Θετικά Νιτρώδη στα Ούρα: Τι Σημαίνουν και Μπορεί να Υπάρχει Ουρολοίμωξη με Αρνητικά Νιτρώδη;

1Τι σημαίνουν τα θετικά νιτρώδη στα ούρα;

Η ένδειξη «νιτρώδη: θετικά» στη γενική ούρων σημαίνει ότι η αντιδραστήρια ταινία ανίχνευσε νιτρώδη μέσα στο δείγμα. Τα νιτρώδη συνήθως δεν υπάρχουν σε ανιχνεύσιμη ποσότητα στα φρέσκα ούρα. Παράγονται όταν ορισμένα βακτήρια μετατρέπουν τα νιτρικά άλατα που φυσιολογικά αποβάλλονται με τα ούρα.

Επομένως, ένα θετικό αποτέλεσμα υποδηλώνει συνήθως ότι έχει υπάρξει βακτηριακή δραστηριότητα μέσα στην κύστη ή στο δείγμα. Σε έναν ασθενή με τσούξιμο, συχνουρία, επιτακτικότητα ή υπερηβικό πόνο, το εύρημα ενισχύει σημαντικά την πιθανότητα βακτηριακής ουρολοίμωξης.

Δεν αποδεικνύει, όμως, από μόνο του ότι υπάρχει ενεργή λοίμωξη που χρειάζεται αντιβιοτικό. Χρειάζεται να εξεταστούν ταυτόχρονα τα συμπτώματα, τα λευκοκύτταρα / πυοσφαίρια, η λευκοκυτταρική εστεράση, η παρουσία βακτηρίων στη μικροσκόπηση, ο τρόπος συλλογής και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, η καλλιέργεια ούρων.

2Πώς παράγονται τα νιτρώδη μέσα στα ούρα;

Τα τρόφιμα περιέχουν νιτρικά άλατα, τα οποία απορροφώνται και ένα μέρος τους αποβάλλεται φυσιολογικά από τους νεφρούς. Ορισμένα βακτήρια διαθέτουν ένζυμα, γνωστά ως νιτρικές αναγωγάσες, με τα οποία μπορούν να μετατρέψουν τα νιτρικά άλατα σε νιτρώδη.

Για να πραγματοποιηθεί αυτή η μετατροπή απαιτείται συνήθως το μολυσμένο ούρο να παραμείνει για αρκετό χρονικό διάστημα μέσα στην κύστη. Για αυτό το πρώτο πρωινό δείγμα ή ένα δείγμα που έχει παραμείνει περίπου τέσσερις ώρες στην κύστη έχει συχνά μεγαλύτερη πιθανότητα να αναδείξει νιτρώδη από ένα δείγμα που λαμβάνεται αμέσως μετά από συχνές ουρήσεις.

Η εξέταση γίνεται στο χημικό τμήμα της γενικής ούρων με αντιδραστήρια ταινία. Το αποτέλεσμα συνήθως αναφέρεται ως αρνητικό ή θετικό και όχι ως αριθμός που αντιστοιχεί άμεσα στη βαρύτητα της λοίμωξης. Ένα εντονότερο χρώμα στην ταινία δεν σημαίνει υποχρεωτικά σοβαρότερη ουρολοίμωξη.

3Ποια βακτήρια μπορεί να δώσουν θετικά νιτρώδη;

Πολλά από τα συχνότερα Gram-αρνητικά βακτήρια του εντέρου μπορούν να μετατρέψουν τα νιτρικά άλατα σε νιτρώδη. Σε αυτά περιλαμβάνονται συχνά:

• Escherichia coli – E. coli, το συχνότερο αίτιο ουρολοίμωξης.
• Klebsiella spp.
• Proteus spp.
• Άλλα βακτήρια της ομάδας των Enterobacterales, ανάλογα με το είδος και τις βιοχημικές ιδιότητές τους.

Αντίθετα, ορισμένα βακτήρια που μπορούν να προκαλέσουν ουρολοίμωξη δεν παράγουν αξιόπιστα νιτρώδη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο Enterococcus spp. Επίσης, λοιμώξεις από ορισμένους σταφυλόκοκκους, όπως ο Staphylococcus saprophyticus, μπορεί να συνοδεύονται από αρνητικά νιτρώδη.

Το αποτέλεσμα των νιτρωδών, επομένως, δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να καθοριστεί με βεβαιότητα ποιο μικρόβιο υπάρχει. Η ταυτοποίηση γίνεται με καλλιέργεια ούρων.

4Τα θετικά νιτρώδη σημαίνουν πάντα ουρολοίμωξη;

Τα θετικά νιτρώδη είναι εύρημα με σχετικά υψηλή ειδικότητα για την παρουσία βακτηρίων που παράγουν νιτρώδη. Αυτό σημαίνει ότι, όταν το δείγμα είναι σωστά συλλεγμένο και φρέσκο, το θετικό αποτέλεσμα είναι σημαντικό και δεν πρέπει να αγνοείται.

Παρόλα αυτά, άλλο είναι η παρουσία βακτηρίων στα ούρα και άλλο η ενεργή ουρολοίμωξη. Για να τεθεί κλινική διάγνωση εξετάζονται:

• Τα συμπτώματα του ασθενούς.
• Η παρουσία λευκοκυττάρων / πυοσφαιρίων.
• Η λευκοκυτταρική εστεράση.
• Η μικροσκοπική παρουσία βακτηρίων.
• Η ποιότητα και ο χρόνος μεταφοράς του δείγματος.
• Το αποτέλεσμα της καλλιέργειας, όταν έχει ζητηθεί.

Ένας ασθενής με θετικά νιτρώδη και χαρακτηριστικά συμπτώματα έχει σαφώς μεγαλύτερη πιθανότητα ουρολοίμωξης από έναν ασυμπτωματικό ασθενή στον οποίο το εύρημα εμφανίστηκε τυχαία σε προληπτικό έλεγχο.

5Μπορεί να υπάρχει ουρολοίμωξη με αρνητικά νιτρώδη;

Ναι. Η ουρολοίμωξη μπορεί να υπάρχει ακόμη και όταν τα νιτρώδη είναι αρνητικά. Το τεστ νιτρωδών είναι περισσότερο χρήσιμο όταν είναι θετικό παρά όταν είναι αρνητικό. Ένα θετικό αποτέλεσμα ενισχύει την υποψία, αλλά ένα αρνητικό αποτέλεσμα δεν έχει αρκετή ευαισθησία ώστε να αποκλείσει λοίμωξη.

Η πιθανότητα ουρολοίμωξης παραμένει σημαντική όταν υπάρχουν:

• Τσούξιμο ή πόνος κατά την ούρηση.
• Συχνοουρία ή επιτακτική ανάγκη για ούρηση.
• Λευκοκύτταρα / πυοσφαίρια στο ίζημα.
• Θετική λευκοκυτταρική εστεράση.
• Βακτήρια στη μικροσκόπηση.
• Πυρετός, ρίγος ή πόνος στη μέση.

Επομένως, η φράση «τα νιτρώδη είναι αρνητικά, άρα δεν έχω ουρολοίμωξη» δεν είναι ιατρικά σωστή. Η συνολική εικόνα έχει μεγαλύτερη σημασία από μία μεμονωμένη παράμετρο.

6Γιατί μπορεί τα νιτρώδη να είναι ψευδώς αρνητικά;

Υπάρχουν αρκετοί λόγοι για τους οποίους ένας ασθενής με πραγματική ουρολοίμωξη μπορεί να έχει αρνητικά νιτρώδη:

Το αρνητικό αποτέλεσμα είναι επίσης συχνότερο σε μικρά παιδιά, επειδή ουρούν συχνά και το ούρο δεν παραμένει αρκετό χρόνο στην κύστη.

7Τι σημαίνουν τα λευκοκύτταρα / πυοσφαίρια στα ούρα;

Τα λευκοκύτταρα ή πυοσφαίρια στα ούρα είναι κύτταρα της άμυνας του οργανισμού, τα οποία ανιχνεύονται κατά τη μικροσκοπική εξέταση του ιζήματος. Η αύξησή τους ονομάζεται πυουρία και αποτελεί ένδειξη φλεγμονής στο ουροποιητικό ή επιμόλυνσης του δείγματος.

Ο όρος «πυοσφαίρια» δεν σημαίνει υποχρεωτικά ότι υπάρχει ορατό πύον. Είναι ο παραδοσιακός εργαστηριακός όρος για τα λευκοκύτταρα που παρατηρούνται στα ούρα. Η ποσότητα μπορεί να αναφέρεται ανά οπτικό πεδίο, ανά μονάδα όγκου ή με περιγραφικούς όρους, ανάλογα με τη μέθοδο του εργαστηρίου.

Η λευκοκυτταρική εστεράση είναι διαφορετική παράμετρος. Ανιχνεύεται με τη χημική ταινία και υποδηλώνει την παρουσία ενζύμων των λευκοκυττάρων. Συνήθως συμφωνεί με τη μικροσκόπηση, αλλά μπορεί να υπάρχουν αποκλίσεις λόγω συγκέντρωσης των ούρων, καθυστέρησης, παρεμβολών ή καταστροφής των κυττάρων.

Τα λευκοκύτταρα / πυοσφαίρια στηρίζουν την υποψία ουρολοίμωξης, αλλά δεν είναι ειδικά μόνο για βακτηριακή λοίμωξη. Μπορούν επίσης να εμφανιστούν σε λιθίαση, ουρηθρίτιδα, σεξουαλικώς μεταδιδόμενη λοίμωξη, φαρμακευτική διάμεση νεφρίτιδα, φυματίωση του ουροποιητικού ή επιμόλυνση με κολπικά υγρά.

8Πώς ερμηνεύονται οι συχνοί συνδυασμοί αποτελεσμάτων;

Ο πίνακας αποτελεί γενικό οδηγό και όχι αυτόματο διαγνωστικό κανόνα. Η ηλικία, η εγκυμοσύνη, το φύλο, τα φάρμακα, η παρουσία καθετήρα, η νεφρική λειτουργία και η προηγούμενη χρήση αντιβιοτικών μπορούν να αλλάξουν ουσιαστικά την ερμηνεία.

9Ποια συμπτώματα αυξάνουν την πιθανότητα ουρολοίμωξης;

Τα εργαστηριακά ευρήματα αποκτούν διαφορετική σημασία ανάλογα με την κλινική εικόνα. Συμπτώματα που είναι συμβατά με λοίμωξη του κατώτερου ουροποιητικού περιλαμβάνουν:

• Τσούξιμο, κάψιμο ή πόνο κατά την ούρηση.
• Ανάγκη για συχνές ουρήσεις με μικρή ποσότητα ούρων.
• Ξαφνική και επιτακτική ανάγκη για ούρηση.
• Βάρος ή πόνο χαμηλά στην κοιλιά.
• Θολά ούρα ή εμφανή ίχνη αίματος.

Η απλή κυστίτιδα συνήθως δεν προκαλεί υψηλό πυρετό ή έντονο πόνο στη μέση. Πυρετός, ρίγος, ναυτία, εμετοί και πόνος στη νεφρική χώρα δημιουργούν υποψία λοίμωξης του ανώτερου ουροποιητικού ή άλλης επιπλοκής.

Κνησμός, κολπικές εκκρίσεις, δυσοσμία από τον κόλπο ή εξωτερικός ερεθισμός μπορεί να υποδηλώνουν κολπίτιδα ή άλλη γυναικολογική αιτία και όχι απαραίτητα κυστίτιδα, ακόμη και αν η γενική ούρων παρουσιάζει λίγα λευκοκύτταρα λόγω επιμόλυνσης.

10Πότε χρειάζεται καλλιέργεια ούρων;

Η καλλιέργεια ούρων δεν μετρά απλώς τα νιτρώδη. Εξετάζει αν αναπτύσσεται ζωντανό μικρόβιο, ποιο είναι, σε ποια ποσότητα και σε ποια αντιβιοτικά εμφανίζει ευαισθησία ή αντοχή. Για αυτό αποτελεί την πιο χρήσιμη εξέταση όταν χρειάζεται μικροβιολογική τεκμηρίωση.

Καλλιέργεια ζητείται συχνότερα όταν υπάρχει:

• Πυρετός, ρίγος, πόνος στη μέση ή υποψία πυελονεφρίτιδας.
• Εγκυμοσύνη.
• Συμπτωματική ουρολοίμωξη σε άνδρα ή παιδί.
• Υποτροπιάζουσα ουρολοίμωξη.
• Άτυπη ή ασαφής συμπτωματολογία.
• Αποτυχία θεραπείας ή γρήγορη επανεμφάνιση συμπτωμάτων.
• Πρόσφατη χρήση αντιβιοτικών ή ιστορικό ανθεκτικού μικροβίου.
• Ουροκαθετήρας, λίθος, απόφραξη ή ουρολογική παρέμβαση.
• Νεφρική νόσος, ανοσοκαταστολή ή άλλη κατάσταση υψηλότερου κινδύνου.

Όταν είναι κλινικά ασφαλές, το δείγμα για καλλιέργεια πρέπει να συλλέγεται πριν από την πρώτη δόση αντιβιοτικού. Η αντιβίωση μπορεί να μειώσει ή να αναστείλει την ανάπτυξη του μικροβίου και να προκαλέσει αρνητική ή δυσκολότερα ερμηνεύσιμη καλλιέργεια.

11Τι σημαίνουν θετικά νιτρώδη χωρίς συμπτώματα;

Όταν τα νιτρώδη είναι θετικά αλλά ο ασθενής δεν έχει κανένα σύμπτωμα από το ουροποιητικό, πρέπει να εξεταστούν διαφορετικά ενδεχόμενα:

• Ασυμπτωματική βακτηριουρία: υπάρχουν βακτήρια στα ούρα χωρίς συμπτώματα λοίμωξης.
• Επιμόλυνση του δείγματος: ιδιαίτερα όταν υπάρχουν πολλά επιθηλιακά κύτταρα ή μη σωστή συλλογή.
• Καθυστέρηση στην εξέταση: βακτήρια μπορεί να πολλαπλασιαστούν στο δοχείο όταν το δείγμα παραμένει για ώρα σε θερμοκρασία δωματίου.

Η ασυμπτωματική βακτηριουρία δεν αντιμετωπίζεται αυτόματα με αντιβιοτικά στους περισσότερους ενήλικες. Η άσκοπη θεραπεία μπορεί να προκαλέσει παρενέργειες και να ευνοήσει την ανάπτυξη μικροβιακής αντοχής.

Σημαντικές εξαιρέσεις είναι κυρίως η εγκυμοσύνη και ορισμένες επεμβατικές ουρολογικές πράξεις κατά τις οποίες αναμένεται τραυματισμός του βλεννογόνου. Η τελική απόφαση λαμβάνεται από τον θεράποντα ιατρό με βάση την καλλιέργεια και το ιστορικό.

12Εγκυμοσύνη, παιδιά, άνδρες και ηλικιωμένοι

Εγκυμοσύνη

Στην εγκυμοσύνη η καλλιέργεια ούρων έχει ιδιαίτερη σημασία, ακόμη και όταν δεν υπάρχουν συμπτώματα. Η αντιδραστήρια ταινία και τα νιτρώδη δεν είναι επαρκή ως μοναδικό μέσο αποκλεισμού της βακτηριουρίας. Θετικά νιτρώδη σε έγκυο χρειάζονται επικοινωνία με τον μαιευτήρα και συνήθως μικροβιολογική τεκμηρίωση.

Παιδιά

Στα παιδιά, ιδιαίτερα στα βρέφη, τα αρνητικά νιτρώδη είναι συχνότερα επειδή η κύστη αδειάζει συχνά. Ένα αρνητικό αποτέλεσμα δεν αποκλείει ουρολοίμωξη σε παιδί με πυρετό χωρίς σαφή εστία, κακή σίτιση, εμετούς, πόνο στην κοιλιά ή συμπτώματα ούρησης.

Άνδρες

Η ουρολοίμωξη στους άνδρες χρειάζεται συνήθως πιο προσεκτική αξιολόγηση, επειδή μπορεί να σχετίζεται με προστάτη, ατελή κένωση της κύστης, λίθο, απόφραξη ή άλλη ουρολογική αιτία. Η καλλιέργεια ούρων είναι συχνά απαραίτητη πριν από την επιλογή θεραπείας.

Ηλικιωμένοι

Στους ηλικιωμένους, θετικά νιτρώδη ή πυοσφαίρια χωρίς σαφή ουρολογικά ή συστηματικά συμπτώματα δεν αποδεικνύουν από μόνα τους ότι υπάρχει συμπτωματική ουρολοίμωξη. Η ασυμπτωματική βακτηριουρία είναι συχνότερη και πρέπει να αποφεύγεται η αυτόματη χορήγηση αντιβιοτικού μόνο βάσει μιας γενικής ούρων.

13Πώς συλλέγεται σωστά το δείγμα ούρων;

Η σωστή συλλογή μειώνει τον κίνδυνο επιμόλυνσης και βοηθά να ερμηνευθούν σωστά τόσο τα νιτρώδη όσο και τα λευκοκύτταρα / πυοσφαίρια. Για γενική και καλλιέργεια ούρων συνήθως προτιμάται δείγμα μέσης ούρησης σε αποστειρωμένο δοχείο.

1. Πλένετε τα χέρια σας.
2. Ακολουθείτε τις οδηγίες καθαρισμού που έχει δώσει το εργαστήριο, χωρίς να εισάγετε σαπούνι ή αντισηπτικό μέσα στο δοχείο.
3. Αρχίζετε την ούρηση στην τουαλέτα.
4. Χωρίς να διακόψετε τη ροή, συλλέγετε τη μέση ποσότητα στο δοχείο.
5. Κλείνετε αμέσως το καπάκι χωρίς να αγγίζετε το εσωτερικό.
6. Μεταφέρετε το δείγμα γρήγορα στο εργαστήριο ή ακολουθείτε τις οδηγίες ψύξης και συντήρησης.

Για μεγαλύτερη ευαισθησία των νιτρωδών είναι χρήσιμο, όταν αυτό είναι εφικτό, τα ούρα να έχουν παραμείνει αρκετές ώρες στην κύστη. Δεν πρέπει όμως να καθυστερεί η συλλογή σε επείγουσα κατάσταση ή να προκαλείται δυσφορία στον ασθενή.

Αναλυτικές οδηγίες υπάρχουν στον οδηγό για τη σωστή συλλογή ούρων.

14Μπορεί το αποτέλεσμα να είναι ψευδώς θετικό;

Τα ψευδώς θετικά νιτρώδη είναι λιγότερο συχνά από τα ψευδώς αρνητικά, αλλά μπορούν να εμφανιστούν. Πιθανές αιτίες είναι:

• Παραμονή του δείγματος για πολλές ώρες σε θερμοκρασία δωματίου.
• Πολλαπλασιασμός βακτηρίων μέσα στο δοχείο μετά τη συλλογή.
• Επιμόλυνση του δείγματος κατά τη συλλογή.
• Αντιδραστήριες ταινίες που έχουν εκτεθεί σε υγρασία ή αέρα ή έχουν αποθηκευτεί λανθασμένα.
• Έντονο χρώμα των ούρων ή φάρμακα που δυσκολεύουν την οπτική ανάγνωση σε ορισμένες μεθόδους.

Για αυτό η γενική ούρων πρέπει να πραγματοποιείται σε φρέσκο και σωστά συντηρημένο δείγμα. Το εργαστήριο εξετάζει επίσης αν υπάρχουν πολλά πλακώδη επιθηλιακά κύτταρα, μικτή βακτηριακή εικόνα ή άλλα στοιχεία που αυξάνουν την πιθανότητα επιμόλυνσης.

Όταν το αποτέλεσμα δεν ταιριάζει με τα συμπτώματα ή με τα υπόλοιπα ευρήματα, μπορεί να ζητηθεί επανάληψη της γενικής ούρων με νέο, σωστά συλλεγμένο δείγμα.

15Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση;

Χρειάζεται άμεση επικοινωνία με γιατρό ή αξιολόγηση σε κατάλληλη δομή όταν υπάρχουν:

• Υψηλός πυρετός ή έντονο ρίγος.
• Πόνος στη μέση, στα πλευρά ή στη νεφρική χώρα.
• Ναυτία, επανειλημμένοι εμετοί ή αδυναμία λήψης υγρών.
• Έντονη αδυναμία, υπόταση, ταχυκαρδία, σύγχυση ή επιδείνωση της γενικής κατάστασης.
• Εγκυμοσύνη και συμπτώματα ουρολοίμωξης.
• Συμπτώματα σε βρέφος, μικρό παιδί ή άνδρα.
• Ανοσοκαταστολή, σοβαρός σακχαρώδης διαβήτης ή γνωστή νεφρική νόσος.
• Ουροκαθετήρας, ουρολογική επέμβαση, λίθος ή πιθανή απόφραξη.
• Επιμονή ή επιδείνωση παρά την αγωγή.

Δεν πρέπει να επιλέγεται ή να επαναλαμβάνεται αντιβιοτικό αποκλειστικά επειδή αναγράφονται θετικά νιτρώδη. Η σωστή επιλογή εξαρτάται από το ιστορικό, τη νεφρική λειτουργία, την εγκυμοσύνη, τις αλλεργίες και, όταν χρειάζεται, το αντιβιόγραμμα. Περισσότερες πληροφορίες υπάρχουν στον οδηγό για τα αντιβιοτικά στην ουρολοίμωξη.

16Συχνές ερωτήσεις

17Κλείστε Ραντεβού και Βιβλιογραφία