Βιταμίνη Κ2 (MK-7): Οστά, Αγγεία, D3, Συμπληρώματα και Αντιπηκτικά

3Ο βιολογικός μηχανισμός της βιταμίνης Κ

Η βιταμίνη Κ λειτουργεί ως συμπαράγοντας της γ-γλουταμυλικής καρβοξυλάσης. Το ένζυμο αυτό μετατρέπει συγκεκριμένα υπολείμματα γλουταμινικού οξέος σε γ-καρβοξυγλουταμικό οξύ, επιτρέποντας σε ορισμένες πρωτεΐνες να δεσμεύουν ασβέστιο και να αποκτούν τη λειτουργική τους μορφή.

Στις βιταμινο-Κ-εξαρτώμενες πρωτεΐνες περιλαμβάνονται:

• παράγοντες πήξης, όπως οι II, VII, IX και X, καθώς και οι πρωτεΐνες C και S,
• οστεοκαλσίνη, πρωτεΐνη του οστικού ιστού που σχετίζεται με τον οστικό μεταβολισμό,
• Matrix Gla Protein (MGP), πρωτεΐνη που συμμετέχει στη ρύθμιση της ασβέστωσης των μαλακών ιστών.

4Γιατί ο μηχανισμός δεν ισοδυναμεί με αποδεδειγμένο κλινικό όφελος

Μια ουσία μπορεί να αλλάζει έναν βιοδείκτη χωρίς να μειώνει απαραίτητα τη συχνότητα νόσου. Στην περίπτωση της MK-7, αρκετές μελέτες έχουν καταγράψει μείωση της μη καρβοξυλιωμένης οστεοκαλσίνης ή του dp-ucMGP. Αυτές οι μεταβολές δείχνουν ότι το συμπλήρωμα έφθασε στον οργανισμό και επηρέασε το σύστημα βιταμίνης Κ.

Για να αποδειχθεί όμως κλινικό όφελος χρειάζονται μελέτες που να δείχνουν ουσιαστικά αποτελέσματα, όπως:

• λιγότερα κατάγματα ισχίου ή σπονδύλων,
• μικρότερη απώλεια λειτουργικότητας,
• λιγότερα εμφράγματα, εγκεφαλικά ή καρδιαγγειακοί θάνατοι,
• σαφές όφελος που υπερβαίνει τους κινδύνους, το κόστος και την αβεβαιότητα.

Η βελτίωση ενός ενδιάμεσου δείκτη είναι χρήσιμη επιστημονικά, αλλά δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως απόδειξη πρόληψης κατάγματος ή καρδιαγγειακού συμβάματος.

5Βιταμίνη Κ2 και οστική υγεία: τι δείχνουν τα δεδομένα

Η βιολογική βάση είναι εύλογη: η οστεοκαλσίνη είναι βιταμινο-Κ-εξαρτώμενη πρωτεΐνη και η συμπληρωματική MK-7 μειώνει συχνά τη μη καρβοξυλιωμένη μορφή της. Τα αποτελέσματα στις κλινικές μετρήσεις, όμως, δεν είναι σταθερά.

Σε τυχαιοποιημένη μελέτη 334 υγιών γυναικών λίγο μετά την εμμηνόπαυση, η λήψη MK-7 για ένα έτος βελτίωσε τον βαθμό καρβοξυλίωσης της οστεοκαλσίνης, αλλά δεν μείωσε την απώλεια οστικής πυκνότητας. Σε άλλη τριετή μελέτη 142 μετεμμηνοπαυσιακών γυναικών με οστεοπενία, η MK-7 μαζί με ασβέστιο και D3 επίσης βελτίωσε τον βιοδείκτη, χωρίς σημαντική διαφορά στην οστική πυκνότητα ή στη μικροαρχιτεκτονική σε σχέση με το placebo.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η βιταμίνη Κ δεν έχει βιολογική σημασία για τα οστά. Σημαίνει ότι η χορήγηση συμπληρώματος σε έναν πληθυσμό που δεν έχει αποδεδειγμένη κλινική ανεπάρκεια δεν έχει δείξει σταθερά μετρήσιμο οστικό όφελος.

6Μειώνει η Κ2 τα κατάγματα ή θεραπεύει την οστεοπόρωση;

Δεν υπάρχει επαρκής απόδειξη ότι οι συνήθεις δόσεις συμπληρώματος MK-7 μειώνουν τα κατάγματα στον γενικό πληθυσμό ή ότι μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως θεραπεία οστεοπόρωσης. Παλαιότερες θετικές αναφορές αφορούσαν κυρίως ιαπωνικές μελέτες με MK-4 σε φαρμακολογική δόση 45 mg ημερησίως. Η δόση αυτή είναι εκατοντάδες φορές μεγαλύτερη από τις ποσότητες MK-7 που συναντώνται συνήθως στα συμπληρώματα και δεν πρέπει να μεταφέρεται αυτούσια σε προϊόντα MK-7.

Σε νεότερη τυχαιοποιημένη μελέτη γυναικών με μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση που λάμβαναν διφωσφονικό, ασβέστιο και/ή βιταμίνη D, η προσθήκη βιταμίνης Κ1 ή MK-4 δεν βελτίωσε σημαντικά την οστική πυκνότητα ή τους δείκτες οστικού μεταβολισμού σε σύγκριση με placebo.

7Χρειάζεται πάντα Κ2 μαζί με βιταμίνη D3 και ασβέστιο;

Η βιταμίνη D αυξάνει την εντερική απορρόφηση ασβεστίου και συμμετέχει στη ρύθμιση της PTH και του οστικού μεταβολισμού. Η βιταμίνη Κ ενεργοποιεί ορισμένες πρωτεΐνες που χρησιμοποιούν ασβέστιο. Αυτή η βιολογική αλληλεπίδραση έχει οδηγήσει στην ευρεία εμπορική προώθηση συνδυασμών D3 και K2.

Δεν έχει αποδειχθεί όμως ότι κάθε άτομο που παίρνει βιταμίνη D χρειάζεται υποχρεωτικά Κ2. Επίσης, δεν υπάρχουν επαρκή κλινικά δεδομένα ότι η προσθήκη MK-7 προλαμβάνει την υπερασβεστιαιμία ή προστατεύει τα αγγεία από τις επιπτώσεις υπερβολικής λήψης D3 ή ασβεστίου.

Η ασφαλής παρακολούθηση υψηλών ή παρατεταμένων δόσεων D3 βασίζεται κυρίως στην ένδειξη, στη σωστή δόση και, όταν χρειάζεται, στον έλεγχο 25(OH)D, ασβεστίου, λευκωματίνης, κρεατινίνης/eGFR, φωσφόρου, μαγνησίου και PTH. Αναλυτικά δείτε τον οδηγό ποιες εξετάσεις γίνονται μαζί με τη βιταμίνη D και το άρθρο για την υπερβιταμίνωση D και το υψηλό ασβέστιο.

8Βιταμίνη Κ2 και αγγειακή ασβέστωση

Η MGP είναι βιταμινο-Κ-εξαρτώμενη πρωτεΐνη που συμμετέχει στην αναστολή της ασβέστωσης των αγγείων και άλλων μαλακών ιστών. Όταν είναι ανεπαρκώς καρβοξυλιωμένη, αυξάνεται ο δείκτης dp-ucMGP. Υψηλότερες τιμές του δείκτη έχουν συσχετιστεί σε παρατηρητικές μελέτες με μεγαλύτερη αγγειακή επιβάρυνση και χειρότερη πρόγνωση σε ορισμένους πληθυσμούς.

Η συσχέτιση δεν αποδεικνύει ότι η έλλειψη Κ2 είναι η μοναδική αιτία ούτε ότι η χορήγηση MK-7 θα αντιστρέψει την ασβέστωση. Ο dp-ucMGP επηρεάζεται επίσης από τη νεφρική λειτουργία, την ηλικία, το συνολικό καρδιαγγειακό φορτίο και άλλους παράγοντες.

Η φράση «η Κ2 εμποδίζει το ασβέστιο να πάει στα αγγεία» είναι υπερβολικά απόλυτη. Ακριβέστερα, η επάρκεια βιταμίνης Κ είναι απαραίτητη για τη λειτουργική ενεργοποίηση πρωτεϊνών που συμμετέχουν στον έλεγχο της ασβέστωσης.

9Τι έδειξαν οι κλινικές μελέτες για καρδιά και αγγεία

Τα αποτελέσματα δεν είναι ομοιόμορφα:

• Σε πολυκεντρική τυχαιοποιημένη μελέτη του 2022, 365 άνδρες με σημαντική ασβέστωση αορτικής βαλβίδας έλαβαν MK-7 720 μg μαζί με βιταμίνη D ή placebo για δύο έτη. Η MK-7 μείωσε τον dp-ucMGP, αλλά δεν επιβράδυνε σημαντικά την ασβέστωση της αορτικής βαλβίδας, τη στεφανιαία ή αορτική ασβέστωση και δεν μείωσε τα καρδιαγγειακά συμβάματα.
• Σε τυχαιοποιημένη μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο του 2026, 180 ασθενείς με συμπτωματική στεφανιαία νόσο και μέτρια στεφανιαία ασβέστωση τυχαιοποιήθηκαν σε MK-7 360 μg ή placebo για δύο έτη. Η ομάδα MK-7 εμφάνισε μικρότερη αύξηση του σκορ ασβεστίου.

Η μελέτη του 2026 είναι σημαντική, αλλά δεν αποδεικνύει ότι η MK-7 μειώνει εμφράγματα, εγκεφαλικά ή θανάτους. Το σκορ στεφανιαίου ασβεστίου είναι απεικονιστικός ενδιάμεσος δείκτης και η μεταβολή του δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε κλινικό όφελος. Χρειάζονται μεγαλύτερες, προοπτικές μελέτες με σκληρά καταληκτικά σημεία πριν προταθεί MK-7 ως θεραπεία καρδιαγγειακής πρόληψης.

10Τροφές με βιταμίνη Κ και επαρκής πρόσληψη

Η Κ1 βρίσκεται κυρίως σε σπανάκι, μπρόκολο, λάχανο, μαρούλι και άλλα πράσινα λαχανικά, καθώς και σε ορισμένα φυτικά έλαια. Οι μενακινόνες βρίσκονται σε ποικίλες ποσότητες σε ζυμωμένα τρόφιμα και ορισμένα ζωικά προϊόντα.

• Natto: εξαιρετικά πλούσια πηγή MK-7, αλλά δεν αποτελεί συνηθισμένο τρόφιμο της ελληνικής διατροφής.
• Ώριμα και ζυμωμένα τυριά: μπορεί να περιέχουν MK-8 και MK-9, με μεγάλη διακύμανση ανάλογα με την καλλιέργεια και τη ζύμωση.
• Αυγά, κρέας και εντόσθια: παρέχουν συνήθως μικρότερες ή μέτριες ποσότητες, συχνά MK-4.

Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων έχει ορίσει επαρκή πρόσληψη 70 μg ημερησίως για τη συνολική βιταμίνη Κ στους ενήλικες, συμπεριλαμβανομένης της εγκυμοσύνης και του θηλασμού. Δεν έχει καθοριστεί ξεχωριστή επίσημη ημερήσια ανάγκη για MK-7 ή για Κ2.

Για τους περισσότερους υγιείς ενήλικες, η προτεραιότητα είναι μια ποικίλη διατροφή και όχι η επίτευξη ενός μη καθιερωμένου «στόχου Κ2» από συμπληρώματα.

11Έλλειψη βιταμίνης Κ και ομάδες αυξημένου κινδύνου

Κλινικά σημαντική έλλειψη βιταμίνης Κ στους ενήλικες είναι σπάνια και συνήθως εκδηλώνεται με διαταραχή της πήξης και αιμορραγική τάση. Δεν υπάρχει αναγνωρισμένο, ειδικό σύνδρομο «έλλειψης Κ2» με τυπικά συμπτώματα που να μπορεί να διαγνωστεί από κόπωση, μυϊκούς πόνους ή οστεοπενία.

Αυξημένο κίνδυνο ανεπαρκούς κατάστασης βιταμίνης Κ μπορεί να έχουν άτομα με:

• δυσαπορρόφηση λιπών, χολόσταση, παγκρεατική ανεπάρκεια ή σύνδρομο βραχέος εντέρου,
• κοιλιοκάκη ή άλλη σοβαρή γαστρεντερική νόσο με δυσαπορρόφηση,
• βαριατρική επέμβαση,
• σοβαρή ηπατική νόσο,
• παρατεταμένη πολύ φτωχή διατροφή,
• φαρμακευτική αγωγή που επηρεάζει τον μεταβολισμό ή την απορρόφηση της βιταμίνης Κ.

Η αξιολόγηση δεν βασίζεται μόνο στη διατροφή. Χρειάζεται να συνεκτιμηθούν η κλινική εικόνα, τα φάρμακα, η ηπατική και νεφρική λειτουργία και η ύπαρξη δυσαπορρόφησης. Για παράδειγμα, η κοιλιοκάκη μπορεί να επηρεάζει πολλαπλά θρεπτικά στοιχεία και την οστική υγεία, όχι αποκλειστικά την Κ2.

12Συμπληρώματα MK-7: ποσότητες, λήψη και επιλογή

Τα συμπληρώματα MK-7 κυκλοφορούν σε διαφορετικές ποσότητες, συχνά από περίπου 45 έως 200 μg ανά δόση, ενώ στις κλινικές μελέτες έχουν χρησιμοποιηθεί και μεγαλύτερες ποσότητες. Αυτά τα νούμερα περιγράφουν την αγορά και τα ερευνητικά πρωτόκολλα· δεν αποτελούν καθολική θεραπευτική σύσταση.

Δεν υπάρχει επίσημα καθορισμένη «βέλτιστη δόση MK-7» για πρόληψη οστεοπόρωσης ή καρδιαγγειακής νόσου. Η επιλογή δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στο πόσο υψηλή είναι η ποσότητα στην ετικέτα.

Πριν από τη λήψη χρειάζεται να ελέγχονται:

• η πραγματική ένδειξη και ο στόχος της λήψης,
• τυχόν Sintrom, βαρφαρίνη ή άλλος ανταγωνιστής βιταμίνης Κ,
• άλλα συμπληρώματα που ήδη περιέχουν Κ1 ή Κ2,
• δόσεις D3 και ασβεστίου,
• κύηση, θηλασμός, ηπατική ή νεφρική νόσος και δυσαπορρόφηση,
• η ποιότητα, η καθαρότητα και η σαφής αναγραφή της μορφής και της ποσότητας.

Επειδή είναι λιποδιαλυτή βιταμίνη, η απορρόφηση σχετίζεται με την πέψη και απορρόφηση των λιπών. Η λήψη με γεύμα μπορεί να διευκολύνει την απορρόφηση, αλλά δεν διορθώνει δυσαπορρόφηση ή χολόσταση.

13Ασφάλεια, αντενδείξεις και ανεπιθύμητες ενέργειες

Η βιταμίνη Κ έχει χαμηλή γνωστή τοξικότητα και δεν έχει οριστεί ανώτατο ανεκτό όριο πρόσληψης από ορισμένους οργανισμούς, κυρίως επειδή δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα που να δείχνουν συγκεκριμένη τοξικότητα στις συνήθεις προσλήψεις. Η απουσία ανώτατου ορίου, όμως, δεν σημαίνει ότι απεριόριστες δόσεις είναι αποδεδειγμένα ασφαλείς ή χρήσιμες.

Στις τυχαιοποιημένες μελέτες η MK-7 ήταν γενικά καλά ανεκτή, χωρίς σταθερό ειδικό μοτίβο σοβαρών ανεπιθύμητων ενεργειών. Πιθανά πρακτικά προβλήματα περιλαμβάνουν γαστρεντερική ενόχληση, δυσανεξία ή αλλεργία σε έκδοχα και λήψη πολλών προϊόντων με αθροιστικές ποσότητες.

Ιατρική αξιολόγηση χρειάζεται ιδιαίτερα σε:

• θεραπεία με ανταγωνιστή βιταμίνης Κ,
• διαταραχές πήξης ή πρόσφατη θρόμβωση/αιμορραγία,
• σοβαρή ηπατική νόσο,
• κύηση και θηλασμό όταν εξετάζεται συμπλήρωμα υψηλότερο από τη συνήθη διατροφική πρόσληψη,
• προγραμματισμένη επέμβαση, όταν πρέπει να δηλώνονται όλα τα συμπληρώματα στην ιατρική ομάδα.

14Sintrom, βαρφαρίνη και INR: η σημαντικότερη αλληλεπίδραση

Το σωστό μήνυμα δεν είναι «κόψτε όλα τα πράσινα λαχανικά». Στους ασθενείς που λαμβάνουν ανταγωνιστή βιταμίνης Κ επιδιώκεται σταθερή και προβλέψιμη πρόσληψη βιταμίνης Κ, ώστε η δόση του φαρμάκου να προσαρμόζεται στη συνήθη διατροφή.

Επικοινωνία με τον θεράποντα ή το ιατρείο αντιπηκτικής αγωγής χρειάζεται πριν από:

• έναρξη συμπληρώματος MK-7 ή πολυβιταμίνης που περιέχει Κ,
• διακοπή ήδη σταθερού συμπληρώματος,
• μεγάλη αλλαγή στη διατροφή, όπως δίαιτα με πολύ περισσότερα ή πολύ λιγότερα πράσινα λαχανικά,
• έναρξη natto ή άλλων τροφών εξαιρετικά πλούσιων σε Κ2,
• αλλαγή εμπορικού προϊόντος ή ποσότητας.

Ανάλογα με την αλλαγή, μπορεί να χρειαστεί νωρίτερος έλεγχος INR και προσαρμογή της δόσης. Η Κ2 δεν «ακυρώνει» υποχρεωτικά το Sintrom σε κάθε ποσότητα, αλλά η μη ελεγχόμενη μεταβολή μπορεί να μειώσει την αντιπηκτική δράση και να αυξήσει τον κίνδυνο θρόμβωσης.

Τι ισχύει για apixaban, rivaroxaban, dabigatran και edoxaban;

Τα άμεσα από του στόματος αντιπηκτικά δεν δρουν ως ανταγωνιστές της βιταμίνης Κ και οι περιορισμοί της διατροφικής βιταμίνης Κ που ισχύουν για το Sintrom ή τη βαρφαρίνη συνήθως δεν εφαρμόζονται με τον ίδιο τρόπο. Παρ’ όλα αυτά, κάθε συμπλήρωμα πρέπει να δηλώνεται σε γιατρό ή φαρμακοποιό, επειδή μπορεί να υπάρχουν άλλες αλληλεπιδράσεις, νεφρική ή ηπατική νόσος και αυξημένος κίνδυνος αιμορραγίας.

Τα αντιαιμοπεταλιακά, όπως ασπιρίνη και κλοπιδογρέλη, επίσης δεν είναι ανταγωνιστές βιταμίνης Κ. Αυτό δεν αποτελεί αυτόματη έγκριση λήψης MK-7 σε κάθε ασθενή με καρδιαγγειακή νόσο.

15Υπάρχει εξέταση αίματος για τη βιταμίνη Κ2;

Δεν υπάρχει καθιερωμένη εξέταση ρουτίνας που να μετρά τη MK-7 και να δίνει ένα ευρέως αποδεκτό αποτέλεσμα «φυσιολογική» ή «χαμηλή Κ2» για τον γενικό πληθυσμό. Οι συγκεντρώσεις των μενακινονών στο πλάσμα επηρεάζονται από την πρόσφατη πρόσληψη, τη μεταφορά με λιποπρωτεΐνες και τη μέθοδο μέτρησης, ενώ δεν υπάρχουν ευρέως καθιερωμένα διαγνωστικά όρια.

Στην καθημερινή πράξη, όταν υπάρχει οστικό πρόβλημα, ο χρήσιμος έλεγχος είναι συνήθως διαφορετικός: DEXA όπου ενδείκνυται, 25(OH)D, ασβέστιο με λευκωματίνη, φώσφορος, ALP, PTH, κρεατινίνη/eGFR και εξετάσεις για δευτεροπαθή αίτια ανάλογα με το ιστορικό. Δείτε επίσης τον πλήρη κόμβο βιταμίνης D και οστικού μεταβολισμού.

16Συχνές ερωτήσεις

17Κλείστε Ραντεβού και Βιβλιογραφία