καφές με γάλα,
• χυμός,
• αναψυκτικό με ζάχαρη,
• ενεργειακά ποτά,
• φαγητό ή σνακ,
• καραμέλες με ζάχαρη,
• οποιοδήποτε άλλο ρόφημα ή τρόφιμο που παρέχει θερμίδες.

Άσκηση, κάπνισμα και αλκοόλ

Καλό είναι να αποφεύγεται η έντονη σωματική άσκηση ακριβώς πριν από την αιμοληψία, επειδή μπορεί να μεταβάλει προσωρινά τον μεταβολισμό της γλυκόζης. Το κάπνισμα επίσης καλό είναι να αποφεύγεται πριν από την εξέταση. Η μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ την προηγούμενη ημέρα μπορεί να επηρεάσει τη μεταβολική εικόνα και δεν είναι καλή προετοιμασία για προγραμματισμένο εργαστηριακό έλεγχο.

Τι γίνεται με τα φάρμακα;

Δεν διακόπτουμε φάρμακα μόνοι μας για να κάνουμε μια εξέταση. Η οδηγία είναι ιδιαίτερα σημαντική για άτομα που λαμβάνουν ινσουλίνη ή αντιδιαβητικά φάρμακα. Η παράλειψη δόσης χωρίς ιατρική οδηγία μπορεί να είναι πολύ πιο επικίνδυνη από οποιαδήποτε πιθανή επίδραση στην εργαστηριακή μέτρηση.

Αν λαμβάνετε κορτιζόνη, αντιψυχωσικά, διουρητικά ή άλλα φάρμακα που μπορεί να επηρεάζουν τον μεταβολισμό της γλυκόζης, ενημερώστε τον ιατρό και το εργαστήριο. Η πληροφορία αυτή μπορεί να είναι καθοριστική για την ερμηνεία.

5Πώς γίνεται η εξέταση σακχάρου στο εργαστήριο;

Για screening και διάγνωση του διαβήτη, η γλυκόζη αξιολογείται με εργαστηριακή μέτρηση, συνήθως από φλεβικό δείγμα αίματος. Η φλεβική αιμοληψία διαρκεί λίγα λεπτά και δεν χρειάζεται κάποια ειδική διαδικασία πέρα από τη σωστή προετοιμασία όταν ζητείται σάκχαρο νηστείας.

Οι διαγνωστικές κατευθυντήριες οδηγίες αναφέρονται σε γλυκόζη φλεβικού πλάσματος. Αυτό είναι σημαντικό, γιατί οι τιμές που προκύπτουν από διαφορετικούς τύπους δείγματος ή από φορητές συσκευές δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται σαν να είναι απολύτως ταυτόσημες.

Γιατί το εργαστήριο προσέχει ιδιαίτερα το δείγμα της γλυκόζης;

Μετά την αιμοληψία τα κύτταρα του αίματος συνεχίζουν να καταναλώνουν γλυκόζη. Η διαδικασία αυτή ονομάζεται γλυκόλυση. Αν το δείγμα παραμείνει για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς κατάλληλη επεξεργασία, η μετρούμενη γλυκόζη μπορεί να μειωθεί τεχνητά.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία όταν μία τιμή βρίσκεται κοντά στα διαγνωστικά όρια. Για παράδειγμα, όταν εξετάζεται αν μια γλυκόζη βρίσκεται λίγο κάτω ή λίγο πάνω από συγκεκριμένο όριο, η σωστή προαναλυτική διαχείριση είναι ουσιαστικό μέρος της αξιοπιστίας της εξέτασης.

Οι εργαστηριακές οδηγίες επομένως δίνουν μεγάλη βαρύτητα στην άμεση αναστολή της γλυκόλυσης ή στον γρήγορο διαχωρισμό του πλάσματος από τα κύτταρα. Αυτές είναι διαδικασίες που αφορούν το εργαστήριο και δεν χρειάζεται να απασχολούν πρακτικά τον ασθενή, εξηγούν όμως γιατί για διάγνωση προτιμάται η οργανωμένη εργαστηριακή μέτρηση.

6Φυσιολογικές τιμές σακχάρου και διαγνωστικά όρια

Το πρώτο πράγμα που πρέπει να γνωρίζουμε όταν βλέπουμε μία τιμή γλυκόζης είναι σε ποιο είδος εξέτασης ανήκει. Τα όρια της γλυκόζης νηστείας δεν εφαρμόζονται αυτούσια σε μία τυχαία μέτρηση, ούτε τα όρια της OGTT στην εγκυμοσύνη είναι ίδια με αυτά του γενικού πληθυσμού.

Τα παραπάνω αποτελούν διαγνωστικά όρια και δεν πρέπει να συγχέονται με τους θεραπευτικούς στόχους ενός ανθρώπου που έχει ήδη σακχαρώδη διαβήτη. Για παράδειγμα, ένας θεραπευτικός στόχος γλυκόζης πριν από το γεύμα σε έναν ασθενή με διαβήτη δεν αποτελεί «φυσιολογικό εύρος» με την έννοια που χρησιμοποιούμε για τη διάγνωση.

Επίσης, τα όρια αυτά δεν εφαρμόζονται αυτούσια στην εγκυμοσύνη. Εκεί υπάρχει ειδική διαγνωστική διαδικασία και διαφορετικά cut-offs.

7Σάκχαρο νηστείας 100–125 mg/dL: τι σημαίνει ο προδιαβήτης;

Όταν μία σωστά πραγματοποιημένη εργαστηριακή γλυκόζη νηστείας είναι από 100 έως 125 mg/dL, το αποτέλεσμα βρίσκεται στο εύρος της διαταραγμένης γλυκόζης νηστείας, η οποία αποτελεί μία από τις μορφές προδιαβήτη.

Ο όρος «προδιαβήτης» συχνά δημιουργεί δύο αντίθετα λάθη. Μερικοί άνθρωποι θεωρούν ότι έχουν ήδη διαβήτη και ανησυχούν υπερβολικά. Άλλοι θεωρούν ότι «δεν είναι τίποτα» επειδή η τιμή δεν έφτασε τα 126 mg/dL. Και οι δύο προσεγγίσεις είναι λανθασμένες.

Ο προδιαβήτης σημαίνει ότι η ρύθμιση της γλυκόζης έχει ήδη αρχίσει να αποκλίνει από το φυσιολογικό και ότι ο κίνδυνος μελλοντικού διαβήτη τύπου 2 είναι αυξημένος. Ο κίνδυνος είναι συνεχής: ένα άτομο με γλυκόζη 124 mg/dL και HbA1c 6,3% δεν έχει ακριβώς το ίδιο μεταβολικό προφίλ με κάποιον που έχει μία μόνο τιμή 101 mg/dL και φυσιολογική HbA1c.

Η εργαστηριακή προσέγγιση μπορεί να περιλαμβάνει:

• επανάληψη της γλυκόζης νηστείας,
• HbA1c,
• OGTT σε επιλεγμένες περιπτώσεις,
• λιπιδαιμικό προφίλ,
• έλεγχο αρτηριακής πίεσης και σωματικού βάρους,
• εκτίμηση συνολικού καρδιομεταβολικού κινδύνου.

Σε άτομα που έχουν ήδη προδιαβήτη, ο επανέλεγχος είναι συνήθως συχνότερος σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό. Η ακριβής συχνότητα εξαρτάται από το επίπεδο των τιμών, την ηλικία, το βάρος και τους υπόλοιπους παράγοντες κινδύνου.

8Σάκχαρο 126 mg/dL ή περισσότερο: πότε επιβεβαιώνεται ο διαβήτης;

Γλυκόζη νηστείας ≥126 mg/dL βρίσκεται στο διαγνωστικό εύρος του σακχαρώδη διαβήτη. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε μεμονωμένη τιμή 126, 127 ή 130 mg/dL σε έναν ασυμπτωματικό άνθρωπο πρέπει να οδηγεί αυτόματα σε οριστική διάγνωση χωρίς επιβεβαίωση.

Όταν δεν υπάρχει αδιαμφισβήτητη υπεργλυκαιμία ή υπεργλυκαιμική κρίση, οι σύγχρονες διαγνωστικές οδηγίες απαιτούν δύο παθολογικά αποτελέσματα. Αυτά μπορεί να προέρχονται:

• από την ίδια εξέταση σε δύο διαφορετικές χρονικές στιγμές, ή
• από δύο διαφορετικές διαγνωστικές εξετάσεις, εφόσον και οι δύο βρίσκονται στο εύρος διαβήτη.

Για παράδειγμα, μπορεί να έχουμε γλυκόζη νηστείας ≥126 mg/dL και HbA1c ≥6,5%. Εναλλακτικά, μπορεί να επαναληφθεί η γλυκόζη νηστείας σε δεύτερο δείγμα.

Αν δύο διαφορετικές εξετάσεις διαφωνούν, η αξιολόγηση επικεντρώνεται συνήθως στην επανάληψη της εξέτασης που βρίσκεται πάνω από το διαγνωστικό όριο. Επίσης πρέπει να εξετάζονται πιθανοί παράγοντες που μπορεί να επηρεάζουν ειδικά την HbA1c ή τη γλυκόζη.

Αν όμως υπάρχουν κλασικά συμπτώματα υπεργλυκαιμίας και τυχαία γλυκόζη ≥200 mg/dL, η διαγνωστική διαδικασία είναι διαφορετική. Για αναλυτική συζήτηση σχετικά με πολύ υψηλές ή πολύ χαμηλές τιμές και το πότε απαιτείται άμεση αντιμετώπιση, δείτε τον ξεχωριστό οδηγό Ανησυχητικές Τιμές Σακχάρου.

9Σάκχαρο 99, 105, 108, 110, 120 ή 125 mg/dL: πρακτικά παραδείγματα

Οι ασθενείς συχνά αναζητούν την ακριβή τιμή που είδαν στο αποτέλεσμα. Η παρακάτω ερμηνεία αφορά εργαστηριακή γλυκόζη νηστείας και όχι μέτρηση μετά το φαγητό.

Δεν πρέπει ωστόσο να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι υπάρχει τεράστια βιολογική διαφορά ανάμεσα στο 99 και στο 100 ή ανάμεσα στο 125 και στο 126. Τα cut-offs είναι απαραίτητα για την τυποποίηση της διάγνωσης, αλλά ο μεταβολικός κίνδυνος είναι συνεχής. Γι’ αυτό η συνολική εικόνα έχει μεγαλύτερη αξία από το να αντιμετωπίζεται κάθε μονάδα σαν ξεχωριστή νόσος.

10Γιατί το σάκχαρο στο γλυκομετρητή μπορεί να διαφέρει από το εργαστήριο;

Το γλυκοζόμετρο είναι εξαιρετικά χρήσιμο για την καθημερινή παρακολούθηση ανθρώπων με διαβήτη. Δεν πρέπει όμως να θεωρείται ίδιο με την εργαστηριακή μέτρηση που χρησιμοποιείται για screening και διάγνωση.

Υπάρχουν αρκετοί λόγοι για τους οποίους δύο μετρήσεις μπορεί να διαφέρουν:

• το γλυκοζόμετρο χρησιμοποιεί τριχοειδικό δείγμα από το δάκτυλο,
• η εργαστηριακή διάγνωση βασίζεται κατά κανόνα σε φλεβικό πλάσμα,
• οι φορητές συσκευές έχουν επιτρεπόμενο τεχνικό εύρος απόκλισης,
• οι ταινίες μπορεί να επηρεαστούν από αποθήκευση, θερμοκρασία ή υγρασία,
• βρώμικα ή υγρά δάκτυλα μπορεί να επηρεάσουν τη μέτρηση,
• ο αιματοκρίτης και άλλοι τεχνικοί παράγοντες μπορεί να επηρεάζουν ορισμένες συσκευές,
• αν οι δύο μετρήσεις δεν έγιναν την ίδια στιγμή, η ίδια η γλυκόζη μπορεί να έχει αλλάξει.

Έτσι, αν κάποιος δει 112 mg/dL στο σπίτι και 103 mg/dL στο εργαστήριο σε διαφορετικές χρονικές στιγμές, αυτό δεν αποδεικνύει ότι μία από τις δύο μετρήσεις είναι λανθασμένη.

Για να τεθεί διάγνωση προδιαβήτη ή διαβήτη δεν χρησιμοποιούμε απλώς ένα οικιακό γλυκοζόμετρο. Χρειάζεται κατάλληλη εργαστηριακή εξέταση.

11Τι μπορεί να επηρεάσει την εξέταση πριν ακόμη γίνει η ανάλυση;

Στην εργαστηριακή ιατρική υπάρχει η έννοια του προαναλυτικού σταδίου: όλα όσα συμβαίνουν πριν το δείγμα μετρηθεί στον αναλυτή. Στη γλυκόζη το στάδιο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία.

1. Μη σωστή νηστεία

Αν ο ασθενής έχει πιει χυμό, φάει ή καταναλώσει άλλο θερμιδικό προϊόν, η μέτρηση δεν μπορεί να χαρακτηριστεί πραγματική γλυκόζη νηστείας.

2. Ώρα της αιμοληψίας

Για τυποποιημένη FPG προτιμάται συνήθως η πρωινή αιμοληψία μετά από νυχτερινή νηστεία. Η γλυκόζη παρουσιάζει βιολογική διακύμανση και η συνέπεια στις συνθήκες μέτρησης βελτιώνει τη συγκρισιμότητα επαναλαμβανόμενων αποτελεσμάτων.

3. Λοίμωξη και οξύ στρες

Μία πνευμονία, υψηλός πυρετός, χειρουργείο ή άλλη οξεία κατάσταση μπορεί να αυξήσει παροδικά τη γλυκόζη μέσω ορμονών του στρες. Μία τέτοια μέτρηση μπορεί να έχει πραγματική κλινική σημασία, αλλά δεν πρέπει να αποσυνδέεται από την οξεία κατάσταση.

4. Κορτικοστεροειδή

Η κορτιζόνη μπορεί να αυξήσει σημαντικά το σάκχαρο, ακόμη και σε άτομο που δεν είχε προηγουμένως διαγνωσμένο διαβήτη. Μάλιστα, η αύξηση μπορεί να είναι εντονότερη αργότερα μέσα στην ημέρα, ανάλογα με το σκεύασμα και τον χρόνο λήψης.

5. Καθυστέρηση επεξεργασίας του δείγματος

Τα κύτταρα του αίματος συνεχίζουν να χρησιμοποιούν γλυκόζη μετά την αιμοληψία. Χωρίς κατάλληλη διαχείριση, η συγκέντρωση μπορεί να μειωθεί in vitro. Για αυτό το εργαστήριο εφαρμόζει διαδικασίες ώστε να περιορίζεται η γλυκόλυση και να διατηρείται η αξιοπιστία του αποτελέσματος.

6. Πολύ αυξημένος αριθμός λευκών αιμοσφαιρίων

Σε ειδικές αιματολογικές καταστάσεις με πολύ μεγάλη λευκοκυττάρωση μπορεί να αυξάνεται η κατανάλωση γλυκόζης μέσα στο δείγμα. Αυτό είναι κυρίως εργαστηριακό ζήτημα, αλλά αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του γιατί ένα αποτέλεσμα πρέπει να ερμηνεύεται στο συνολικό αιματολογικό και κλινικό πλαίσιο.

12Τιμές σακχάρου ανά ηλικία: αλλάζουν στους ηλικιωμένους;

Η αναζήτηση «φυσιολογικές τιμές σακχάρου ανά ηλικία» είναι πολύ συχνή, αλλά χρειάζεται μία σημαντική διευκρίνιση: τα βασικά διαγνωστικά όρια για προδιαβήτη και διαβήτη στους μη εγκύους ενήλικες δεν ανεβαίνουν απλώς επειδή αυξάνεται η ηλικία.

Έτσι, μία εργαστηριακή γλυκόζη νηστείας 110 mg/dL σε έναν 72χρονο παραμένει στο εύρος της διαταραγμένης γλυκόζης νηστείας. Δεν μετατρέπεται σε «φυσιολογική για 70 ετών».

Αυτό που αλλάζει συχνά στους ηλικιωμένους είναι κάτι διαφορετικό: οι θεραπευτικοί στόχοι ενός ανθρώπου που έχει ήδη διαβήτη. Ένας υγιής και λειτουργικά ανεξάρτητος 70χρονος μπορεί να έχει διαφορετικούς στόχους από έναν 88χρονο με σοβαρή νεφρική νόσο, άνοια, συχνές πτώσεις και ιστορικό υπογλυκαιμιών.

Οι θεραπευτικοί στόχοι στους ηλικιωμένους εξατομικεύονται με βάση:

• τις συνοδές παθήσεις,
• τη γνωστική λειτουργία,
• την αυτονομία στην καθημερινότητα,
• τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας,
• τη νεφρική λειτουργία,
• τη φαρμακευτική αγωγή,
• τη συνολική κατάσταση υγείας.

Επομένως πρέπει πάντα να ξεχωρίζουμε τα διαγνωστικά όρια από τους θεραπευτικούς στόχους. Είναι δύο διαφορετικές έννοιες που συχνά μπερδεύονται στις διαδικτυακές αναζητήσεις.

13Σάκχαρο αίματος και HbA1c: ποια είναι η διαφορά;

Η γλυκόζη αίματος και η HbA1c εξετάζουν διαφορετικές πλευρές του ίδιου μεταβολικού προβλήματος.

Έτσι μπορεί ένας ασθενής να έχει μία φυσιολογική γλυκόζη νηστείας την ημέρα της αιμοληψίας αλλά αυξημένη HbA1c, αν για παράδειγμα παρουσιάζει συχνές αυξήσεις της γλυκόζης τις υπόλοιπες ώρες της ημέρας.

Το αντίστροφο μπορεί επίσης να συμβεί: μία παροδικά αυξημένη γλυκόζη κατά τη διάρκεια λοίμωξης ή έντονου στρες μπορεί να συνοδεύεται από φυσιολογική HbA1c.

Πότε η HbA1c μπορεί να είναι παραπλανητική;

Καταστάσεις που επηρεάζουν τον χρόνο ζωής ή την παραγωγή των ερυθρών αιμοσφαιρίων μπορούν να αλλοιώσουν την ερμηνεία της HbA1c. Παραδείγματα αποτελούν ορισμένες αναιμίες, πρόσφατη σημαντική αιμορραγία ή μετάγγιση, νεφρική ανεπάρκεια και ορισμένες αιμοσφαιρινοπάθειες.

Όταν υπάρχει σημαντική απόκλιση ανάμεσα στην HbA1c και στις επαναλαμβανόμενες μετρήσεις γλυκόζης, ο ιατρός πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο παρεμβολής ή άλλης αιτίας.

Δείτε αναλυτικά τον ειδικό οδηγό για HbA1c – Γλυκοζυλιωμένη Αιμοσφαιρίνη.

14Καμπύλη σακχάρου: πότε χρειάζεται και τι αλλάζει στην εγκυμοσύνη;

Η δοκιμασία ανοχής στη γλυκόζη από το στόμα (OGTT) εξετάζει πώς ανταποκρίνεται ο οργανισμός σε ένα τυποποιημένο φορτίο γλυκόζης. Δεν είναι απλώς «ένα δεύτερο σάκχαρο».

Στη συνήθη OGTT 75 g γίνεται αρχική μέτρηση γλυκόζης νηστείας, χορηγείται το διάλυμα γλυκόζης και ακολουθεί μέτρηση σε προκαθορισμένο χρονικό σημείο. Για τον γενικό μη έγκυο πληθυσμό, η 2ωρη τιμή:

• <140 mg/dL βρίσκεται στο φυσιολογικό εύρος,
• 140–199 mg/dL αντιστοιχεί σε διαταραγμένη ανοχή στη γλυκόζη,
• ≥200 mg/dL βρίσκεται στο διαγνωστικό εύρος διαβήτη.

Η OGTT μπορεί να εντοπίσει διαταραχή που δεν φαίνεται με την απλή γλυκόζη νηστείας. Για τον λόγο αυτό έχει αξία όταν υπάρχει συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα και δεν πρέπει να αντικαθίσταται αυθαίρετα από μία μεταγευματική μέτρηση μετά από οποιοδήποτε γεύμα.

Στην εγκυμοσύνη ισχύουν διαφορετικά όρια

Ο έλεγχος για διαβήτη κύησης αποτελεί ξεχωριστή περίπτωση. Η εγκυμοσύνη έχει ειδική φυσιολογία και χρησιμοποιούνται διαφορετικά διαγνωστικά κριτήρια από αυτά του μη εγκύου ενήλικα.

Επομένως μία τιμή που θεωρείται κάτω από το όριο προδιαβήτη στον γενικό πληθυσμό δεν πρέπει να χρησιμοποιείται αυτόματα για ερμηνεία μιας OGTT κύησης.

Δείτε τον πλήρη οδηγό για καμπύλη σακχάρου και τον ειδικό οδηγό για σάκχαρο στην εγκυμοσύνη.

15Ποιες εξετάσεις γίνονται μαζί με το σάκχαρο και κάθε πότε;

Η γλυκόζη συχνά είναι μόνο ένα μέρος του εργαστηριακού ελέγχου. Σε έναν απλό προληπτικό έλεγχο ο συνδυασμός εξετάσεων μπορεί να είναι περιορισμένος. Σε άνθρωπο με προδιαβήτη ή γνωστό διαβήτη, όμως, η αξιολόγηση συνήθως γίνεται ευρύτερη.

Κάθε πότε πρέπει να ελέγχω το σάκχαρο;

Η συχνότητα δεν είναι ίδια για όλους. Σε άνθρωπο χωρίς διαβήτη ή προδιαβήτη και με φυσιολογικό screening, ο επανέλεγχος μπορεί να γίνεται σε μεγαλύτερα διαστήματα. Οι ADA Standards 2026 αναφέρουν ως εύλογο ελάχιστο διάστημα τα 3 χρόνια μετά από φυσιολογικό screening, με νωρίτερο έλεγχο αν αλλάξει ο κίνδυνος ή εμφανιστούν συμπτώματα.

Σε άτομο με προδιαβήτη, ο έλεγχος συνιστάται τουλάχιστον ετησίως. Σε γυναίκα με προηγούμενο διαβήτη κύησης απαιτείται μακροχρόνια περιοδική παρακολούθηση.

Σε ήδη γνωστό διαβήτη, η συχνότητα εργαστηριακών εξετάσεων καθορίζεται από τη θεραπεία, τον βαθμό ρύθμισης, τη νεφρική λειτουργία, τις συνοδές παθήσεις και το αν έγιναν πρόσφατες αλλαγές στην αγωγή. Η καθημερινή παρακολούθηση με γλυκοζόμετρο ή CGM είναι διαφορετική διαδικασία από το περιοδικό εργαστηριακό screening.

16Συχνές ερωτήσεις για την εξέταση σακχάρου αίματος

17Εξέταση σακχάρου: τι να θυμάστε, ραντεβού και βιβλιογραφία

Βιβλιογραφία