Anti-DNA IgG με IIF: Εξέταση Αίματος, Αποτελέσματα και Ερμηνεία
Δημοσίευση: • Τελευταία ενημέρωση:
Η εξέταση Anti-DNA IgG με IIF αναζητά IgG αυτοαντισώματα έναντι DNA με τη μέθοδο του έμμεσου ανοσοφθορισμού. Χρησιμοποιείται κυρίως στο πλαίσιο της διερεύνησης του Συστηματικού Ερυθηματώδη Λύκου (ΣΕΛ) και μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά προς άλλες εξετάσεις anti-dsDNA.
Δεν πρέπει να συγχέεται με τον ποσοτικό προσδιορισμό anti-dsDNA IgG. Οι δύο εξετάσεις αφορούν αντισώματα έναντι DNA διπλής έλικας, αλλά χρησιμοποιούν διαφορετική εργαστηριακή μεθοδολογία και μπορεί να μην δώσουν το ίδιο αποτέλεσμα στο ίδιο δείγμα. Ένα θετικό ή αρνητικό Anti-DNA IIF δεν αρκεί μόνο του για διάγνωση ή αποκλεισμό λύκου.
1Τι είναι η εξέταση Anti-DNA IgG με IIF
Η εξέταση Anti-DNA IgG με IIF είναι ανοσολογική εξέταση αίματος που χρησιμοποιείται για την ανίχνευση IgG αυτοαντισωμάτων τα οποία αναγνωρίζουν DNA διπλής έλικας.
Τα συγκεκριμένα αντισώματα έχουν ιδιαίτερη σημασία στη διερεύνηση του Συστηματικού Ερυθηματώδη Λύκου. Δεν αποτελούν όμως εξέταση γενικού check-up ούτε ζητούνται συνήθως χωρίς συγκεκριμένη κλινική ένδειξη.
Το χαρακτηριστικό της συγκεκριμένης εξέτασης είναι η μέθοδος IIF – Indirect Immunofluorescence ή έμμεσος ανοσοφθορισμός. Αυτό τη διαφοροποιεί εργαστηριακά από τις ποσοτικές μεθόδους anti-dsDNA που δίνουν συνήθως ένα αριθμητικό αποτέλεσμα.
Η διαφορά αυτή έχει σημασία. Δύο εξετάσεις μπορεί να αναζητούν αντισώματα έναντι του ίδιου βασικού στόχου αλλά να έχουν διαφορετική αναλυτική ευαισθησία, ειδικότητα και τρόπο αναφοράς του αποτελέσματος.
2Τι ανιχνεύει η εξέταση Anti-DNA
Η εξέταση αναζητά IgG αντισώματα έναντι DNA διπλής έλικας. Πρόκειται για αυτοαντισώματα, δηλαδή αντισώματα που παράγει το ανοσοποιητικό σύστημα και τα οποία αναγνωρίζουν ένα φυσιολογικό συστατικό των κυττάρων του ίδιου του οργανισμού.
Η ανίχνευσή τους έχει μεγαλύτερη κλινική σημασία όταν υπάρχει ήδη υποψία Συστηματικού Ερυθηματώδη Λύκου, θετικό ANA ή άλλα συμβατά κλινικά και εργαστηριακά ευρήματα.
Ο όρος Anti-DNA μπορεί να εμφανίζεται στο παραπεμπτικό ή στον εργαστηριακό κατάλογο ως συντομότερη ονομασία. Για σωστή ερμηνεία, όμως, είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι στη συγκεκριμένη εξέταση πρόκειται για Anti-DNA IgG με μέθοδο IIF.
3Τι σημαίνει IIF – έμμεσος ανοσοφθορισμός
Τα αρχικά IIF προέρχονται από τον όρο Indirect Immunofluorescence, δηλαδή έμμεσος ανοσοφθορισμός.
Πρόκειται για εργαστηριακή τεχνική κατά την οποία τα αντισώματα του ορού του ασθενούς αφήνονται να αντιδράσουν με κατάλληλο εργαστηριακό υπόστρωμα. Εάν υπάρχουν τα αυτοαντισώματα που αναζητούνται, μπορούν να συνδεθούν στους αντίστοιχους στόχους.
Στη συνέχεια χρησιμοποιείται ειδικό φθορίζον αντίσωμα έναντι των ανθρώπινων IgG. Με την κατάλληλη μικροσκοπική αξιολόγηση ο εργαστηριακός επιστήμονας μπορεί να αναγνωρίσει αν υπάρχει το πρότυπο που χαρακτηρίζει θετικό αποτέλεσμα.
Σε αντίθεση με ένα πλήρως αυτοματοποιημένο ποσοτικό immunoassay, όπου ο αναλυτής παράγει συνήθως αριθμητική συγκέντρωση, η IIF βασίζεται κυρίως στην αξιολόγηση της ειδικής αντίδρασης φθορισμού.
Αυτός είναι ο λόγος που το αποτέλεσμα συχνά εκφράζεται ως θετικό ή αρνητικό και, σε ορισμένα εργαστηριακά πρωτόκολλα, μπορεί να συνοδεύεται από τίτλο.
4Anti-DNA IIF και anti-dsDNA IgG: ποια είναι η διαφορά;
Αυτή είναι η σημαντικότερη πρακτική διάκριση για κάποιον που βλέπει και τις δύο εξετάσεις σε έναν εργαστηριακό κατάλογο.
Το Anti-DNA IgG με IIF και το anti-dsDNA IgG διερευνούν αντισώματα έναντι δίκλωνου DNA, αλλά δεν χρησιμοποιούν την ίδια τεχνική.
| Χαρακτηριστικό | Anti-DNA IgG, IIF | Anti-dsDNA IgG ποσοτικό |
|---|---|---|
| Μέθοδος | Έμμεσος ανοσοφθορισμός | Αυτοματοποιημένο ή solid-phase immunoassay, ανά εργαστήριο |
| Αποτέλεσμα | Συνήθως θετικό/αρνητικό ή τίτλος | Συνήθως αριθμητική τιμή με συγκεκριμένο cut-off |
| Κύρια χρησιμότητα | Ποιοτική ή ημιποσοτική ανίχνευση με διαφορετική αναλυτική προσέγγιση | Ποσοτικός προσδιορισμός και, όπου ενδείκνυται, παρακολούθηση τάσης |
| Άμεση σύγκριση τιμών | Όχι | Όχι με διαφορετική μέθοδο ή άλλο εργαστήριο χωρίς προσοχή |
Δεν υπάρχει επομένως λόγος να θεωρούμε τη μία εξέταση «διπλότυπο» της άλλης. Μπορούν να χρησιμοποιούνται συμπληρωματικά και τα αποτελέσματά τους δεν είναι υποχρεωτικό να συμφωνούν σε κάθε δείγμα.
Για την ποσοτική εξέταση δείτε τον ξεχωριστό οδηγό Anti-dsDNA: τι δείχνει και πώς ερμηνεύεται.
5Πότε ζητείται η εξέταση Anti-DNA
Η εξέταση Anti-DNA δεν χρησιμοποιείται συνήθως ως τυχαίος προληπτικός έλεγχος σε άτομα χωρίς συμπτώματα. Η μεγαλύτερη αξία της βρίσκεται σε στοχευμένη διερεύνηση όταν υπάρχει πιθανότητα συστηματικού αυτοάνοσου νοσήματος και ιδιαίτερα ΣΕΛ.
Μπορεί να ζητηθεί όταν υπάρχουν:
- θετικά ANA και χρειάζεται ειδικότερος ανοσολογικός έλεγχος,
- αρθραλγίες ή φλεγμονώδης αρθρίτιδα με άλλα συμβατά ευρήματα,
- φωτοευαισθησία ή χαρακτηριστικά δερματικά εξανθήματα,
- στοματικά ή ρινικά έλκη,
- ανεξήγητη λευκοπενία, λεμφοπενία ή θρομβοπενία,
- πλευριτική ή περικαρδιακή συμμετοχή,
- πρωτεΐνη ή αίμα στα ούρα χωρίς προφανή άλλη εξήγηση,
- ήδη θετικό anti-dsDNA με διαφορετική εργαστηριακή μέθοδο,
- ανάγκη συμπληρωματικού ελέγχου σε γνωστό ή πιθανό ΣΕΛ.
Η εξέταση έχει πραγματική διαγνωστική αξία όταν το αποτέλεσμα απαντά σε συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα. Η αδιάκριτη παραγγελία πολλών αυτοαντισωμάτων σε άτομα με πολύ χαμηλή πιθανότητα νόσου αυξάνει την πιθανότητα δύσκολων ή μη ειδικών ευρημάτων.
6Anti-DNA και ANA: ποια είναι η σχέση τους;
Τα ANA και τα Anti-DNA δεν είναι η ίδια εξέταση.
Τα ANA αποτελούν ευρύτερο έλεγχο αντιπυρηνικών αυτοαντισωμάτων. Μπορεί να είναι θετικά σε πολλά συστηματικά αυτοάνοσα νοσήματα, αλλά και σε ορισμένους ανθρώπους χωρίς ΣΕΛ.
Το Anti-DNA είναι πιο στοχευμένη εξέταση. Αναζητά συγκεκριμένη αντισωματική δραστηριότητα έναντι DNA διπλής έλικας και αποκτά μεγαλύτερη σημασία όταν υπάρχει ήδη συμβατή κλινική εικόνα.
Στα κριτήρια ταξινόμησης EULAR/ACR για τον ΣΕΛ, ένα θετικό ANA αποτελεί απαραίτητο αρχικό κριτήριο εισόδου πριν αξιολογηθούν οι υπόλοιποι κλινικοί και ανοσολογικοί δείκτες. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε θετικό ANA υποδηλώνει λύκο.
Δείτε αναλυτικά: Αντιπυρηνικά Αντισώματα ANA – τι σημαίνουν.
7Πώς γίνεται η εξέταση Anti-DNA IgG με IIF
Για τον ασθενή η διαδικασία είναι απλή και περιλαμβάνει μια συνηθισμένη αιμοληψία.
Μετά την αιμοληψία απομονώνεται ο ορός και ακολουθεί η εργαστηριακή διαδικασία του έμμεσου ανοσοφθορισμού.
Σε απλοποιημένη μορφή, η διαδικασία περιλαμβάνει:
- επαφή του ορού με ειδικά προετοιμασμένο εργαστηριακό υπόστρωμα,
- δέσμευση των αντισωμάτων του ασθενούς εάν υπάρχουν οι κατάλληλοι στόχοι,
- απομάκρυνση των μη συνδεδεμένων αντισωμάτων,
- προσθήκη φθορίζοντος αντισώματος που αναγνωρίζει ανθρώπινη IgG,
- τελική αξιολόγηση της αντίδρασης με ανοσοφθορισμό.
Ο ασθενής δεν χρειάζεται να γνωρίζει τις τεχνικές λεπτομέρειες για να καταλάβει το αποτέλεσμα. Αυτό που έχει σημασία είναι ότι πρόκειται για διαφορετική μέθοδο από την ποσοτική μέτρηση anti-dsDNA.
8Αποτελέσματα Anti-DNA IIF: θετικό, αρνητικό και τίτλος
Το Anti-DNA με IIF δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν εξέταση με ένα παγκόσμιο αριθμητικό φυσιολογικό εύρος.
Ανάλογα με το εργαστηριακό σύστημα και το πρωτόκολλο, το αποτέλεσμα μπορεί να αναφέρεται ως:
- αρνητικό,
- θετικό,
- ή να συνοδεύεται από τίτλο.
Εάν χρησιμοποιείται τίτλος, αυτός προκύπτει από διαδοχικές αραιώσεις και πρέπει να ερμηνεύεται με βάση τα όρια της συγκεκριμένης μεθόδου.
| Αποτέλεσμα | Γενική σημασία |
|---|---|
| Αρνητικό | Δεν ανιχνεύθηκε η συγκεκριμένη αντισωματική αντίδραση με την IIF. Δεν αποκλείει μόνο του ΣΕΛ. |
| Θετικό | Ανιχνεύθηκε συμβατή IgG αντισωματική αντίδραση και χρειάζεται συσχέτιση με ANA, κλινική εικόνα και υπόλοιπες εξετάσεις. |
| Τίτλος | Αξιολογείται με τα όρια και το πρωτόκολλο του συγκεκριμένου εργαστηρίου. |
Ένας τίτλος IIF δεν μετατρέπεται σε IU/mL και δεν πρέπει να συγκρίνεται αριθμητικά με ένα ποσοτικό anti-dsDNA αποτέλεσμα.
9Τι σημαίνει θετικό Anti-DNA IgG με IIF
Ένα θετικό αποτέλεσμα σημαίνει ότι ανιχνεύθηκε IgG αντισωματική δραστηριότητα έναντι dsDNA με τη συγκεκριμένη μέθοδο.
Το εύρημα αποκτά μεγαλύτερη κλινική βαρύτητα όταν συνυπάρχουν στοιχεία όπως:
- θετικό ANA,
- συμπτώματα συμβατά με ΣΕΛ,
- θετικό anti-dsDNA με διαφορετική μέθοδο,
- anti-Sm,
- χαμηλό C3 ή/και C4,
- αιματολογικές διαταραχές,
- παθολογικά ευρήματα στα ούρα.
Ωστόσο, θετικό Anti-DNA δεν σημαίνει αυτομάτως διάγνωση λύκου. Η εργαστηριακή εξέταση αποτελεί ένα μόνο στοιχείο μέσα σε ένα ευρύτερο διαγνωστικό πλαίσιο.
Ακόμη και ένα αποτέλεσμα που θεωρείται ιδιαίτερα ειδικό αποκτά τη σωστή διαγνωστική του αξία μόνο όταν ερμηνεύεται σε ασθενή με κατάλληλη κλινική πιθανότητα.
10Τι σημαίνει αρνητικό Anti-DNA IIF
Ένα αρνητικό αποτέλεσμα σημαίνει ότι δεν ανιχνεύθηκε η συγκεκριμένη αντισωματική δραστηριότητα με τη μέθοδο IIF.
Το αρνητικό αποτέλεσμα δεν αποκλείει από μόνο του τον Συστηματικό Ερυθηματώδη Λύκο.
Αυτό συμβαίνει για δύο βασικούς λόγους:
- δεν έχουν όλοι οι ασθενείς με ΣΕΛ θετικά anti-dsDNA,
- διαφορετικές εργαστηριακές μέθοδοι δεν έχουν ακριβώς την ίδια ευαισθησία και μπορεί να ανιχνεύουν διαφορετικά προφίλ αντισωμάτων.
Επομένως, σε έναν ασθενή με ισχυρή κλινική υποψία, ένα αρνητικό Anti-DNA IIF δεν αποτελεί λόγο να σταματήσει αυτόματα η διερεύνηση.
Μπορεί να χρειάζεται αξιολόγηση των ANA, anti-Sm, Anti-SSA/Ro, Anti-SSB/La, Anti-RNP, συμπληρώματος C3/C4, γενικής αίματος, νεφρικής λειτουργίας και ούρων ανάλογα με το κλινικό σενάριο.
11Τι γίνεται όταν Anti-DNA IIF και anti-dsDNA δίνουν διαφορετικό αποτέλεσμα;
Η διαφωνία μεταξύ δύο διαφορετικών anti-DNA μεθόδων δεν σημαίνει υποχρεωτικά ότι μία από τις δύο εξετάσεις είναι λάθος.
Οι εργαστηριακές τεχνικές διαφέρουν στον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζουν το αντιγόνο, στο είδος της αντισωματικής δραστηριότητας που ανιχνεύουν αποτελεσματικότερα, στην ευαισθησία, στην ειδικότητα και στα cut-offs.
| Anti-dsDNA ποσοτικό | Anti-DNA IIF | Τι σημαίνει πρακτικά |
|---|---|---|
| Θετικό | Θετικό | Υπάρχει συμφωνία δύο διαφορετικών εργαστηριακών προσεγγίσεων. Η κλινική σημασία εξακολουθεί να εξαρτάται από το συνολικό πλαίσιο. |
| Θετικό | Αρνητικό | Μπορεί να οφείλεται στις διαφορετικές αναλυτικές ιδιότητες των δύο μεθόδων. Δεν χαρακτηρίζεται αυτόματα ως ψευδώς θετικό. |
| Αρνητικό | Θετικό | Χρειάζεται αξιολόγηση του συνόλου των αποτελεσμάτων, της μεθόδου και της κλινικής πιθανότητας. |
| Αρνητικό | Αρνητικό | Μειώνει την εργαστηριακή υποστήριξη από anti-dsDNA, αλλά δεν αποκλείει από μόνο του ΣΕΛ. |
Για αυτό έχει σημασία στο αποτέλεσμα να αναγράφεται με σαφήνεια η μέθοδος και να μην χρησιμοποιείται ένας γενικός όρος «Anti-DNA» σαν να πρόκειται πάντα για την ίδια εξέταση.
12Anti-DNA και Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος
Τα αντισώματα έναντι dsDNA αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα ειδικά αυτοαντισώματα που χρησιμοποιούνται στη διερεύνηση του Συστηματικού Ερυθηματώδη Λύκου.
Στα κριτήρια ταξινόμησης EULAR/ACR του 2019, τα anti-dsDNA ανήκουν μαζί με τα anti-Sm στην κατηγορία των ειδικών για ΣΕΛ αυτοαντισωμάτων. Για να χρησιμοποιηθεί ένα anti-dsDNA αποτέλεσμα σε αυτό το πλαίσιο, η χρησιμοποιούμενη εξέταση πρέπει να έχει αποδεδειγμένα υψηλή ειδικότητα έναντι κατάλληλων ομάδων ελέγχου.
Χρειάζεται όμως μια κρίσιμη διάκριση: τα συγκεκριμένα κριτήρια δημιουργήθηκαν για ταξινόμηση ασθενών και δεν αποτελούν έναν αυτοματοποιημένο αλγόριθμο διάγνωσης.
Η διάγνωση βασίζεται στο ιστορικό, την κλινική εξέταση και στον συνδυασμό πολλών εργαστηριακών δεδομένων.
Αντίστοιχα, ένας ασθενής μπορεί να έχει ΣΕΛ χωρίς θετικό Anti-DNA. Το ορολογικό προφίλ διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο.
13Anti-DNA, νεφρική συμμετοχή, C3 και C4
Τα αντισώματα έναντι dsDNA έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον στους ασθενείς με ΣΕΛ όταν εξετάζεται πιθανή ενεργότητα της νόσου ή νεφρική συμμετοχή. Δεν είναι όμως «εξέταση νεφρών» και δεν μπορούν μόνα τους να διαγνώσουν νεφρίτιδα του λύκου.
Όταν υπάρχει γνωστός ή πιθανός ΣΕΛ, η νεφρική αξιολόγηση μπορεί να περιλαμβάνει:
- γενική ούρων,
- έλεγχο για πρωτεϊνουρία,
- λόγο πρωτεΐνης/κρεατινίνης ούρων όπου ενδείκνυται,
- κρεατινίνη και eGFR,
- C3 και C4,
- γενική αίματος,
- κλινική αξιολόγηση και αρτηριακή πίεση.
Οι σύγχρονες οδηγίες για τη νεφρίτιδα του λύκου δίνουν ιδιαίτερη σημασία στην παρακολούθηση της πρωτεϊνουρίας και της νεφρικής λειτουργίας. Ένα αποτέλεσμα Anti-DNA αποτελεί μέρος της συνολικής εικόνας και όχι υποκατάστατο αυτών των εξετάσεων.
Δείτε επίσης: C3 Συμπλήρωμα και C4 Συμπλήρωμα.
14Προετοιμασία: χρειάζεται νηστεία για Anti-DNA;
Η εξέταση γίνεται με απλή αιμοληψία και συνήθως δεν απαιτεί νηστεία όταν πραγματοποιείται μόνη της.
Εάν όμως την ίδια ημέρα πρόκειται να πραγματοποιηθούν και άλλες εξετάσεις που έχουν συγκεκριμένες απαιτήσεις προετοιμασίας, πρέπει να ακολουθούνται οι οδηγίες για το σύνολο του εργαστηριακού ελέγχου.
Πριν από την εξέταση είναι χρήσιμο να υπάρχουν διαθέσιμα προηγούμενα αποτελέσματα, ιδιαίτερα όταν έχει ήδη γίνει ανοσολογικός έλεγχος.
Χρήσιμες παλαιότερες εξετάσεις μπορεί να είναι:
- ANA και τίτλος ANA,
- προηγούμενο Anti-DNA IIF,
- anti-dsDNA IgG με ποσοτική μέθοδο,
- anti-Sm και ENA,
- C3 και C4,
- γενική αίματος,
- γενική ούρων και νεφρική λειτουργία.
Δεν πρέπει να διακόπτεται φαρμακευτική αγωγή πριν από την εξέταση χωρίς συγκεκριμένη οδηγία από τον θεράποντα ιατρό.
15Περιορισμοί και συχνά λάθη στην ερμηνεία
Η μεγαλύτερη παγίδα στην εξέταση Anti-DNA είναι η προσπάθεια ερμηνείας της χωρίς να λαμβάνονται υπόψη η μέθοδος και το κλινικό πλαίσιο.
Όχι. Το αποτέλεσμα υποστηρίζει τη διάγνωση μόνο στο κατάλληλο κλινικό πλαίσιο.
Όχι. Το ΣΕΛ δεν αποκλείεται από ένα αρνητικό Anti-DNA.
Όχι. Αφορούν παρόμοιο αντισωματικό στόχο αλλά χρησιμοποιούν διαφορετική εργαστηριακή μεθοδολογία.
Όχι. Διαφορές μεταξύ των αποτελεσμάτων είναι δυνατές λόγω των διαφορετικών χαρακτηριστικών των assays.
Όχι. Πρόκειται για διαφορετικό τρόπο έκφρασης αποτελέσματος.
Όχι. Η νεφρική συμμετοχή απαιτεί ανεξάρτητη αξιολόγηση με ούρα, πρωτεϊνουρία και νεφρική λειτουργία.
Επίσης δεν είναι σωστό να χρησιμοποιείται ένας μεμονωμένος εργαστηριακός δείκτης για απόφαση θεραπείας. Η ενεργότητα του ΣΕΛ αξιολογείται συνολικά, με βάση τα συμπτώματα, την προσβολή οργάνων και το ευρύτερο εργαστηριακό προφίλ.
16Συχνές ερωτήσεις για την εξέταση Anti-DNA
17Anti-DNA IgG με IIF στη Λαμία – Ραντεβού και βιβλιογραφία
Βιβλιογραφία και επιστημονικές πηγές
- Aringer M, Costenbader K, Daikh D, et al. 2019 European League Against Rheumatism/American College of Rheumatology Classification Criteria for Systemic Lupus Erythematosus. Annals of the Rheumatic Diseases. 2019;78:1151–1159.
- Fanouriakis A, Kostopoulou M, Andersen J, et al. EULAR recommendations for the management of systemic lupus erythematosus: 2023 update. Annals of the Rheumatic Diseases. 2024;83:15–29.
- American College of Rheumatology. Guideline for Screening, Treatment and Management of Lupus Nephritis.
- Diagnostic Performance of Anti-dsDNA Tests by Indirect Immunofluorescence and Enzyme-linked Immunosorbent Assay in Patients with Systemic Lupus Erythematosus. The Journal of Applied Laboratory Medicine. 2023;8(4):713–725.
- Selvaratnam R, Srivastava P, Tacker DH, et al. Comparison of quantitative and qualitative anti-dsDNA assays. Laboratory Medicine. 2024;55(6):732–738.
- Μικροβιολογικό Λαμία – Anti-dsDNA: Τι είναι, γιατί ζητείται και τι σημαίνει το αποτέλεσμα.
Επιστημονική επιμέλεια: Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος.
Το περιεχόμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση. Τα αποτελέσματα Anti-DNA IgG με IIF πρέπει να ερμηνεύονται με βάση τη χρησιμοποιούμενη μέθοδο, το ANA, τυχόν ποσοτικό anti-dsDNA και το συνολικό κλινικό και εργαστηριακό προφίλ.