Σωστή Συλλογή Ούρων: Γενική Ούρων, Καλλιέργεια & Ούρα 24ώρου

1Γιατί η σωστή συλλογή ούρων αλλάζει το αποτέλεσμα

Η σωστή συλλογή ούρων είναι ένα από τα πιο υποτιμημένα βήματα των εργαστηριακών εξετάσεων. Το δείγμα μπορεί να είναι εξαιρετικά χρήσιμο όταν έχει συλλεχθεί σωστά, αλλά μπορεί να γίνει παραπλανητικό όταν έχει μολυνθεί από μικρόβια του δέρματος, κολπικά υγρά, σαπούνι, αντισηπτικό, χαρτί, αίμα περιόδου ή όταν παραμένει πολλές ώρες εκτός ψυγείου. Γι’ αυτό η οδηγία «φέρτε ούρα» δεν είναι αρκετή. Άλλη λήψη χρειάζεται η Γενική Ούρων, άλλη η Καλλιέργεια Ούρων και άλλη η συλλογή ούρων 24ώρου.

Η γενική ούρων δίνει πληροφορίες για χρώμα, ειδικό βάρος, pH, λεύκωμα, γλυκόζη, κετόνες, αίμα, λευκά αιμοσφαίρια, νιτρώδη, κύτταρα, κρυστάλλους και άλλα στοιχεία. Η καλλιέργεια ούρων αναζητά αν αναπτύσσεται μικρόβιο και, όταν χρειάζεται, οδηγεί σε αντιβιόγραμμα. Η συλλογή ούρων 24ώρου μετρά την ποσότητα μιας ουσίας που αποβάλλεται συνολικά μέσα σε ένα πλήρες 24ωρο, όπως λεύκωμα, αλβουμίνη, κρεατινίνη ή άλλοι δείκτες, ανάλογα με την ιατρική οδηγία.

Το βασικό πρόβλημα με το λάθος δείγμα είναι ότι δεν φαίνεται πάντα «λάθος» με γυμνό μάτι. Ένα δείγμα μπορεί να φαίνεται φυσιολογικό, αλλά να έχει επιμολυνθεί. Μπορεί επίσης να περιέχει κύτταρα ή μικρόβια που προέρχονται από την εξωτερική περιοχή και όχι από την ουροδόχο κύστη. Στην πράξη αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ψευδή υποψία ουρολοίμωξης, άσκοπη ανησυχία, επανάληψη εξέτασης ή λανθασμένη εκτίμηση ευρημάτων όπως λευκοκύτταρα, ερυθρά αιμοσφαίρια και βακτήρια.

2Ποιο δείγμα χρειάζεται κάθε εξέταση

Δεν υπάρχει ένα μοναδικό «σωστό δείγμα ούρων» για όλες τις εξετάσεις. Το σωστό δείγμα είναι αυτό που ταιριάζει στην εξέταση που ζητήθηκε. Για τη γενική ούρων, συχνά προτιμώνται πρώτα πρωινά ούρα ή ούρα που έχουν παραμείνει αρκετή ώρα στην κύστη, γιατί είναι πιο συμπυκνωμένα και μπορούν να αναδείξουν ευρήματα που ίσως χαθούν σε πολύ αραιωμένο δείγμα. Για την καλλιέργεια ούρων, η καθαρότητα του δείγματος έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία, επειδή το εργαστήριο αναζητά ανάπτυξη μικροβίων.

Για μικροβιολογική καλλιέργεια, το ιδανικό δείγμα είναι συνήθως μέσο ρεύμα ούρησης, σε αποστειρωμένο δοχείο, μετά από προσεκτική τοπική καθαριότητα. Το πρώτο μέρος της ούρησης απομακρύνει μικρόβια και κύτταρα από την ουρήθρα και την εξωτερική περιοχή. Το μέσο ρεύμα είναι πιο αντιπροσωπευτικό για την ουροδόχο κύστη. Αν συλλεχθεί το πρώτο ρεύμα ή αν το δοχείο ακουμπήσει το δέρμα, αυξάνεται ο κίνδυνος μικτής χλωρίδας και μη αξιόπιστης καλλιέργειας.

Για ούρα 24ώρου, δεν μας ενδιαφέρει ένα μεμονωμένο δείγμα, αλλά ολόκληρη η ποσότητα ούρων ενός πλήρους 24ώρου. Αν χαθεί ακόμη και μία ούρηση, το αποτέλεσμα μπορεί να υποεκτιμηθεί. Αν συλλεχθούν ούρα για περισσότερο ή λιγότερο από 24 ώρες, το αποτέλεσμα μπορεί επίσης να μην αντιστοιχεί στην πραγματική ημερήσια αποβολή. Γι’ αυτό η συλλογή 24ώρου θέλει ακρίβεια, καταγραφή ώρας έναρξης και λήξης, σωστό δοχείο και έγκαιρη μεταφορά στο εργαστήριο.

3Γενική ούρων: τι δείχνει και γιατί θέλει σωστό δείγμα

Η γενική ούρων είναι από τις πιο συχνές εξετάσεις, γιατί μπορεί να δώσει γρήγορη εικόνα για το ουροποιητικό, τους νεφρούς, την ενυδάτωση και ορισμένες μεταβολικές διαταραχές. Μπορεί να ζητηθεί σε συμπτώματα όπως κάψιμο στην ούρηση, συχνουρία, πόνος χαμηλά στην κοιλιά, πυρετός, πόνος στη μέση, αλλαγή χρώματος ούρων, αφρός στα ούρα ή παρακολούθηση γνωστού προβλήματος. Μπορεί επίσης να γίνει στο πλαίσιο check-up, εγκυμοσύνης ή ελέγχου νεφρικής λειτουργίας.

Η εξέταση όμως επηρεάζεται πολύ από τον τρόπο συλλογής. Αν το δείγμα έχει επιμολυνθεί, μπορεί να εμφανίσει λευκά αιμοσφαίρια, επιθηλιακά κύτταρα, βακτήρια ή βλέννη χωρίς να υπάρχει απαραίτητα ουρολοίμωξη. Αν έχει αναμιχθεί με αίμα περιόδου, μπορεί να φανεί αιματουρία. Αν έχει μείνει πολλές ώρες σε ζεστό περιβάλλον, μπορεί να αλλάξουν το pH, τα κύτταρα, οι κρύσταλλοι ή η εικόνα μικροσκόπησης. Αν ο ασθενής έχει πιει υπερβολική ποσότητα νερού ακριβώς πριν, το δείγμα μπορεί να είναι πολύ αραιό.

Στην ερμηνεία της γενικής ούρων έχει σημασία και το κλινικό πλαίσιο. Ένα εύρημα όπως ίχνη αίματος, λευκοκύτταρα ή πρωτεΐνη δεν σημαίνει πάντα σοβαρή πάθηση. Μπορεί να χρειάζεται επανάληψη με σωστή συλλογή, συσχέτιση με συμπτώματα ή συμπληρωματικές εξετάσεις. Για ειδικά θέματα μπορείτε να δείτε και τους οδηγούς για ίχνη αίματος στα ούρα, μικροαλβουμίνη ούρων και εξετάσεις αίματος και ούρων στην υπέρταση.

4Γενική ούρων: βήματα συλλογής

Για γενική ούρων, η πρακτική οδηγία είναι απλή αλλά πρέπει να γίνει σωστά. Προτιμήστε, όταν είναι εφικτό, πρωινό δείγμα. Πλύνετε τα χέρια σας, κάντε τοπική καθαριότητα μόνο με νερό ή σύμφωνα με τις οδηγίες του εργαστηρίου, ανοίξτε το δοχείο χωρίς να ακουμπήσετε το εσωτερικό του και συλλέξτε ούρα από το μέσο της ούρησης. Δεν χρειάζεται να γεμίσει ολόκληρο το δοχείο. Συνήθως αρκεί μια λογική ποσότητα, εκτός αν σας δοθούν διαφορετικές οδηγίες.

Το δοχείο πρέπει να είναι καθαρό, κατά προτίμηση ειδικό ουροσυλλέκτηριο από φαρμακείο ή από το εργαστήριο. Δεν χρησιμοποιούμε μπουκάλια νερού, βαζάκια τροφίμων ή δοχεία που έχουν πλυθεί στο σπίτι, γιατί μπορεί να έχουν υπολείμματα απορρυπαντικού, τροφών ή μικροβίων. Αμέσως μετά τη συλλογή, κλείστε καλά το καπάκι, χωρίς να ακουμπήσετε το εσωτερικό του, και παραδώστε το δείγμα όσο πιο σύντομα γίνεται.

Αν δεν μπορείτε να μεταφέρετε άμεσα το δείγμα, ρωτήστε το εργαστήριο αν πρέπει να διατηρηθεί στο ψυγείο. Η καθυστέρηση σε θερμοκρασία δωματίου μπορεί να αλλοιώσει στοιχεία της γενικής ούρων. Δεν είναι σωστό να συλλέγεται δείγμα το προηγούμενο βράδυ και να παραδίδεται την επόμενη ημέρα χωρίς οδηγία. Αν υπάρχει ανάγκη για συγκεκριμένη ώρα συλλογής ή αν παίρνετε φάρμακα που μπορεί να επηρεάζουν την εξέταση, ενημερώστε το εργαστήριο ή τον γιατρό.

5Καλλιέργεια ούρων: γιατί είναι πιο αυστηρή η συλλογή

Η καλλιέργεια ούρων είναι εξέταση που αναζητά αν στα ούρα αναπτύσσεται παθογόνο μικρόβιο. Επομένως, το δείγμα πρέπει να αντιπροσωπεύει όσο γίνεται καλύτερα τα ούρα της κύστης και όχι τη μικροβιακή χλωρίδα του δέρματος ή της γεννητικής περιοχής. Αν το δείγμα μολυνθεί, μπορεί να εμφανιστεί μικτή χλωρίδα ή ανάπτυξη μικροβίων που δεν αντιστοιχούν σε πραγματική ουρολοίμωξη.

Αυτό είναι πολύ σημαντικό, γιατί μια λανθασμένη καλλιέργεια μπορεί να οδηγήσει σε άγχος, επανάληψη εξέτασης ή ακόμη και σε λανθασμένη εντύπωση ότι χρειάζεται αντιβίωση. Από την άλλη πλευρά, αν ο ασθενής έχει ήδη πάρει αντιβίωση πριν από τη λήψη, η καλλιέργεια μπορεί να βγει αρνητική ή υποεκτιμημένη, ακόμη και αν υπήρχε λοίμωξη. Γι’ αυτό, όταν υπάρχει υποψία ουρολοίμωξης, είναι προτιμότερο η συλλογή να γίνεται πριν από την έναρξη αντιβιοτικού, εκτός αν ο γιατρός δώσει διαφορετική οδηγία.

Η ουροκαλλιέργεια δεν ερμηνεύεται μόνη της. Χρειάζονται συμπτώματα, ποσότητα μικροβίου, είδος μικροβίου, γενική ούρων και ειδικές συνθήκες του ασθενούς. Άλλη βαρύτητα έχει ένα θετικό αποτέλεσμα σε άτομο με κάψιμο, συχνουρία και πυουρία και άλλη σε άτομο χωρίς συμπτώματα. Για αναλυτική ερμηνεία, δείτε και τον οδηγό Ουρολοίμωξη: συμπτώματα, διάγνωση, θεραπεία και πρόληψη.

6Καλλιέργεια ούρων: βήματα καθαρής λήψης

Για καλλιέργεια ούρων χρησιμοποιούμε αποστειρωμένο δοχείο. Πλένουμε καλά τα χέρια, ανοίγουμε το δοχείο προσεκτικά και δεν ακουμπάμε το εσωτερικό του δοχείου ή του καπακιού. Γίνεται τοπική καθαριότητα σύμφωνα με τις οδηγίες που έχουν δοθεί. Ξεκινάμε να ουρούμε στην τουαλέτα, αφήνουμε το πρώτο μέρος της ούρησης να φύγει και συλλέγουμε το μέσο ρεύμα στο δοχείο, χωρίς το δοχείο να ακουμπήσει στο δέρμα.

Δεν σταματάμε απαραίτητα την ούρηση αν αυτό δυσκολεύει. Πρακτικά, αφήνουμε τα πρώτα ούρα να φύγουν και φέρνουμε το δοχείο στη ροή για να συλλέξουμε τη μέση ποσότητα. Στη συνέχεια απομακρύνουμε το δοχείο και τελειώνουμε την ούρηση στην τουαλέτα. Κλείνουμε άμεσα και καλά το δοχείο. Αν το καπάκι πέσει κάτω, αν ακουμπήσουμε το εσωτερικό ή αν το δοχείο ακουμπήσει έντονα στην περιοχή, είναι προτιμότερο να ζητήσουμε νέο δοχείο και να επαναλάβουμε.

Το δείγμα πρέπει να φτάσει γρήγορα στο εργαστήριο. Αν υπάρχει καθυστέρηση, ρωτήστε αν πρέπει να μπει στο ψυγείο ή αν χρειάζεται ειδικό δοχείο μεταφοράς. Η παραμονή σε ζεστό περιβάλλον μπορεί να επιτρέψει πολλαπλασιασμό μικροβίων και να επηρεάσει το αποτέλεσμα. Επίσης, πρέπει να αναφέρετε αν λαμβάνετε ή λάβατε πρόσφατα αντιβίωση, αν είστε έγκυος, αν υπάρχει ουροκαθετήρας ή αν πρόκειται για παιδί, γιατί αυτά αλλάζουν την αξιολόγηση.

7Οδηγίες για γυναίκες

Στις γυναίκες, η σωστή λήψη θέλει ιδιαίτερη προσοχή γιατί η ανατομική περιοχή ευνοεί πιο εύκολα την επιμόλυνση του δείγματος από κολπικά υγρά, κύτταρα ή μικρόβια της περιοχής. Πριν από τη συλλογή πλένονται καλά τα χέρια. Ακολουθεί τοπική καθαριότητα από μπροστά προς τα πίσω, ώστε να μειωθεί η μεταφορά μικροβίων από την περιοχή του πρωκτού προς την ουρήθρα. Αν χρησιμοποιηθούν μαντηλάκια, πρέπει να χρησιμοποιηθούν σύμφωνα με τις οδηγίες και χωρίς υπερβολική ποσότητα υγρού που θα στάξει μέσα στο δοχείο.

Κατά τη συλλογή, κρατήστε τα μεγάλα χείλη ανοιχτά ώστε η ροή των ούρων να μην παρασύρει υλικό από το δέρμα. Ξεκινήστε την ούρηση στην τουαλέτα, αφήστε το πρώτο ρεύμα να φύγει και συλλέξτε το μέσο ρεύμα στο αποστειρωμένο δοχείο. Το δοχείο δεν πρέπει να ακουμπήσει στην περιοχή. Κλείστε το άμεσα και παραδώστε το όσο πιο γρήγορα γίνεται.

Αν υπάρχει περίοδος, έντονη κολπική έκκριση ή πρόσφατη χρήση κολπικών σκευασμάτων, ενημερώστε το εργαστήριο ή τον γιατρό. Σε πολλές περιπτώσεις, αν δεν υπάρχει επείγουσα ανάγκη, είναι καλύτερο η γενική ούρων ή η καλλιέργεια να γίνει μετά το τέλος της περιόδου, ώστε να μην υπάρξει ψευδής αιματουρία ή επιμόλυνση. Αν όμως υπάρχουν έντονα συμπτώματα ουρολοίμωξης, πυρετός ή εγκυμοσύνη, δεν καθυστερούμε χωρίς ιατρική οδηγία.

8Οδηγίες για άνδρες

Στους άνδρες, η συλλογή ούρων φαίνεται συχνά πιο εύκολη, αλλά μπορεί επίσης να γίνει λάθος. Πριν από τη συλλογή πλένονται καλά τα χέρια. Καθαρίζεται η βάλανος και το στόμιο της ουρήθρας. Αν υπάρχει ακροποσθία, τραβιέται απαλά προς τα πίσω πριν από την καθαριότητα και τη συλλογή, ώστε το δείγμα να μην επιμολυνθεί από εκκρίσεις ή μικρόβια της περιοχής. Το δοχείο παραμένει ανοιχτό μόνο όσο χρειάζεται.

Ξεκινήστε την ούρηση στην τουαλέτα, αφήστε το πρώτο ρεύμα να φύγει και συλλέξτε το μέσο ρεύμα. Μην ακουμπήσετε το εσωτερικό του δοχείου, το χείλος ή το καπάκι. Δεν χρειάζεται υπερβολική ποσότητα. Μετά τη συλλογή, κλείστε καλά το δοχείο και, αν είχε τραβηχτεί η ακροποσθία, επαναφέρετέ την στη φυσιολογική θέση. Το δείγμα πρέπει να παραδοθεί άμεσα ή να συντηρηθεί σύμφωνα με τις οδηγίες.

Αν υπάρχουν συμπτώματα προστατίτιδας, πόνος στο περίνεο, πυρετός, δυσκολία στην ούρηση ή πρόσφατη λήψη αντιβίωσης, πρέπει να αναφερθούν. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει διαφορετικό είδος δείγματος ή επιπλέον εξετάσεις. Η καλλιέργεια ούρων στους άνδρες χρειάζεται προσεκτική αξιολόγηση, γιατί η ουρολοίμωξη σε άνδρα θεωρείται συχνότερα κατάσταση που θέλει πιο αναλυτική ιατρική εκτίμηση σε σχέση με μια απλή, τυπική κυστίτιδα σε νεαρή γυναίκα.

9Παιδιά, βρέφη και σακουλάκι ούρων

Η συλλογή ούρων στα παιδιά εξαρτάται από την ηλικία και τη συνεργασία του παιδιού. Σε παιδί που μπορεί να ουρήσει σε δοχείο, ακολουθούμε κατά το δυνατόν την ίδια λογική: καθαριότητα, αποστειρωμένο δοχείο για καλλιέργεια και μέσο ρεύμα ούρησης. Χρειάζεται ηρεμία, χρόνος και αποφυγή πίεσης, γιατί όταν το παιδί αγχώνεται αυξάνεται η πιθανότητα λάθους ή επαφής του δοχείου με το δέρμα.

Σε βρέφη και πολύ μικρά παιδιά μπορεί να χρησιμοποιηθεί ειδικό αποστειρωμένο σακουλάκι ούρων. Η περιοχή πλένεται και στεγνώνεται καλά, το σακουλάκι τοποθετείται προσεκτικά και ελέγχεται συχνά. Μόλις το παιδί ουρήσει, το δείγμα μεταφέρεται ή παραδίδεται σύμφωνα με τις οδηγίες. Το σακουλάκι δεν πρέπει να μένει για πολλή ώρα, γιατί αυξάνεται ο κίνδυνος επιμόλυνσης. Αν αποκολληθεί ή λερωθεί με κόπρανα, χρειάζεται νέο σακουλάκι και νέα προσπάθεια.

Για καλλιέργεια ούρων σε βρέφος, το αποτέλεσμα από σακουλάκι μπορεί να είναι πιο επιρρεπές σε επιμόλυνση. Γι’ αυτό η ερμηνεία πρέπει να γίνεται από τον παιδίατρο με βάση τα συμπτώματα, τον πυρετό, τη γενική ούρων και την αξιοπιστία της λήψης. Σε ειδικές περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί διαφορετικός τρόπος συλλογής από επαγγελματία υγείας. Δεν πρέπει να ξεκινά αντιβίωση σε παιδί μόνο επειδή ένα αμφίβολο δείγμα έδειξε μικρόβια, χωρίς ιατρική αξιολόγηση.

10Εγκυμοσύνη και ουροκαλλιέργεια

Στην εγκυμοσύνη, οι εξετάσεις ούρων έχουν ιδιαίτερη σημασία. Η γενική ούρων μπορεί να δώσει πληροφορίες για λεύκωμα, γλυκόζη, λευκοκύτταρα, νιτρώδη, αίμα και άλλα ευρήματα. Η καλλιέργεια ούρων μπορεί να ζητηθεί ακόμη και χωρίς έντονα συμπτώματα, ανάλογα με την παρακολούθηση που κάνει ο γυναικολόγος. Η σωστή συλλογή είναι κρίσιμη, γιατί τα επιμολυσμένα δείγματα είναι συχνότερα και μπορούν να προκαλέσουν σύγχυση.

Η έγκυος πρέπει να ακολουθεί προσεκτικά τις οδηγίες καθαρής λήψης. Τοπική καθαριότητα από μπροστά προς τα πίσω, αποφυγή επαφής του δοχείου με το δέρμα, συλλογή από το μέσο της ούρησης και γρήγορη μεταφορά στο εργαστήριο. Αν υπάρχει αυξημένη κολπική έκκριση, μικρή αιμορραγία, χρήση κολπικών σκευασμάτων ή δυσκολία στη λήψη, πρέπει να αναφέρεται. Έτσι το αποτέλεσμα ερμηνεύεται πιο σωστά.

Σε εγκυμοσύνη δεν πρέπει να υποτιμώνται συμπτώματα όπως κάψιμο στην ούρηση, συχνουρία με πόνο, πυρετός, πόνος στη μέση ή κακουχία. Η καλλιέργεια βοηθά να διαπιστωθεί αν υπάρχει μικρόβιο και ποιο αντιβιοτικό μπορεί να είναι κατάλληλο, πάντα με ιατρική απόφαση. Δεν γίνεται λήψη αντιβίωσης χωρίς οδηγία, ούτε αγνοείται ένα επίμονο σύμπτωμα επειδή μια προηγούμενη καλλιέργεια ήταν αρνητική.

11Ούρα 24ώρου: πότε ζητούνται

Τα ούρα 24ώρου ζητούνται όταν ο γιατρός θέλει να μετρήσει την ολική ποσότητα μιας ουσίας που αποβάλλεται μέσα σε μία ημέρα. Δεν απαντούν στο ίδιο ερώτημα με μια απλή γενική ούρων. Μπορεί να χρησιμοποιηθούν για έλεγχο λευκώματος, αλβουμίνης, κρεατινίνης, ηλεκτρολυτών, ασβεστίου, ορμονικών μεταβολιτών ή άλλων παραμέτρων, ανάλογα με το κλινικό ερώτημα. Σε θέματα πρωτεϊνουρίας, δείτε και τον οδηγό για Λεύκωμα Ούρων 24ώρου.

Η αξία της εξέτασης είναι ότι δεν επηρεάζεται μόνο από τη συγκέντρωση ενός τυχαίου δείγματος. Ένα πρωινό δείγμα μπορεί να είναι συμπυκνωμένο και ένα απογευματινό αραιό. Η συλλογή 24ώρου προσπαθεί να αποτυπώσει τη συνολική αποβολή μέσα στην ημέρα. Αυτό όμως σημαίνει ότι η ακρίβεια εξαρτάται από το αν συλλέχθηκαν όλα τα ούρα. Αν χαθεί μία ούρηση, το αποτέλεσμα μπορεί να βγει χαμηλότερο από το πραγματικό.

Τα ούρα 24ώρου δεν πρέπει να ξεκινούν χωρίς σαφή οδηγία για το δοχείο, τη συντήρηση και τυχόν περιορισμούς. Ορισμένες εξετάσεις χρειάζονται ειδικό συντηρητικό, άλλες προστασία από το φως και άλλες απλή ψύξη. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να ζητηθεί ταυτόχρονα εξέταση αίματος, όπως κρεατινίνη, ώστε να γίνει σωστή συσχέτιση. Γι’ αυτό, πριν ξεκινήσετε, πρέπει να έχετε όλες τις οδηγίες από το εργαστήριο.

12Ούρα 24ώρου: σωστός τρόπος συλλογής

Η κλασική διαδικασία συλλογής ούρων 24ώρου ξεκινά συνήθως το πρωί. Την ώρα που θα ξυπνήσετε, ουρείτε στην τουαλέτα και δεν κρατάτε αυτό το πρώτο δείγμα. Σημειώνετε την ώρα, για παράδειγμα 07:00. Από εκείνη τη στιγμή και μετά συλλέγετε όλα τα ούρα κάθε ούρησης στο ειδικό δοχείο, για όλη την ημέρα και τη νύχτα. Την επόμενη ημέρα, στις 07:00, ουρείτε για τελευταία φορά και προσθέτετε αυτό το δείγμα στο δοχείο. Έτσι κλείνει το 24ωρο.

Το μεγαλύτερο λάθος είναι να κρατήσει κάποιος και το πρώτο πρωινό δείγμα της πρώτης ημέρας ή να ξεχάσει την τελευταία ούρηση της επόμενης ημέρας. Το πρώτο δείγμα απορρίπτεται γιατί ανήκει στο προηγούμενο βράδυ. Η τελευταία ούρηση της επόμενης ημέρας συλλέγεται γιατί ολοκληρώνει το 24ωρο. Αν χαθεί οποιαδήποτε ούρηση ενδιάμεσα, πρέπει να ενημερωθεί το εργαστήριο. Σε πολλές περιπτώσεις η συλλογή πρέπει να επαναληφθεί, γιατί το αποτέλεσμα δεν μπορεί να θεωρηθεί αξιόπιστο.

Κατά τη διάρκεια της συλλογής, το δοχείο πρέπει να φυλάσσεται όπως έχει συστήσει το εργαστήριο, συχνά σε δροσερό περιβάλλον ή ψυγείο, εκτός αν υπάρχει διαφορετική οδηγία. Δεν πρέπει να μπει χαρτί, κόπρανα ή νερό από την τουαλέτα στο δοχείο. Αν χρησιμοποιείτε ενδιάμεσο καθαρό δοχείο για να ουρήσετε και μετά να μεταφέρετε τα ούρα στο μεγάλο δοχείο, πρέπει να είναι καθαρό και να μην έχει υπολείμματα σαπουνιού ή άλλων ουσιών.

13Συντήρηση, μεταφορά και χρόνος παράδοσης

Η συντήρηση του δείγματος είναι μέρος της σωστής εξέτασης. Ένα σωστά συλλεγμένο δείγμα μπορεί να χάσει αξιοπιστία αν μείνει πολλές ώρες σε θερμοκρασία δωματίου. Στη γενική ούρων μπορεί να αλλοιωθούν κύτταρα, κύλινδροι ή άλλα μικροσκοπικά στοιχεία. Στην καλλιέργεια μπορεί να πολλαπλασιαστούν μικρόβια που δεν αντιπροσωπεύουν την πραγματική εικόνα. Στα ούρα 24ώρου, η λάθος συντήρηση μπορεί να επηρεάσει συγκεκριμένες ουσίες, ανάλογα με την εξέταση.

Η πρακτική οδηγία είναι να παραδίδεται το δείγμα όσο το δυνατόν πιο γρήγορα. Αν δεν είναι εφικτό, ρωτήστε αν πρέπει να φυλαχθεί στο ψυγείο. Μην αφήνετε το δείγμα στο αυτοκίνητο, δίπλα σε καλοριφέρ, στον ήλιο ή σε τσάντα για πολλές ώρες. Το δοχείο πρέπει να κλείνει καλά και να μεταφέρεται όρθιο μέσα σε σακουλάκι, ώστε να μη χυθεί ή μολυνθεί εξωτερικά.

Στα ούρα 24ώρου, μαζί με το δοχείο πρέπει να δοθούν η ώρα έναρξης, η ώρα λήξης και οποιαδήποτε πληροφορία ζήτησε το εργαστήριο. Αν υπάρχει συνολικός όγκος, το εργαστήριο πρέπει να τον γνωρίζει ή να μετρηθεί εκεί. Δεν πετάμε μέρος του δείγματος χωρίς οδηγία. Σε ορισμένες διαδικασίες μπορεί να ζητηθεί να αναμειχθεί καλά η συνολική ποσότητα πριν ληφθεί μικρό δείγμα, αλλά αυτό πρέπει να γίνεται μόνο σύμφωνα με τις οδηγίες του εργαστηρίου.

14Φάρμακα, αντιβίωση και συμπληρώματα

Πριν από γενική ούρων ή καλλιέργεια, δεν διακόπτουμε φάρμακα μόνοι μας. Αν όμως λαμβάνετε αντιβίωση ή πήρατε πρόσφατα αντιβίωση, πρέπει να το αναφέρετε. Η αντιβίωση μπορεί να μειώσει την ανάπτυξη μικροβίων στην καλλιέργεια και να κάνει το αποτέλεσμα δύσκολο στην ερμηνεία. Αν ο γιατρός θέλει καλλιέργεια πριν από την έναρξη αγωγής, η συλλογή πρέπει να γίνει πριν πάρετε την πρώτη δόση, εκτός αν υπάρχουν επείγοντες λόγοι να ξεκινήσει άμεσα θεραπεία.

Ορισμένα φάρμακα, βιταμίνες και συμπληρώματα μπορεί να επηρεάσουν χρώμα ούρων ή συγκεκριμένους δείκτες. Για παράδειγμα, βιταμίνες του συμπλέγματος Β μπορεί να κάνουν τα ούρα πιο έντονα κίτρινα. Διουρητικά αλλάζουν την ποσότητα και την αραίωση των ούρων. Αντιπηκτικά μπορεί να σχετίζονται με εύρημα αίματος, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν χρειάζεται έλεγχος. Συμπληρώματα και ειδικές δίαιτες μπορεί να επηρεάσουν ούρα 24ώρου, ανάλογα με την εξέταση.

Για ούρα 24ώρου, οι οδηγίες για φάρμακα, καφέ, αλκοόλ, άσκηση ή συγκεκριμένες τροφές εξαρτώνται από την ουσία που θα μετρηθεί. Δεν υπάρχει ενιαία οδηγία για όλα. Για αυτό πρέπει να ρωτάτε πριν ξεκινήσετε τη συλλογή. Το χειρότερο είναι να ξεκινήσει μια δύσκολη συλλογή 24ώρου και μετά να αποδειχθεί ότι έλειπε ειδικό δοχείο, ειδική δίαιτα, συντηρητικό ή απαραίτητη πληροφορία.

15Περίοδος, άσκηση, σεξουαλική επαφή και αφυδάτωση

Η περίοδος είναι συχνή αιτία ψευδούς αίματος στα ούρα. Αν δεν υπάρχει επείγουσα ανάγκη, είναι προτιμότερο η γενική ούρων ή η καλλιέργεια να γίνει λίγες ημέρες μετά το τέλος της αιμορραγίας. Αν όμως υπάρχει έντονο κάψιμο, πυρετός, πόνος στη μέση, εγκυμοσύνη ή άλλο σύμπτωμα που χρειάζεται άμεση εκτίμηση, δεν πρέπει να καθυστερείτε χωρίς οδηγία γιατρού. Σε αυτή την περίπτωση αναφέρετε ότι υπάρχει περίοδος, ώστε το αποτέλεσμα να ερμηνευθεί προσεκτικά.

Έντονη άσκηση πριν από την εξέταση μπορεί να επηρεάσει ορισμένα ευρήματα, όπως μικρή πρωτεϊνουρία ή αιματουρία σε ευαίσθητα άτομα. Η σεξουαλική επαφή πριν από τη συλλογή μπορεί επίσης να αυξήσει τον κίνδυνο επιμόλυνσης ή να επηρεάσει ορισμένα ευρήματα. Η αφυδάτωση κάνει τα ούρα πιο συμπυκνωμένα, ενώ η υπερβολική πρόσληψη νερού λίγο πριν από τη λήψη τα κάνει πολύ αραιά. Και τα δύο μπορεί να επηρεάσουν την ερμηνεία.

Για μια απλή γενική ούρων, δεν χρειάζεται συνήθως ειδική δίαιτα. Χρειάζεται όμως να αποφευχθούν ακρότητες: υπερβολικό νερό ακριβώς πριν, πολύ έντονη άσκηση την ίδια ημέρα ή συλλογή σε συνθήκες που ξέρετε ότι θα δημιουργήσουν επιμόλυνση. Για ούρα 24ώρου, ακολουθήστε ακριβώς τις οδηγίες που δόθηκαν, γιατί κάποιες εξετάσεις είναι πολύ ευαίσθητες σε άσκηση, τροφές, καφέ, αλκοόλ ή φάρμακα.

16Τα συχνότερα λάθη που χαλάνε το δείγμα

Το πιο συχνό λάθος είναι η χρήση ακατάλληλου δοχείου. Ένα δοχείο τροφίμων, ακόμη και αν φαίνεται καθαρό, δεν είναι κατάλληλο για καλλιέργεια και δεν είναι ιδανικό ούτε για γενική ούρων. Το δεύτερο συχνό λάθος είναι η συλλογή του πρώτου ρεύματος αντί για το μέσο ρεύμα. Το πρώτο ρεύμα μπορεί να παρασύρει υλικό από την ουρήθρα και την εξωτερική περιοχή. Το τρίτο λάθος είναι η επαφή του δοχείου ή του καπακιού με το δέρμα, τα χέρια ή επιφάνειες του μπάνιου.

Άλλο συχνό λάθος είναι η καθυστέρηση στην παράδοση. Ένα δείγμα που μένει για ώρες σε θερμοκρασία δωματίου δεν έχει την ίδια αξιοπιστία. Επίσης, πολλοί ξεχνούν να αναφέρουν αντιβίωση, περίοδο, εγκυμοσύνη, καθετήρα ή πρόσφατη λήψη φαρμάκων. Στα ούρα 24ώρου, το πιο σημαντικό λάθος είναι η απώλεια μιας ούρησης. Αν χαθεί μία φορά, δεν «συμπληρώνουμε» με νερό ή με επιπλέον χρόνο. Ενημερώνουμε το εργαστήριο.

Ένα ακόμη λάθος είναι η υπερβολική καθαριότητα με πολλά αντισηπτικά ή σαπούνια ακριβώς πριν τη λήψη, ειδικά αν υπολείμματα μπουν στο δείγμα. Η καθαριότητα πρέπει να μειώνει την επιμόλυνση, όχι να εισάγει χημικά στο δείγμα. Επίσης, δεν συλλέγουμε ούρα από πάπια, ουροσυλλέκτη χωρίς οδηγία, λεκάνη ή σακούλα που δεν είναι κατάλληλη για εργαστηριακή εξέταση. Για καθετήρα, η συλλογή πρέπει να γίνει με ειδικό τρόπο και όχι από τον σάκο συλλογής, εκτός αν δοθεί συγκεκριμένη επαγγελματική οδηγία.

17Πότε χρειάζεται επανάληψη της εξέτασης

Επανάληψη μπορεί να χρειαστεί όταν το δείγμα δεν ήταν κατάλληλο, όταν υπάρχει ένδειξη επιμόλυνσης ή όταν το αποτέλεσμα δεν ταιριάζει με την κλινική εικόνα. Για παράδειγμα, μια καλλιέργεια με μικτή χλωρίδα συχνά υποδηλώνει ότι το δείγμα μολύνθηκε κατά τη συλλογή. Μια γενική ούρων με πολλά επιθηλιακά κύτταρα μπορεί να δείχνει ότι η λήψη δεν ήταν καθαρή. Ίχνη αίματος σε δείγμα που συλλέχθηκε κατά την περίοδο μπορεί να χρειάζονται επανέλεγχο σε καθαρή φάση.

Επανάληψη μπορεί επίσης να ζητηθεί όταν υπάρχει έντονη διαφορά ανάμεσα σε συμπτώματα και αποτέλεσμα. Αν κάποιος έχει τυπικά συμπτώματα ουρολοίμωξης αλλά η καλλιέργεια είναι αρνητική μετά από αντιβίωση, το αποτέλεσμα δεν ερμηνεύεται όπως μια καλλιέργεια πριν από αντιβίωση. Αν κάποιος δεν έχει κανένα σύμπτωμα αλλά η καλλιέργεια δείχνει μικρόβια σε αμφίβολο δείγμα, χρειάζεται προσεκτική αξιολόγηση πριν θεωρηθεί πραγματική λοίμωξη.

Στα ούρα 24ώρου, επανάληψη χρειάζεται συχνά όταν χάθηκε ούρηση, όταν μπερδεύτηκαν οι ώρες, όταν το δείγμα δεν φυλάχθηκε σωστά ή όταν χρησιμοποιήθηκε λάθος δοχείο. Δεν είναι αποτυχία του ασθενούς να επαναλάβει τη συλλογή. Είναι προτιμότερο να γίνει σωστά δεύτερη φορά παρά να βασιστεί η ιατρική απόφαση σε αποτέλεσμα που ξέρουμε ότι είναι πιθανόν αναξιόπιστο.

18Πώς συνδέεται η συλλογή με την ερμηνεία

Η εργαστηριακή εξέταση δεν αρχίζει τη στιγμή που το δείγμα μπαίνει στον αναλυτή ή στο θρεπτικό υλικό. Αρχίζει από τη συλλογή. Αυτό είναι ιδιαίτερα φανερό στα ούρα. Η ίδια μικροσκοπική εικόνα μπορεί να σημαίνει διαφορετικά πράγματα ανάλογα με το αν το δείγμα ήταν πρωινό, μέσο ρεύμα, επιμολυσμένο, αραιό, κατά την περίοδο, μετά από άσκηση ή μετά από αντιβίωση. Γι’ αυτό οι πληροφορίες που δίνει ο ασθενής είναι μέρος της εξέτασης.

Η παρουσία λευκοκυττάρων και βακτηρίων στη γενική ούρων μπορεί να στηρίζει την υποψία ουρολοίμωξης, αλλά δεν αντικαθιστά πάντα την καλλιέργεια. Η καλλιέργεια δείχνει μικρόβιο και ποσότητα, αλλά αν το δείγμα είναι κακό μπορεί να δείξει μικτή χλωρίδα. Το λεύκωμα μπορεί να σχετίζεται με νεφρική επιβάρυνση, αλλά μπορεί να επηρεαστεί από άσκηση, πυρετό, λοίμωξη ή συλλογή. Η αιματουρία χρειάζεται διάκριση από περίοδο, τραυματισμό ή επιμόλυνση.

Η σωστή προσέγγιση είναι να μην αντιμετωπίζεται κανένα εύρημα απομονωμένα. Ένα αποτέλεσμα ούρων αξιολογείται μαζί με συμπτώματα, ηλικία, φύλο, εγκυμοσύνη, φάρμακα, ιστορικό, προηγούμενα αποτελέσματα, γενική αίματος, CRP, κρεατινίνη, eGFR ή άλλες εξετάσεις, όταν χρειάζονται. Για νεφρική επιβάρυνση, συχνά εξετάζονται μαζί γενική ούρων, μικροαλβουμίνη ή ACR, κρεατινίνη και eGFR.

19Πρακτικοί πίνακες και checklists

Οι παρακάτω πίνακες συνοψίζουν τις βασικές διαφορές. Δεν αντικαθιστούν τις οδηγίες του γιατρού ή του εργαστηρίου, γιατί ορισμένες ειδικές εξετάσεις έχουν ειδικές απαιτήσεις. Είναι όμως χρήσιμος οδηγός για τις πιο συχνές περιπτώσεις.

20Συχνές ερωτήσεις

21Τι να θυμάστε

Η σωστή συλλογή ούρων είναι βασικό κομμάτι της αξιοπιστίας της εξέτασης. Για γενική ούρων χρειάζεται καθαρό δείγμα, κατά προτίμηση πρωινό όταν είναι εφικτό, και γρήγορη παράδοση. Για καλλιέργεια ούρων χρειάζεται αποστειρωμένο δοχείο, μέσο ρεύμα, σωστή τοπική καθαριότητα και αποφυγή αντιβίωσης πριν από τη λήψη όταν αυτό είναι ιατρικά δυνατό. Για ούρα 24ώρου χρειάζεται πλήρης συλλογή κάθε ούρησης μέσα στο 24ωρο, χωρίς να χαθεί κανένα δείγμα.

Το δείγμα ούρων μπορεί να αλλοιωθεί από επιμόλυνση, καθυστέρηση, λάθος δοχείο, περίοδο, έντονη άσκηση, πρόσφατη αντιβίωση ή λάθος συντήρηση. Γι’ αυτό έχει σημασία να ενημερώνετε το εργαστήριο για ειδικές συνθήκες. Ένα αποτέλεσμα δεν πρέπει να ερμηνεύεται απομονωμένα, αλλά μαζί με συμπτώματα, ιστορικό, φάρμακα και τις υπόλοιπες εξετάσεις.

Αν δεν είστε σίγουροι πώς να συλλέξετε το δείγμα, είναι προτιμότερο να ρωτήσετε πριν ξεκινήσετε. Μια σωστή οδηγία πριν από τη συλλογή μπορεί να γλιτώσει επανάληψη, άγχος και παραπλανητικά ευρήματα. Ειδικά σε καλλιέργεια ούρων και ούρα 24ώρου, οι λεπτομέρειες δεν είναι τυπικότητα· είναι μέρος της ίδιας της εξέτασης.

22Κλείστε Ραντεβού & Βιβλιογραφία

Σχετικοί εσωτερικοί οδηγοί

Βιβλιογραφία

Επιστημονική επιμέλεια άρθρου

Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος

Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος Απόφοιτος Ιατρικής Σχολής Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Υπεύθυνος ιατρικής επιμέλειας περιεχομένου

Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας Έσλιν 19, Λαμία 35100

Επικοινωνία με το εργαστήριο

Σταθερό: +30 22310 66841

Κινητό: +30 6972 860905

Κλήση WhatsApp Viber Messenger

Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30