Φάρμακα Alzheimer και Καρδιά: Βραδυκαρδία, Ζάλη και Λιποθυμία με Donepezil, Rivastigmine και Galantamine

Δημοσίευση: 17 Αυγούστου 2026 • Τελευταία ενημέρωση: 17 Αυγούστου 2026

Σύντομη απάντηση

Τα donepezil, rivastigmine και galantamine ανήκουν στους αναστολείς χολινεστεράσης που χρησιμοποιούνται στη συμπτωματική θεραπεία της νόσου Alzheimer. Επειδή αυξάνουν τη χολινεργική δραστηριότητα, μπορούν σε ορισμένους ασθενείς να επιβραδύνουν τον καρδιακό ρυθμό και να προκαλέσουν βραδυκαρδία, ζάλη, αδυναμία, προλιποθυμικό επεισόδιο ή συγκοπή.

Ο κίνδυνος αποκτά μεγαλύτερη σημασία σε ηλικιωμένους με ήδη χαμηλούς σφυγμούς, σύνδρομο νοσούντος φλεβοκόμβου, κολποκοιλιακό αποκλεισμό, προηγούμενα επεισόδια λιποθυμίας ή όταν λαμβάνονται ταυτόχρονα φάρμακα που μειώνουν τον καρδιακό ρυθμό, όπως ορισμένοι β-αναστολείς, διγοξίνη, βεραπαμίλη, διλτιαζέμη ή άλλα καρδιολογικά φάρμακα.

Η ζάλη όμως δεν σημαίνει πάντα ότι ευθύνεται η καρδιά ή το φάρμακο Alzheimer. Αφυδάτωση, χαμηλή πίεση, αναιμία, υπογλυκαιμία, διαταραχές νατρίου, καλίου ή μαγνησίου, άλλα φάρμακα και πολλές παθήσεις μπορούν να προκαλέσουν παρόμοια συμπτώματα.

Νέα λιποθυμία, επαναλαμβανόμενες πτώσεις, πολύ αργός ή ακανόνιστος σφυγμός, πόνος στο στήθος ή δύσπνοια χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση. Το φάρμακο δεν πρέπει να διακόπτεται ή να τροποποιείται αυθαίρετα από τον ασθενή ή τον συγγενή.

1

Γιατί τα φάρμακα Alzheimer μπορούν να επηρεάσουν την καρδιά

Τα donepezil, rivastigmine και galantamine έχουν διαφορετικές φαρμακολογικές λεπτομέρειες, αλλά μοιράζονται μία σημαντική ιδιότητα: ενισχύουν τη χολινεργική νευροδιαβίβαση αναστέλλοντας τη διάσπαση της ακετυλοχολίνης.

Η ακετυλοχολίνη δεν δρα μόνο στον εγκέφαλο. Αποτελεί επίσης βασικό νευροδιαβιβαστή του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος. Στην καρδιά, η αυξημένη παρασυμπαθητική ή «πνευμονογαστρική» επίδραση μπορεί να επιβραδύνει τη λειτουργία του φλεβοκόμβου και την αγωγή του ηλεκτρικού ερεθίσματος μέσω του κολποκοιλιακού κόμβου.

Αυτό εξηγεί γιατί στους αναστολείς χολινεστεράσης αναφέρονται ανεπιθύμητες ενέργειες όπως βραδυκαρδία, διαταραχές αγωγής και συγκοπή. Δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που παίρνει ένα από αυτά τα φάρμακα θα εμφανίσει καρδιολογικό πρόβλημα. Σημαίνει όμως ότι οι σφύξεις, το καρδιολογικό ιστορικό, η παρουσία ζάλης ή λιποθυμίας και τα υπόλοιπα φάρμακα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη.

Στην πράξη το σημαντικό δεν είναι μόνο «ποιο φάρμακο παίρνει ο ασθενής», αλλά ολόκληρη η εικόνα: ηλικία, αρτηριακή πίεση, προηγούμενη καρδιοπάθεια, βηματοδότης, νεφρική λειτουργία, αφυδάτωση, ηλεκτρολύτες και πολυφαρμακία.

2

Τι είναι η βραδυκαρδία και πότε έχει σημασία

Βραδυκαρδία ονομάζεται συνήθως ο καρδιακός ρυθμός κάτω από 60 παλμούς το λεπτό. Ο αριθμός αυτός όμως δεν πρέπει να ερμηνεύεται απομονωμένα. Υπάρχουν υγιείς άνθρωποι με φυσιολογικά χαμηλότερο σφυγμό, ενώ σε άλλους μία νέα πτώση των σφύξεων μπορεί να αποτελεί σημαντικό εύρημα.

Σε έναν ηλικιωμένο που λαμβάνει αναστολέα χολινεστεράσης μεγαλύτερη σημασία έχουν:

• η αλλαγή σε σχέση με τους συνηθισμένους σφυγμούς του,
• η παρουσία ζάλης ή αδυναμίας,
• η αστάθεια στο περπάτημα,
• η προλιποθυμία ή η πραγματική απώλεια συνείδησης,
• η δύσπνοια ή η μειωμένη αντοχή,
• η παρουσία ακανόνιστου ρυθμού,
• και η ταυτόχρονη χρήση άλλων φαρμάκων που επιβραδύνουν την καρδιά.

Ένας μεμονωμένος χαμηλός σφυγμός χωρίς συμπτώματα δεν αποδεικνύει ότι το φάρμακο πρέπει να σταματήσει. Αντίστοιχα, ένας φαινομενικά «φυσιολογικός» σφυγμός τη στιγμή της μέτρησης δεν αποκλείει παροδικές βραδυκαρδίες ή διαταραχές αγωγής που εμφανίζονται σε άλλες ώρες.

Για αυτό σε επαναλαμβανόμενα συμπτώματα μπορεί να χρειάζεται όχι μόνο μία απλή μέτρηση αλλά ιατρική αξιολόγηση, ηλεκτροκαρδιογράφημα και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, πιο παρατεταμένη καταγραφή του ρυθμού.

3

Γιατί εμφανίζεται ζάλη με Donepezil, Rivastigmine ή Galantamine

Η ζάλη είναι συχνό αλλά μη ειδικό σύμπτωμα. Μπορεί να εμφανιστεί σε έναν ασθενή που λαμβάνει φάρμακο Alzheimer χωρίς να οφείλεται απαραίτητα σε επικίνδυνη αρρυθμία.

Ένας πιθανός μηχανισμός είναι η βραδυκαρδία: όταν ο καρδιακός ρυθμός μειώνεται αρκετά, η καρδιακή παροχή μπορεί να μην επαρκεί σε συγκεκριμένες στιγμές, ιδιαίτερα κατά την όρθια στάση ή την προσπάθεια. Ο ασθενής μπορεί τότε να αισθανθεί αδυναμία, αστάθεια, σκοτοδίνη ή τάση για λιποθυμία.

Υπάρχουν όμως και πολλές άλλες πιθανότητες. Η ναυτία, οι έμετοι και η μειωμένη πρόσληψη τροφής που μπορεί να εμφανιστούν ιδιαίτερα κατά την έναρξη ή αύξηση της δόσης μπορούν να οδηγήσουν σε αφυδάτωση και πτώση της πίεσης. Αντιυπερτασικά, διουρητικά, αγχολυτικά, υπνωτικά και άλλα φάρμακα μπορούν επίσης να συμβάλουν.

Επιπλέον, η ζάλη μπορεί να συνδέεται με αναιμία, υπογλυκαιμία, διαταραχές του νατρίου, του καλίου ή του μαγνησίου, λοίμωξη, αφυδάτωση ή άλλες παθολογικές καταστάσεις.

Για αυτό η ερώτηση δεν πρέπει να είναι μόνο «προκαλεί το Aricept ή το Exelon ζάλη;». Η σωστή ερώτηση είναι τι προκαλεί τη ζάλη στον συγκεκριμένο ασθενή αυτή τη στιγμή.

4

Λιποθυμία και συγκοπή: γιατί δεν πρέπει να αγνοούνται

Η συγκοπή είναι παροδική απώλεια συνείδησης που συνήθως οφείλεται σε προσωρινή μείωση της αιμάτωσης του εγκεφάλου. Σε έναν ηλικιωμένο με Alzheimer μπορεί να είναι δύσκολο να περιγραφεί με ακρίβεια τι συνέβη. Συχνά η πληροφορία προέρχεται από τον συγγενή ή τον φροντιστή.

Ένα επεισόδιο μπορεί να περιγραφεί ως «λύγισαν τα πόδια του», «έπεσε ξαφνικά», «έχασε τις αισθήσεις του για λίγα δευτερόλεπτα» ή «έγινε άσπρος και δεν απαντούσε».

Σε ασθενή που λαμβάνει donepezil, rivastigmine ή galantamine πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο βραδυκαρδίας ή διαταραχής καρδιακής αγωγής. Αυτό όμως δεν είναι η μοναδική αιτία. Ορθοστατική υπόταση, αφυδάτωση, αρρυθμία άλλου τύπου, στένωση αορτής, υπογλυκαιμία, αιμορραγία, λοίμωξη ή νευρολογικό συμβάν μπορούν επίσης να προκαλέσουν κατάρρευση.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν η απώλεια συνείδησης συνοδεύεται από πόνο στο στήθος, δύσπνοια, επίμονο αίσθημα παλμών, τραυματισμό στο κεφάλι, επαναλαμβανόμενα επεισόδια, παρατεταμένη σύγχυση ή νέα νευρολογικά συμπτώματα.

Η νέα συγκοπή δεν είναι σύμπτωμα που πρέπει να αντιμετωπίζεται απλώς με τη φράση «είναι από το Alzheimer».

5

Donepezil / Aricept και καρδιακός ρυθμός

Η δονεπεζίλη (donepezil), γνωστή μεταξύ άλλων από το Aricept, είναι αναστολέας ακετυλοχολινεστεράσης. Χρησιμοποιείται για τη συμπτωματική αντιμετώπιση της νόσου Alzheimer και αποτελεί ένα από τα πιο γνωστά φάρμακα αυτής της κατηγορίας.

Λόγω της χολινεργικής δράσης της μπορεί να έχει πνευμονογαστρική επίδραση στην καρδιά και να μειώσει τον καρδιακό ρυθμό. Η προσοχή είναι μεγαλύτερη σε ασθενείς με σύνδρομο νοσούντος φλεβοκόμβου ή άλλες διαταραχές της υπερκοιλιακής αγωγής, όπως φλεβοκομβοκολπικός ή κολποκοιλιακός αποκλεισμός.

Στα επίσημα στοιχεία του φαρμάκου αναφέρονται επίσης περιστατικά συγκοπής. Όταν εμφανίζεται συγκοπή ή ανεξήγητο επεισόδιο που μοιάζει με σπασμό, πρέπει να εξετάζεται μεταξύ άλλων το ενδεχόμενο καρδιακού αποκλεισμού ή παρατεταμένων φλεβοκομβικών παύσεων.

Για τη δονεπεζίλη υπάρχουν επιπλέον αναφορές παράτασης του QTc και Torsade de Pointes. Αυτό δεν σημαίνει ότι η συγκεκριμένη σοβαρή αρρυθμία είναι συχνή. Σημαίνει όμως ότι χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή όταν συνυπάρχει γνωστό παρατεταμένο QT, σημαντική καρδιοπάθεια, βραδυαρρυθμία, χαμηλό κάλιο ή μαγνήσιο ή άλλα φάρμακα που μπορούν να παρατείνουν το QT.

Αναλυτικά για τη θεραπεία δείτε: Aricept και Δονεπεζίλη: Χρήσεις, Δοσολογία και Παρενέργειες →

6

Rivastigmine / Exelon και καρδιά

Η ριβαστιγμίνη (rivastigmine) είναι επίσης αναστολέας χολινεστεράσης. Το Exelon διατίθεται και σε διαδερμικό έμπλαστρο, γεγονός που το διαφοροποιεί πρακτικά από τις άλλες θεραπείες της ίδιας ομάδας.

Το patch μπορεί να προσφέρει διαφορετικό φαρμακοκινητικό προφίλ και συχνά χρησιμοποιείται όταν η από του στόματος θεραπεία δημιουργεί προβλήματα ανοχής. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η διαδερμική μορφή καταργεί τις συστηματικές χολινεργικές επιδράσεις.

Η ριβαστιγμίνη μπορεί να προκαλέσει βραδυκαρδία. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε άτομα με σύνδρομο νοσούντος φλεβοκόμβου ή διαταραχές αγωγής, όπως φλεβοκομβοκολπικός και κολποκοιλιακός αποκλεισμός.

Επίσης, επειδή η βραδυκαρδία αποτελεί παράγοντα που μπορεί να ευνοήσει επικίνδυνες κοιλιακές αρρυθμίες σε ευάλωτους ασθενείς, χρειάζεται προσοχή όταν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου για παράταση του QT ή Torsade de Pointes.

Στην καθημερινότητα του ασθενούς πρέπει να παρακολουθούνται όχι μόνο οι σφύξεις αλλά και η όρεξη, το βάρος, η ναυτία, οι έμετοι, η ενυδάτωση, η ζάλη και οι πτώσεις.

Δείτε επίσης: Exelon / Ριβαστιγμίνη: πλήρης οδηγός →

7

Galantamine / Reminyl και καρδιά

Η γαλανταμίνη (galantamine), δραστική ουσία του Reminyl, ανήκει επίσης στους αναστολείς ακετυλοχολινεστεράσης και χρησιμοποιείται στη συμπτωματική θεραπεία συγκεκριμένων σταδίων της νόσου Alzheimer.

Όπως και οι άλλοι χολινεργικοί παράγοντες, μπορεί να έχει πνευμονογαστρική επίδραση στον καρδιακό ρυθμό. Στις επίσημες πληροφορίες αναφέρονται βραδυκαρδία και διαφορετικοί βαθμοί κολποκοιλιακού αποκλεισμού.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν ο ασθενής έχει σύνδρομο νοσούντος φλεβοκόμβου, προϋπάρχουσα διαταραχή αγωγής ή λαμβάνει ταυτόχρονα φάρμακα που μειώνουν σημαντικά τους σφυγμούς, όπως β-αναστολέα ή διγοξίνη.

Επιπλέον, έχουν αναφερθεί παράταση του QTc σε θεραπευτικές δόσεις και Torsade de Pointes σε σχέση με υπερδοσολογία. Αυτό καθιστά σημαντική τη συνολική εκτίμηση του καρδιολογικού ιστορικού, των ηλεκτρολυτών και των συγχορηγούμενων φαρμάκων σε άτομα με αυξημένο κίνδυνο.

Η γαλανταμίνη επηρεάζεται επίσης από τη νεφρική και ηπατική λειτουργία, επομένως η επιλογή και τιτλοποίηση της θεραπείας πρέπει να εξατομικεύεται.

Δείτε τον αναλυτικό οδηγό: Reminyl / Γαλανταμίνη: Παρενέργειες, Δοσολογία και Εξετάσεις →

8

Υπάρχει διαφορά κινδύνου μεταξύ Donepezil, Rivastigmine και Galantamine;

Δεν είναι σωστό να παρουσιαστεί ένα από τα τρία φάρμακα ως «καρδιολογικά ασφαλές» και ένα άλλο ως «επικίνδυνο» για όλους τους ασθενείς. Και τα τρία ανήκουν στην ίδια βασική θεραπευτική κατηγορία και μοιράζονται τη δυνατότητα πρόκλησης χολινεργικών καρδιακών επιδράσεων.

Η επιλογή επομένως δεν γίνεται μόνο με βάση μία θεωρητική κατάταξη ανεπιθύμητων ενεργειών. Ο γιατρός λαμβάνει υπόψη το στάδιο της νόσου, την αποτελεσματικότητα, την προηγούμενη ανοχή, την ευκολία χορήγησης, την κατάσταση του πεπτικού, το βάρος, το καρδιαγγειακό ιστορικό και την πολυφαρμακία.

Σε ορισμένους ασθενείς η αλλαγή θεραπείας μπορεί να είναι λογική. Σε άλλους, το πρόβλημα μπορεί να οφείλεται κυρίως σε άλλο φάρμακο ή σε μία διορθώσιμη κατάσταση και όχι στον αναστολέα χολινεστεράσης.

9

Ποιοι ασθενείς χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή

Η πιθανότητα να αποκτήσει κλινική σημασία μία μικρή επιβράδυνση του καρδιακού ρυθμού δεν είναι ίδια σε όλους.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν υπάρχει:

• γνωστή βραδυκαρδία πριν από την έναρξη,
• σύνδρομο νοσούντος φλεβοκόμβου,
• κολποκοιλιακός αποκλεισμός ή άλλη γνωστή διαταραχή αγωγής,
• ιστορικό ανεξήγητης συγκοπής ή συχνών πτώσεων,
• καρδιακή ανεπάρκεια ή άλλη σημαντική καρδιοπάθεια,
• πρόσφατο έμφραγμα ή ασταθής καρδιολογική κατάσταση,
• γνωστό παρατεταμένο QT,
• χαμηλό κάλιο ή μαγνήσιο,
• σοβαρή αφυδάτωση,
• πολλά φάρμακα που επηρεάζουν καρδιακό ρυθμό ή αρτηριακή πίεση.

Η ηλικία από μόνη της δεν αποτελεί λόγο αποκλεισμού της θεραπείας. Ωστόσο, όσο αυξάνονται οι συννοσηρότητες και ο αριθμός των φαρμάκων, τόσο πιο σημαντικό γίνεται να υπάρχει πλήρης εικόνα.

Ένας ασθενής μπορεί για παράδειγμα να λαμβάνει donepezil χωρίς πρόβλημα για μεγάλο διάστημα και να εμφανίσει ζάλη μετά την προσθήκη ενός β-αναστολέα, ενός διουρητικού ή άλλου φαρμάκου. Σε αυτή την περίπτωση η χρονική συσχέτιση με όλες τις αλλαγές της αγωγής έχει μεγαλύτερη αξία από το να ενοχοποιηθεί αυτόματα το φάρμακο Alzheimer.

10

Β-αναστολείς και άλλα φάρμακα που μειώνουν τους σφυγμούς

Η πολυφαρμακία είναι ιδιαίτερα συχνή στους ηλικιωμένους. Ένας ασθενής με Alzheimer μπορεί παράλληλα να λαμβάνει θεραπεία για υπέρταση, στεφανιαία νόσο, καρδιακή ανεπάρκεια, κολπική μαρμαρυγή ή άλλη αρρυθμία.

Φάρμακα που μπορεί να μειώνουν τον καρδιακό ρυθμό περιλαμβάνουν ορισμένους β-αναστολείς, τη διγοξίνη, τη βεραπαμίλη, τη διλτιαζέμη και άλλα αντιαρρυθμικά ή ειδικά καρδιολογικά φάρμακα.

Η συγχορήγηση δεν σημαίνει αυτόματα ότι ο συνδυασμός απαγορεύεται. Μπορεί όμως να αυξήσει την πιθανότητα κλινικά σημαντικής βραδυκαρδίας σε ευάλωτο ασθενή.

Για αυτό είναι πολύ σημαντικό ο νευρολόγος ή ο ιατρός που παρακολουθεί τη θεραπεία Alzheimer να γνωρίζει ολόκληρη τη φαρμακευτική αγωγή. Το ίδιο ισχύει για τον καρδιολόγο: χρειάζεται να γνωρίζει ότι ο ασθενής λαμβάνει αναστολέα χολινεστεράσης.

Οι συγγενείς πρέπει να συμπεριλαμβάνουν στη λίστα όχι μόνο τα καθημερινά φάρμακα αλλά και φάρμακα που λαμβάνονται περιστασιακά, σταγόνες, εισπνεόμενα, συμπληρώματα και οποιαδήποτε πρόσφατη αλλαγή δόσης.

11

QT, καρδιακή αγωγή και αρρυθμίες

Ο φυσιολογικός καρδιακός παλμός απαιτεί σωστή παραγωγή και μετάδοση ηλεκτρικών ερεθισμάτων. Ο φλεβόκομβος δημιουργεί το αρχικό ερέθισμα και ο κολποκοιλιακός κόμβος συμμετέχει στη μετάδοσή του προς τις κοιλίες.

Οι αναστολείς χολινεστεράσης μπορούν μέσω της χολινεργικής δράσης να επιβραδύνουν αυτές τις διαδικασίες. Έτσι μπορεί να εμφανιστεί φλεβοκομβική βραδυκαρδία ή, σε ευάλωτα άτομα, διαταραχή κολποκοιλιακής αγωγής.

Διαφορετικό αλλά σχετιζόμενο ζήτημα είναι το QT στο ηλεκτροκαρδιογράφημα. Όταν το QTc παρατείνεται σημαντικά, σε ορισμένες συνθήκες αυξάνεται η ευαισθησία σε συγκεκριμένες επικίνδυνες κοιλιακές αρρυθμίες.

Ο κίνδυνος δεν εξαρτάται από ένα μόνο φάρμακο. Αυξάνεται όταν συνδυάζονται πολλοί παράγοντες, όπως:

• προϋπάρχον παρατεταμένο QT,
• βραδυκαρδία,
• χαμηλό κάλιο,
• χαμηλό μαγνήσιο,
• σημαντική καρδιοπάθεια,
• και ταυτόχρονη χρήση άλλων φαρμάκων που παρατείνουν το QT.

Για αυτό σε έναν ασθενή υψηλότερου κινδύνου το ΗΚΓ και οι ηλεκτρολύτες μπορεί να είναι σημαντικότεροι από έναν γενικό, αδιάκριτο εργαστηριακό έλεγχο.

12

Τι ελέγχεται πριν από την έναρξη θεραπείας

Δεν υπάρχει ένα μοναδικό «πακέτο εξετάσεων» που πρέπει υποχρεωτικά να κάνει κάθε ασθενής πριν λάβει donepezil, rivastigmine ή galantamine. Η αξιολόγηση εξατομικεύεται.

Χρήσιμα στοιχεία είναι:

• οι σφύξεις και η αρτηριακή πίεση,
• τυχόν προηγούμενα επεισόδια ζάλης ή συγκοπής,
• ιστορικό αρρυθμίας ή βηματοδότη,
• γνωστή διαταραχή καρδιακής αγωγής,
• πλήρης κατάλογος φαρμάκων,
• νεφρική και ηπατική λειτουργία όπου σχετίζονται με την επιλογή θεραπείας,
• και άλλες εξετάσεις ανάλογα με τις συννοσηρότητες.

Σε άτομο χωρίς καρδιακό ιστορικό και χωρίς συμπτώματα η προσέγγιση μπορεί να είναι διαφορετική από έναν ασθενή με προηγούμενο κολποκοιλιακό αποκλεισμό, επαναλαμβανόμενες πτώσεις και θεραπεία με β-αναστολέα.

Παράλληλα πρέπει να θυμόμαστε ότι ο εργαστηριακός έλεγχος πριν ή κατά τη θεραπεία Alzheimer δεν είναι ο ίδιος με τον έλεγχο που χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση της γνωστικής έκπτωσης. Εξετάσεις όπως Β12 και TSH μπορεί να είναι σημαντικές για τη διερεύνηση της μνήμης, αλλά δεν είναι «επίπεδα φαρμάκου Alzheimer».

13

Χρειάζεται ΗΚΓ σε όλους πριν από Donepezil, Rivastigmine ή Galantamine;

Δεν είναι σωστό να παρουσιάζεται το ΗΚΓ ως μία υποχρεωτική εξέταση με ακριβώς τον ίδιο τρόπο για κάθε ασθενή. Η ανάγκη εξαρτάται από το ιστορικό, τις σφύξεις, τα συμπτώματα, τις συννοσηρότητες και τα συγχορηγούμενα φάρμακα.

Το ΗΚΓ αποκτά ιδιαίτερη αξία όταν υπάρχει:

• βραδυκαρδία,
• γνωστή ή ύποπτη διαταραχή αγωγής,
• ιστορικό συγκοπής,
• αίσθημα παλμών,
• γνωστό παρατεταμένο QT,
• σημαντική καρδιοπάθεια,
• ή συνδυασμός πολλών φαρμάκων που επηρεάζουν ρυθμό και QT.

Το απλό ΗΚΓ καταγράφει την καρδιά για μικρό χρονικό διάστημα. Εάν τα επεισόδια είναι διαλείποντα, ένα φυσιολογικό ΗΚΓ μεταξύ των επεισοδίων δεν αποκλείει παροδική αρρυθμία.

Σε τέτοιες περιπτώσεις ο γιατρός μπορεί να κρίνει ότι χρειάζεται παρατεταμένη καταγραφή του ρυθμού, αλλά αυτή η απόφαση βασίζεται στο συγκεκριμένο ιστορικό και δεν αποτελεί γενικό κανόνα για όλους τους ασθενείς με Alzheimer.

14

Πώς παρακολουθούνται σωστά οι σφύξεις στο σπίτι

Η μέτρηση σφύξεων στο σπίτι μπορεί να προσφέρει χρήσιμες πληροφορίες, ιδιαίτερα εάν υπάρχουν επεισόδια ζάλης ή αδυναμίας. Δεν αντικαθιστά όμως το ΗΚΓ ούτε μπορεί να προσδιορίσει μόνη της τον τύπο μιας αρρυθμίας.

Χρήσιμο είναι να σημειώνονται:

• η ώρα της μέτρησης,
• οι σφύξεις,
• η αρτηριακή πίεση όταν υπάρχει πιεσόμετρο,
• αν ο ασθενής ήταν καθιστός, ξαπλωμένος ή όρθιος,
• αν είχε ζάλη ή αδυναμία εκείνη τη στιγμή,
• και πόσο κοντά ήταν η μέτρηση στη λήψη των φαρμάκων.

Μία σειρά μετρήσεων έχει συνήθως μεγαλύτερη πληροφοριακή αξία από έναν τυχαίο αριθμό. Αν για παράδειγμα ο ασθενής έχει συστηματικά αισθητά χαμηλότερους σφυγμούς μετά από πρόσφατη αύξηση δόσης και ταυτόχρονα εμφανίζει σκοτοδίνη κατά την όρθια στάση, αυτή η πληροφορία πρέπει να μεταφερθεί στον θεράποντα.

Τα ηλεκτρονικά πιεσόμετρα μπορούν επίσης να εμφανίζουν λανθασμένο ή ασταθές αποτέλεσμα όταν ο ρυθμός είναι πολύ ακανόνιστος. Ένα παράξενο αποτέλεσμα επομένως χρειάζεται επιβεβαίωση και όχι αυθαίρετη ερμηνεία.

15

Τι σημαίνει χαμηλός σφυγμός χωρίς συμπτώματα

Ένας χαμηλός σφυγμός που ανακαλύπτεται τυχαία δεν σημαίνει αυτόματα επείγον πρόβλημα ούτε αποτελεί από μόνος του λόγο αυθαίρετης διακοπής της θεραπείας.

Ο γιατρός χρειάζεται να γνωρίζει αν η τιμή είναι καινούργια, πόσο διαφορετική είναι από τις προηγούμενες μετρήσεις, αν ο ρυθμός είναι σταθερός ή ακανόνιστος και ποια άλλα φάρμακα λαμβάνει ο ασθενής.

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι να διαχωρίζεται ο ασυμπτωματικός χαμηλός σφυγμός από τη βραδυκαρδία που συνοδεύεται από:

• έντονη κόπωση,
• δύσπνοια,
• αστάθεια,
• θολή όραση ή σκοτοδίνη,
• προλιποθυμία,
• λιποθυμία,
• ή νέα επιδείνωση της λειτουργικότητας.

Δεν υπάρχει ένας αριθμός που να μπορεί να χρησιμοποιηθεί στο σπίτι ως αυτόματος διακόπτης «συνεχίζω ή σταματώ το φάρμακο». Η απόφαση εξαρτάται από την κλινική κατάσταση, το ΗΚΓ, την αιτία της βραδυκαρδίας και το αναμενόμενο όφελος της θεραπείας.

16

Τι κάνουμε όταν εμφανιστεί ζάλη μετά την έναρξη ή αύξηση της δόσης

Η χρονική σχέση είναι σημαντική. Εάν η ζάλη ξεκίνησε λίγο μετά την έναρξη donepezil, rivastigmine ή galantamine ή μετά από αύξηση της δόσης, αυτό πρέπει να αναφερθεί στον γιατρό.

Δεν πρέπει όμως να θεωρείται αυτομάτως ότι η δόση είναι η μοναδική αιτία. Χρειάζεται να ελεγχθούν:

• σφύξεις και πίεση,
• ενυδάτωση,
• πρόσληψη τροφής,
• έμετοι ή διάρροιες,
• πρόσφατη αλλαγή άλλων φαρμάκων,
• πυρετός ή λοίμωξη,
• και τυχόν εργαστηριακές διαταραχές.

Η ζάλη κατά την έγερση από το κρεβάτι ή την καρέκλα μπορεί να κατευθύνει περισσότερο προς ορθοστατική υπόταση. Αντίθετα, αιφνίδια ζάλη με πολύ αργό σφυγμό ή επεισόδιο απώλειας συνείδησης αυξάνει την ανάγκη για καρδιολογική αξιολόγηση.

Σε ηλικιωμένο άτομο ακόμη και η «ήπια» ζάλη έχει πρακτική σημασία επειδή μπορεί να οδηγήσει σε πτώση, κάταγμα ή τραυματισμό. Για αυτό η ανοχή της θεραπείας δεν αξιολογείται μόνο από το αν υπάρχουν σοβαρές παρενέργειες αλλά και από το αν ο ασθενής παραμένει ασφαλής και λειτουργικός στην καθημερινότητα.

17

Ποιες εξετάσεις αίματος μπορεί να χρειαστούν σε ζάλη ή βραδυκαρδία

Δεν υπάρχει εξέταση αίματος που να μετρά την «καρδιολογική τοξικότητα» του donepezil, του Exelon ή του Reminyl. Οι εξετάσεις χρησιμοποιούνται κυρίως για να εντοπιστούν άλλοι παράγοντες που μπορούν να προκαλέσουν ή να επιδεινώσουν ζάλη, αδυναμία, αρρυθμία ή συγκοπή.

Ανάλογα με την κλινική εικόνα μπορεί να εξεταστούν:

Χρήσιμοι εσωτερικοί οδηγοί:

• Κάλιο: χαμηλό, υψηλό και εξέταση αίματος →
• Μαγνήσιο: εξέταση αίματος και έλλειψη →
• Ουρία, Κρεατινίνη και νεφρική λειτουργία →
• Θυρεοειδής και TSH →

18

Τι γίνεται μετά από λιποθυμικό επεισόδιο

Μετά από πραγματική απώλεια συνείδησης χρειάζεται να συγκεντρωθούν όσο γίνεται περισσότερες πληροφορίες για το επεισόδιο. Στους ασθενείς με άνοια η μαρτυρία του ατόμου που ήταν παρόν είναι συχνά εξαιρετικά σημαντική.

Ο γιατρός μπορεί να ρωτήσει:

• Τι έκανε ο ασθενής πριν καταρρεύσει;
• Ήταν όρθιος, καθιστός ή ξαπλωμένος;
• Είχε προηγηθεί ζάλη, ναυτία ή εφίδρωση;
• Πόσο διήρκεσε η απώλεια συνείδησης;
• Υπήρχε τραυματισμός;
• Υπήρχαν σπασμωδικές κινήσεις;
• Υπήρχε πόνος στο στήθος ή αίσθημα παλμών;
• Ποιες ήταν οι σφύξεις και η πίεση όταν μετρήθηκαν;
• Είχε γίνει πρόσφατη αλλαγή σε φάρμακο ή δόση;

Η αξιολόγηση μπορεί να περιλαμβάνει ΗΚΓ, μέτρηση πίεσης και σφύξεων, ορθοστατικές μετρήσεις, αιματολογικό και βιοχημικό έλεγχο και, όταν ενδείκνυται, περαιτέρω καρδιολογική ή νευρολογική διερεύνηση.

Δεν είναι ασφαλές να μειώσει ο συγγενής μόνος του τη δόση, να αλλάξει το patch ή να διακόψει θεραπεία επειδή υποψιάζεται ότι το φάρμακο προκάλεσε το επεισόδιο. Η αιτία πρέπει πρώτα να αξιολογηθεί.

19

Πτώσεις και ηλικιωμένοι με Alzheimer

Η σύνδεση μεταξύ ζάλης, συγκοπής και πτώσεων έχει ιδιαίτερη σημασία στους ασθενείς με άνοια. Μια πτώση σε ηλικιωμένο μπορεί να οδηγήσει σε κάταγμα ισχίου, κρανιοεγκεφαλική κάκωση, φόβο βάδισης, απώλεια αυτονομίας και παρατεταμένη νοσηλεία.

Οι αναστολείς χολινεστεράσης μπορούν να συμβάλουν σε πτώση όταν προκαλέσουν συμπτωματική βραδυκαρδία ή συγκοπή, αλλά σπάνια υπάρχει μόνο ένας παράγοντας.

Συχνά συνυπάρχουν:

• ορθοστατική υπόταση,
• αντιυπερτασικά,
• διουρητικά,
• ηρεμιστικά ή υπνωτικά,
• διαταραχές όρασης,
• μυϊκή αδυναμία,
• νευροπάθεια,
• Parkinson ή παρκινσονικά στοιχεία,
• νυχτερινές μετακινήσεις προς την τουαλέτα,
• και γνωστική διαταραχή που δυσκολεύει την ασφαλή βάδιση.

Για αυτό η επανεμφάνιση πτώσεων μετά από αλλαγή της αγωγής πρέπει να οδηγεί σε συνολική ανασκόπηση και όχι μόνο σε αναζήτηση ενός «ένοχου χαπιού».

Σημαντικό είναι επίσης να διαπιστώνεται αν η «πτώση» ήταν πραγματικά μηχανική ή εάν ο ασθενής έχασε προσωρινά τη συνείδησή του. Αυτή η διάκριση αλλάζει σημαντικά τη διερεύνηση.

20

Διακοπή, μείωση δόσης ή αλλαγή θεραπείας

Όταν εμφανιστεί πιθανή καρδιακή ανεπιθύμητη ενέργεια, υπάρχουν πολλές πιθανές ιατρικές επιλογές. Δεν είναι πάντοτε απαραίτητη η μόνιμη διακοπή του αναστολέα χολινεστεράσης, αλλά ούτε είναι σωστό να αγνοηθεί μία σημαντική βραδυκαρδία ή συγκοπή.

Ο θεράπων μπορεί να εξετάσει:

• αν το σύμπτωμα σχετίζεται χρονικά με την έναρξη ή την αύξηση της δόσης,
• αν υπάρχουν άλλα φάρμακα που μπορούν να μειωθούν ή να τροποποιηθούν,
• αν υπάρχει αφυδάτωση ή διαταραχή ηλεκτρολυτών,
• αν υπάρχει πραγματική διαταραχή αγωγής στο ΗΚΓ,
• ποιο είναι το γνωστικό και λειτουργικό όφελος της θεραπείας,
• και ποιες εναλλακτικές θεραπευτικές επιλογές υπάρχουν.

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να γίνει αλλαγή μεταξύ donepezil, rivastigmine και galantamine, αλλά η μετάβαση πρέπει να σχεδιάζεται από γιατρό. Η ύπαρξη κοινής χολινεργικής δράσης σημαίνει ότι η αλλαγή από ένα φάρμακο σε άλλο δεν εγγυάται από μόνη της ότι θα εξαφανιστεί κάθε καρδιολογικό πρόβλημα.

Η μεμαντίνη / Ebixa έχει διαφορετικό μηχανισμό δράσης και διαφορετικό προφίλ ανεπιθύμητων ενεργειών. Δεν αποτελεί όμως αυτόματη «αντικατάσταση» για κάθε ασθενή που δεν ανέχεται αναστολέα χολινεστεράσης. Η επιλογή εξαρτάται από την ένδειξη και το στάδιο της νόσου.

21

Πρακτικός οδηγός για συγγενείς και φροντιστές

Ο συγγενής ή ο φροντιστής έχει συχνά καθοριστικό ρόλο, επειδή ο ίδιος ο ασθενής μπορεί να μη θυμάται ένα επεισόδιο ή να μην μπορεί να περιγράψει με ακρίβεια τα συμπτώματά του.

Χρήσιμο είναι να καταγράφονται:

• το όνομα και η δόση του φαρμάκου Alzheimer,
• πότε ξεκίνησε ή αυξήθηκε η δόση,
• όλα τα υπόλοιπα φάρμακα,
• οι συνηθισμένοι σφυγμοί και η πίεση,
• νέα επεισόδια ζάλης ή αστάθειας,
• οποιαδήποτε πτώση,
• λιποθυμία ή στιγμές που ο ασθενής «έσβησε»,
• μειωμένη πρόσληψη νερού και τροφής,
• έμετοι ή διάρροιες,
• και οποιαδήποτε νέα αλλαγή στη συμπεριφορά ή στη λειτουργικότητα.

Εάν συμβεί επεισόδιο, μία σύντομη περιγραφή με ώρα, διάρκεια, θέση του σώματος και συνοδά συμπτώματα μπορεί να βοηθήσει πολύ περισσότερο τον γιατρό από τη γενική πληροφορία «ζαλίζεται τελευταία».

Επίσης πρέπει να αποφεύγονται οι αυθαίρετες παρεμβάσεις στη θεραπεία. Η παράλειψη δόσεων, η αλλαγή της ώρας χορήγησης ή η διακοπή ενός patch χωρίς ενημέρωση μπορεί να δυσκολέψει την αξιολόγηση.

Κεντρικό μήνυμα: Το ζητούμενο δεν είναι να φοβηθούμε τους αναστολείς χολινεστεράσης. Είναι να αναγνωρίζουμε έγκαιρα το μικρό ποσοστό ασθενών στους οποίους η επίδραση στον καρδιακό ρυθμό αποκτά κλινική σημασία.

22

Συχνές ερωτήσεις

Βιβλιογραφία και επιστημονικές πηγές

1. Electronic Medicines Compendium. Donepezil hydrochloride – Summary of Product Characteristics.
2. Electronic Medicines Compendium. Exelon transdermal patch – Summary of Product Characteristics.
3. Electronic Medicines Compendium. Galantamine – Summary of Product Characteristics.
4. NICE Clinical Knowledge Summaries. Dementia: Acetylcholinesterase inhibitors – prescribing information.
5. Young S, Chung E. Cardiovascular Complications of Acetylcholinesterase Inhibitors in Patients with Alzheimer’s Disease: A Narrative Review.

Ιατρική επισήμανση: Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη αξιολόγηση από τον θεράποντα ιατρό. Μην ξεκινάτε, διακόπτετε ή τροποποιείτε donepezil, rivastigmine, galantamine ή άλλο φάρμακο χωρίς ιατρική οδηγία.