Αντισώματα ASMA / SMA: Εξέταση, Θετικό Αποτέλεσμα & Ερμηνεία

1
Τι είναι τα αντισώματα ASMA / SMA;

Τα ASMA ή SMA είναι αυτοαντισώματα που στρέφονται εναντίον συστατικών του κυτταροσκελετού των λείων μυϊκών κυττάρων. Τα αρχικά προέρχονται από τους αγγλικούς όρους Anti-Smooth Muscle Antibodies και Smooth Muscle Antibodies.

Στην εργαστηριακή πράξη οι δύο όροι χρησιμοποιούνται για την ίδια ευρύτερη ομάδα αυτοαντισωμάτων. Τα SMA όμως δεν αντιστοιχούν σε ένα μοναδικό αντίσωμα ούτε έχουν όλα τον ίδιο αντιγονικό στόχο.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η αντιδραστικότητα έναντι της F-actin, της ινώδους μορφής της ακτίνης. Ορισμένα πρότυπα SMA που σχετίζονται με F-actin έχουν ισχυρότερη συσχέτιση με την αυτοάνοση ηπατίτιδα, χωρίς όμως να αποτελούν από μόνα τους διαγνωστικό κριτήριο.^{[1, 2]}

Η εξέταση χρησιμοποιείται κυρίως όταν υπάρχει υποψία ότι παθολογικές ηπατικές εξετάσεις, ιδιαίτερα αυξημένες ALT και AST, μπορεί να σχετίζονται με αυτοάνοση ηπατίτιδα.

2
Γιατί ζητείται η εξέταση ASMA;

Η εξέταση ζητείται συνήθως στη διερεύνηση ανεξήγητης ή επίμονης αύξησης των τρανσαμινασών, ιδιαίτερα όταν ο ιατρός θέλει να εξετάσει το ενδεχόμενο αυτοάνοσης ηπατικής νόσου.

Μπορεί να ζητηθεί όταν υπάρχουν:

• επίμονη αύξηση ALT ή AST,
• εικόνα οξείας ή χρόνιας ηπατίτιδας χωρίς σαφή αιτία,
• αυξημένη IgG ή υπεργαμμασφαιριναιμία,
• θετικά ANA και παθολογικές ηπατικές εξετάσεις,
• κλινική υποψία αυτοάνοσης ηπατίτιδας,
• ανάγκη διαφοροδιάγνωσης από ιογενή, φαρμακευτική ή άλλη ηπατική βλάβη.

Τα ASMA δεν χρησιμοποιούνται συνήθως ως γενικό screening σε άτομα χωρίς σχετική κλινική ή εργαστηριακή ένδειξη.

Οι σύγχρονες οδηγίες περιλαμβάνουν τα SMA μαζί με ANA, anti-LKM-1, anti-LC1 και anti-SLA/LP στον ανοσολογικό έλεγχο όταν υπάρχει υποψία αυτοάνοσης ηπατίτιδας.^{[1, 2]}

3
ASMA και αυτοάνοση ηπατίτιδα

Η σημαντικότερη κλινική χρήση των ASMA είναι η διερεύνηση της αυτοάνοσης ηπατίτιδας (Autoimmune Hepatitis – AIH), μιας χρόνιας ανοσολογικά μεσολαβούμενης φλεγμονώδους νόσου του ήπατος.

Η αυτοάνοση ηπατίτιδα μπορεί να εμφανιστεί με πολύ διαφορετική ένταση. Σε ορισμένους ασθενείς ανακαλύπτεται τυχαία λόγω αύξησης ALT ή AST, ενώ σε άλλους μπορεί να παρουσιαστεί με έντονη ενεργό ηπατίτιδα, ίκτερο και σημαντικές εργαστηριακές διαταραχές.

Τα SMA ανιχνεύονται σε σημαντικό ποσοστό ασθενών με αυτοάνοση ηπατίτιδα, αλλά δεν είναι απολύτως ειδικά για τη νόσο.^[2]

Για συνολική παρουσίαση μπορείτε να διαβάσετε τον αναλυτικό οδηγό για την
αυτοάνοση ηπατίτιδα, τα ANA, ASMA/SMA, anti-LKM και IgG.

4
Πώς γίνεται η εξέταση ASMA / SMA;

Η εξέταση πραγματοποιείται σε δείγμα φλεβικού αίματος. Μετά την αιμοληψία διαχωρίζεται ο ορός και ακολουθεί η κατάλληλη ανοσολογική μέθοδος.

Η κλασική μέθοδος ανίχνευσης είναι ο έμμεσος ανοσοφθορισμός (Indirect Immunofluorescence – IIF/IFT), συνήθως σε ιστικά υποστρώματα που επιτρέπουν την αξιολόγηση του προτύπου χρώσης.

Με τον ανοσοφθορισμό μπορούν να αξιολογηθούν όχι μόνο η παρουσία ή απουσία αντιδραστικότητας αλλά και ο τίτλος και το πρότυπο ανοσοφθορισμού.

Οι νεότερες κατευθυντήριες οδηγίες αναγνωρίζουν επίσης σύγχρονες δοκιμασίες, όπως τεχνικές στερεάς φάσης και ELISA, εφόσον χρησιμοποιούνται επικυρωμένες μέθοδοι και κατάλληλα cut-offs.^[1]

5
Τι είναι ο τίτλος των ASMA;

Όταν η εξέταση πραγματοποιείται με ανοσοφθορισμό, το αποτέλεσμα μπορεί να συνοδεύεται από τίτλο αντισωμάτων, όπως 1:40, 1:80 ή 1:160.

Ο τίτλος εκφράζει τη μεγαλύτερη αραίωση του ορού στην οποία η χαρακτηριστική αντίδραση εξακολουθεί να είναι ανιχνεύσιμη.

Δεν αποτελεί όμως άμεσο μέτρο της σοβαρότητας της νόσου. Ένας υψηλότερος τίτλος μπορεί να είναι περισσότερο υποστηρικτικός σε κατάλληλο κλινικοεργαστηριακό πλαίσιο, αλλά δεν σημαίνει υποχρεωτικά σοβαρότερη ηπατική βλάβη.

Στα απλοποιημένα διαγνωστικά κριτήρια της αυτοάνοσης ηπατίτιδας, οι τίτλοι ANA ή SMA αποτελούν μόνο ένα μέρος της συνολικής βαθμολογίας. Συνεκτιμώνται επίσης η IgG, η ιστολογική εικόνα και ο αποκλεισμός ιογενούς ηπατίτιδας.^[4]

6
Τι σημαίνει θετικό ASMA;

Ένα θετικό ASMA σημαίνει ότι στον ορό ανιχνεύθηκαν αντισώματα με αντιδραστικότητα έναντι συστατικών λείων μυϊκών ινών ή σχετικών κυτταροσκελετικών δομών.

Το αποτέλεσμα αποκτά μεγαλύτερη σημασία όταν συνυπάρχουν εργαστηριακά στοιχεία πραγματικής ηπατικής φλεγμονής.

Ο συνδυασμός ANA και SMA μπορεί να είναι περισσότερο υποστηρικτικός από την παρουσία ενός μόνο αυτοαντισώματος, αλλά δεν αντικαθιστά τη συνολική διαγνωστική αξιολόγηση.^[2]

7
Χαμηλός ή υψηλός τίτλος ASMA: ποια είναι η διαφορά;

Ένας υψηλότερος τίτλος μπορεί να έχει μεγαλύτερη διαγνωστική βαρύτητα όταν υπάρχει συμβατή κλινικοεργαστηριακή εικόνα. Δεν υπάρχει όμως ένας συγκεκριμένος τίτλος που να επιβεβαιώνει αυτόματα αυτοάνοση ηπατίτιδα.

Αντίστοιχα, χαμηλός τίτλος δεν σημαίνει υποχρεωτικά νόσο. Η σημασία εξαρτάται από την ηλικία, τη μέθοδο, το υπόστρωμα ανοσοφθορισμού και τα όρια του συγκεκριμένου εργαστηρίου.

8
ASMA και αντισώματα έναντι F-actin

Η F-actin είναι η ινώδης μορφή της ακτίνης, μιας βασικής πρωτεΐνης του κυτταροσκελετού. Ένα μέρος των SMA εμφανίζει αντιδραστικότητα έναντι της F-actin.

Η anti-F-actin αντιδραστικότητα έχει ιδιαίτερη σχέση με την αυτοάνοση ηπατίτιδα, αλλά ο όρος ASMA δεν πρέπει να θεωρείται απολύτως ταυτόσημος με τον όρο anti-F-actin.

Η διάκριση έχει εργαστηριακή σημασία επειδή διαφορετικές μέθοδοι μπορεί να ανιχνεύουν διαφορετικό φάσμα αυτοαντισωμάτων.

9
Πρότυπα ανοσοφθορισμού VG και VGT: τι σημαίνουν;

Στον έμμεσο ανοσοφθορισμό τα SMA μπορούν να εμφανίσουν διαφορετικά πρότυπα, ανάλογα με τις δομές του ιστικού υποστρώματος που χρωματίζονται.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα πρότυπα VG (vessels–glomeruli) και VGT (vessels–glomeruli–tubules). Στα πρότυπα αυτά παρατηρείται αντιδραστικότητα στα αγγεία και στα σπειράματα ή επιπλέον στα νεφρικά σωληνάρια.

Τα VG και VGT εμφανίζουν ισχυρότερη συσχέτιση με την αυτοάνοση ηπατίτιδα από μία απλή μη ειδική αγγειακή χρώση και σχετίζονται συχνότερα με αντιδραστικότητα έναντι F-actin.^[1]

Παρόλα αυτά, ούτε ένα χαρακτηριστικό πρότυπο ανοσοφθορισμού αποτελεί από μόνο του απόδειξη της νόσου.

10
ASMA και ANA: γιατί συχνά ζητούνται μαζί;

Τα αντιπυρηνικά αντισώματα ANA και τα ASMA αποτελούν δύο από τα βασικά αυτοαντισώματα που αξιολογούνται όταν υπάρχει υποψία αυτοάνοσης ηπατίτιδας.

Τα ANA δεν είναι ειδικά για το ήπαρ και μπορούν να ανιχνευθούν σε πολλά αυτοάνοσα νοσήματα, λοιμώξεις και ακόμη και σε υγιή άτομα, ιδιαίτερα σε χαμηλούς τίτλους.

Όταν όμως ANA και SMA συνυπάρχουν με αυξημένες ALT/AST και αυξημένη IgG, το συνολικό προφίλ είναι περισσότερο υποστηρικτικό για αυτοάνοση ηπατίτιδα.^[2]

Δείτε επίσης τον οδηγό για τα
αντιπυρηνικά αντισώματα ANA.

11
ASMA και anti-LKM: ποια είναι η διαφορά;

Τα anti-LKM, κυρίως τα anti-LKM-1, αποτελούν διαφορετική ομάδα αυτοαντισωμάτων από τα SMA.

Παραδοσιακά, ANA και SMA συσχετίζονταν περισσότερο με τη λεγόμενη αυτοάνοση ηπατίτιδα τύπου 1, ενώ τα anti-LKM-1 με τη λεγόμενη AIH τύπου 2, η οποία εμφανίζεται συχνότερα σε παιδιά και νεότερους ασθενείς.

Οι νεότερες ευρωπαϊκές οδηγίες επισημαίνουν ότι αυτή η υποταξινόμηση αποκλειστικά με βάση τα αυτοαντισώματα έχει περιορισμένη πρακτική χρησιμότητα.^[1]

Δείτε επίσης:
Anti-LKM Αντισώματα – Εξέταση & Ερμηνεία.

12
Έχουν την ίδια σημασία οι τίτλοι σε ενήλικες και παιδιά;

Η ηλικία έχει σημασία στην εργαστηριακή αξιολόγηση των αυτοαντισωμάτων της αυτοάνοσης ηπατίτιδας.

Στα παιδιά ακόμη και χαμηλότεροι τίτλοι μπορεί να έχουν κλινική σημασία. Για αυτό οι αραιώσεις και τα όρια που χρησιμοποιούνται στον ανοσοφθορισμό δεν πρέπει να ερμηνεύονται μηχανιστικά με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις ηλικίες.

Όταν ο αρχικός ανοσοφθορισμός είναι αρνητικός αλλά η υποψία παραμένει υψηλή, οι EASL αναφέρουν ότι μπορεί να εξεταστούν χαμηλότερες αραιώσεις, περίπου 1:40 στους ενήλικες και 1:10 στα παιδιά.^[1]

13
Σε ποιες άλλες καταστάσεις μπορεί να είναι θετικά τα ASMA;

Τα ASMA δεν είναι απολύτως ειδικά για την αυτοάνοση ηπατίτιδα.

Θετικότητα μπορεί να παρατηρηθεί, ανάλογα με τον τίτλο και τη μέθοδο, σε:

• άλλες χρόνιες ηπατοπάθειες,
• ορισμένες ιογενείς λοιμώξεις,
• άλλα αυτοάνοσα νοσήματα,
• φλεγμονώδεις καταστάσεις,
• σπανιότερα σε άτομα χωρίς ενεργή ηπατική νόσο.

Ένα μη ειδικό SMA χαμηλού τίτλου δεν έχει την ίδια διαγνωστική βαρύτητα με ένα χαρακτηριστικό αποτέλεσμα σε ασθενή με ηπατοκυτταρική βλάβη και αυξημένη IgG.^[2]

14
Ποιες εξετάσεις αξιολογούνται μαζί με τα ASMA;

Η διερεύνηση πιθανής αυτοάνοσης ηπατίτιδας δεν βασίζεται ποτέ μόνο στα ASMA.

Σε ύποπτη εικόνα μπορεί να απαιτηθούν επιπλέον απεικονιστικός έλεγχος και, όταν κρίνεται απαραίτητο, βιοψία ήπατος.^{[1, 2]}

15
Αρνητικό ASMA αποκλείει την αυτοάνοση ηπατίτιδα;

Όχι. Ένα αρνητικό ASMA δεν αποκλείει την αυτοάνοση ηπατίτιδα.

Ορισμένοι ασθενείς μπορεί να έχουν ANA χωρίς SMA, άλλοι anti-LKM-1 ή anti-SLA/LP, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις τα συμβατικά αυτοαντισώματα μπορεί να μην ανιχνεύονται στον αρχικό έλεγχο.

Εάν η κλινική υποψία παραμένει ισχυρή, μπορεί να απαιτηθεί συμπληρωματικός αυτοαντισωματικός έλεγχος, επανάληψη με κατάλληλη τεχνική ή περαιτέρω εξειδικευμένη αξιολόγηση.^[1]

16
Χρησιμοποιούνται τα ASMA για παρακολούθηση της νόσου;

Τα ASMA είναι περισσότερο χρήσιμα στην αρχική διαγνωστική διερεύνηση παρά ως τακτικός δείκτης παρακολούθησης της ενεργότητας της αυτοάνοσης ηπατίτιδας.

Στους ενήλικες οι μεταβολές του τίτλου ANA ή SMA δεν συσχετίζονται αρκετά αξιόπιστα με την πορεία της νόσου ώστε να δικαιολογείται συστηματική επανάληψή τους αποκλειστικά για παρακολούθηση.^[1]

Η εργαστηριακή παρακολούθηση βασίζεται περισσότερο στις ALT, AST και IgG, μαζί με τους υπόλοιπους δείκτες που επιλέγονται ανάλογα με την κατάσταση του ασθενούς.

17
Χρειάζεται νηστεία ή άλλη προετοιμασία;

Για την ίδια την εξέταση ASMA συνήθως δεν απαιτείται ειδική προετοιμασία ή νηστεία.

Η εξέταση πραγματοποιείται με απλή αιμοληψία. Αν όμως ζητούνται ταυτόχρονα και άλλες εξετάσεις, οι οδηγίες προετοιμασίας μπορεί να εξαρτώνται από το συνολικό εργαστηριακό έλεγχο.

Δεν πρέπει να διακόπτονται φάρμακα ή άλλη θεραπεία χωρίς ιατρική οδηγία. Η λήψη κορτικοστεροειδών ή άλλης ανοσοκατασταλτικής αγωγής αποτελεί χρήσιμη πληροφορία κατά την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων.

18
Συχνές ερωτήσεις για τα ASMA / SMA

19
Τι να θυμάστε