📑 Περιεχόμενα
- Τι είναι το Ερυσίπελας;
- Αίτια & Μικροβιολογία
- Παράγοντες Κινδύνου
- Παθογένεση & Μηχανισμός Λοίμωξης
- Συμπτώματα & Κλινική Εικόνα
- Διάγνωση
- Διαφορική Διάγνωση
- Επιπλοκές
- Θεραπεία
- Αντιβιοτικά & Οδηγίες
- Πρόληψη & Υγιεινή
- Υποτροπές & Μακροχρόνια Παρακολούθηση
- Ερυσίπελας σε Παιδιά
- Ερυσίπελας σε Ηλικιωμένους
- Ερυσίπελας στην Εγκυμοσύνη
- Συσχέτιση με άλλα Νοσήματα (π.χ. Διαβήτης)
- Διατροφή & Υποστηρικτικά Μέτρα
- Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
- Βιβλιογραφία
Τι είναι το Ερυσίπελας;
Το ερυσίπελας είναι οξεία βακτηριακή λοίμωξη του δέρματος που προσβάλλει κυρίως τα ανώτερα στρώματα του δέρματος
(επιδερμίδα και ανώτερη χόριο) και χαρακτηρίζεται από αιφνίδια έναρξη, έντονο ερυθρότητα με
σαφή, υπερυψωμένα όρια, πόνο/κάψιμο και συχνά πυρετό με ρίγος.
Ο συχνότερος υπεύθυνος μικροοργανισμός είναι ο β-αιμολυτικός στρεπτόκοκκος ομάδας Α (Streptococcus pyogenes).
Με μια ματιά
- Ταχεία έναρξη με υψηλό πυρετό και ρίγος.
- Ερυθρή, θερμή, επώδυνη πλάκα με καθαρά και υπερυψωμένα όρια.
- Συχνότερη εντόπιση: κάτω άκρα, λιγότερο συχνά πρόσωπο.
- Κλασικός αιτιολογικός παράγοντας: Streptococcus pyogenes.
- Απαιτεί έγκαιρη αντιβιοτική θεραπεία για πρόληψη επιπλοκών και υποτροπών.
Πώς διαφέρει από την κυτταρίτιδα;
Το ερυσίπελας συχνά συγχέεται με την κυτταρίτιδα, όμως προσβάλλει πιο επιφανειακά στρώματα και
κλινικά εμφανίζει σαφέστερα, υπερυψωμένα όρια. Η κυτταρίτιδα συνήθως έχει απροσδιόριστα όρια
και μπορεί να επεκτείνεται βαθύτερα στον υποδόριο ιστό.
| Χαρακτηριστικό | Ερυσίπελας | Κυτταρίτιδα |
|---|---|---|
| Βάθος προσβολής | Επιδερμίδα & ανώτερη χόριο (επιφανειακό) | Χόριο & υποδόριος ιστός (βαθύτερο) |
| Όρια βλάβης | Σαφή, υπερυψωμένα | Ασαφή, επίπεδα |
| Εντόπιση | Συχνά κάτω άκρα, πρόσωπο | Κάτω άκρα, οπουδήποτε |
| Συστηματικά συμπτώματα | Συχνός υψηλός πυρετός/ρίγος | Πυρετός μπορεί να υπάρχει ή όχι |
| Τυπικός παθογόνος | Streptococcus pyogenes (GAS) | Στρεπτόκοκκοι & Staphylococcus aureus |
Τυπική κλινική εικόνα
- Ερυθρότητα σε πλάκα, θερμή και επώδυνη στην αφή.
- Σαφή, υπερυψωμένα άκρα που ξεχωρίζουν από το υγιές δέρμα.
- Οίδημα της περιοχής ± λεμφαγγειίτιδα ή ευαισθησία λεμφαδένων.
- Πυρετός, κακουχία, ρίγος που συχνά προηγούνται ή συνοδεύουν τη δερματική βλάβη.
- Σε ορισμένους ασθενείς, φυσαλίδες ή πετέχειες στην επιφάνεια.
Αίτια & τρόπος εγκατάστασης
Ο μικροοργανισμός εισέρχεται μέσω διαταραχής του δερματικού φραγμού (σκασίματα, μυκητίαση μεσοδακτυλικά,
εκδορές, έλκη, τσιμπήματα, δερματίτιδες) και πολλαπλασιάζεται στα επιφανειακά στρώματα.
Παράγοντες όπως λεμφοίδημα, χρόνια φλεβική ανεπάρκεια και σακχαρώδης διαβήτης
αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης και υποτροπής.
Πότε να ανησυχήσω — «κόκκινες σημαίες»
- Υψηλός πυρετός (> 38.5°C), ρίγη, ταχυκαρδία ή σύγχυση.
- Ταχεία επέκταση της ερυθρότητας μέσα σε ώρες ή εμφάνιση έντονου πόνου δυσανάλογου της εικόνας.
- Φυσαλίδες, νεκρώσεις, μελανή χροιά ή ύποπτη οσμή από τη βλάβη.
- Σημεία σήψης ή νεκρωτικής λοίμωξης μαλακών μορίων — απαιτείται άμεση αξιολόγηση.
- Ασθενείς υψηλού κινδύνου (π.χ. ανοσοκαταστολή, προχωρημένη ηλικία, κύηση).
Ποιοι προσβάλλονται;
Μπορεί να εμφανιστεί σε κάθε ηλικία, αλλά είναι συχνότερο σε μεσαίας/προχωρημένης ηλικίας ενήλικες.
Το λεμφοίδημα, το υπέρβαρο, οι μυκητιάσεις των ποδιών, οι χρόνιες δερματίτιδες
και τα χρόνια τραύματα αυξάνουν σαφώς τον κίνδυνο.
Μετάδοση & πρόληψη
Η λοίμωξη οφείλεται σε αυτόχθονες ή συχνά κοινοτικούς στρεπτόκοκκους που αποικίζουν το δέρμα ή το ανώτερο αναπνευστικό.
Η άμεση μετάδοση από άτομο σε άτομο δεν είναι ο συνήθης τρόπος πρόκλησης νόσου·
πιο σημαντικός είναι ο τοπικός τραυματισμός και η διαταραχή του δερματικού φραγμού.
Η προσεκτική φροντίδα του δέρματος, η αγωγή μυκητιάσεων στα πόδια και η αντιμετώπιση του οιδήματος
συμβάλλουν ουσιαστικά στην πρόληψη.
Σημαντική σημείωση
Το παρόν κείμενο έχει εκπαιδευτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά ιατρική συμβουλή.
Σε ύποπτα συμπτώματα ή ταχεία επιδείνωση, απευθυνθείτε άμεσα σε ιατρό.
Αίτια & Μικροβιολογία
Το ερυσίπελας προκαλείται κατά κύριο λόγο από β-αιμολυτικούς στρεπτόκοκκους, με συχνότερο τον
Streptococcus pyogenes (ομάδας Α, GAS). Σπανιότερα εμπλέκονται Streptococcus dysgalactiae subsp. equisimilis
(ομάδες C/G) και, σε ειδικά σενάρια, Streptococcus agalactiae (ομάδα B, κυρίως σε νεογνά/λοχεία).
Η συμμετοχή του Staphylococcus aureus είναι λιγότερο συχνή στο ερυσίπελας (πιο τυπικός στην κυτταρίτιδα),
αν και μπορεί να συνυπάρχει ή να σχετίζεται με φυσαλιδώδεις μορφές ή τοπική επιμόλυνση.
Γρήγορα σημεία
- Κυρίαρχος παθογόνος: Streptococcus pyogenes (GAS).
- Πορεία μέσω διαταραχής του δερματικού φραγμού και λεμφικών αγγείων χορίου.
- Συχνές «πύλες εισόδου»: μεσοδακτυλική τινία πελμάτων, ραγάδες/εκδορές, έλκη, δερματίτιδες,
λεμφοίδημα, χρόνια φλεβική στάση.
Συνήθεις παθογόνοι οργανισμοί
| Μικροοργανισμός | Σχέση με ερυσίπελας | Τυπικά σενάρια |
|---|---|---|
| Streptococcus pyogenes (GAS) | Κυριότερη αιτία | Ενήλικες με πύλη εισόδου, πρόσωπο/κάτω άκρα, υψηλός πυρετός |
| Streptococcus dysgalactiae (ομάδες C/G) | Λιγότερο συχνός | Ηλικιωμένοι, λεμφοίδημα, υποτροπές |
| Streptococcus agalactiae (GBS) | Σπάνια | Νεογνά, λοχεία, σακχαρώδης διαβήτης |
| Staphylococcus aureus | Σπανιότερος στο ερυσίπελας (συχνότερος στην κυτταρίτιδα) | Επιμόλυνση, διαβητικά έλκη, τραύματα, φυσαλιδώδεις μορφές |
Πύλες εισόδου & τοπικοί παράγοντες
- Μυκητίαση μεσοδακτυλικά (tinea pedis), διαβροχή, διαβητική δερματίτιδα, εκζέματα.
- Μικροτραυματισμοί (εκδορές, ραγάδες, τσιμπήματα, εκδορές από ξύρισμα/αθλητισμό).
- Χρόνια έλκη/κάλοι, ρωγμές πτέρνας, περινυχίδες.
- Λεμφοίδημα (μετεγχειρητικό, μετεγκαρκινικό, συγγενές) και χρόνια φλεβική ανεπάρκεια.
- Παχυσαρκία, υπεριδρωσία, κακή εφαρμογή υποδημάτων/κάλτσων.
Παθογενετικά & λοιμογόνα χαρακτηριστικά των στρεπτοκόκκων
Οι β-αιμολυτικοί στρεπτόκοκκοι διαθέτουν πρωτεΐνη M που αναστέλλει τη φαγοκυττάρωση,
στρεπτολυσίνες O/S, στρεπτοκινάση και υαλουρονιδάση,
διευκολύνοντας τη διάχυση στον ιστό και την επέκταση κατά μήκος λεμφικών αγγείων.
Σε ειδικά στελέχη, εξωτοξίνες (SPE) σχετίζονται με τοξικό σύνδρομο ή σκαρλατίνα,
χωρίς αυτό να αποτελεί τον κανόνα στο ερυσίπελας.
Κλινικά πρακτικά
- Η καλλιέργεια αίματος συνήθως είναι αρνητική∙ μπορεί να είναι θετική σε βαριές/σηπτικές εικόνες.
- Η καλλιέργεια από την πλάκα έχει χαμηλή απόδοση. Πιο χρήσιμη είναι η λήψη από πύλη εισόδου (π.χ. ρωγμή, έλκος).
- Οι στρεπτοκοκκικές ορολογίες (ASO, anti-DNase B) δεν είναι διαγνωστικές οξέως, αλλά μπορεί να τεκμηριώνουν πρόσφατη έκθεση.
Ειδικές καταστάσεις/Ιδιαιτερότητες
- Πρόσωπο: συχνά GAS, δυνατόν μετά από φαρυγγίτιδα/ρινίτιδα με λύση συνέχειας στη ρινοχειλική αύλακα.
- Κάτω άκρα: GAS με πύλη εισόδου από tinea pedis, ρωγμές πτέρνας, λεμφοίδημα, φλεβική στάση.
- Υποτροπές: συχνά GAS σε έδαφος λεμφικής ανεπάρκειας/λεμφοίδηματος.
- Φυσαλιδώδες ερυσίπελας: μπορεί να είναι στρεπτοκοκκικό· σκεφτόμαστε επιμόλυνση από S. aureus όταν υπάρχουν φλύκταινες/κρούστες.
Θεραπευτική συνέπεια (preview)
Επειδή το ερυσίπελας είναι κατά κανόνα στρεπτοκοκκικό, η εμπειρική αγωγή στοχεύει πρωτίστως τους στρεπτόκοκκους.
Κάλυψη για S. aureus (π.χ. MRSA) αξιολογείται με βάση κλινικά/επιδημιολογικά στοιχεία (τραύμα, αποστήματα, ενδοφλέβια χρήση ουσιών, τοπική επιδημιολογία).
Αναλυτικά σχήματα θα παρουσιαστούν στην ενότητα «Αντιβιοτικά & Οδηγίες».
Παράγοντες Κινδύνου
Το ερυσίπελας εμφανίζεται συχνότερα όταν συνυπάρχουν διαταραχές του δερματικού φραγμού και
λεμφική/φλεβική στάση. Η αναγνώριση και διόρθωση των παραγόντων κινδύνου είναι κρίσιμη για
πρόληψη πρώτου επεισοδίου αλλά και υποτροπών.
Σύνοψη
- Τοπικοί παράγοντες: μυκητιάσεις ποδιών (tinea pedis), ρωγμές πτέρνας, εκζέματα, χρόνιοι κάλοι/έλκη.
- Κυκλοφορικό/λεμφικό: λεμφοίδημα, χρόνια φλεβική ανεπάρκεια, κιρσοί.
- Μεταβολικοί: παχυσαρκία, σακχαρώδης διαβήτης, μεταβολικό σύνδρομο.
- Δερματική ακεραιότητα: μικροτραυματισμοί, τσιμπήματα, δερματίτιδες, περινυχίδες.
- Ξενιστής: προχωρημένη ηλικία, ανοσοκαταστολή, νεφρική/ηπατική ανεπάρκεια.
Α. Τοπικοί/Δερματικοί παράγοντες
- Tinea pedis (μεσοδακτυλική): διαβροχή, ρωγμές, ευνοεί στρεπτοκοκκική είσοδο.
- Ρωγμές πτέρνας, κάλοι, υπερκερατώσεις, περινυχίδες, παρανυχίδες.
- Εκζεματώδεις δερματίτιδες, ατοπία, ψωρίαση με ρωγμές.
- Χρόνια έλκη (ιδίως φλεβικά ή διαβητικά), κατακλίσεις.
- Μικροτραυματισμοί: ξύρισμα, αθλητική δραστηριότητα, επαγγελματικές κακώσεις.
- Διαβροχή (υπεριδρωσία, ακατάλληλα υποδήματα/κάλτσες, εργασία σε υγρό περιβάλλον).
Β. Λεμφική/Φλεβική στάση
- Λεμφοίδημα: συγγενές ή επίκτητο (μετεγχειρητικό, μετά ακτινοθεραπεία, μετεγκαρκινικό).
- Χρόνια φλεβική ανεπάρκεια, κιρσοί, μεταθρομβωτικό σύνδρομο.
- Ακινητοποίηση, ορθοστασία/καθιστική εργασία πολλών ωρών.
- Συχνά οιδήματα κάτω άκρων (καρδιακή/νεφρική/ηπατική ανεπάρκεια).
Γ. Μεταβολικοί & συστηματικοί
- Παχυσαρκία και μεταβολικό σύνδρομο.
- Σακχαρώδης διαβήτης (νευροπάθεια, μικροαγγειοπάθεια, μειωμένη άμυνα).
- Χρόνια νεφρική νόσος, ηπατική κίρρωση.
- Ανοσοκαταστολή (κορτικοστεροειδή, βιολογικοί παράγοντες, αιματολογικά νοσήματα).
- Προχωρημένη ηλικία, υποσιτισμός, αλκοολισμός.
Δ. Συνήθεις «πύλες εισόδου»
| Πύλη εισόδου | Παράδειγμα | Τι να διορθωθεί |
|---|---|---|
| Μυκητίαση μεσοδακτυλική | Λεύκανση/διαβροχή μεταξύ δακτύλων ποδιού | Αντιμυκητιασική αγωγή, σχολαστικό στέγνωμα, αλλαγή καλτσών/υποδημάτων |
| Ρωγμές πτέρνας/υπερκεράτωση | Σκασίματα, πόνος στο περπάτημα | Ενυδάτωση, απολέπιση, ποδολογική φροντίδα |
| Χρόνιο έλκος/κάλος | Διαβητικό/φλεβικό έλκος, κάλος μεταταρσίου | Αποφόρτιση, τοπική περιποίηση, αντισηψία, ειδικά υποδήματα |
| Δερματίτιδα/εκζέματα | Κνησμός, ερυθρότητα, ρωγμές | Τοπική θεραπεία, αποφυγή ξυσίματος, ενυδάτωση φραγμού |
Ε. Παράγοντες υποτροπής
Μετά από ένα επεισόδιο, ο κίνδυνος υποτροπής αυξάνει όταν συνυπάρχει:
- Ανεπάρκεια λεμφικής παροχέτευσης (λεμφοίδημα, προηγούμενες χειρουργικές επεμβάσεις, μαστεκτομή).
- Χρόνια φλεβική στάση, μη χρήση ελαστικών καλτσών συμπίεσης.
- Μη θεραπευμένη tinea pedis ή επανειλημμένη διαβροχή ποδιών.
- Παχυσαρκία/διαβήτης με κακή ρύθμιση.
- Συχνά τραύματα στην ίδια περιοχή.
Πρακτική διαβάθμιση κινδύνου (κλινικό εργαλείο)
| Επίπεδο | Χαρακτηριστικά | Πρόληψη/Δράσεις |
|---|---|---|
| Χαμηλός | Ένας ήπιος τοπικός παράγοντας (π.χ. μικροτραυματισμοί) | Τοπική φροντίδα δέρματος, εκπαίδευση |
| Μέτριος | ≥2 τοπικοί παράγοντες ή/και παχυσαρκία/διαβήτης | Αντιμετώπιση μυκητίασης, απώλεια βάρους, ρύθμιση σακχάρου |
| Υψηλός | Λεμφοίδημα/χρόνια φλεβική ανεπάρκεια, πολλαπλές υποτροπές | Συμπίεση/λεμφική παροχέτευση, προφύλαξη με πενικιλίνη σε επιλεγμένους |
*Η διαβάθμιση είναι πρακτική/κλινική και όχι επίσημο validated score· βοηθά την εξατομίκευση μέτρων πρόληψης.
ΣΤ. Ειδικοί πληθυσμοί
- Ηλικιωμένοι: εύθραυστο δέρμα, πολυνοσηρότητα, μειωμένη κινητικότητα.
- Κύηση/λοχεία: οίδημα κάτω άκρων, φυσιολογικές αλλαγές ανοσίας/κυκλοφορίας.
- Ανοσοκαταστολή: κορτικοστεροειδή/βιολογικοί, HIV, ογκολογικοί ασθενείς.
- Νεφρική/ηπατική ανεπάρκεια: οίδημα, υποπρωτεϊναιμία, αυξημένος κίνδυνος λοιμώξεων.
Checklist πρόληψης (για κάτω άκρα)
- Ημερήσιο στέγνωμα μεσοδακτυλικά & χρήση ταλκ όπου χρειάζεται.
- Αντιμυκητιασική κρέμα/σκόνη για tinea pedis μέχρι πλήρη ίαση.
- Ενυδάτωση πτερνών, απολέπιση υπερκεράτωσης, αποφυγή ρωγμών.
- Ελαστικές κάλτσες συμπίεσης σε φλεβική ανεπάρκεια/οίδημα (μετά ιατρική εκτίμηση).
- Κατάλληλα υποδήματα, συχνή αλλαγή κάλτσας, αποφυγή παρατεταμένης διαβροχής.
- Έλεγχος βάρους & ρύθμιση σακχάρου όπου ενδείκνυται.
Παθογένεση & Μηχανισμός Λοίμωξης
Το ερυσίπελας είναι λοίμωξη που ξεκινά όταν ο στρεπτόκοκκος διεισδύσει στο δέρμα μέσω
πύλης εισόδου (π.χ. ρωγμή, μυκητίαση, εκδορά). Ο μικροοργανισμός εγκαθίσταται στα
επιφανειακά στρώματα (επιδερμίδα και ανώτερο χόριο) και εξαπλώνεται κυρίως μέσω των
λεμφικών αγγείων. Η παθογένεση περιλαμβάνει τόσο τον πολλαπλασιασμό του παθογόνου, όσο και
την έντονη φλεγμονώδη αντίδραση του ξενιστή.
Κύρια στάδια
- Διαταραχή του δερματικού φραγμού (τραύμα, μυκητίαση, έλκος).
- Είσοδος β-αιμολυτικού στρεπτόκοκκου.
- Εγκατάσταση στα επιφανειακά στρώματα του δέρματος.
- Διάχυση μέσω λεμφικών αγγείων → χαρακτηριστικά υπερυψωμένα όρια.
- Ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος → οίδημα, ερυθρότητα, πόνος.
Ο ρόλος των στρεπτοκοκκικών παραγόντων
- Πρωτεΐνη Μ: αναστέλλει φαγοκυττάρωση, ενισχύει επιβίωση μικροβίου.
- Στρεπτολυσίνες O και S: προκαλούν βλάβες σε κύτταρα ξενιστή.
- Στρεπτοκινάση: διασπά ινώδες, διευκολύνει εξάπλωση.
- Υαλουρονιδάση: διαλύει θεμέλια ουσία ιστού, ευνοεί διείσδυση.
- Πυρετογόνες εξωτοξίνες (SPE): σπανίως προκαλούν συστηματικά φαινόμενα (σκαρλατινώδες εξάνθημα, τοξικό σύνδρομο).
Ανοσολογική αντίδραση ξενιστή
Η παρουσία του στρεπτόκοκκου ενεργοποιεί το συμπλήρωμα, τα ουδετερόφιλα και
την έκκριση κυτταροκινών. Η έντονη φλεγμονή οδηγεί σε:
- Τοπικό οίδημα και ερυθρότητα.
- Πόνο και θερμότητα λόγω αγγειοδιαστολής.
- Λεμφαγγειίτιδα και λεμφαδενίτιδα.
- Συστηματικά συμπτώματα (πυρετός, ρίγος, κακουχία) μέσω κυτταροκινών (IL-1, TNF-α).
Γιατί τα όρια είναι υπερυψωμένα;
Η φλεγμονή εκτείνεται κατά μήκος των λεμφικών αγγείων που βρίσκονται στην επιφάνεια του χορίου.
Αυτό δημιουργεί τη χαρακτηριστική εικόνα με υπερυψωμένα, καθαρά όρια που διακρίνουν το ερυσίπελας από την κυτταρίτιδα.
Πρόοδος λοίμωξης
| Στάδιο | Χαρακτηριστικά |
|---|---|
| Είσοδος | Μικροτραύμα ή δερματική βλάβη επιτρέπει είσοδο στρεπτόκοκκου |
| Εγκατάσταση | Αποικισμός επιφανειακών στρωμάτων, δράση ενζύμων |
| Διάδοση | Διείσδυση κατά μήκος λεμφικών, χαρακτηριστικά υπερυψωμένα όρια |
| Φλεγμονή | Έντονη αντίδραση ξενιστή → ερυθρότητα, οίδημα, πόνος, πυρετός |
| Ανάρρωση | Με έγκαιρη αντιβιοτική αγωγή → ύφεση συμπτωμάτων σε 48–72 ώρες |
Σημαντικό
Σε άτομα με λεμφοίδημα ή φλεβική στάση, η χρόνια βλάβη λεμφικών αγγείων δημιουργεί
«φαύλο κύκλο» → επαναλαμβανόμενα επεισόδια, επιπλέον καταστροφή λεμφικής παροχέτευσης και
αυξημένο κίνδυνο υποτροπών.
Συμπτώματα & Κλινική Εικόνα
Το ερυσίπελας χαρακτηρίζεται από αιφνίδια έναρξη και ταχεία εξέλιξη.
Τα συμπτώματα συνδυάζουν συστηματικές εκδηλώσεις (πυρετός, κακουχία) με
χαρακτηριστικές τοπικές δερματικές αλλοιώσεις.
Η τυπική κλινική εικόνα βοηθά στη διάκριση από άλλες λοιμώξεις μαλακών μορίων.
Κύρια χαρακτηριστικά
- Υψηλός πυρετός με ρίγος, συνήθως πριν εμφανιστούν οι δερματικές βλάβες.
- Οξεία εμφάνιση ερυθρής, θερμής, επώδυνης πλάκας με σαφή, υπερυψωμένα όρια.
- Ταχεία εξέλιξη εντός ωρών.
- Συχνή εντόπιση: κάτω άκρα και πρόσωπο.
Συστηματικά συμπτώματα
- Απότομος πυρετός (38–40 °C) με ρίγος.
- Κακουχία, μυαλγίες, κεφαλαλγία, κόπωση.
- Ναυτία, εμετός (σε σοβαρότερα επεισόδια).
- Ταχυκαρδία, υπόταση σε εκτεταμένες λοιμώξεις.
Τοπικά δερματικά ευρήματα
| Σημείο | Χαρακτηριστικά |
|---|---|
| Ερυθρότητα | Εντονη, ομοιόμορφη, με σαφή όρια που ξεχωρίζουν από το υγιές δέρμα. |
| Οίδημα | Συχνό, προκαλεί τάση δέρματος και πόνο. |
| Θερμότητα | Η περιοχή είναι αισθητά θερμότερη στην αφή. |
| Πόνος/καύσος | Ευαισθησία στην αφή, αίσθημα καψίματος. |
| Φυσαλίδες | Σε εκτεταμένες βλάβες μπορεί να εμφανιστούν διαυγείς ή αιμορραγικές. |
| Λεμφαγγειίτιδα | Ερυθρές γραμμές κατά μήκος λεμφικών αγγείων, συχνά με ευαισθησία λεμφαδένων. |
Εντόπιση
- Κάτω άκρα (συχνότερη θέση) – σχετίζεται με tinea pedis, λεμφοίδημα, φλεβική στάση.
- Πρόσωπο – συνήθως γύρω από μύτη/μάγουλα· μπορεί να προκληθεί από τραυματισμό ή φαρυγγίτιδα.
- Άνω άκρα – σε λεμφοίδημα μετά μαστεκτομή ή τραύματα.
- Κορμός – σπανιότερο, συχνά σε παιδιά ή ανοσοκατασταλμένους.
Χρονική εξέλιξη
Η νόσος συνήθως ξεκινά απότομα με πυρετό και ρίγος,
και μέσα σε λίγες ώρες εμφανίζεται η χαρακτηριστική ερυθρή βλάβη.
Χωρίς θεραπεία, μπορεί να εξαπλωθεί ταχέως εντός 24–48 ωρών.
Με κατάλληλη αγωγή, παρατηρείται βελτίωση σε 48–72 ώρες.
«Κόκκινες σημαίες»
- Ταχεία επέκταση βλάβης >10cm/24h.
- Έντονος πόνος δυσανάλογος με την εικόνα.
- Φυσαλίδες, νεκρωτική χροιά ή αιμορραγίες.
- Σημεία σήψης: υπόταση, ταχυκαρδία, σύγχυση.
- Επιπλοκές σε ευπαθείς (διαβήτης, ανοσοκαταστολή, κύηση).
Παιδιά vs Ενήλικες
- Παιδιά: συχνότερα στο πρόσωπο, ήπια πορεία, καλό prognostic.
- Ενήλικες: κυρίως κάτω άκρα, συχνές υποτροπές αν συνυπάρχει λεμφοίδημα.
- Ηλικιωμένοι: πιο σοβαρή πορεία, αυξημένος κίνδυνος σηψαιμίας.
Διάγνωση
Η διάγνωση του ερυσίπελας είναι κυρίως κλινική,
βασισμένη στη χαρακτηριστική εικόνα:
οξεία έναρξη, πυρετός, σαφώς περιγεγραμμένη ερυθρή πλάκα με υπερυψωμένα όρια.
Οι παρακλινικές εξετάσεις έχουν επικουρικό ρόλο, ενώ η διαφορική διάγνωση
είναι σημαντική ώστε να αποκλειστούν άλλες λοιμώξεις ή φλεγμονώδεις καταστάσεις.
Βασικά διαγνωστικά κριτήρια
- Οξεία εμφάνιση με πυρετό και ρίγος.
- Ερυθρή, θερμή, επώδυνη πλάκα με σαφή και υπερυψωμένα όρια.
- Συχνή συνύπαρξη λεμφαγγειίτιδας ή λεμφαδενίτιδας.
- Πιθανή ύπαρξη πύλης εισόδου (ρωγμή, μυκητίαση, τραύμα).
Κλινική εξέταση
- Αναζήτηση χαρακτηριστικής δερματικής βλάβης (ερυθρότητα, σαφή όρια, υπερυψωμένα χείλη).
- Έλεγχος για λεμφαγγειίτιδα και τοπική λεμφαδενίτιδα.
- Εκτίμηση συστηματικών συμπτωμάτων (πυρετός, ταχυκαρδία, κακουχία).
- Αναζήτηση πύλης εισόδου (tinea pedis, ρωγμές, έλκη, εκδορές).
Εργαστηριακές εξετάσεις
Δεν απαιτούνται πάντα, αλλά είναι χρήσιμες σε σοβαρά ή αμφίβολα περιστατικά:
- Γενική αίματος: λευκοκυττάρωση με ουδετεροφιλία.
- CRP/ΤΚΕ: αυξημένα επίπεδα δείχνουν φλεγμονή.
- Καλλιέργειες αίματος: θετικές σε μειοψηφία, χρήσιμες σε σηψαιμία/σοβαρά περιστατικά.
- Καλλιέργεια από πύλη εισόδου (π.χ. μυκητίαση, έλκος): συχνά βοηθητική.
- Βιοχημικός έλεγχος: σε επιπλοκές ή υποκείμενα νοσήματα (νεφρική/ηπατική λειτουργία).
Διαγνωστική αξία εξετάσεων
Η θετική καλλιέργεια αίματος παρατηρείται μόνο στο ~5–10% των περιστατικών,
κυρίως σε ηλικιωμένους ή ανοσοκατεσταλμένους.
Οι στρεπτοκοκκικές ορολογίες (ASO, anti-DNase B) έχουν περιορισμένη αξία στην οξεία διάγνωση,
αλλά μπορεί να δείξουν πρόσφατη στρεπτοκοκκική λοίμωξη.
Απεικονιστικές εξετάσεις
Δεν είναι απαραίτητες στις τυπικές περιπτώσεις. Χρησιμοποιούνται όταν υπάρχει υποψία για
αποστήματα ή νεκρωτική λοίμωξη.
- Υπέρηχος μαλακών μορίων: εντοπισμός συλλογών ή αποστημάτων.
- MRI: αν υπάρχει υποψία νεκρωτικής λοίμωξης ή εν τω βάθει προσβολής.
Διαγνωστικά κριτήρια υποψίας σοβαρής λοίμωξης
| Σημείο | Υπόνοια |
|---|---|
| Έντονος πόνος δυσανάλογος της εικόνας | Πιθανή νεκρωτική λοίμωξη |
| Ταχεία επέκταση βλάβης σε ώρες | Επιθετική λοίμωξη |
| Φυσαλίδες, νεκρωτικές αλλοιώσεις, αιμορραγίες | Νεκρωτική φασκίτιδα / επιπλοκή |
| Σημεία σήψης (υπόταση, ταχυκαρδία, σύγχυση) | Συστηματική λοίμωξη, ανάγκη εισαγωγής |
Σημαντικό
Η διάγνωση είναι κλινική. Οι εξετάσεις βοηθούν μόνο σε επιπλοκές, ατυπικές περιπτώσεις ή σοβαρή νόσο.
Σε κάθε ύποπτο περιστατικό, ιδιαίτερα με «κόκκινες σημαίες», απαιτείται άμεση ιατρική εκτίμηση.
Διαφορική Διάγνωση
Η διαφορική διάγνωση του ερυσίπελας επικεντρώνεται σε καταστάσεις που προκαλούν
ερύθημα, οίδημα και πόνο στα άκρα ή στο πρόσωπο. Το σαφές, υπερυψωμένο όριο
και η οξεία έναρξη με πυρετό αποτελούν καθοριστικά στοιχεία υπέρ του ερυσίπελας.
Βασικές αρχές
- Σαφή, υπερυψωμένα όρια → ευνοούν ερυσίπελας.
- Ασαφή, επίπεδα όρια και βαθύτερος πόνος → σκέψου κυτταρίτιδα.
- Έντονος δυσανάλογος πόνος/ταχεία επιδείνωση → αποκλείσε νεκρωτική φασκίτιδα.
- Απουσία πυρετού με εντοπισμένο άλγος στη γάμπα → σκέψου εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση (DVT).
Συγκριτικός πίνακας
| Οντότητα | Κλινικά χαρακτηριστικά | Κλειδί διαφοροδιάγνωσης |
|---|---|---|
| Κυτταρίτιδα | Ερυθρότητα/οίδημα, ασαφή όρια, βαθύτερος πόνος· συχνά χωρίς υψηλό πυρετό | Όρια μη υπερυψωμένα, εν τω βάθει ιστός προσβεβλημένος |
| Νεκρωτική φασκίτιδα | Καταιγιστική πορεία, πόνος δυσανάλογος, τοξικότητα, φυσαλίδες/νεκρώσεις | Σημεία σήψης, κρεπitus, αναλγησία δέρματος· επείγουσα χειρουργική εκτίμηση |
| Εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση (DVT) | Οίδημα μονόπλευρο, άλγος γάμπας, θερμότητα· συνήθως χωρίς έντονη ερυθρότητα | Θετικό D-dimer/υπέρηχος φλεβών· απουσία σαφών ορίων δερματικής βλάβης |
| Θρομβοφλεβίτιδα (επιπολής) | Ερυθηματώδης, ευαίσθητη, σχοινιοειδής φλέβα κατά μήκος πορείας | Ευαισθησία στο σημείο της φλέβας, όχι διάχυτη πλάκα |
| Ερυσίπελοειδές (Erysipelothrix) | Βραδεία, ιονώδης ερυθρότητα στα χέρια (κτηνίατροι/χασάπηδες) | Επαγγελματική έκθεση, ήπιος πόνος, όχι υψηλός πυρετός |
| Έρπης ζωστήρας | Εντονο άλγος/καύσος πριν το εξάνθημα· φυσαλίδες σε δερμοτόμιο | Δερμοτομιακή κατανομή, εφελκίδες |
| Δερματίτιδα εξ επαφής | Κνησμώδες ερύθημα/φυσαλίδες μετά από έκθεση σε αλλεργιογόνο/ερεθιστικό | Ιστορικό έκθεσης, συμμετρική/όριο με αντικείμενο έκθεσης |
| Ερυσίμα (ερύθημα μεταναστευτικό Lyme) | Δακτυλιοειδές ερύθημα με κεντρική κάθαρση, συνήθως ανώδυνο | Ιστορικό τσιμπήματος κρότωνα, όχι οξεία τοξικότητα |
| Ουρική αρθρίτιδα/κυτταρίτιδα άρθρωσης | Ερυθρό, θερμό, επώδυνο σημείο εντοπισμένο στην άρθρωση | Αρθρικός πόνος, κίνηση επώδυνη, κρύσταλλοι/υγρό άρθρωσης |
Αλγόριθμος πρακτικής προσέγγισης
- Έναρξη με πυρετό + σαφή υπερυψωμένα όρια; → πιθανό ερυσίπελας.
- Ασαφή όρια/βαθύτερος πόνος; → κυτταρίτιδα/άλλη λοίμωξη μαλακών μορίων.
- Δυσανάλογος πόνος, ταχεία επιδείνωση, τοξικότητα; → επείγουσα εκτίμηση για νεκρωτική φασκίτιδα.
- Απουσία πυρετού, πόνος γάμπας, ρίσκο θρόμβωσης; → αξιολόγηση για DVT (D-dimer/υπέρηχος).
- Δερμοτομιακή κατανομή/φυσαλίδες; → έρπης ζωστήρας.
Πότε να ζητήσω απεικόνιση;
- Υπέρηχος: υποψία αποστήματος, διαφοροδιάγνωση από DVT/θρομβοφλεβίτιδα.
- MRI: υποψία εν τω βάθει επέκτασης/νεκρωτικής φασκίτιδας.
«Κόκκινες σημαίες» που δεν ταιριάζουν με απλό ερυσίπελας
- Υποδόρια κριγμός (κρεπitus), νεκρωτική χροιά, δύσοσμη εκροή.
- Σημαντική αναλγησία δέρματος/υποδόριου (νευρική βλάβη από νέκρωση).
- Εξαιρετικά υψηλή CRP/λευκοκυττάρωση με τοξικότητα.
- Ανθεκτικότητα στα αρχικά αντιβιοτικά ή επιδείνωση σε 24–48 ώρες.
Επιπλοκές
Αν και τα περισσότερα περιστατικά ερυσίπελας ανταποκρίνονται καλά στην έγκαιρη θεραπεία,
σε ορισμένους ασθενείς μπορεί να εμφανιστούν τοπικές, λεμφικές ή συστηματικές επιπλοκές.
Η έγκαιρη αναγνώριση και αντιμετώπιση μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο μόνιμων βλαβών και υποτροπών.
Α. Τοπικές επιπλοκές
- Φυσαλιδώδης/αιμορραγική μορφή: σχηματισμός διαυγών ή αιμορραγικών φυσαλίδων πάνω στην πλάκα.
- Τοπική νέκρωση δέρματος: σπάνια, κυρίως σε καθυστερημένη θεραπεία ή σοβαρή ισχαιμία ιστών.
- Απόστημα: περιορισμένη συλλογή πύου που απαιτεί παροχέτευση.
- Θρομβοφλεβίτιδα επιπολής: φλεγμονή επιφανειακής φλέβας στην προσβεβλημένη περιοχή.
- Ελκώσεις ή καθυστερημένη επούλωση σε έδαφος φλεβικής στάσης/διαβήτη.
Β. Λεμφικές επιπλοκές
- Λεμφαγγειίτιδα & περιφερική λεμφαδενίτιδα (συχνές στην οξεία φάση).
- Βλάβη λεμφικών αγγείων με συνέπεια χρόνιο λεμφοίδημα ή επιδείνωση προϋπάρχοντος.
- Κύκλος υποτροπών: κάθε νέο επεισόδιο επιβαρύνει περαιτέρω τη λεμφική παροχέτευση → αυξημένη πιθανότητα μελλοντικών επεισοδίων.
Γ. Συστηματικές επιπλοκές
| Επιπλοκή | Κλινικά σημεία | Άμεση ενέργεια |
|---|---|---|
| Σηψαιμία/βακτηριαιμία | Υπόταση, ταχυκαρδία, πυρετός, σύγχυση | Εισαγωγή, αιμοκαλλιέργειες, ενδοφλέβια αντιβίωση/υγρά |
| Τοξικό στρεπτοκοκκικό σύνδρομο (σπάνιο) | Οξεία υπόταση, πολυοργανική δυσλειτουργία | ΜΕΘ, ευρέος φάσματος αντιβιοτικά + κλινδαμυκίνη, υποστήριξη |
| Νεκρωτική λοίμωξη μαλακών μορίων | Δυσανάλογος πόνος, φυσαλίδες, μελανή χροιά, ταχεία επιδείνωση | Επείγουσα χειρουργική εκτίμηση/απονεύρωση, ευρέος φάσματος αγωγή |
| Θρομβοεμβολικά (σπάνια) | Πόνος/οίδημα γάμπας, δύσπνοια | Αποκλεισμός DVT/PE εφόσον κλινικά ενδείκνυται |
Δ. Ειδικές εντοπίσεις
- Πρόσωπο/περιοφθαλμική περιοχή: κίνδυνος προσηπτικής/σηπτικής κυτταρίτιδας κόγχου· ανάγκη άμεσης ΩΡΛ/Οφθαλμολογικής εκτίμησης αν υπάρχει οφθαλμικός πόνος, διπλωπία, περιορισμός κινήσεων, έκπτωση οράσεως ή υποψία εν τω βάθει επέκτασης.
- Άνω άκρο με λεμφοίδημα (π.χ. μετά μαστεκτομή): αυξημένη συχνότητα υποτροπών και επίμονου οιδήματος.
- Κάτω άκρα με φλεβική ανεπάρκεια: παρατεταμένη επούλωση, χρόνιες ελκώσεις.
Ε. Μεταστρεπτοκοκκικές συνέπειες (σπάνιες)
- Οξεία μεταστρεπτοκοκκική σπειραματονεφρίτιδα: μπορεί να ακολουθήσει δερματική λοίμωξη από GAS· παρουσιάζεται με αιματουρία, υπέρταση, οίδημα.
- Ρευματικός πυρετός: σπάνιος μετά από δερματικές λοιμώξεις (τυπικότερος μετά φαρυγγίτιδα).
Checklist έγκαιρης αναγνώρισης επιπλοκών
- Επιδείνωση παρά την αγωγή σε 24–48 ώρες → επανεκτίμηση/απεικόνιση.
- Έντονος δυσανάλογος πόνος, φυσαλίδες, μελανή χροιά → άμεση χειρουργική αξιολόγηση.
- Σημεία σήψης (υπόταση, σύγχυση) → νοσηλεία/ενδοφλέβια θεραπεία.
- Υποτροπιάζον οίδημα/λεμφοίδημα → πρόγραμμα συμπίεσης & λεμφική παροχέτευση.
Πρόληψη επιπλοκών – πρακτικά
- Έναρξη κατάλληλης αντιβιοτικής αγωγής το νωρίτερο δυνατό.
- Ανύψωση άκρου, ανάπαυση, αντιμετώπιση πόνου/πυρετού.
- Εντοπισμός και θεραπεία πύλης εισόδου (tinea pedis, ρωγμές, έλκη).
- Διαχείριση λεμφοιδήματος/φλεβικής ανεπάρκειας (συμπίεση, αποσυμφόρηση).
- Επαναξιολόγηση εάν δεν υπάρχει σαφής βελτίωση σε 48–72 ώρες.
Θεραπεία (Γενικές Αρχές)
Η θεραπεία του ερυσίπελας στηρίζεται σε τρία πυλώνες:
(1) έγκαιρη αντιβιοτική αγωγή που στοχεύει κυρίως τους στρεπτόκοκκους,
(2) υποστηρικτικά μέτρα (ανάπαυση, ανύψωση άκρου, αναλγησία) και
(3) διόρθωση πύλης εισόδου/παραγόντων κινδύνου για πρόληψη υποτροπών.
Στόχοι θεραπείας
- Γρήγορη ύφεση πυρετού και τοπικής φλεγμονής (συνήθως σε 48–72 ώρες).
- Πρόληψη επιπλοκών (αποστήματα, νεκρωτικές λοιμώξεις, σηψαιμία).
- Μείωση υποτροπών με αντιμετώπιση προδιαθεσικών παραγόντων.
1) Πότε νοσηλεία;
| Ένδειξη | Παραδείγματα |
|---|---|
| Σοβαρή συστηματική εικόνα | Υπόταση, ταχυκαρδία, σύγχυση, υποψία σήψης |
| Ταχεία εξέλιξη/ύποπτη νέκρωση | Δυσανάλογος πόνος, φυσαλίδες, μελανή χροιά |
| Ανεπαρκής ανταπόκριση σε 24–48 ώρες | Επιδείνωση παρά την αγωγή |
| Ευπαθείς ομάδες/συννοσηρότητες | Κύηση, ανοσοκαταστολή, σοβαρός διαβήτης, νεφρική/ηπατική ανεπάρκεια |
| Εντόπιση υψηλού κινδύνου | Περιοφθαλμική/προσηπτική κυτταρίτιδα, εκτεταμένο πρόσωπο |
2) Υποστηρικτικά μέτρα
- Ανάπαυση & ανύψωση προσβεβλημένου άκρου για μείωση οιδήματος/άλγους.
- Αναλγησία/αντιπυρετικά (π.χ. παρακεταμόλη· ΜΣΑΦ με προσοχή σε αφυδάτωση/νεφρική δυσλειτουργία).
- Τοπική φροντίδα δέρματος: ήπιος καθαρισμός, αποφυγή επιθετικών επιθεμάτων.
Αποφυγή τοπικών κορτικοστεροειδών πάνω στη λοιμώδη πλάκα. - Σήμανση των ορίων με μαρκαδόρο κατά την πρώτη εκτίμηση για παρακολούθηση εξέλιξης.
- Ενυδάτωση και διόρθωση ηλεκτρολυτών όπου χρειάζεται.
3) Διαχείριση πύλης εισόδου
- Tinea pedis: τοπικά/συστηματικά αντιμυκητιασικά έως ίαση, σχολαστικό στέγνωμα μεσοδακτυλικά.
- Ρωγμές/υπερκεράτωση: ενυδατικές/κερατολυτικές κρέμες, ποδολογική φροντίδα.
- Έλκη/τραύματα: αποφόρτιση, καθαρισμός, αντισηψία, ειδικά υποδήματα όπου ενδείκνυται.
- Λεμφοίδημα/φλεβική στάση: συμπίεση, λεμφική παροχέτευση, εκπαίδευση αυτοφροντίδας.
4) Παρακολούθηση & αναμενόμενη πορεία
- Πυρετός συνήθως υποχωρεί σε 24–48 ώρες από την έναρξη αγωγής.
- Ερύθημα/οίδημα βελτιώνονται σε 48–72 ώρες· η υπέρχρωση μπορεί να παραμείνει ημέρες.
- Επανεκτίμηση αν δεν υπάρχει σαφής βελτίωση σε 48 ώρες ή αν επιδεινώνεται.
- Διάρκεια αντιβίωσης (εξωτερικοί ασθενείς) συνήθως 5–7 ημέρες∙ παρατείνεται σε βαριά/βραδεία ανταπόκριση.
5) Πότε να επεκτείνω κάλυψη για S. aureus (MRSA risk);
- Παρουσία φλυκταινών/αποστημάτων ή τραύματος.
- Ιστορικό MRSA, ενδοφλέβια χρήση ουσιών, στενή επαφή με φορείς.
- Τοπική επιδημιολογία με υψηλά ποσοστά MRSA ή ανθεκτικότητα σε αρχική αγωγή.
Επικοινωνία & εκπαίδευση ασθενούς
- Εξηγήστε τη σημασία πλήρους συμμόρφωσης στη θεραπεία.
- Ορίστε σαφή σημεία επανεπικοινωνίας: επιδείνωση, νέος πυρετός μετά από ύφεση, νέος έντονος πόνος.
- Εκπαιδεύστε στη φροντίδα δέρματος και στη διαχείριση οιδήματος.
Προσοχή
Σε περιοφθαλμικές λοιμώξεις ή ύποπτη νεκρωτική φασκίτιδα απαιτείται άμεση νοσοκομειακή διαχείριση
με απεικόνιση/χειρουργική εκτίμηση και ενδοφλέβια ευρέος φάσματος αγωγή.
Αντιβιοτικά & Οδηγίες
Η εμπειρική αγωγή στοχεύει πρωτίστως τους β-αιμολυτικούς στρεπτοκόκκους (GAS).
Κάλυψη για Staphylococcus aureus (ιδίως MRSA) αξιολογείται βάσει κλινικών/επιδημιολογικών ενδείξεων
(αποστήματα, τραύμα, ιστορικό MRSA, ενδοφλέβια χρήση ουσιών, ανθεκτικότητα σε αρχική αγωγή).
Γενικές αρχές
- Διάρκεια: συνήθως 5–7 ημέρες σε ήπιο/μέτριο ερυσίπελας (παράταση έως 10 ημέρες αν βραδεία ανταπόκριση).
- Επανεκτίμηση σε 48 ώρες. Εάν δεν υπάρχει σαφής βελτίωση, αναθεώρηση διάγνωσης/κάλυψης.
- Ανύψωση άκρου, αναλγησία, αντιμετώπιση πύλης εισόδου (tinea pedis, ρωγμές).
Α. Από του στόματος αγωγή – Ενήλικες (ήπια/μέτρια νόσος)
| Σχήμα (πρώτης επιλογής) | Δόση | Σχόλιο |
|---|---|---|
| Πενικιλίνη V | 500 mg ανά 6 ώρες, 5–7 ημέρες | Εξαιρετική κάλυψη GAS |
| Αμοξικιλλίνη | 500–875 mg ανά 8–12 ώρες, 5–7 ημέρες | Εναλλακτική της Pen V |
| Κεφαλεξίνη (1ης γεν. κεφαλοσπορίνη) | 500 mg ανά 6 ώρες, 5–7 ημέρες | Καλή κάλυψη στρεπτόκοκκου ± MSSA |
Β. Αλλεργία σε πενικιλίνη (ενήλικες)
| Επιλογή | Δόση | Σχόλιο |
|---|---|---|
| Κλινδαμυκίνη | 300–450 mg ανά 6–8 ώρες, 5–7 ημέρες | Καλύπτει GAS· προσοχή σε C. difficile |
| Αζιθρομυκίνη | 500 mg την 1η ημέρα, έπειτα 250 mg/ημέρα × 4 ημέρες | Εναλλακτική (μακρολίδη) |
| Δοξυκυκλίνη (εφόσον απαιτείται κάλυψη MRSA) | 100 mg ανά 12 ώρες, 5–7 ημέρες | Προσθέστε β-λακτάμη για αξιοπιστία έναντι GAS όταν εφικτό |
Γ. Ενδοφλέβια αγωγή – Νοσηλεία/Σοβαρή νόσος
| Σχήμα | Δόση (τυπική) | Σχόλιο |
|---|---|---|
| Κρυσταλλική πενικιλίνη G | 2–4 εκατ. IU IV ανά 4–6 ώρες | Πρώτης γραμμής για GAS |
| Κεφτριαξόνη | 1–2 g IV άπαξ ημερησίως | Βολική άπαξ χορήγηση |
| Κεφαζολίνη | 1–2 g IV ανά 8 ώρες | Καλύπτει GAS ± MSSA |
| Πενικιλίνη G + Κλινδαμυκίνη | Πεν G όπως άνω + κλινδαμυκίνη 600–900 mg IV ανά 8 ώρες | Σε τοξικότητα/υποψία τοξινών (αναστολή σύνθεσης τοξινών) |
| Κάλυψη MRSA (όπου απαιτείται) | Βανκομυκίνη IV (βάσει επιπέδων) ή Δαπτομυκίνη/Λινεζολίδη | Σε σαφείς ενδείξεις ή αποτυχία αρχικής αγωγής |
Δ. Μετάβαση από IV σε από του στόματος
- Μετά από κλινική βελτίωση 24–48 ωρών και πτώση πυρετού.
- Ολοκλήρωση συνολικής διάρκειας 5–10 ημερών (συνδυασμός IV + PO).
Ε. Παιδιατρικοί ασθενείς (ενδεικτικές δόσεις)
| Φάρμακο | Δόση | Μέγιστο |
|---|---|---|
| Αμοξικιλλίνη PO | 25–50 mg/kg/ημέρα ÷ κάθε 8–12 ώρες | Max 1 g ανά δόση |
| Κεφαλεξίνη PO | 25–50 mg/kg/ημέρα ÷ κάθε 6–8 ώρες | Max 500 mg ανά δόση |
| Πενικιλίνη G IV | 50,000–100,000 IU/kg ανά 6 ώρες | — |
*Οι παιδιατρικές δόσεις προσαρμόζονται στο βάρος/ηλικία· απαιτείται παιδιατρική εκτίμηση.
ΣΤ. Ειδικές καταστάσεις
- Κύηση: προτιμώνται πενικιλίνες/κεφαλοσπορίνες. Αποφύγετε δοξυκυκλίνη/λινεζολίδη εκτός ειδικής ένδειξης.
- Νεφρική δυσλειτουργία: προσαρμογή δόσεων σε αμοξικιλλίνη/κεφαλεξίνη/βανκομυκίνη.
- Τοξικό στρεπτοκοκκικό σύνδρομο: πενικιλίνη G + κλινδαμυκίνη IV, υποστηρικτικά μέτρα.
Αλληλεπιδράσεις/προσοχές
- Βαρφαρίνη: πιθανή αύξηση INR με μακρολίδες/πενικιλίνες – έλεγχος.
- Κλινδαμυκίνη: κίνδυνος C. difficile – ενημέρωση για διάρροια/κοιλιακό άλγος.
- Δοξυκυκλίνη: φωτοευαισθησία· όχι σε κύηση/μικρά παιδιά.
Ζ. Αντιβιοτική προφύλαξη υποτροπών (επιλεγμένοι ασθενείς)
Σε συχνές υποτροπές (π.χ. ≥3 επεισόδια/έτος) παρά βέλτιστη διόρθωση παραγόντων κινδύνου,
μπορεί να εξεταστεί χημειοπροφύλαξη υπό ιατρική καθοδήγηση:
- Πενικιλίνη V 250 mg από του στόματος δύο φορές/ημέρα για 6–12 μήνες.
- ή Βενζαθινική πενικιλίνη G 1.2 εκατ. IU IM κάθε 2–4 εβδομάδες.
- Επανεκτίμηση οφέλους/κινδύνου ανά 6 μήνες, πάντα σε συνδυασμό με αντιμετώπιση λεμφοιδήματος και tinea pedis.
Antibiotic stewardship
- Στόχευση GAS με στενό φάσμα όπου είναι ασφαλές.
- Αποφυγή άσκοπης κάλυψης MRSA χωρίς ενδείξεις.
- Σαφής διάρκεια & επανεκτίμηση ανταπόκρισης.
Πρόληψη & Υγιεινή
Η πρόληψη του ερυσίπελας στηρίζεται στη διατήρηση του δερματικού φραγμού,
στη μείωση οιδήματος και στη διόρθωση υποκείμενων παραγόντων (λεμφοίδημα, φλεβική ανεπάρκεια,
tinea pedis, παχυσαρκία, διαβήτης). Ακολουθεί ένα πρακτικό, εφαρμόσιμο πλάνο για καθημερινή χρήση.
Γρήγορα κέρδη
- Σχολαστικό στέγνωμα μεσοδακτυλικά στα πόδια → μειώνει τις ρωγμές/μυκητίαση.
- Καθημερινή ενυδάτωση πτερνών → προλαμβάνει σκασίματα.
- Ελαστική συμπίεση αν υπάρχει οίδημα (με ιατρική καθοδήγηση).
- Αντιμυκητιασική αγωγή μέχρι πλήρη ίαση της tinea pedis.
1) Φροντίδα Ποδιών & Δέρματος
- Καθημερινός καθαρισμός με ήπιο σαπούνι, καλό στέγνωμα (ιδίως μεσοδακτυλικά).
- Ενυδάτωση (ουρία 5–10% ή γαλακτικό) στα ξηρά σημεία· αποφυγή εφαρμογής μεταξύ δακτύλων.
- Απολέπιση/περιποίηση υπερκεράτωσης & ρωγμών πτέρνας (ποδολογική φροντίδα).
- Αντιμυκητιασικά (κλοτριμαζόλη/τερβιναφίνη) σε tinea pedis επί 2–4 εβδομάδες & 1–2 εβδομάδες μετά την ύφεση.
- Περιποίηση νυχιών: κοπή ίσια, αποφυγή «γωνιών»/περινυχίδων, ήπιο λιμάρισμα.
- Αντισηψία μικροτραυμάτων (χολωρεξιδίνη/ιωδιούχο) και κάλυψη με μικρό επίθεμα έως επούλωση.
- Αποφυγή ξυσίματος σε εκζέματα· θεραπεία με ενυδατικά/αντιφλεγμονώδη κατά ιατρική οδηγία.
2) Έλεγχος Οιδήματος & Φλεβικής Στάσης
- Ανύψωση άκρων αρκετές φορές/ημέρα (πάνω από το επίπεδο καρδιάς 20–30′).
- Κάλτσες συμπίεσης (κλάση 1–2) μετά από ιατρική εκτίμηση· σωστή μέτρηση περιμέτρων.
- Άσκηση αντλίας γάμπας (περπάτημα, στήριξη στις μύτες) → βελτίωση λεμφικής/φλεβικής παροχέτευσης.
- Αποφυγή ορθοστασίας/ακινησίας μεγάλης διάρκειας· συχνά διαλείμματα κίνησης.
- Manual lymphatic drainage & πολυεπίπεδη συμπίεση σε λεμφοίδημα (ειδικός φυσικοθεραπευτής).
3) Τρόπος Ζωής & Μεταβολικοί Παράγοντες
- Ρύθμιση σακχάρου σε διαβήτη (στόχοι εξατομικευμένοι).
- Απώλεια βάρους εφόσον υπάρχει παχυσαρκία· μείωση μηχανικού stress σε πέλματα.
- Σωστά υποδήματα: ευρύχωρα δάχτυλα, καλή απορρόφηση κραδασμών, βαμβακερές κάλτσες· αλλαγή σε ιδρώτα/υγρασία.
- Αποφυγή τραυματισμών (π.χ. αθλητικές δραστηριότητες χωρίς προστασία, ξυπόλητο βάδισμα σε κοινόχρηστους χώρους).
4) Τι να κάνω / Τι να αποφύγω
| Κάνε | Απέφυγε |
|---|---|
| Καθημερινό στέγνωμα μεσοδακτυλικά, χρήση ταλκ όπου χρειάζεται | Διαβροχή ποδιών για πολλή ώρα, υγρά παπούτσια/κάλτσες |
| Ενυδάτωση ξηρών σημείων, περιποίηση ρωγμών | Ενυδάτωση μεταξύ δακτύλων (κίνδυνος διαβροχής) |
| Ελαστικές κάλτσες συμπίεσης με σωστή εφαρμογή | Σφιχτές επιδέσεις χωρίς ένδειξη/καθοδήγηση |
| Αντιμυκητιασική αγωγή έως πλήρη ίαση | Διακοπή θεραπείας μόλις βελτιωθούν τα συμπτώματα |
| Χρήση προστατευτικών/κατάλληλων υποδημάτων | Ξυπόλητο βάδισμα σε αποδυτήρια/πισίνες |
5) Εργασία & Άσκηση
- Σε εργασίες με υγρασία (κουζίνες, καθαρισμοί): αδιάβροχα υποδήματα, συχνή αλλαγή κάλτσας.
- Σε αθλητισμό: κάλτσες που «αναπνέουν», αποφυγή κοινής χρήσης πετσετών/παπουτσιών.
- Σε επαγγελματική ορθοστασία: μικρά διαλείμματα ανύψωσης άκρων.
Πρόληψη υποτροπών – σύνοψη
- Συστηματική φροντίδα δέρματος/ποδιών + έλεγχος οιδήματος.
- Θεραπεία/πρόληψη tinea pedis & ρωγμών.
- Διαχείριση συννοσηροτήτων (διαβήτης, παχυσαρκία).
- Σε πολλαπλές υποτροπές: συζήτηση για χημειοπροφύλαξη (βλ. ενότητα Αντιβιοτικά).
Εκπαίδευση ασθενούς
- Πότε να ζητήσει βοήθεια: ταχεία επέκταση ερυθρότητας, νέος πυρετός, έντονος πόνος,
φυσαλίδες/μελανή χροιά, σημεία σήψης. - Σημάνετε τα όρια της βλάβης με μαρκαδόρο για έλεγχο εξέλιξης σε υποτροπή.
- Τηρείτε τις οδηγίες συμπίεσης και ελέγχου οιδήματος.
Υποτροπές & Μακροχρόνια Παρακολούθηση
Οι υποτροπές του ερυσίπελας είναι συχνές, ιδίως σε άτομα με λεμφοίδημα,
χρόνια φλεβική ανεπάρκεια, tinea pedis, παχυσαρκία ή ανεπαρκή φροντίδα δέρματος.
Κάθε υποτροπή προκαλεί περαιτέρω βλάβη στη λεμφική παροχέτευση και αυξάνει τον κίνδυνο νέων επεισοδίων.
Η μακροχρόνια στρατηγική συνδυάζει πρόληψη, ταχεία αντιμετώπιση και, όταν χρειάζεται,
χημειοπροφύλαξη.
Ο «φαύλος κύκλος» των υποτροπών
- Οξύ επεισόδιο → φλεγμονή λεμφικών αγγείων.
- Βλάβη λεμφικής παροχέτευσης → περισσότερο οίδημα.
- Περισσότερο οίδημα → ευπάθεια σε νέα επεισόδια.
Χρονοδιάγραμμα παρακολούθησης μετά από επεισόδιο
| Χρόνος | Στόχος | Ενέργειες |
|---|---|---|
| 48–72 ώρες | Αξιολόγηση ανταπόκρισης | Έλεγχος πυρετού/ερυθήματος, προσαρμογή αγωγής εάν χρειάζεται |
| 7–10 ημέρες | Ολοκλήρωση θεραπείας | Επαλήθευση ίασης, οδηγίες φροντίδας δέρματος & οίδημα |
| 4–6 εβδομάδες | Πρόληψη υποτροπής | Αντιμετώπιση tinea pedis, ρωγμών, προσαρμογή συμπίεσης, διαχείριση βάρους |
| Ανά 3–6 μήνες | Μακροχρόνιος έλεγχος | Επανεκτίμηση οιδήματος/λεμφοιδήματος, συμμόρφωσης και αναγκαιότητας προφύλαξης |
Σχέδιο δράσης σε ύποπτη υποτροπή στο σπίτι
- Σημάνετε με μαρκαδόρο τα όρια της ερυθρότητας & καταγράψτε την ώρα.
- Ανύψωση άκρου και ανάπαυση.
- Μετρήστε θερμοκρασία κάθε 6–8 ώρες.
- Επικοινωνήστε με γιατρό την ίδια ημέρα για οδηγίες/αγωγή.
- Επείγουσα αξιολόγηση αν υπάρχουν «κόκκινες σημαίες» (έντονος πόνος, φυσαλίδες, υπόταση κ.λπ.).
Δέσμη μέτρων για λεμφοίδημα/χρόνιο οίδημα
- Πολυεπίπεδη συμπίεση ή ελαστικές κάλτσες σωστής κλάσης.
- Manual lymphatic drainage από ειδικό, όπου ενδείκνυται.
- Ασκήσεις αντλίας γάμπας, βάδισμα, αποφυγή παρατεταμένης ορθοστασίας.
- Εντατική φροντίδα δέρματος (ενυδάτωση, αποφυγή ρωγμών, άμεση αντιμετώπιση εκζεμάτων).
- Έλεγχος σωματικού βάρους και ρύθμιση σακχάρου.
Πότε εξετάζουμε χημειοπροφύλαξη;
Εφόσον, παρά τη βέλτιστη διόρθωση παραγόντων κινδύνου, υπάρχουν συχνές υποτροπές
(π.χ. ≥2–3/έτος ή σημαντική επιβάρυνση ποιότητας ζωής), συζητείται προφύλαξη:
| Επιλογή | Τυπικό σχήμα | Σημεία παρακολούθησης |
|---|---|---|
| Πενικιλίνη V από του στόματος | 250 mg BID για 6–12 μήνες | Ανεπιθύμητα, συμμόρφωση, επαναξιολόγηση ανά 6 μήνες |
| Βενζαθινική Πενικιλίνη G IM | 1.2 εκατ. IU κάθε 2–4 εβδομάδες | Ανεπιθύμητα, ευκολία πρόσβασης, προσαρμογή με βάση υποτροπές |
| Εναλλακτικές (σε δυσανεξία) | Κλινδαμυκίνη χαμηλής δόσης ή μακρολίδη (κατά περίπτωση) | Στενή ιατρική παρακολούθηση λόγω ανεκτικότητας/αντοχής |
*Η προφύλαξη είναι συμπληρωματική στα μέτρα φροντίδας δέρματος και ελέγχου οιδήματος·
η διακοπή της αξιολογείται μετά από περίοδο χωρίς υποτροπές.
Αυτοπαρακολούθηση & εργαλεία
- Ημερολόγιο συμπτωμάτων: ημερομηνία έναρξης, εντόπιση, θερμοκρασία, φωτογραφίες περιοχής.
- Μεζούρα περιμέτρου για γάμπα/αστράγαλο σε σταθερά σημεία ανά εβδομάδα.
- Checklists φροντίδας δέρματος/συμπίεσης (βλέπε ενότητα Πρόληψη & Υγιεινή).
Πότε χρειάζεται άμεσα ιατρός
- Ραγδαία επέκταση ερυθρότητας ή έντονος, δυσανάλογος πόνος.
- Φυσαλίδες, μελανή χροιά, δυσοσμία, νέκρωση.
- Επίμονος/νέος υψηλός πυρετός, ρίγη, σύγχυση, υπόταση.
- Εντόπιση στο πρόσωπο/πέριξ οφθαλμού με οφθαλμικά συμπτώματα.
Ερυσίπελας σε Παιδιά
Το ερυσίπελας στα παιδιά εμφανίζεται συνήθως με οξεία έναρξη πυρετού και
χαρακτηριστική ερυθρή, θερμή, επώδυνη πλάκα με σαφή, υπερυψωμένα όρια.
Συχνότερη εντόπιση είναι το πρόσωπο (ιδίως μύτη/μάγουλα) και λιγότερο τα άκρα.
Ο κύριος παθογόνος είναι ο Streptococcus pyogenes (GAS).
Με μια ματιά (παιδιατρική)
- Οξεία έναρξη με πυρετό και ρίγος.
- Ερυθρή πλάκα με σαφή όρια, συχνά στο πρόσωπο.
- Συνήθεις «πύλες εισόδου»: εκδορές, ρινίτιδα/φαρυγγίτιδα με ρωγμές ρινοχειλικής αύλακας, τσιμπήματα εντόμων.
- Τυπική καλή ανταπόκριση σε κατάλληλη αντιβίωση εντός 48–72 ωρών.
Κλινική εικόνα στα παιδιά
- Πρόσωπο: έντονη ερυθρότητα στα μάγουλα/γύρω από μύτη, πόνος/κάψιμο, πιθανή λεμφαδενίτιδα προωτιαία/υπογνάθια.
- Άκρα: ερυθρή πλάκα με σαφή όρια, οίδημα· συχνά μετά από τσιμπήματα/εκδορές.
- Συστηματικά: πυρετός, κακουχία, κεφαλαλγία, καμιά φορά ναυτία.
- Λεμφαγγειίτιδα: ερυθρές γραμμές προς γειτονικούς λεμφαδένες.
Διαφορική διάγνωση στην παιδική ηλικία
| Οντότητα | Χαρακτηριστικά | Διαχωρισμός από ερυσίπελας |
|---|---|---|
| Κυτταρίτιδα | Ασαφή όρια, βαθύτερος πόνος, πιθανή συλλογή | Όρια μη υπερυψωμένα, υπέρηχος αν υποψία αποστήματος |
| Ερισηπέλας vs ερυσίπελοειδές | Το ερυσίπελοειδές (Erysipelothrix) σε χέρια, βραδεία πορεία | Ιστορικό επαφής με ζώα/ψάρια, χωρίς υψηλό πυρετό |
| Έρπης ζωστήρας/απλός | Κυστίδια, δερμοτομιακή κατανομή ή τοπικές φυσαλίδες | Φυσαλιδώδες εξάνθημα, άλγος πριν το εξάνθημα |
| Αλλεργική/ερεθιστική δερματίτιδα | Κνησμός, συχνά συμμετρική, σαφής σχέση με έκθεση | Απουσία υψηλού πυρετού, ιστορικό επαφής |
Εργαστηριακός έλεγχος & απεικόνιση
- Στα τυπικά περιστατικά δεν απαιτούνται εργαστηριακές εξετάσεις.
- Σε σοβαρή νόσο/τοξικότητα: γενική αίματος, CRP/ΤΚΕ, αιμοκαλλιέργειες.
- Υπέρηχος μαλακών μορίων αν υπάρχει υποψία αποστήματος ή εν τω βάθει προσβολής.
Θεραπευτικές αρχές στα παιδιά
Η εμπειρική αγωγή στοχεύει GAS με πενικιλίνη/αμινοπενικιλλίνη ή κεφαλοσπορίνη 1ης γενιάς.
Διάρκεια συνήθως 5–7 ημέρες σε ήπια/μέτρια νόσο. Επανεκτίμηση εντός 48 ωρών.
| Αγωγή (PO/IV) | Τυπική παιδιατρική δόση* | Σχόλια |
|---|---|---|
| Αμοξικιλλίνη PO | 25–50 mg/kg/ημέρα ÷ κάθε 8–12 ώρες (max 1 g/δόση) | Πρώτης επιλογής σε ήπια/μέτρια νόσο |
| Κεφαλεξίνη PO | 25–50 mg/kg/ημέρα ÷ κάθε 6–8 ώρες (max 500 mg/δόση) | Καλή κάλυψη GAS ± MSSA |
| Πενικιλίνη G IV | 50,000–100,000 IU/kg ανά 6 ώρες | Σε νοσηλεία/σοβαρή νόσο |
| Κλινδαμυκίνη PO/IV (σε αλλεργία πενικιλίνης) | 10–13 mg/kg ανά 8 ώρες (max 450 mg PO ή 900 mg IV/δόση) | Καλύπτει GAS· προσοχή για C. difficile |
*Οι δόσεις προσαρμόζονται ανά ηλικία/βάρος/νεφρική λειτουργία από παιδίατρο.
Κριτήρια νοσηλείας στα παιδιά
- Τοξική εικόνα, αφυδάτωση, εμμετοί, αδυναμία λήψης από του στόματος αγωγής.
- Ταχεία επέκταση βλάβης, έντονος πόνος, φυσαλίδες/νέκρωση.
- Εντόπιση στο πρόσωπο με οφθαλμικά συμπτώματα ή υποψία προσηπτικής/σηπτικής κόγχου.
- Ανοσοκαταστολή ή σοβαρές συννοσηρότητες.
- Ανεπαρκής ανταπόκριση σε 24–48 ώρες κατάλληλης αγωγής.
Φροντίδα & πρόληψη σε παιδιά
- Αποφυγή ξυσίματος και σωστή περιποίηση εκδορών/τσιμπημάτων (καθαρισμός, αντισηψία, μικρό επίθεμα).
- Θεραπεία ρινίτιδας/φαρυγγίτιδας όπου υπάρχει, και φροντίδα του δέρματος γύρω από τη μύτη/χείλη.
- Εκπαίδευση γονέων για σημεία συναγερμού (ταχεία επέκταση, πυρετός που επιμένει, έντονος πόνος).
- Επανεκτίμηση από παιδίατρο εάν δεν υπάρχει σαφής βελτίωση σε 48 ώρες.
Σημείωση ασφάλειας
Αποφύγετε ενδορινικές/περιοφθαλμικές τοπικές κορτιζονούχες εφαρμογές πάνω σε ενεργό λοιμώδη πλάκα.
Για κνησμό/εκζεματώδη βλάβη σε γειτονικές περιοχές, ακολουθείται παιδιατρική οδηγία.
Ερυσίπελας σε Ηλικιωμένους
Στους ηλικιωμένους, το ερυσίπελας εμφανίζει συχνότερα σοβαρότερη πορεία λόγω
ευθραυστότητας δέρματος, συννοσηροτήτων (φλεβική ανεπάρκεια, καρδιακή/νεφρική ανεπάρκεια,
διαβήτης), λεμφικής δυσλειτουργίας και πολυφαρμακίας. Απαιτείται προσεκτική
εξατομίκευση θεραπείας, έμφαση στην πρόληψη υποτροπών και ολοκληρωμένη φροντίδα.
Κύρια σημεία στους ηλικιωμένους
- Χρόνιο οίδημα (φλεβικό/λεμφικό) → υψηλός κίνδυνος υποτροπών.
- Ευθραυστό δέρμα, ρωγμές πτερνών, κάλοι, έλκη πίεσης → συχνές «πύλες εισόδου».
- Άτυπη παρουσίαση: πυρετός μπορεί να απουσιάζει, σύγχυση/λήθαργος να υπερισχύουν.
- Νεφρική δυσλειτουργία → ανάγκη προσαρμογής δόσεων αντιβιοτικών.
- Κίνδυνοι πτώσεων/αφυδάτωσης με οξεία νόσο → χαμηλό κατώφλι για νοσηλεία.
Κλινική εικόνα & παγίδες
- Άτυπη πυρετική αντίδραση: ενδέχεται απουσία υψηλού πυρετού· δώστε βαρύτητα σε οίδημα/ερύθημα/πόνο.
- Οξεία σύγχυση/παραλήρημα μπορεί να είναι η μόνη εκδήλωση συστηματικής φλεγμονής.
- Διαφορική με DVT, θρομβοφλεβίτιδα, ερυσίμα, ερυσίπελοειδές,
ουρική αρθρίτιδα και ερυσιπέλα σε χρόνια φλεβικά έλκη. - Πολυνευροπάθεια/περιορισμένη αισθητικότητα μπορεί να υποεκτιμήσει τον πόνο → προσοχή σε νέκρωση.
Θεραπευτικές αρχές (ηλικιωμένοι)
| Πτυχή | Πρακτική προσέγγιση |
|---|---|
| Αντιβιοτικά | Επιλογές πρώτης γραμμής: πενικιλίνες/κεφαλοσπορίνες. Προσαρμόστε δόσεις σε eGFR. Αποφύγετε υπερκάλυψη MRSA χωρίς ένδειξη. Παρακολούθηση για ανεπιθύμητες (διάρροια, C. difficile). |
| Αναλγησία/Αντιπυρετικά | Παρακεταμόλη ως βάση. ΜΣΑΦ με φειδώ (νεφρά/γαστρεντερικό/αντιπηκτικά). |
| Ενυδάτωση & ηλεκτρολύτες | Συχνά συνυπάρχει αφυδάτωση. Εξισορρόπηση με προσοχή σε καρδιακή/νεφρική ανεπάρκεια. |
| Κινητικότητα & πτώσεις | Βραχεία ανάπαυση με ανύψωση άκρου, όμως διατηρείτε ήπια κινητοποίηση για αποφυγή θρομβώσεων/αποδυνάμωσης. |
| Φροντίδα δέρματος/επιθεμάτων | Ήπιος καθαρισμός, ενυδάτωση ξηρών περιοχών, αποφυγή ισχυρών τοπικών πάνω στη λοιμώδη πλάκα. Προσοχή σε έλκη πίεσης. |
Πολυφαρμακία & αλληλεπιδράσεις
- Μακρολίδες/Φθοριοκινολόνες → αλληλεπίδραση με βαρφαρίνη (αύξηση INR).
- Κλινδαμυκίνη → κίνδυνος C. difficile· ενημέρωση για εμμένουσα διάρροια.
- Διουρητικά + ΜΣΑΦ → επιβάρυνση νεφρικής λειτουργίας.
- ACEi/ARB + αφυδάτωση → οξεία νεφρική βλάβη· παρακολούθηση κρεατινίνης/Κ⁺.
Κριτήρια νοσηλείας με χαμηλό κατώφλι
- Τοξικότητα, υπόταση, οξεία σύγχυση ή αδυναμία λήψης υγρών/φαρμάκων.
- Ταχεία επέκταση, έντονος πόνος, φυσαλίδες/νέκρωση.
- Σοβαρές συννοσηρότητες (ΚΑ, ΧΝΝ, κίρρωση) ή κοινωνική απομόνωση χωρίς φροντιστή.
- Εντόπιση στο πρόσωπο/περιοφθαλμικά με οφθαλμικά συμπτώματα.
Πρόληψη υποτροπών σε ηλικιωμένους
| Παράγοντας | Ενέργεια |
|---|---|
| Χρόνιο οίδημα/λεμφοίδημα | Κάλτσες συμπίεσης (σωστή κλάση), ανύψωση, manual lymphatic drainage |
| Tinea pedis/ονυχομυκητίαση | Τοπικά/συστηματικά αντιμυκητιασικά, υγιεινή ποδιών |
| Ρωγμές πτέρνας/υπερκεράτωση | Ενυδατικά/κερατολυτικά, ποδολογική φροντίδα |
| Χρόνια φλεβικά έλκη | Συμπίεση, αποφόρτιση, εξειδικευμένα επιθέματα, κλινική εποπτεία |
| Πολλαπλές υποτροπές | Συζήτηση για χημειοπροφύλαξη (πενικιλίνη V ή βενζαθινική πενικιλίνη G) + μέτρα φροντίδας |
Φροντίδα σε δομές μακροχρόνιας περίθαλψης
- Πρωτόκολλο επιθεώρησης δέρματος 2–3 φορές/εβδομάδα (πτερνές, μεσοδακτυλικά, ιερά).
- Καταγραφή μέτρων περιμέτρου γάμπας/αστραγάλου μηνιαίως για έλεγχο οιδήματος.
- Εκπαίδευση προσωπικού για έγκαιρη αναγνώριση «κόκκινων σημείων» και σωστή εφαρμογή συμπίεσης.
- Διαχείριση υποδημάτων/κάλτσων: σωστό νούμερο, καθημερινή αλλαγή, αποφυγή υγρασίας.
Πότε ζητώ άμεση ιατρική εκτίμηση
- Νέα σύγχυση, υπόταση, ταχύπνοια ή επιδείνωση γενικής κατάστασης.
- Ταχεία επέκταση ερυθρότητας, έντονος πόνος ή εμφάνιση φυσαλίδων/νεκρωτικής χροιάς.
- Ανεπαρκής λήψη υγρών/τροφής, κατ’ οίκον αδυναμία διαχείρισης.
Ερυσίπελας στην Εγκυμοσύνη
Το ερυσίπελας στην κύηση απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή λόγω φυσιολογικών αλλαγών ανοσίας,
κυκλοφορίας και αυξημένης τάσης για οίδημα κάτω άκρων. Η έγκαιρη θεραπεία μειώνει τον κίνδυνο
επιπλοκών για μητέρα και έμβρυο.
Κύρια σημεία στην κύηση
- Συχνός εντοπισμός στα κάτω άκρα λόγω οιδήματος/φλεβικής στάσης.
- Η διάγνωση παραμένει κλινική· εξετάσεις μόνο όταν αλλάζει η διαχείριση.
- Πρώτης γραμμής β-λακτάμες (πενικιλίνες/κεφαλοσπορίνες) με καλό προφίλ ασφάλειας στην κύηση.
Θεραπευτικές επιλογές στην εγκυμοσύνη
| Κατηγορία | Φάρμακο/Σχήμα | Σχόλια ασφάλειας |
|---|---|---|
| Πρώτης γραμμής | Αμοξικιλλίνη ή Πενικιλίνη V PO 5–7 ημέρες | Ασφαλείς σε όλα τα τρίμηνα· στοχεύουν GAS |
| Εναλλακτική | Κεφαλεξίνη PO ή Κεφαζολίνη IV (νοσηλεία) | Καλό προφίλ στην κύηση |
| Σε σοβαρή νόσο | Πενικιλίνη G IV ± Κλινδαμυκίνη IV | Κλινδαμυκίνη αποδεκτή στην κύηση· χρήσιμη για αναστολή τοξινών |
| Αποφύγετε | Δοξυκυκλίνη, λινεζολίδη (εκτός ειδικής ένδειξης), φθοριοκινολόνες | Λόγοι εμβρυοτοξικότητας/έλλειψης δεδομένων |
Υποστηρικτικά μέτρα & πρόληψη
- Ανύψωση άκρων, ήπια συμπίεση όπου ενδείκνυται (ιατρική εκτίμηση).
- Εντατική φροντίδα δέρματος, θεραπεία tinea pedis, αποφυγή διαβροχής.
- Επανεκτίμηση σε 24–48 ώρες· χαμηλό κατώφλι για νοσηλεία αν τοξικότητα/ταχεία εξέλιξη.
Σημείωση
Σε πυρετό/τοξικότητα ή περιοφθαλμική εντόπιση: άμεση νοσοκομειακή εκτίμηση.
Η κεφαλοσπορίνη/πενικιλίνη παραμένουν οι ασφαλέστερες επιλογές εμπειρικά.
Συσχέτιση με Άλλα Νοσήματα (π.χ. Διαβήτης)
Το ερυσίπελας επηρεάζεται έντονα από συννοσηρότητες που διαταράσσουν τον δερματικό φραγμό,
τη μικροκυκλοφορία και την ανοσία. Η αναγνώριση και ενεργή διαχείρισή τους μειώνει επιπλοκές και
υποτροπές.
Διαβήτης Mellitus
- Παθοφυσιολογία: νευροπάθεια, μικρο/μακροαγγειοπάθεια, υπεργλυκαιμία → μειωμένη άμυνα και επούλωση.
- Κλινικά: συχνότερα κάτω άκρα, έλκη, ονυχομυκητιάσεις, υψηλός κίνδυνος αποστημάτων/βαθειάς λοίμωξης.
- Διαχείριση: ρύθμιση σακχάρου, αποφόρτιση ελκών, αντιμετώπιση μυκητιάσεων, εκπαίδευση ποδιού διαβητικού.
Χρόνια Φλεβική Ανεπάρκεια & Οίδημα
- Οίδημα και στάση → τεντωμένο, ευάλωτο δέρμα με ρωγμές/έλκη.
- Αντιμετώπιση με συμπίεση, ανύψωση, άσκηση αντλίας γάμπας, φροντίδα έλκους.
Λεμφοίδημα (πρωτοπαθές/δευτεροπαθές)
- Βλάβη λεμφικής παροχέτευσης → φαύλος κύκλος λοιμώξεων/υποτροπών.
- Δέσμη μέτρων: manual lymphatic drainage, πολυεπίπεδη συμπίεση, φροντίδα δέρματος, έλεγχος βάρους.
- Σε πολλαπλές υποτροπές: σκέψη για χημειοπροφύλαξη (βλ. ενότητα Αντιβιοτικά).
Νεφρική/Ηπατική Νόσος
- Υποπρωτεϊναιμία & οίδημα επιδεινώνουν τον κίνδυνο δερματικών ρωγμών/λοίμωξης.
- Προσαρμογή δόσεων αντιβιοτικών σε eGFR, προσοχή σε υγρά/ηλεκτρολύτες.
Ανοσοκαταστολή
- Κορτικοστεροειδή, βιολογικοί παράγοντες, αιματολογικές κακοήθειες → άτυπες/σοβαρές λοιμώξεις.
- Χαμηλό κατώφλι για νοσηλεία, καλλιέργειες και ευρύτερη εμπειρική κάλυψη αν κλινικά ενδείκνυται.
Πρακτικό πλάνο για ασθενή με συννοσηρότητες
- Στόχευση GAS με στενό φάσμα εφόσον ασφαλές.
- Έλεγχος οιδήματος (συμπίεση, ανύψωση, άσκηση).
- Επιθετική φροντίδα δέρματος (tinea pedis, ρωγμές, έλκη).
- Ρύθμιση μεταβολικών (σάκχαρο, βάρος, λευκώματα).
- Σαφές follow-up σε 48–72 ώρες και έπειτα ανά 1–2 εβδομάδες μέχρι πλήρη ίαση.
Διατροφή & Υποστηρικτικά Μέτρα
Αν και το ερυσίπελας είναι πρωτίστως βακτηριακή λοίμωξη που απαιτεί κατάλληλη αντιβιοτική αγωγή,
η διατροφή και τα υποστηρικτικά μέτρα μπορούν να βελτιώσουν τη γενική κατάσταση,
να μειώσουν το οίδημα, να επιταχύνουν την επούλωση του δέρματος και να περιορίσουν τον κίνδυνο υποτροπών.
Οι παρακάτω συστάσεις είναι συμπληρωματικές και δεν αντικαθιστούν την ιατρική θεραπεία.
1) Ενυδάτωση
- Στόχος: επαρκή υγρά μέσα στην ημέρα (π.χ. 30–35 ml/kg/ημέρα)* εκτός αν υπάρχει ιατρικός περιορισμός (ΚΑ/ΧΝΝ).
- Προτιμήστε: νερό, αφεψήματα χωρίς ζάχαρη, ζωμούς χαμηλού άλατος.
- Αποφύγετε: υπερβολική καφεΐνη/αλκοόλ που μπορεί να επιτείνουν αφυδάτωση.
*Η ακριβής πρόσληψη εξατομικεύεται από τον ιατρό σας (ιδίως σε καρδιακή/νεφρική ανεπάρκεια).
2) Πρωτεΐνη για επούλωση & ανοσία
Η επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης υποστηρίζει την επούλωση του δέρματος και τη λειτουργία του ανοσοποιητικού.
| Στόχος πρόσληψης | Ενδεικτικές πηγές | Παρατηρήσεις |
|---|---|---|
| ~1.0–1.2 g πρωτεΐνης/κιλό/ημέρα* | Ψάρι, κοτόπουλο χωρίς πέτσα, γιαούρτι στραγγιστό, τυρί χαμηλών λιπαρών, όσπρια, αυγά | Προσαρμογή σε νεφρική/ηπατική ανεπάρκεια από ιατρό/διαιτολόγο |
| Καθημερινή κατανομή | 25–30 g/γεύμα σε 3 κύρια γεύματα | Βελτιώνει μυϊκή μάζα & ανάρρωση |
*Ενδεικτικά για ενήλικες χωρίς σοβαρές αντενδείξεις.
3) Μικροθρεπτικά συστατικά-κλειδιά
- Βιταμίνη C (επούλωση, κολλαγόνο): εσπεριδοειδή, ακτινίδιο, πιπεριές.
- Ψευδάργυρος (άμυνα, αναγέννηση ιστών): ξηροί καρποί, όσπρια, άπαχο κρέας.
- Βιταμίνη A & β-καροτένιο (δέρμα/βλεννογόνοι): καρότο, γλυκοπατάτα, σκούρα πράσινα λαχανικά.
- Βιταμίνη D (ανοσοτροποποίηση): πρωτόκολλο συμπλήρωσης μόνο εφόσον υπάρχει έλλειψη και ιατρική οδηγία.
- Ω-3 λιπαρά (αντιφλεγμονώδη): λιπαρά ψάρια 1–2×/εβδ., καρύδια, λιναρόσπορος.
Συμπληρώματα;
Προτεραιότητα έχει η διατροφή. Συμπληρώματα λαμβάνονται μόνο σε τεκμηριωμένη έλλειψη ή ειδική ένδειξη,
κατόπιν ιατρικής/διαιτολογικής καθοδήγησης (π.χ. βιταμίνη D, ψευδάργυρος).
4) Αντιφλεγμονώδες διατροφικό μοτίβο
Ένα μεσογειακού τύπου πρότυπο, πλούσιο σε λαχανικά, φρούτα, όσπρια,
δημητριακά ολικής, ελαιόλαδο και ψάρια,
βοηθά στην υποστήριξη της ανοσίας και της υγείας του δέρματος.
| Συχνότητα | Τρόφιμα-στόχος | Σχόλια |
|---|---|---|
| Καθημερινά | Λαχανικά (≥2 μερίδες), φρούτα (1–2), ελαιόλαδο, γαλακτοκομικά χαμηλών λιπαρών | Στόχος φυτικών ινών ≥25–30 g/ημέρα |
| 3–5×/εβδ. | Όσπρια, ολικής, ξηροί καρποί/σπόροι | Σταδιακή αύξηση για αποφυγή γαστρεντερικών ενοχλήσεων |
| 1–2×/εβδ. | Ψάρια (ιδίως λιπαρά), άπαχο κρέας | Περιορίστε επεξεργασμένα κρέατα |
5) Νάτριο & έλεγχος οιδήματος
- Περιορίστε άλας (στόχος <5–6 g/ημέρα, ~1 κ.γ. συνολικά από τρόφιμα/μαγείρεμα).
- Αποφύγετε: αλλαντικά, αλατισμένα τυριά/σνακ, έτοιμες σάλτσες/σούπες.
- Προτιμήστε: φρέσκα τρόφιμα, βότανα/μπαχαρικά για γεύση, «χωρίς προσθήκη αλατιού» επιλογές.
6) Γλυκαιμικός έλεγχος (σε διαβήτη)
- Σταθερά γεύματα με συνδυασμό πρωτεΐνης/φυτικών ινών/λιπαρών καλής ποιότητας.
- Αποφύγετε μεγάλα φορτία απλών σακχάρων· προτιμήστε ολικής, όσπρια, λαχανικά.
- Συνεργασία με διαιτολόγο για εξατομίκευση στόχων.
7) Διαχείριση βάρους
Η ήπια απώλεια βάρους (5–10%) σε υπέρβαρους/παχύσαρκους μειώνει το μηχανικό stress στο δέρμα των κάτω άκρων,
βελτιώνει την κινητικότητα και συμβάλλει στον έλεγχο οιδήματος/υποτροπών.
8) Μη διατροφικά υποστηρικτικά μέτρα
- Ανύψωση άκρου αρκετές φορές/ημέρα (20–30′ πάνω από καρδιά).
- Ήπια κινητοποίηση (περπάτημα, ασκήσεις αντλίας γάμπας) εκτός αν υπάρχει ιατρική αντένδειξη.
- Ελαστικές κάλτσες συμπίεσης (κλάση 1–2) μετά από ιατρική εκτίμηση και σωστή μέτρηση.
- Φροντίδα δέρματος: ενυδάτωση ξηρών σημείων, θεραπεία tinea pedis, άμεση περιποίηση εκδορών.
- Επαρκής ανάπαυση και διαχείριση πόνου/πυρετού σύμφωνα με ιατρικές οδηγίες.
9) Ενδεικτικό 3ήμερο πλάνο γευμάτων (μεσογειακό)
| Ημέρα | Πρωινό | Μεσημεριανό | Βραδινό | Σνακ |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Γιαούρτι στραγγιστό με βρώμη & φρούτο εποχής | Φασολάκια λαδερά με ψωμί ολικής & σαλάτα | Σολομός στη σχάρα με κινόα & μπρόκολο | Αμύγδαλα & ακτινίδιο |
| 2 | Ομελέτα 2 αυγών με ντομάτα & πιπεριά, ψωμί ολικής | Κοτόπουλο ψητό με πατάτα φούρνου & σαλάτα | Σαλάτα με τόνο, φασόλια, ελαιόλαδο & λεμόνι | Γιαούρτι & καρύδια |
| 3 | Πόριτζ με γάλα/φυτικό ρόφημα, μήλο & κανέλα | Ρεβίθια στο φούρνο με δεντρολίβανο & σαλάτα | Γλώσσα/μπακαλιάρος ψητός με λαχανικά & ρύζι ολικής | Φρούτο & λίγοι σπόροι |
Ασφάλεια & εξατομίκευση
- Οι διατροφικές οδηγίες δεν αντικαθιστούν την αντιβιοτική αγωγή.
- Σε νεφρική/ηπατική ανεπάρκεια, κύηση ή ειδικές δίαιτες, απαιτείται προσαρμογή από ιατρό/διαιτολόγο.
- Σε εμμένουσα ανορεξία/απώλεια βάρους, εξετάστε ενισχυμένα γεύματα ή ιατρικά θρεπτικά συμπληρώματα μετά από σύσταση.
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
Συγκεντρωμένες πρακτικές απαντήσεις για το ερυσίπελας, βασισμένες σε τρέχουσες κατευθυντήριες οδηγίες.
Πατήστε σε κάθε ερώτηση για να ανοίξει.
Γρήγορη πλοήγηση
Διαφορές με κυτταρίτιδα · Μεταδοτικότητα · Πόσο γρήγορα βελτιώνομαι; · Σπίτι/αυτοφροντίδα ·
Πότε επείγον · Αντιβιοτικά & διάρκεια · Αλλεργία πενικιλίνης · Εργασία/άθληση ·
Κομπρέσες/επιθέματα · Συμπίεση · Πρόληψη υποτροπών · Προβιοτικά & C. difficile ·
Κύηση/θηλασμός · Παιδιά · Διαβήτης · Μπάνιο/πισίνα · Ταξίδι · Εξετάσεις/απεικόνιση ·
Προφύλαξη με πενικιλίνη · Αλλαγή αγωγής · Tinea pedis
1) Τι είναι το ερυσίπελας;
2) Ποια η διαφορά με την κυτταρίτιδα;
3) Είναι μεταδοτικό; Χρειάζεται απομόνωση;
4) Πότε θα νιώσω καλύτερα;
5) Τι κάνω στο σπίτι;
6) Πότε πάω ΤΕΠ (επείγοντα);
7) Ποια αντιβιοτικά και για πόσο;
8) Αν έχω αλλεργία στην πενικιλίνη;
9) Μπορώ να δουλέψω/γυμναστώ;
10) Πάγος ή κομπρέσες;
11) Να βάλω κρέμες/επιθέματα;
12) Κάλτσες συμπίεσης;
13) Πώς προλαμβάνω υποτροπές;
14) Προβιοτικά και κίνδυνος C. difficile;
15) Αλκοόλ/οδήγηση με αντιβιοτικά;
16) Κύηση/θηλασμός;
17) Τα παιδιά διαφέρουν;
18) Διαβήτης: τι επιπλέον προσέχω;
19) Μπορώ να κάνω μπάνιο ή πισίνα;
20) Ταξίδι/πτήση;
21) Χρειάζομαι εξετάσεις/απεικόνιση;
22) Προφύλαξη με πενικιλίνη για υποτροπές;
23) Πότε αλλάζω αντιβίωση;
24) Ποιος ο ρόλος της tinea pedis;
25) Να ξυρίζω/αποτριχώνω την περιοχή;
Βιβλιογραφία & Προτεινόμενες Πηγές
Επιλεγμένες, πρόσφατα ενημερωμένες πηγές κατευθυντήριων οδηγιών, ανασκοπήσεων και αξιόπιστης κλινικής πληροφόρησης για το ερυσίπελας και τις λοιμώξεις δέρματος/μαλακών μορίων.
A. Κατευθυντήριες Οδηγίες
- NICE NG141 — Cellulitis and erysipelas: antimicrobial prescribing (2019, διαρκής ενημέρωση). Οπτική σύνοψη, επιλογές 1ης γραμμής και διάρκεια θεραπείας.
- IDSA — Practice Guidelines for the Diagnosis and Management of Skin and Soft Tissue Infections (2014). Αναφορά-βάση για αντιμετώπιση SSTIs, περιλαμβάνει ερυσίπελας/κυτταρίτιδα.
- British Lymphology Society (BLS) & Lymphoedema Support Network — Guidelines on the Management of Cellulitis in Lymphoedema (2022). Έμφαση σε πρόληψη υποτροπών & συμπίεση σε λεμφοίδημα.
B. Ανασκοπήσεις & Σύνοψη Τεκμηρίων
- Cochrane Review — Interventions for the prevention of recurrent erysipelas/cellulitis of the leg (2017): αποτελεσματικότητα προφυλακτικής πενικιλίνης, επίδραση μετά τη διακοπή.
- StatPearls (NCBI Bookshelf) — Erysipelas (συνεχής ενημέρωση): κλινική εικόνα, διάγνωση, θεραπεία.
- DermNet NZ — Erysipelas: πρακτική, εικονογραφημένη κάλυψη για κλινική αναγνώριση.
Γ. Επιλεγμένα Κλινικά Θέματα
- Recurrent Cellulitis: who is at risk and how effective is antibiotic prophylaxis? (ανασκόπηση ανοιχτής πρόσβασης, 2022).
- Cellulitis (StatPearls): διαφοροποίηση από ερυσίπελας, τυπικά κλινικά σημεία.
- Τοπικοί NHS/νοσοκομειακοί αλγόριθμοι για cellulitis/erysipelas in lymphoedema (π.χ. NHS Borders, 2025) — χρήσιμοι για εφαρμογή πρωτοκόλλων συμπίεσης & προφύλαξης.
Δ. Πηγές για Ασθενείς (κατανοητές)
- DermNet NZ — συνοπτικός οδηγός με φωτογραφίες/διαφορική διάγνωση.
- NICE Visual Summary — απλοποιημένη ροή αποφάσεων για αντιβιοτικά (χρήσιμη στην επικοινωνία).
Πώς να χρησιμοποιήσεις τη βιβλιογραφία
- Για εξωτερικό ιατρείο: ξεκίνα από NICE NG141 (δοσολογίες/διάρκειες), διασταύρωσε με IDSA σε ειδικές περιπτώσεις.
- Σε λεμφοίδημα/χρόνιο οίδημα: ακολούθησε BLS 2022 (συμπίεση, αυτοφροντίδα, προφύλαξη).
- Για υποτροπές: δες Cochrane 2017 για (α) κριτήρια/αποτελεσματικότητα προφυλακτικής πενικιλίνης και (β) τι συμβαίνει μετά τη διακοπή.
- Για ταχεία ανασκόπηση/διδασκαλία: StatPearls & DermNet.
