Διακοπή Ηρεμιστικών και Βενζοδιαζεπινών: Συμπτώματα, Στέρηση και Πότε Θέλει Προσοχή

← Επιστροφή στον οδηγό ηρεμιστικών και αγχολυτικών

Η διακοπή ηρεμιστικών, ιδιαίτερα βενζοδιαζεπινών όπως αλπραζολάμη, λοραζεπάμη, βρωμαζεπάμη, διαζεπάμη, κλοναζεπάμη, κλοραζεπάτη και χλωροδιαζεποξείδη, δεν πρέπει να γίνεται απότομα όταν το φάρμακο λαμβάνεται συστηματικά. Η απότομη διακοπή μπορεί να προκαλέσει έντονη αϋπνία, άγχος, τρόμο, εφίδρωση, ταχυκαρδία, ευερεθιστότητα, απορρύθμιση και σε σοβαρές περιπτώσεις σπασμούς ή σύγχυση. Η ασφαλέστερη προσέγγιση είναι εξατομικευμένη, σταδιακή και γίνεται με οδηγία γιατρού, ανάλογα με το φάρμακο, τη δόση, τη διάρκεια χρήσης, την ηλικία, το ιστορικό, το αλκοόλ και τα άλλα φάρμακα.

1Τι σημαίνει διακοπή ηρεμιστικών

Η διακοπή ηρεμιστικών σημαίνει μείωση ή σταμάτημα φαρμάκων που έχουν κατασταλτική, αγχολυτική ή υπνωτική δράση. Στην πράξη, όταν οι ασθενείς λένε «θέλω να κόψω το ηρεμιστικό», συνήθως αναφέρονται σε βενζοδιαζεπίνες ή συγγενικά φάρμακα που χρησιμοποιούνται για άγχος, πανικό, αϋπνία, μυϊκό σπασμό ή ειδικές νευρολογικές ενδείξεις.

Η διακοπή δεν είναι ίδια για όλους. Άλλο είναι ένας άνθρωπος που πήρε λίγες δόσεις για λίγες ημέρες και άλλο ένας άνθρωπος που λαμβάνει καθημερινά φάρμακο για μήνες ή χρόνια. Η διάρκεια, η δόση, ο τύπος του φαρμάκου, η ηλικία, το ιστορικό κρίσεων πανικού, η χρήση αλκοόλ, η ύπαρξη κατάθλιψης και τα υπόλοιπα φάρμακα αλλάζουν σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να οργανωθεί η μείωση.

Για αυτό η διακοπή ηρεμιστικών δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν απλή απόφαση «το σταματάω από αύριο». Σε αρκετές περιπτώσεις χρειάζεται σταδιακό πλάνο, παρακολούθηση συμπτωμάτων, αξιολόγηση του αρχικού προβλήματος που οδήγησε στη χορήγηση και έλεγχος για άλλες αιτίες που μπορεί να μιμούνται άγχος, αϋπνία ή ένταση.

2Ποια φάρμακα αφορά κυρίως

Η συζήτηση για διακοπή αφορά κυρίως τις βενζοδιαζεπίνες, δηλαδή φάρμακα όπως η αλπραζολάμη, η βρωμαζεπάμη, η λοραζεπάμη, η διαζεπάμη, η κλοναζεπάμη, η κλοραζεπάτη και το χλωροδιαζεποξείδιο. Στην καθημερινή αναζήτηση των ασθενών αυτά εμφανίζονται με εμπορικά ονόματα όπως Xanax, Lexotanil, Tavor, Stedon, Tranxene, Oasil και Rivotril.

Δεν είναι όλα τα «ηρεμιστικά» βενζοδιαζεπίνες. Για παράδειγμα, το Atarax περιέχει υδροξυζίνη, ένα κατασταλτικό αντιισταμινικό, ενώ υπάρχουν και υπνωτικά τύπου Z-drugs, αντιισταμινικά, αντικαταθλιπτικά με κατασταλτική δράση, αντιεπιληπτικά/νευροπαθητικά φάρμακα και άλλα σκευάσματα που μπορεί να προκαλέσουν υπνηλία. Κάθε κατηγορία έχει διαφορετική λογική διακοπής.

Ο γενικός οδηγός Ηρεμιστικά και Αγχολυτικά βοηθά να ξεχωρίσει ο ασθενής τις βασικές ομάδες: βενζοδιαζεπίνες, υπνωτικά, κατασταλτικά αντιισταμινικά και σχετικά φάρμακα. Στο παρόν άρθρο η έμφαση είναι στις βενζοδιαζεπίνες, επειδή αυτές συνδέονται πιο χαρακτηριστικά με ανοχή, σωματική εξάρτηση και στερητικά συμπτώματα μετά από απότομη διακοπή.

3Γιατί δεν πρέπει να κόβονται απότομα

Οι βενζοδιαζεπίνες δρουν ενισχύοντας τη δράση του GABA, ενός βασικού ανασταλτικού μηχανισμού του νευρικού συστήματος. Όταν ένα τέτοιο φάρμακο λαμβάνεται συστηματικά, ο οργανισμός μπορεί να προσαρμοστεί στην παρουσία του. Αν το φάρμακο κοπεί ξαφνικά, το νευρικό σύστημα μπορεί να βρεθεί σε κατάσταση υπερδιέγερσης.

Αυτό εξηγεί γιατί η απότομη διακοπή μπορεί να προκαλέσει έντονο rebound άγχος, αϋπνία, τρόμο, ευαισθησία στους ήχους, ταχυκαρδία, εφίδρωση, γαστρεντερική ενόχληση, αίσθημα πανικού και γενικευμένη δυσφορία. Σε σοβαρές περιπτώσεις, ειδικά μετά από υψηλές δόσεις ή μακροχρόνια χρήση, μπορεί να εμφανιστούν σπασμοί, παραλήρημα, σοβαρή σύγχυση ή ανάγκη επείγουσας ιατρικής φροντίδας.

Το σημαντικότερο μήνυμα είναι πρακτικό: όταν υπάρχει πιθανότητα σωματικής εξάρτησης, η διακοπή πρέπει να γίνεται σταδιακά και με ιατρική καθοδήγηση. Δεν υπάρχει ασφαλές γενικό σχήμα που να ταιριάζει σε όλους. Το πλάνο εξαρτάται από το φάρμακο, τη διάρκεια λήψης, τη δόση, το ιστορικό σπασμών, την ψυχική κατάσταση, το αλκοόλ, τα άλλα κατασταλτικά και τη συνολική υγεία.

4Τι είναι η σωματική εξάρτηση

Σωματική εξάρτηση σημαίνει ότι ο οργανισμός έχει προσαρμοστεί στη συστηματική παρουσία ενός φαρμάκου και αντιδρά όταν αυτό μειωθεί γρήγορα ή διακοπεί. Δεν είναι ταυτόσημη με την «κατάχρηση» και δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο ασθενής πήρε το φάρμακο λανθασμένα. Μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και σε ανθρώπους που έλαβαν βενζοδιαζεπίνη με συνταγή, σε θεραπευτική δόση, για μεγαλύτερο διάστημα.

Η διάκριση αυτή είναι σημαντική γιατί πολλοί ασθενείς νιώθουν ενοχές ή φόβο όταν αντιλαμβάνονται ότι δεν μπορούν να σταματήσουν εύκολα. Το σωστό πλαίσιο δεν είναι η ενοχή, αλλά η ασφάλεια: να αναγνωριστεί ότι ο οργανισμός χρειάζεται χρόνο προσαρμογής και ότι η διακοπή πρέπει να οργανωθεί με τρόπο που μειώνει τον κίνδυνο στέρησης.

Η ψυχολογική εξάρτηση είναι διαφορετική αλλά μπορεί να συνυπάρχει. Ο ασθενής μπορεί να φοβάται ότι δεν θα κοιμηθεί, δεν θα αντέξει το άγχος ή δεν θα μπορέσει να λειτουργήσει χωρίς το φάρμακο. Αυτός ο φόβος είναι πραγματικός και πρέπει να αντιμετωπίζεται με θεραπευτικό πλάνο, όχι με απότομη πίεση ή ντροπή.

5Ποια είναι τα συχνά συμπτώματα στέρησης

Τα συμπτώματα στέρησης διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο. Μπορεί να είναι ήπια και παροδικά ή έντονα και λειτουργικά περιοριστικά. Συχνά περιλαμβάνουν άγχος, αϋπνία, ανησυχία, ευερεθιστότητα, τρόμο, μυϊκή ένταση, ιδρώτα, ταχυκαρδία, πονοκέφαλο, ναυτία, ζάλη, ευαισθησία στο φως ή στους ήχους και αίσθημα ότι «το σώμα είναι σε συναγερμό».

Σε ορισμένους ανθρώπους τα συμπτώματα μοιάζουν με κρίση πανικού. Μπορεί να υπάρχει σφίξιμο στο στήθος, δύσπνοια, μουδιάσματα, αίσθημα αποπραγματοποίησης ή φόβος απώλειας ελέγχου. Αυτό μπορεί να μπερδέψει τον ασθενή και να τον οδηγήσει να θεωρήσει ότι «επέστρεψε το πρόβλημα» ή ότι «χρειάζεται οπωσδήποτε ξανά το φάρμακο».

Σοβαρότερα συμπτώματα, όπως σπασμοί, έντονη σύγχυση, ψευδαισθήσεις, παραλήρημα, λιποθυμία, επικίνδυνη διέγερση ή αδυναμία ασφαλούς λειτουργίας, χρειάζονται άμεση ιατρική αξιολόγηση. Η ύπαρξη τέτοιων συμπτωμάτων δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται στο σπίτι ως απλή «νευρικότητα».

6Άγχος επιστροφής ή στέρηση: πώς μπερδεύονται

Ένα από τα πιο δύσκολα σημεία στη διακοπή είναι η διάκριση ανάμεσα σε επιστροφή του αρχικού άγχους και συμπτώματα στέρησης. Και τα δύο μπορεί να προκαλέσουν ταχυκαρδία, ανησυχία, αϋπνία, τρόμο και φόβο. Η χρονική σχέση με τη μείωση της δόσης, η ένταση των σωματικών συμπτωμάτων, η διάρκεια και το ιστορικό βοηθούν τον γιατρό να εκτιμήσει τι συμβαίνει.

Το rebound άγχος μπορεί να είναι προσωρινή επιδείνωση μετά τη μείωση ή τη διακοπή. Δεν σημαίνει πάντα ότι ο ασθενής «χρειάζεται για πάντα» το φάρμακο. Μπορεί να σημαίνει ότι η μείωση ήταν γρήγορη, ότι ο ύπνος απορρυθμίστηκε ή ότι το νευρικό σύστημα χρειάζεται περισσότερο χρόνο προσαρμογής.

Από την άλλη, η επιστροφή της αρχικής διαταραχής είναι επίσης πιθανή. Αν το φάρμακο κάλυπτε για καιρό κρίσεις πανικού, γενικευμένο άγχος ή αϋπνία χωρίς άλλη θεραπευτική στρατηγική, η διακοπή μπορεί να αποκαλύψει ξανά το αρχικό πρόβλημα. Για αυτό η σωστή διακοπή δεν είναι μόνο μείωση δόσης. Περιλαμβάνει και επανεκτίμηση της αιτίας που οδήγησε στη χρήση.

7Πότε η διακοπή είναι πιο δύσκολη

Η διακοπή είναι συνήθως πιο δύσκολη όταν η χρήση είναι καθημερινή, παρατεταμένη, σε υψηλότερες δόσεις ή όταν το φάρμακο έχει γρήγορη έναρξη και σχετικά βραχύτερη διάρκεια δράσης. Δυσκολότερη μπορεί να είναι επίσης όταν ο ασθενής έχει ιστορικό κρίσεων πανικού, σοβαρή αϋπνία, κατάθλιψη, χρήση αλκοόλ, πολλαπλά κατασταλτικά φάρμακα ή προηγούμενη αποτυχημένη προσπάθεια διακοπής.

Η ηλικία παίζει επίσης ρόλο. Οι ηλικιωμένοι μπορεί να είναι πιο ευάλωτοι σε υπνηλία, πτώσεις, σύγχυση και αθροιστική δράση, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να φοβούνται περισσότερο την αλλαγή αν λαμβάνουν το φάρμακο για πολλά χρόνια. Σε τέτοιες περιπτώσεις η απότομη αλλαγή μπορεί να είναι και σωματικά και ψυχολογικά δύσκολη.

Δυσκολία μπορεί να υπάρχει και όταν το φάρμακο έχει συνδεθεί με καθημερινές λειτουργίες: «το παίρνω για να κοιμηθώ», «το παίρνω για να οδηγήσω», «το παίρνω για να πάω στη δουλειά», «το έχω μαζί μου για ασφάλεια». Αυτές οι συνδέσεις χρειάζονται σταδιακή θεραπευτική αντικατάσταση με πιο ασφαλείς στρατηγικές, όχι απλή αφαίρεση του φαρμάκου.

8Μικρή δόση δεν σημαίνει πάντα εύκολη διακοπή

Πολλοί ασθενείς θεωρούν ότι επειδή παίρνουν «λίγο», η διακοπή θα είναι απλή. Αυτό δεν ισχύει πάντα. Η μικρή δόση μπορεί να είναι λιγότερο επικίνδυνη από τη μεγάλη, αλλά η δυσκολία διακοπής εξαρτάται και από τη διάρκεια, τη συχνότητα, το φάρμακο, την ατομική ευαισθησία και τον λόγο χρήσης.

Ένας άνθρωπος που παίρνει μικρή δόση κάθε βράδυ για χρόνια μπορεί να έχει σημαντική ψυχολογική και σωματική προσαρμογή. Η προσπάθεια να σταματήσει απότομα μπορεί να προκαλέσει αϋπνία, άγχος και αίσθημα αποτυχίας, οδηγώντας τον να επιστρέψει στη λήψη και να φοβηθεί ακόμη περισσότερο τη διακοπή.

Η σωστή προσέγγιση δεν είναι να υποτιμηθεί η δόση, αλλά να αξιολογηθεί συνολικά η κατάσταση. Μικρή δόση μπορεί να επιτρέπει πιο εύκολη και ασφαλή σταδιακή μείωση, όμως και αυτή χρειάζεται πλάνο όταν υπάρχει μακροχρόνια χρήση ή προηγούμενη δυσκολία.

9Βραχείας και μακράς δράσης βενζοδιαζεπίνες

Οι βενζοδιαζεπίνες δεν έχουν όλες την ίδια διάρκεια δράσης. Ορισμένες έχουν πιο γρήγορη έναρξη και μικρότερη διάρκεια, ενώ άλλες έχουν μεγαλύτερη διάρκεια ή ενεργούς μεταβολίτες που παραμένουν περισσότερο στον οργανισμό. Αυτές οι διαφορές επηρεάζουν τόσο το προφίλ υπνηλίας όσο και την εμπειρία της διακοπής.

Φάρμακα με γρήγορη δράση μπορεί να δίνουν πιο έντονη άμεση ανακούφιση, αλλά σε ορισμένους ανθρώπους μπορεί να συνδέονται με εντονότερο rebound άγχος όταν πέφτουν τα επίπεδα του φαρμάκου. Φάρμακα μακρύτερης δράσης μπορεί να έχουν πιο παρατεταμένη καταστολή, ιδιαίτερα σε ηλικιωμένους ή σε άτομα με ηπατική επιβάρυνση.

Ο πίνακας δεν είναι οδηγός αλλαγής φαρμάκου. Η πιθανή μετάβαση από ένα φάρμακο σε άλλο, η ταχύτητα μείωσης και η παρακολούθηση πρέπει να αποφασίζονται από γιατρό. Ο ασθενής δεν πρέπει να αντικαθιστά μόνος του ένα σκεύασμα με άλλο επειδή διάβασε ότι «είναι πιο εύκολο να κοπεί».

10Σταδιακή μείωση και ιατρική παρακολούθηση

Η σταδιακή μείωση έχει στόχο να δώσει χρόνο στον οργανισμό να προσαρμοστεί. Δεν σημαίνει απλώς «κόβω λίγο κάθε λίγες ημέρες». Σημαίνει οργανωμένο πλάνο που λαμβάνει υπόψη τη σταθερότητα των συμπτωμάτων, την ποιότητα ύπνου, την καθημερινή λειτουργικότητα, τον κίνδυνο στέρησης και την υποστήριξη του ασθενούς.

Σε αρκετές περιπτώσεις η μείωση μπορεί να χρειαστεί εβδομάδες ή μήνες. Σε μακροχρόνια χρήση, σε ηλικιωμένους, σε πολλαπλά φάρμακα ή σε ιστορικό έντονης στέρησης, μπορεί να χρειαστεί ακόμη πιο προσεκτική προσέγγιση. Δεν είναι αποτυχία να προχωρά η μείωση αργά. Αποτυχία είναι η βιασύνη που οδηγεί σε σοβαρά συμπτώματα και επιστροφή σε ανεξέλεγκτη χρήση.

Η ιατρική παρακολούθηση βοηθά να διακρίνονται τα αναμενόμενα συμπτώματα από τα επικίνδυνα, να προσαρμόζεται το πλάνο και να αντιμετωπίζεται το αρχικό πρόβλημα. Αν το ηρεμιστικό δόθηκε για κρίσεις πανικού, αϋπνία ή χρόνιο άγχος, η διακοπή πρέπει να συνοδεύεται από συνολική θεραπευτική στρατηγική και όχι μόνο από αριθμητική μείωση δόσης.

11Xanax, Lexotanil, Tavor και διαφορές στη διακοπή

Το Xanax και άγχος είναι συχνή αναζήτηση επειδή η αλπραζολάμη έχει συνδεθεί με γρήγορη ανακούφιση από κρίσεις πανικού και έντονη ένταση. Η ίδια γρήγορη ανακούφιση όμως μπορεί να ενισχύσει τον φόβο του ασθενούς ότι «χωρίς αυτό δεν θα τα καταφέρω». Αυτό κάνει τη διακοπή όχι μόνο φαρμακολογικό αλλά και ψυχολογικό ζήτημα.

Το Lexotanil και το Tavor επίσης ανήκουν στις βενζοδιαζεπίνες και χρειάζονται προσοχή σε μακροχρόνια χρήση. Ο ασθενής μπορεί να τα αντιλαμβάνεται ως «πιο ήπια» ή «πιο καθημερινά», αλλά η βασική αρχή παραμένει: όταν υπάρχει συστηματική χρήση, η διακοπή πρέπει να γίνεται με ιατρικό πλάνο.

Το Stedon, το Tranxene, το Oasil και το Rivotril έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά διάρκειας, μεταβολισμού και ενδείξεων. Δεν πρέπει να συγκρίνονται μόνο με βάση το εμπορικό όνομα ή την υποκειμενική αίσθηση. Αυτό που έχει σημασία είναι η δραστική ουσία, η δόση, η διάρκεια, το ιστορικό και ο συνολικός κίνδυνος του συγκεκριμένου ασθενούς.

12Ύπνος, αϋπνία και rebound insomnia

Η αϋπνία είναι από τα πιο συχνά και ενοχλητικά συμπτώματα κατά τη μείωση ηρεμιστικών. Ο ασθενής μπορεί να κοιμάται λιγότερο, να ξυπνά συχνά, να έχει έντονα όνειρα ή να νιώθει ότι ο ύπνος δεν είναι ξεκούραστος. Αυτό μπορεί να δημιουργήσει φόβο και να οδηγήσει σε επιστροφή στη δόση που έπαιρνε πριν.

Το rebound insomnia είναι η προσωρινή επιδείνωση της αϋπνίας μετά τη μείωση ή τη διακοπή ενός φαρμάκου που βοηθούσε στον ύπνο. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο οργανισμός «δεν μπορεί να κοιμηθεί χωρίς χάπι». Σημαίνει ότι το νευρικό σύστημα χρειάζεται χρόνο και ότι ο ύπνος πρέπει να υποστηριχθεί με ασφαλείς, σταθερές συνήθειες και ιατρική καθοδήγηση.

Στην πράξη, η διακοπή γίνεται πιο επιτυχημένη όταν ο ύπνος προστατεύεται. Σταθερό ωράριο, περιορισμός αλκοόλ, προσοχή στην καφεΐνη, έλεγχος νυχτερινής δύσπνοιας ή υπνικής άπνοιας, αντιμετώπιση πόνου και αξιολόγηση θυρεοειδούς ή άλλων οργανικών παραγόντων μπορεί να έχουν σημασία. Δεν είναι όλα τα προβλήματα ύπνου «ψυχολογικά».

13Τρόμος, εφίδρωση, ταχυκαρδία και σωματικά συμπτώματα

Κατά τη στέρηση ή το rebound άγχος μπορεί να εμφανιστούν έντονα σωματικά συμπτώματα: τρόμος στα χέρια, εφίδρωση, ταχυκαρδία, μυϊκή ένταση, αίσθημα παλμών, ναυτία, διάρροια, πονοκέφαλος, ζάλη και αίσθημα εσωτερικής αναστάτωσης. Αυτά μπορεί να είναι τρομακτικά, ειδικά όταν ο ασθενής δεν τα περιμένει.

Το πρόβλημα είναι ότι τα ίδια συμπτώματα μπορεί να οφείλονται και σε άλλες καταστάσεις: υπερθυρεοειδισμό, υπογλυκαιμία, αναιμία, ηλεκτρολυτικές διαταραχές, λοίμωξη, αφυδάτωση, καρδιακή αρρυθμία, υπερκατανάλωση καφεΐνης ή αλληλεπιδράσεις φαρμάκων. Για αυτό δεν πρέπει όλα να αποδίδονται αυτόματα στη διακοπή.

Ο ασθενής πρέπει να ενημερώνει τον γιατρό για τη χρονική σχέση των συμπτωμάτων με τη μείωση της δόσης, για τα φάρμακα που λαμβάνει, για χρήση αλκοόλ ή άλλων ουσιών και για συμπτώματα που είναι νέα, πολύ έντονα ή διαφορετικά από το συνηθισμένο άγχος του. Η σωστή πληροφορία βοηθά να αποφευχθούν και η υποτίμηση και η υπερδιάγνωση.

14Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική βοήθεια

Άμεση ιατρική βοήθεια χρειάζεται όταν μετά από μείωση ή διακοπή εμφανιστούν σπασμοί, σοβαρή σύγχυση, παραλήρημα, ψευδαισθήσεις, λιποθυμία, έντονη απορρύθμιση συμπεριφοράς, αδυναμία επικοινωνίας, αυτοκτονικός ιδεασμός, σοβαρή αϋπνία με εξάντληση ή συμπτώματα που κάνουν τον ασθενή μη ασφαλή στο σπίτι.

Επείγουσα αξιολόγηση χρειάζεται επίσης σε δύσπνοια, πόνο στο στήθος, νευρολογικά συμπτώματα, σοβαρή ταχυκαρδία, αφυδάτωση, πτώση, τραυματισμό ή πιθανή υπερδοσολογία. Αν υπάρχει συνδυασμός με αλκοόλ, οπιοειδή, υπνωτικά ή άλλα κατασταλτικά, ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος.

Ο ασθενής δεν πρέπει να προσπαθεί να «αντέξει» επικίνδυνα συμπτώματα μόνος του επειδή πιστεύει ότι όλα είναι στέρηση. Η στέρηση μπορεί να είναι σοβαρή, αλλά και άλλα επείγοντα προβλήματα μπορεί να εμφανιστούν την ίδια περίοδο. Η ασφαλής στάση είναι να ζητείται ιατρική βοήθεια όταν τα συμπτώματα είναι έντονα, ασυνήθιστα ή επικίνδυνα.

15Ηλικιωμένοι, πτώσεις και σύγχυση

Οι ηλικιωμένοι χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή τόσο στη χρήση όσο και στη διακοπή ηρεμιστικών. Οι βενζοδιαζεπίνες μπορεί να προκαλέσουν υπνηλία, αστάθεια, βραδύτητα, σύγχυση, διαταραχή μνήμης και αυξημένο κίνδυνο πτώσεων. Από την άλλη, η απότομη διακοπή μετά από χρόνια χρήση μπορεί να προκαλέσει έντονη απορρύθμιση.

Σε ηλικιωμένους, η διακοπή πρέπει να γίνεται πιο προσεκτικά, με εκτίμηση κινδύνου πτώσεων, φαρμάκων, πίεσης, νεφρικής και ηπατικής λειτουργίας, ύπνου και γνωστικής κατάστασης. Συχνά υπάρχουν πολλά φάρμακα που αλληλεπιδρούν ή αυξάνουν την υπνηλία, όπως αντικαταθλιπτικά, αντιισταμινικά, υπνωτικά, αντιυπερτασικά, παυσίπονα ή αντιεπιληπτικά.

Η οικογένεια πρέπει να προσέχει αλλαγές στη συμπεριφορά, υπνηλία την ημέρα, αστάθεια, νυχτερινές πτώσεις, αποπροσανατολισμό ή ξαφνική επιδείνωση της μνήμης. Αυτά δεν πρέπει να αποδίδονται απλώς στην ηλικία. Μπορεί να σχετίζονται με φάρμακα, διακοπή, λοίμωξη, ηλεκτρολύτες, αφυδάτωση ή άλλο παθολογικό αίτιο.

16Αλκοόλ, οπιοειδή και άλλα κατασταλτικά

Ο συνδυασμός ηρεμιστικών με αλκοόλ είναι από τους πιο επικίνδυνους συνδυασμούς. Το αλκοόλ και οι βενζοδιαζεπίνες καταστέλλουν το κεντρικό νευρικό σύστημα και μπορούν να αυξήσουν υπνηλία, σύγχυση, απώλεια μνήμης, αστάθεια, πτώσεις, ατυχήματα και αναπνευστική καταστολή. Αναλυτικά, δείτε και τον οδηγό Ηρεμιστικά και Αλκοόλ.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και με οπιοειδή παυσίπονα, υπνωτικά, αντιισταμινικά, αντιψυχωσικά, ορισμένα αντικαταθλιπτικά, μυοχαλαρωτικά και άλλα φάρμακα που προκαλούν καταστολή. Ο κίνδυνος δεν είναι μόνο να νυστάξει περισσότερο ο ασθενής. Είναι να μειωθούν η αναπνοή, τα αντανακλαστικά, η κρίση και η ικανότητα αφύπνισης.

Κατά τη διακοπή, το αλκοόλ μπορεί επίσης να απορρυθμίσει τον ύπνο, να επιδεινώσει το άγχος, να αυξήσει τον κίνδυνο ατυχημάτων και να μπερδέψει την εκτίμηση των συμπτωμάτων. Ο ασθενής πρέπει να αναφέρει ειλικρινά στον γιατρό την κατανάλωση αλκοόλ, ακόμη κι αν θεωρεί ότι είναι «λίγη» ή «κοινωνική».

17Εξετάσεις αίματος που μπορεί να βοηθήσουν συνολικά

Δεν υπάρχει μία ειδική εξέταση αίματος που να δείχνει ότι ένας ασθενής «έχει στέρηση από ηρεμιστικά». Οι εξετάσεις βοηθούν κυρίως να αξιολογηθεί η γενική κατάσταση, να ελεγχθούν παράγοντες που επιδεινώνουν άγχος ή αϋπνία και να αποκλειστούν οργανικές αιτίες που μοιάζουν με συμπτώματα στέρησης.

Ανάλογα με το ιστορικό και την κλινική εικόνα, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει γενική αίματος, φερριτίνη, γλυκόζη, ηλεκτρολύτες, ουρία, κρεατινίνη, ηπατικά ένζυμα, TSH, βιταμίνη B12, φολικό οξύ, CRP ή άλλες εξετάσεις. Η επιλογή δεν γίνεται μηχανικά. Εξαρτάται από ηλικία, φάρμακα, αλκοόλ, συμπτώματα, ύπνο, διατροφή, χρόνια νοσήματα και συνοδά σημεία.

Για παράδειγμα, ταχυκαρδία, τρόμος και άγχος μπορεί να εμφανιστούν σε υπερθυρεοειδισμό. Κόπωση, ζάλη και αδυναμία μπορεί να σχετίζονται με αναιμία ή χαμηλό σίδηρο. Σύγχυση σε ηλικιωμένο μπορεί να συνδέεται με λοίμωξη, υπονατριαιμία, αφυδάτωση ή φάρμακα. Ο ρόλος του εργαστηρίου είναι να βοηθήσει τη σωστή διάκριση, όχι να αντικαταστήσει την κλινική αξιολόγηση.

18Τι να αναφέρει ο ασθενής στον γιατρό

Ο γιατρός χρειάζεται πλήρη εικόνα για να οργανώσει ασφαλή διακοπή. Ο ασθενής πρέπει να αναφέρει το ακριβές φάρμακο, τη δραστική ουσία αν τη γνωρίζει, τη δόση, πόσες φορές την ημέρα το λαμβάνει, πόσο καιρό το παίρνει, αν έχει προσπαθήσει ξανά να το κόψει και τι συμπτώματα είχε τότε.

Πρέπει επίσης να αναφέρει όλα τα υπόλοιπα φάρμακα, ακόμη και αν φαίνονται άσχετα: αντικαταθλιπτικά, αντιισταμινικά, παυσίπονα, υπνωτικά, αντιεπιληπτικά, μυοχαλαρωτικά, φάρμακα πίεσης, συμπληρώματα, φυτικά σκευάσματα και αλκοόλ. Πολλοί κίνδυνοι προκύπτουν από συνδυασμούς και όχι από ένα μόνο φάρμακο.

Χρήσιμο είναι να καταγράφονται ύπνος, κρίσεις άγχους, σωματικά συμπτώματα, κατανάλωση καφεΐνης ή αλκοόλ, πτώσεις, ζάλη, αλλαγές στη μνήμη και καθημερινή λειτουργικότητα. Αυτή η πρακτική καταγραφή βοηθά να φανεί αν η μείωση είναι ανεκτή ή αν χρειάζεται προσαρμογή.

19Συχνά λάθη στη διακοπή ηρεμιστικών

Το συχνότερο λάθος είναι η απότομη διακοπή. Ο ασθενής μπορεί να νιώσει καλύτερα, να φοβηθεί την εξάρτηση ή να θελήσει να αποδείξει ότι «δεν το χρειάζεται» και να σταματήσει ξαφνικά. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε έντονα συμπτώματα και να κάνει τη μελλοντική διακοπή πιο φοβιστική.

Δεύτερο λάθος είναι η αυθαίρετη εναλλαγή φαρμάκων. Δεν είναι ασφαλές να αντικαθιστά κάποιος μόνος του Xanax με Stedon, Lexotanil με Tavor ή οποιαδήποτε άλλη βενζοδιαζεπίνη επειδή το διάβασε στο διαδίκτυο ή επειδή του το πρότεινε γνωστός. Οι ισοδυναμίες, οι χρόνοι δράσης και οι κίνδυνοι πρέπει να αξιολογούνται από γιατρό.

Τρίτο λάθος είναι η χρήση αλκοόλ ή άλλων κατασταλτικών για να «αντέξει» ο ασθενής τη διακοπή. Αυτό μπορεί να επιδεινώσει τον ύπνο, την αναπνοή, την κρίση και τον κίνδυνο ατυχημάτων. Τέταρτο λάθος είναι να αγνοούνται οργανικές αιτίες άγχους, τρόμου ή ταχυκαρδίας και να αποδίδονται όλα στη στέρηση.

20Συχνές ερωτήσεις

21Τι να θυμάστε

Η διακοπή ηρεμιστικών και βενζοδιαζεπινών πρέπει να γίνεται με προσοχή, ιδιαίτερα όταν υπάρχει καθημερινή ή μακροχρόνια χρήση. Η απότομη διακοπή μπορεί να προκαλέσει στερητικά συμπτώματα, rebound άγχος, αϋπνία και σε σοβαρές περιπτώσεις επικίνδυνες επιπλοκές.

Η σωματική εξάρτηση δεν σημαίνει απαραίτητα κατάχρηση. Σημαίνει ότι ο οργανισμός έχει προσαρμοστεί στο φάρμακο και χρειάζεται χρόνο για να προσαρμοστεί στη μείωση. Η σταδιακή μείωση πρέπει να είναι εξατομικευμένη και να παρακολουθείται από γιατρό.

Τα συμπτώματα όπως τρόμος, εφίδρωση, ταχυκαρδία, αϋπνία και άγχος μπορεί να σχετίζονται με στέρηση, αλλά μπορεί να οφείλονται και σε οργανικές αιτίες. Όταν τα συμπτώματα είναι έντονα, νέα ή επικίνδυνα, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση και όχι αυτοδιάγνωση.

22Κλείστε Ραντεβού και Βιβλιογραφία

Βιβλιογραφία