Βότανα και Συμπληρώματα πριν από Χειρουργείο: Πότε Διακόπτονται και Τι Ισχύει με την Αναισθησία

Τα βότανα, οι βιταμίνες και τα συμπληρώματα διατροφής συχνά δεν αντιμετωπίζονται ως «φαρμακευτική αγωγή» και μπορεί να παραλειφθούν από το προεγχειρητικό ιστορικό. Ωστόσο, ορισμένα προϊόντα μπορούν να επηρεάσουν την αιμόσταση, την αρτηριακή πίεση, τη γλυκόζη, την καταστολή, το ήπαρ ή τον μεταβολισμό φαρμάκων που χρησιμοποιούνται κατά την αναισθησία.^[2][3]

Το ερώτημα «πόσες ημέρες πριν από το χειρουργείο πρέπει να σταματήσω τα συμπληρώματα;» δεν έχει μία ενιαία απάντηση. Η σωστή απόφαση εξαρτάται από το ακριβές προϊόν, τη δόση και τη διάρκεια χρήσης, το είδος της επέμβασης, τον αιμορραγικό κίνδυνο, την αναισθησία, τα συνοδά νοσήματα και την υπόλοιπη αγωγή.

1Τι απαντά ο οδηγός

Ο οδηγός αφορά φυτικά εκχυλίσματα, βιταμίνες, μέταλλα, λιπαρά οξέα, αμινοξέα, προϊόντα ύπνου, σκευάσματα για χοληστερίνη ή σάκχαρο, αθλητικά συμπληρώματα και πολυσυστατικά προϊόντα που λαμβάνονται πριν από χειρουργική ή άλλη επεμβατική πράξη.

Δεν αφορά μόνο τις μεγάλες επεμβάσεις με γενική αναισθησία. Η ίδια συζήτηση μπορεί να είναι απαραίτητη πριν από:

• χειρουργείο με γενική, περιοχική ή τοπική αναισθησία,
• ενδοσκόπηση με μέθη,
• βιοψία ή παρακέντηση,
• οδοντιατρική εξαγωγή ή χειρουργική πράξη,
• οφθαλμολογική επέμβαση,
• αισθητική ή δερματολογική επέμβαση,
• επέμβαση με αυξημένο κίνδυνο αιμορραγίας.

Το πόσο σημαντικό είναι ένα συμπλήρωμα εξαρτάται από την πράξη. Μια μικρή δερματολογική αφαίρεση δεν έχει τον ίδιο αιμορραγικό κίνδυνο με νευροχειρουργική, καρδιοχειρουργική ή μεγάλη κοιλιακή επέμβαση. Παρόλα αυτά, ακόμη και σε μικρή πράξη πρέπει να δηλώνεται ολόκληρη η αγωγή, επειδή η αναισθησία, η μέθη και τα μετεγχειρητικά φάρμακα μπορεί να δημιουργήσουν διαφορετικές αλληλεπιδράσεις.

2Γιατί τα συμπληρώματα ενδιαφέρουν τον αναισθησιολόγο

Η περιεγχειρητική περίοδος περιλαμβάνει πολλά φάρμακα σε μικρό χρονικό διάστημα: αναισθητικά, αναλγητικά, οπιοειδή, μυοχαλαρωτικά, αντιεμετικά, αντιβιοτικά, αντιπηκτική προφύλαξη και φάρμακα για τη ρύθμιση της πίεσης ή του καρδιακού ρυθμού. Ένα συμπλήρωμα μπορεί να επηρεάσει τη δράση ενός ή περισσότερων από αυτά.

Οι σημαντικότεροι πιθανοί μηχανισμοί είναι:

• Φαρμακοδυναμική αλληλεπίδραση: δύο ουσίες προκαλούν παρόμοια δράση, όπως καταστολή ή αναστολή αιμοπεταλίων, με αποτέλεσμα αθροιστική επίδραση.
• Φαρμακοκινητική αλληλεπίδραση: ένα βότανο αυξάνει ή μειώνει τον μεταβολισμό ενός φαρμάκου μέσω ενζύμων CYP ή μεταφορέων όπως η P-glycoprotein.
• Μεταβολική επίδραση: μεταβολή σακχάρου, αρτηριακής πίεσης, καλίου ή άλλων ηλεκτρολυτών.
• Οργανική τοξικότητα: πιθανή επιβάρυνση ήπατος ή νεφρών, που επηρεάζουν την απομάκρυνση των φαρμάκων.
• Μεταβλητή σύνθεση: διαφορετικές παρτίδες ή εμπορικά προϊόντα μπορεί να μην περιέχουν ακριβώς την ίδια ποσότητα δραστικών ουσιών.

Το γεγονός ότι ένα προϊόν πωλείται χωρίς συνταγή δεν σημαίνει ότι είναι αδρανές. Η σύγχρονη περιεγχειρητική βιβλιογραφία περιγράφει πιθανές επιδράσεις στην αιμόσταση, το καρδιαγγειακό και κεντρικό νευρικό σύστημα, τον μεταβολισμό και τη λειτουργία ήπατος ή νεφρών, με διαφορετική ισχύ τεκμηρίωσης ανά προϊόν.^[3]

3Τι πρέπει να δηλώσετε πριν από την επέμβαση

Η φράση «παίρνω μόνο βιταμίνες» δεν παρέχει αρκετή πληροφορία. Ορισμένα προϊόντα περιέχουν δέκα ή περισσότερα συστατικά, φυτικά εκχυλίσματα, καφεΐνη, πιπερίνη, μέταλλα ή ουσίες που δεν αναγνωρίζονται εύκολα από την εμπορική ονομασία.

Στη χειρουργική ή αναισθησιολογική ομάδα πρέπει να γνωστοποιούνται:

• η εμπορική ονομασία του προϊόντος,
• φωτογραφία της εμπρός και πίσω ετικέτας,
• όλα τα ενεργά συστατικά,
• η ημερήσια δόση και ο αριθμός δισκίων ή μεζουρών,
• η διάρκεια χρήσης,
• ο λόγος λήψης,
• η τελευταία δόση,
• οποιαδήποτε παρενέργεια ή προηγούμενο πρόβλημα.

Πρέπει να δηλώνονται και προϊόντα που δεν θεωρούνται «φάρμακα», όπως:

• ροφήματα ή σταγόνες βαλεριάνας,
• σκόνη πρωτεΐνης ή pre-workout,
• κάψουλες αδυνατίσματος,
• μελατονίνη ή συνδυασμοί ύπνου,
• CBD ή άλλα κανναβινοειδή,
• βότανα σε σκόνη ή βάμμα,
• ενεργειακά ροφήματα,
• παραδοσιακά ή εισαγόμενα πολυσυστατικά προϊόντα.

4Ισχύει ο κανόνας «σταματήστε τα όλα δύο εβδομάδες πριν»;

Η συμβουλή να διακόπτονται όλα τα φυτικά προϊόντα μία ή δύο εβδομάδες πριν από προγραμματισμένο χειρουργείο χρησιμοποιείται συχνά ως απλός κανόνας ασφάλειας. Η λογική είναι ότι τα περισσότερα μη απαραίτητα συμπληρώματα μπορούν να διακοπούν προσωρινά χωρίς σημαντική βλάβη και ότι το διάστημα αυτό επιτρέπει να υποχωρήσουν αρκετές πιθανές φαρμακολογικές επιδράσεις.

Ωστόσο, δεν είναι επιστημονικά ακριβές να εφαρμόζεται μηχανικά ο ίδιος χρόνος σε κάθε προϊόν. Οι λόγοι είναι:

• τα δραστικά συστατικά έχουν διαφορετικό χρόνο ημιζωής,
• ορισμένα αποτελέσματα διαρκούν περισσότερο από την παρουσία της ουσίας στο αίμα,
• σε χρόνια χρήση ορισμένων κατασταλτικών προϊόντων μπορεί να υπάρχει κίνδυνος απότομης διακοπής,
• ορισμένα συμπληρώματα χορηγούνται για τεκμηριωμένη ανεπάρκεια και δεν πρέπει να διακόπτονται αυθαίρετα,
• για ορισμένα προϊόντα, όπως τα ωμέγα-3, τα κλινικά δεδομένα δεν επιβεβαιώνουν τον παλαιότερο θεωρητικό φόβο σημαντικής χειρουργικής αιμορραγίας.

Η πολυεπιστημονική συναίνεση SPAQI αξιολόγησε 83 συμπληρώματα και βασίζει τη διαχείριση σε ισορροπία οφέλους και πιθανού κινδύνου. Τονίζει επίσης ότι το προεγχειρητικό ραντεβού —συχνά περίπου δύο εβδομάδες πριν από την επέμβαση— είναι η κατάλληλη στιγμή για συστηματική καταγραφή και εξατομικευμένη απόφαση.^[1]

5Γρήγορος πίνακας πιθανών περιεγχειρητικών κινδύνων

6Αιμορραγία, πήξη και λειτουργία αιμοπεταλίων

Η περιεγχειρητική αιμορραγία δεν εξαρτάται μόνο από τις εξετάσεις PT, INR ή aPTT. Η λειτουργία των αιμοπεταλίων, η ανατομία της επέμβασης, τα αντιπηκτικά, τα αντιαιμοπεταλιακά και η ποιότητα της αιμόστασης παίζουν επίσης σημαντικό ρόλο.

Ορισμένα βότανα έχουν εργαστηριακά ή φαρμακολογικά δεδομένα που υποδηλώνουν επίδραση στη συσσώρευση αιμοπεταλίων. Αυτό δεν σημαίνει ότι προκαλούν υποχρεωτικά κλινικά σημαντική αιμορραγία σε κάθε ασθενή. Η πραγματική σημασία αυξάνεται όταν συνυπάρχουν:

• ασπιρίνη, κλοπιδογρέλη, τικαγρελόρη ή άλλο αντιαιμοπεταλιακό,
• βαρφαρίνη, ασενοκουμαρόλη ή άμεσο από του στόματος αντιπηκτικό,
• ηπατική νόσος, θρομβοπενία ή γνωστή διαταραχή πήξης,
• νεφρική ανεπάρκεια,
• πολλά συμπληρώματα με παρόμοια δράση,
• επέμβαση σε χώρο όπου μικρή αιμορραγία μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες.

Για αναλυτική παρουσίαση των φαρμάκων δείτε τον οδηγό για αντιπηκτικά και αντιαιμοπεταλιακά.

Οι συνήθεις εξετάσεις πήξης δεν μπορούν να αποκλείσουν όλες τις επιδράσεις των φυτικών προϊόντων. Ένας ασθενής μπορεί να έχει φυσιολογικό INR και παρόλα αυτά να λαμβάνει ουσία που επηρεάζει αιμοπετάλια ή αλληλεπιδρά με άλλα φάρμακα. Για αυτό το ιστορικό λήψης παραμένει απαραίτητο.^[3]

7Σκόρδο, Ginkgo, τζίντζερ, κουρκουμίνη και νυχτολούλουδο

Σκόρδο

Το σκόρδο ως τρόφιμο δεν είναι ισοδύναμο με συμπυκνωμένο εκχύλισμα ή με πολύ υψηλή καθημερινή κατανάλωση. Έχουν δημοσιευθεί αναφορές χειρουργικής αιμορραγίας σε ασθενείς με πολύ υψηλή πρόσληψη σκόρδου, χωρίς όμως να έχει καθοριστεί σαφές όριο δόσης που να προβλέπει κλινικά σημαντικό κίνδυνο.^[8]

Ο κίνδυνος αξιολογείται αυστηρότερα όταν το σκόρδο συνδυάζεται με αντιπηκτικά, αντιαιμοπεταλιακά, ΜΣΑΦ ή άλλα συμπληρώματα που επηρεάζουν την αιμόσταση.

Ginkgo biloba

Το Ginkgo συνδέεται συχνά με θεωρητικό κίνδυνο αιμορραγίας λόγω πιθανής επίδρασης σε μηχανισμούς ενεργοποίησης αιμοπεταλίων. Ωστόσο, μετα-ανάλυση ελεγχόμενων μελετών τυποποιημένου εκχυλίσματος δεν έδειξε σαφή αύξηση του αιμορραγικού κινδύνου βάσει των διαθέσιμων εργαστηριακών και κλινικών δεικτών. Αυτό δεν επιτρέπει αυτόματη εξαγωγή συμπεράσματος για κάθε σκεύασμα, κάθε δόση ή ασθενή που λαμβάνει αντιπηκτική αγωγή.^[7]

Η προεγχειρητική απόφαση παραμένει προληπτική και εξατομικευμένη.

Τζίντζερ

Το τζίντζερ χρησιμοποιείται ως τρόφιμο, ρόφημα ή συμπυκνωμένη κάψουλα. Τα εργαστηριακά δεδομένα για τα αιμοπετάλια δεν μεταφράζονται πάντοτε σε κλινική αιμορραγία. Παρόλα αυτά, οι υψηλές δόσεις συμπληρώματος πρέπει να δηλώνονται, ιδιαίτερα όταν ο ασθενής λαμβάνει αντιπηκτικά.

Κουρκουμάς και κουρκουμίνη

Η ποσότητα κουρκουμά που χρησιμοποιείται στο φαγητό είναι πολύ μικρότερη από την ποσότητα κουρκουμίνης που μπορεί να παρέχει ένα συμπλήρωμα. Προϊόντα με πιπερίνη αυξάνουν τη βιοδιαθεσιμότητα και ενδέχεται να αυξάνουν και την πιθανότητα αλληλεπιδράσεων.

Η κουρκουμίνη χρειάζεται ιδιαίτερη αξιολόγηση σε αντιπηκτική αγωγή, χολόλιθους, ηπατική νόσο ή ιστορικό ανεπιθύμητης ενέργειας.

Έλαιο νυχτολούλουδου

Το έλαιο νυχτολούλουδου περιέχει γ-λινολενικό οξύ και έχει αναφερθεί σε καταλόγους προϊόντων που χρειάζονται προσοχή σε ασθενείς με αιμορραγικό κίνδυνο. Η κλινική τεκμηρίωση είναι περιορισμένη, αλλά η προσωρινή διακοπή ενός μη απαραίτητου προϊόντος συχνά προτιμάται πριν από επέμβαση υψηλού κινδύνου.

8Ωμέγα-3: προκαλούν πάντα χειρουργική αιμορραγία;

Τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα μπορούν να επηρεάσουν εργαστηριακά ορισμένες λειτουργίες των αιμοπεταλίων. Για πολλά χρόνια αυτό οδήγησε σε συστάσεις προληπτικής διακοπής πριν από κάθε χειρουργείο.

Τα κλινικά δεδομένα είναι περισσότερο καθησυχαστικά. Σε τυχαιοποιημένη μελέτη 1.516 ασθενών που υποβλήθηκαν σε καρδιοχειρουργική επέμβαση, η περιεγχειρητική χορήγηση ιχθυελαίου δεν αύξησε τη μείζονα αιμορραγία. Τα δεδομένα αυτά δεν υποστηρίζουν την παλαιότερη αντίληψη ότι κάθε λήψη ωμέγα-3 συνεπάγεται υποχρεωτικά αυξημένο χειρουργικό αιμορραγικό κίνδυνο.^[4]

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε προϊόν ωμέγα-3 πρέπει να συνεχίζεται χωρίς συζήτηση. Η ομάδα πρέπει να γνωρίζει:

• την ακριβή ημερήσια ποσότητα EPA και DHA,
• αν πρόκειται για συνταγογραφούμενο φάρμακο ή κοινό συμπλήρωμα,
• αν λαμβάνονται ταυτόχρονα αντιπηκτικά ή αντιαιμοπεταλιακά,
• το είδος και τον αιμορραγικό κίνδυνο της επέμβασης.

9Καταστολή: βαλεριάνα, πασιφλόρα, μελισσόχορτο και άλλα προϊόντα ύπνου

Τα προϊόντα για ύπνο ή άγχος μπορεί να ενισχύσουν τη δράση φαρμάκων που χορηγούνται για μέθη ή γενική αναισθησία. Η αλληλεπίδραση μπορεί να εκδηλωθεί ως μεγαλύτερη υπνηλία, ζάλη, μειωμένα αντανακλαστικά, πτώση της πίεσης ή βραδύτερη ανάνηψη.

Βαλεριάνα

Η βαλεριάνα χρησιμοποιείται για δυσκολία στον ύπνο και ήπια νευρική ένταση. Υπάρχει θεωρητική πιθανότητα αθροιστικής καταστολής με βενζοδιαζεπίνες, οπιοειδή, αναισθητικά και αλκοόλ.

Σε μακροχρόνια χρήση, η απότομη διακοπή μπορεί να συνοδευτεί από συμπτώματα στέρησης, ενώ η βαλεριάνα μπορεί να προσθέσει υπνηλία όταν συνδυάζεται με αλκοόλ ή κατασταλτικά. Για αυτό ο ασθενής δεν πρέπει να λαμβάνει μόνος του απόφαση να τη συνεχίσει μέχρι την επέμβαση ή να τη σταματήσει απότομα.^[9]

Πασιφλόρα, μελισσόχορτο και λεβάντα

Τα δεδομένα είναι πιο περιορισμένα, αλλά η πιθανή κατασταλτική δράση έχει πρακτική σημασία όταν συνδυάζονται πολλά προϊόντα ή όταν λαμβάνονται μαζί με αγχολυτικά, υπνωτικά, αντιισταμινικά πρώτης γενιάς ή αλκοόλ.

Τα πολυσυστατικά σκευάσματα ύπνου είναι πιο δύσκολο να αξιολογηθούν επειδή μπορεί να περιέχουν βαλεριάνα, πασιφλόρα, μελισσόχορτο, λυκίσκο, μελατονίνη, μαγνήσιο ή αντιισταμινικές ουσίες στο ίδιο προϊόν.

10Βαλσαμόχορτο: μία από τις σημαντικότερες φυτικές αλληλεπιδράσεις

Το βαλσαμόχορτο ή Hypericum perforatum έχει υψηλό δυναμικό αλληλεπιδράσεων, επειδή επάγει ένζυμα του κυτοχρώματος P450 και την εντερική P-glycoprotein. Έτσι μπορεί να μειώσει τη συγκέντρωση και την αποτελεσματικότητα πολλών φαρμάκων.^[5]

Έχουν περιγραφεί αλληλεπιδράσεις με:

• κυκλοσπορίνη και τακρόλιμους,
• βαρφαρίνη,
• διγοξίνη,
• αντισυλληπτικά,
• αντιρετροϊκά,
• αντικαταθλιπτικά,
• αντιεπιληπτικά,
• ορισμένα αναλγητικά και κατασταλτικά,
• φάρμακα που μεταβολίζονται από CYP3A4.

Η δράση της ενζυμικής επαγωγής δεν εξαφανίζεται απαραίτητα αμέσως μετά την τελευταία κάψουλα. Για αυτό η χειρουργική ομάδα πρέπει να γνωρίζει εγκαίρως τη χρήση του. Δεν αρκεί η παράλειψη μόνο της πρωινής δόσης.

Επιπλέον, ο συνδυασμός με σεροτονινεργικά φάρμακα μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο σεροτονινεργικής τοξικότητας. Δείτε τον αναλυτικό οδηγό: Βαλσαμόχορτο και αλληλεπιδράσεις.

11Βερβερίνη, ginseng, κανέλα και συμπληρώματα που επηρεάζουν το σάκχαρο

Η νηστεία πριν από το χειρουργείο, το άγχος της επέμβασης, τα ενδοφλέβια υγρά, τα κορτικοστεροειδή, η ινσουλίνη και τα αντιδιαβητικά φάρμακα μπορούν να προκαλέσουν σημαντικές μεταβολές στη γλυκόζη. Η προσθήκη ενός συμπληρώματος με υπογλυκαιμική δράση μπορεί να κάνει την εικόνα λιγότερο προβλέψιμη.

Βερβερίνη

Η βερβερίνη μπορεί να μειώσει τη γλυκόζη και να αλληλεπιδράσει με αντιδιαβητικά, ανοσοκατασταλτικά και άλλα φάρμακα. Δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως απλό τρόφιμο.

Ginseng

Το ginseng μπορεί να επηρεάσει τη γλυκόζη και υπάρχουν αβεβαιότητες σχετικά με αλληλεπιδράσεις με φάρμακα, συμπεριλαμβανομένων αντιπηκτικών. Η ακριβής επίδραση εξαρτάται από το είδος, το εκχύλισμα και τη δόση.^[10]

Κανέλα, μαύρο κύμινο και φύλλα ελιάς

Τα προϊόντα αυτά έχουν δείξει σε ορισμένες μελέτες μικρές μεταβολές γλυκόζης ή πίεσης. Η επίδραση δεν είναι αρκετά προβλέψιμη για θεραπευτική υποκατάσταση, αλλά μπορεί να έχει σημασία όταν συνδυάζεται με φάρμακα κατά τη νηστεία.

Ο ασθενής με διαβήτη πρέπει να ακολουθεί το ειδικό σχέδιο της ομάδας για ινσουλίνη, μετφορμίνη, SGLT2 αναστολείς, GLP-1 αγωνιστές και άλλα φάρμακα. Η διακοπή ενός συμπληρώματος δεν αντικαθιστά τις οδηγίες για τα συνταγογραφούμενα αντιδιαβητικά.

12Αρτηριακή πίεση, καρδιακός ρυθμός και διεγερτικά συμπληρώματα

Κατά την αναισθησία η αρτηριακή πίεση και ο καρδιακός ρυθμός μεταβάλλονται λόγω των αναισθητικών, του πόνου, της απώλειας υγρών και της χειρουργικής διέγερσης. Τα προϊόντα που προκαλούν υπέρταση, υπόταση ή ταχυκαρδία μπορεί να δυσκολέψουν τον έλεγχο.

Γλυκόριζα

Η γλυκυρριζίνη της γλυκόριζας μπορεί να προκαλέσει κατακράτηση νατρίου, υπέρταση, οίδημα και υποκαλιαιμία. Η χαμηλή τιμή καλίου μπορεί να αυξήσει την ευαισθησία σε αρρυθμίες και να επηρεάσει την ανταπόκριση σε άλλα φάρμακα.^[11]

Η χρήση πρέπει να δηλώνεται ιδιαίτερα σε ασθενείς που λαμβάνουν διουρητικά, κορτικοστεροειδή, διγοξίνη ή αντιυπερτασικά.

Ephedra, συνεφρίνη και pre-workout

Προϊόντα αδυνατίσματος ή αθλητικής απόδοσης μπορεί να περιέχουν καφεΐνη, συνεφρίνη, yohimbine ή άλλα διεγερτικά. Μπορούν να προκαλέσουν ταχυκαρδία, υπέρταση, άγχος, τρόμο ή αρρυθμία. Η παρουσία τους δεν είναι πάντοτε προφανής από την εμπορική ονομασία.

Η μεγάλη κατανάλωση καφεΐνης μπορεί επίσης να δημιουργήσει συμπτώματα στέρησης όταν διακοπεί απότομα, όπως κεφαλαλγία και κόπωση. Η ομάδα πρέπει να γνωρίζει τη συνήθη καθημερινή πρόσληψη καφέ, ενεργειακών ποτών και pre-workout.

13Ήπαρ, νεφρική λειτουργία και μεταβολισμός αναισθητικών

Το ήπαρ μεταβολίζει πολλά αναισθητικά, αναλγητικά και αντιβιοτικά, ενώ οι νεφροί απομακρύνουν φάρμακα και μεταβολίτες. Η προϋπάρχουσα ηπατική ή νεφρική δυσλειτουργία μπορεί να παρατείνει τη δράση των φαρμάκων ή να αυξήσει την τοξικότητα.

Συμπληρώματα που έχουν συνδεθεί με ηπατική βλάβη περιλαμβάνουν, ανάλογα με τη μορφή και την περίπτωση:

• συμπυκνωμένο εκχύλισμα πράσινου τσαγιού και EGCG,
• ashwagandha,
• σιμισιφούγκα,
• κουρκουμίνη, ιδιαίτερα σε προϊόντα υψηλής βιοδιαθεσιμότητας,
• κόκκινη μαγιά ρυζιού,
• πολυσυστατικά προϊόντα αδυνατίσματος ή bodybuilding.

Η συσχέτιση φυτικών και διατροφικών συμπληρωμάτων με ηπατική βλάβη είναι τεκμηριωμένη, αλλά η αιτιότητα και ο ακριβής κίνδυνος διαφέρουν σημαντικά μεταξύ προϊόντων.^[12] Η ηπατική βλάβη είναι σπάνια, αλλά μπορεί να είναι σοβαρή. Προειδοποιητικά συμπτώματα είναι ο ίκτερος, τα σκουρόχρωμα ούρα, ο κνησμός, η έντονη κόπωση, η ανορεξία, η ναυτία και ο πόνος στο δεξιό άνω μέρος της κοιλιάς.

Δείτε τον ειδικό οδηγό: Φυτικά συμπληρώματα και ήπαρ.

Η νεφρική λειτουργία χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή όταν το προϊόν περιέχει υψηλές ποσότητες μετάλλων, κρεατίνη, διεγερτικά, διουρητικά φυτά ή άγνωστα συστατικά. Η κρεατίνη μπορεί να αυξήσει την κρεατινίνη χωρίς να σημαίνει πάντοτε πραγματική νεφρική βλάβη, αλλά το εύρημα πρέπει να ερμηνεύεται στο σωστό κλινικό πλαίσιο.

14Κόκκινη μαγιά ρυζιού πριν από χειρουργείο

Η κόκκινη μαγιά ρυζιού μπορεί να περιέχει μονακολίνη Κ, ουσία χημικά ίδια με τη λοβαστατίνη. Η EFSA επανέλαβε το 2025 ότι έχουν αναφερθεί σοβαρές μυοσκελετικές και ηπατικές ανεπιθύμητες ενέργειες ακόμη και σε χαμηλές προσλήψεις μονακολίνης Κ και ότι δεν κατέστη δυνατό να καθοριστεί επίπεδο πρόσληψης χωρίς ανησυχία για την ασφάλεια.^[6]

Η χρήση της πρέπει να δηλώνεται ιδιαίτερα όταν:

• λαμβάνεται ταυτόχρονα στατίνη ή φιμπράτη,
• υπάρχει ιστορικό μυοπάθειας,
• υπάρχουν αυξημένες τρανσαμινάσες,
• ο ασθενής λαμβάνει φάρμακα που αυξάνουν τη συγκέντρωση στατινών,
• υπάρχει μυϊκός πόνος ή αδυναμία πριν από την επέμβαση.

Ο χειρουργός και ο αναισθησιολόγος πρέπει να γνωρίζουν ότι πρόκειται για στατινοειδές προϊόν. Δείτε τον οδηγό για κόκκινη μαγιά ρυζιού, LDL και παρενέργειες.

15Βιταμίνες, μέταλλα, πρωτεΐνη και αθλητικά συμπληρώματα

Δεν έχουν όλα τα συμπληρώματα τον ίδιο κίνδυνο. Μια συνήθης δόση βιταμίνης D για τεκμηριωμένη ανεπάρκεια δεν είναι ισοδύναμη με ένα πολυσυστατικό pre-workout ή με μεγάλες δόσεις βιταμίνης Ε.

Πολυβιταμίνες

Η ετικέτα πρέπει να ελέγχεται επειδή μπορεί να περιέχει βιταμίνη Ε, βότανα, ginseng, Ginkgo ή πολύ υψηλές δόσεις ορισμένων μικροθρεπτικών συστατικών. Το ότι αναγράφεται «πολυβιταμίνη» δεν σημαίνει ότι περιέχει μόνο βιταμίνες.

Σίδηρος

Ο σίδηρος μπορεί να προκαλέσει ναυτία, δυσκοιλιότητα ή σκουρόχρωμα κόπρανα. Σε σιδηροπενική αναιμία, η διόρθωση πριν από μεγάλο χειρουργείο μπορεί να είναι σημαντική. Δεν πρέπει να διακόπτεται αυθαίρετα χωρίς να ληφθεί υπόψη η αιτία της χορήγησης και η αιμοσφαιρίνη.

Μαγνήσιο

Οι συνήθεις από του στόματος ποσότητες έχουν διαφορετική σημασία από υψηλές δόσεις ή ενδοφλέβια χορήγηση. Σε νεφρική ανεπάρκεια μπορεί να συσσωρευτεί. Η ομάδα πρέπει να γνωρίζει τη δόση και τη νεφρική λειτουργία.

Πρωτεΐνη και αμινοξέα

Η απλή πρωτεΐνη δεν θεωρείται συνήθως φυτικό φάρμακο, αλλά μπορεί να περιέχει πρόσθετα, κρεατίνη, καφεΐνη ή βότανα. Επίσης, αποτελεί τροφή και πρέπει να ακολουθούνται οι οδηγίες νηστείας. Δεν επιτρέπεται να λαμβάνεται ως ρόφημα το πρωί της επέμβασης επειδή «είναι μόνο συμπλήρωμα».

Pre-workout και λιποδιαλύτες

Αποτελούν από τις πιο προβληματικές κατηγορίες λόγω υψηλής καφεΐνης, συνεφρίνης, yohimbine, διουρητικών συστατικών και ασαφών proprietary blends. Πρέπει να διακόπτονται ή να συνεχίζονται μόνο σύμφωνα με συγκεκριμένη προεγχειρητική οδηγία.

16Τι γίνεται σε επείγον χειρουργείο

Σε επείγουσα επέμβαση δεν υπάρχει χρόνος να μεσολαβήσουν μία ή δύο εβδομάδες από την τελευταία λήψη. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο ασθενής πρέπει να αποκρύψει το προϊόν ή ότι το χειρουργείο θα ακυρωθεί υποχρεωτικά.

Ο ασθενής ή συγγενής πρέπει να αναφέρει άμεσα:

• ποιο προϊόν λαμβάνεται,
• πότε λήφθηκε η τελευταία δόση,
• αν υπάρχουν αντιπηκτικά ή αντιαιμοπεταλιακά,
• αν υπήρξαν αιμορραγίες, μώλωπες ή μυϊκά συμπτώματα,
• αν υπάρχει ηπατική ή νεφρική νόσος,
• αν υπάρχουν αλλεργίες.

Η πληροφορία επιτρέπει στην ομάδα να προσαρμόσει την αναισθησία, την παρακολούθηση, τις εξετάσεις, τη διαθεσιμότητα αίματος ή άλλες προφυλάξεις. Σε πραγματικό επείγον περιστατικό, η αναγκαία επέμβαση δεν πρέπει να καθυστερεί αυθαίρετα μόνο επειδή χρησιμοποιήθηκε ένα συμπλήρωμα.

17Τι πρέπει να κάνετε την ημέρα της επέμβασης

Ακολουθήστε ακριβώς τις γραπτές οδηγίες της μονάδας. Μην εφαρμόζετε δική σας ερμηνεία για το ποια προϊόντα θεωρούνται φάρμακα, τροφές ή καθαρά υγρά.

18Πότε επανεκκινούνται τα συμπληρώματα μετά το χειρουργείο

Η επανέναρξη δεν πρέπει να γίνεται αυτόματα μόλις ο ασθενής επιστρέψει στο σπίτι. Εξαρτάται από:

• το αν έχει επιτευχθεί ασφαλής αιμόσταση,
• το αν υπάρχει παροχέτευση ή ενεργή αιμορραγία,
• τη λειτουργία ήπατος και νεφρών,
• την επανέναρξη αντιπηκτικών ή αντιαιμοπεταλιακών,
• τη δυνατότητα σίτισης και κατάποσης,
• τα μετεγχειρητικά αναλγητικά ή αντιβιοτικά,
• την παρουσία ναυτίας, εμέτων ή ειλεού,
• τον πραγματικό λόγο για τον οποίο λαμβανόταν το συμπλήρωμα.

Ένα μη απαραίτητο προϊόν αδυνατίσματος, ενέργειας ή «αποτοξίνωσης» δεν χρειάζεται να επανεκκινείται βιαστικά. Αντίθετα, σίδηρος, βιταμίνη D ή άλλο συστατικό που χορηγείται για επιβεβαιωμένη ανεπάρκεια μπορεί να επανέλθει όταν το επιτρέψει η ομάδα.

Τα κατασταλτικά βότανα χρειάζονται προσοχή όσο ο ασθενής λαμβάνει οπιοειδή, υπνωτικά ή άλλα φάρμακα που προκαλούν υπνηλία. Τα προϊόντα που επηρεάζουν σάκχαρο ή πίεση πρέπει να αξιολογούνται μαζί με τη νέα μετεγχειρητική αγωγή.

19Πότε μπορεί να χρειάζονται εργαστηριακές εξετάσεις

Δεν υπάρχει ένα γενικό «πακέτο εξετάσεων για βότανα πριν από χειρουργείο». Οι εξετάσεις επιλέγονται σύμφωνα με την επέμβαση, το ιστορικό, τα φάρμακα, το προϊόν και τα συμπτώματα.^[13]

Ο προεγχειρητικός έλεγχος δεν πρέπει να γίνεται ως ανεξέλεγκτη λίστα εξετάσεων. Οι εξετάσεις ζητούνται για συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα και ερμηνεύονται μαζί με το ιστορικό.

20Ποιοι χρειάζονται ιδιαίτερα αυστηρή αξιολόγηση

Η προεγχειρητική χρήση συμπληρωμάτων χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή σε:

• ηλικιωμένους με πολυφαρμακία,
• ασθενείς με αντιπηκτικά ή αντιαιμοπεταλιακά,
• άτομα με διαβήτη και ινσουλίνη,
• χρόνια νεφρική ή ηπατική νόσο,
• καρδιακή ανεπάρκεια ή αρρυθμίες,
• ιστορικό αλλεργικής αντίδρασης,
• παιδιά και εφήβους,
• εγκύους ή θηλάζουσες,
• λήπτες μεταμόσχευσης ή ανοσοκατασταλτικής αγωγής,
• ασθενείς με καρκίνο και ενεργή ογκολογική θεραπεία,
• άτομα που λαμβάνουν πολλά πολυσυστατικά προϊόντα.

Στους λήπτες μεταμόσχευσης, το βαλσαμόχορτο μπορεί να μειώσει επικίνδυνα τη συγκέντρωση ανοσοκατασταλτικών. Σε ασθενείς με διαβήτη, το πρόβλημα μπορεί να είναι η υπογλυκαιμία. Σε ασθενείς με αντιπηκτικά, ακόμη και μικρή πρόσθετη επίδραση στα αιμοπετάλια μπορεί να έχει μεγαλύτερη κλινική σημασία.

Η ηλικία άνω των 70 ετών δεν αποτελεί από μόνη της αντένδειξη για κάθε συμπλήρωμα, αλλά αυξάνει την πιθανότητα μειωμένης νεφρικής λειτουργίας, πολυφαρμακίας και μεγαλύτερης ευαισθησίας σε υπόταση ή καταστολή.

21Πρακτικός πίνακας: τι συζητείται ανά συμπλήρωμα

Ο παρακάτω πίνακας συνοψίζει τα κυριότερα ζητήματα που συνήθως εξετάζονται στο προεγχειρητικό ραντεβού· δεν αποτελεί αυτόματο πρωτόκολλο διακοπής.^[1]

Ο πίνακας δεν αποτελεί προσωπική οδηγία διακοπής. Αποτυπώνει τα ζητήματα που πρέπει να συζητηθούν με τη χειρουργική και αναισθησιολογική ομάδα.

22Συχνές ερωτήσεις

23Εργαστηριακός έλεγχος και πηγές