Βαλσαμόχορτο (St. John’s Wort): Παρενέργειες, Οφέλη, Δοσολογία και Αλληλεπιδράσεις

Τελευταία ενημέρωση: 1 Αυγούστου 2026

Οι παρενέργειες του βαλσαμόχορτου και κυρίως οι αλληλεπιδράσεις του με φάρμακα αποτελούν το σημαντικότερο ζήτημα ασφάλειας κατά τη χρήση του. Το βαλσαμόχορτο, γνωστό επίσης ως υπερικό, σπαθόχορτο ή St. John’s Wort, δεν είναι ένα απλό καταπραϋντικό βότανο. Περιέχει ουσίες με πραγματική φαρμακολογική δράση, οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν τόσο τη διάθεση όσο και τον μεταβολισμό πολλών φαρμάκων.

Ορισμένα τυποποιημένα εκχυλίσματα έχουν παρουσιάσει όφελος σε επιλεγμένους ενήλικες με ήπια έως μέτρια καταθλιπτικά συμπτώματα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε προϊόν βαλσαμόχορτου έχει την ίδια δράση, ούτε ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ασφαλές υποκατάστατο ενός αντικαταθλιπτικού χωρίς ιατρική αξιολόγηση.

1Τι είναι το βαλσαμόχορτο

Το βαλσαμόχορτο προέρχεται από το φυτό Hypericum perforatum L.. Τα ανθισμένα υπέργεια μέρη του χρησιμοποιούνται για την παρασκευή ξηρών εκχυλισμάτων, υγρών εκχυλισμάτων, βαμμάτων, εγχυμάτων και ελαίων.

Η χρήση που έχει μελετηθεί περισσότερο αφορά συγκεκριμένα τυποποιημένα από του στόματος εκχυλίσματα για καταθλιπτικά συμπτώματα. Τα προϊόντα αυτά δεν πρέπει να συγχέονται με το παραδοσιακό βαλσαμέλαιο που εφαρμόζεται στο δέρμα.

Η φυτική προέλευση δεν σημαίνει απουσία φαρμακολογικής δράσης. Το βαλσαμόχορτο μπορεί να μεταβάλει ουσιαστικά τη συγκέντρωση άλλων φαρμάκων στο αίμα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να οδηγήσει σε αποτυχία μιας κρίσιμης θεραπείας.

2Ονομασίες και διαφορετικές μορφές

Το ίδιο φυτό μπορεί να αναφέρεται με πολλές ονομασίες:

• Βαλσαμόχορτο ή βάλσαμο.
• Υπερικό, από την επιστημονική ονομασία Hypericum.
• Σπαθόχορτο, παραδοσιακή ελληνική ονομασία.
• St. John’s Wort, η συνήθης αγγλική ονομασία.
• Hypericum perforatum, η βοτανική ονομασία.

Οι διαφορετικές ονομασίες δεν εγγυώνται ότι δύο προϊόντα έχουν την ίδια σύσταση. Η περιεκτικότητα σε υπερφορίνη, υπερικίνη και άλλες ουσίες μπορεί να διαφέρει σημαντικά ανάλογα με το είδος του εκχυλίσματος και τον τρόπο παρασκευής.

3Πώς δρα στον οργανισμό

Η δράση του βαλσαμόχορτου αποδίδεται σε συνδυασμό συστατικών και όχι αποκλειστικά σε μία ουσία. Η υπερφορίνη, η υπερικίνη και διάφορα φλαβονοειδή φαίνεται ότι επηρεάζουν συστήματα νευροδιαβιβαστών που σχετίζονται με τη διάθεση.

Ο ακριβής αντικαταθλιπτικός μηχανισμός δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως. Δεν είναι επομένως ακριβές να περιγράφεται απλώς ως ένας «φυσικός SSRI».

Η υπερφορίνη ενεργοποιεί επίσης μηχανισμούς που αυξάνουν τη λειτουργία ηπατικών ενζύμων και μεταφορέων φαρμάκων. Επηρεάζονται κυρίως τα CYP3A4, CYP2C9, CYP2C19, CYP2B6 και η P-γλυκοπρωτεΐνη. Έτσι, πολλά φάρμακα απομακρύνονται ταχύτερα από τον οργανισμό και μπορεί να χάσουν μέρος της αποτελεσματικότητάς τους.

4Τι δείχνουν τα δεδομένα για την κατάθλιψη

Κλινικές μελέτες και συστηματικές ανασκοπήσεις δείχνουν ότι ορισμένα τυποποιημένα εκχυλίσματα μπορεί να είναι αποτελεσματικότερα από το εικονικό φάρμακο σε ήπια έως μέτρια καταθλιπτικά επεισόδια. Σε αρκετές μελέτες παρουσίασαν αποτελεσματικότητα συγκρίσιμη με ορισμένα συμβατικά αντικαταθλιπτικά.

Τα αποτελέσματα αυτά απαιτούν προσεκτική ερμηνεία, επειδή:

• οι μελέτες δεν χρησιμοποίησαν όλες το ίδιο εκχύλισμα,
• η περιεκτικότητα σε δραστικά συστατικά διέφερε,
• η ποιότητα των μελετών δεν ήταν ομοιόμορφη,
• υπάρχουν περιορισμένα δεδομένα για σοβαρή κατάθλιψη,
• η μακροχρόνια αποτελεσματικότητα πέρα από περίπου 12 εβδομάδες παραμένει λιγότερο βέβαιη.

5Ποιες χρήσεις δεν έχουν τεκμηριωθεί επαρκώς

Το βαλσαμόχορτο προωθείται συχνά για άγχος, αϋπνία, εμμηνόπαυση, προεμμηνορρυσιακά συμπτώματα, χρόνιο πόνο, διακοπή καπνίσματος ή γενική «ενίσχυση της ψυχολογίας». Για τις περισσότερες από αυτές τις χρήσεις τα διαθέσιμα δεδομένα είναι περιορισμένα ή ανεπαρκή.

Δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως μοναδική θεραπεία σε:

• μέτρια ή σοβαρή κατάθλιψη χωρίς ιατρική παρακολούθηση,
• αυτοκτονικό ιδεασμό ή αυτοκαταστροφικές σκέψεις,
• διπολική διαταραχή,
• ψύχωση, μανία ή έντονη διέγερση,
• σοβαρή αγχώδη ή άλλη ψυχιατρική διαταραχή που δεν έχει αξιολογηθεί.

6Κάψουλες, τσάι, βάμμα και βαλσαμέλαιο

7Δοσολογία και σωστή λήψη

Δεν υπάρχει μία ενιαία δοσολογία βαλσαμόχορτου που να ισχύει για όλα τα προϊόντα. Η δόση εξαρτάται από:

• το είδος και τον λόγο εκχύλισης,
• τον διαλύτη που χρησιμοποιήθηκε,
• την περιεκτικότητα σε υπερικίνη και κυρίως υπερφορίνη,
• τη φαρμακοτεχνική μορφή,
• τη συγκεκριμένη εγκεκριμένη ή δηλωμένη χρήση του προϊόντος.

Οι ευρωπαϊκές μονογραφίες περιλαμβάνουν διαφορετικά δοσολογικά σχήματα για διαφορετικά εκχυλίσματα. Επομένως, μία οδηγία όπως «300 mg τρεις φορές την ημέρα» δεν μπορεί να εφαρμοστεί αυθαίρετα σε κάθε προϊόν των 300 mg.

8Πότε αρχίζει να δρα και πόσο καιρό λαμβάνεται

Το βαλσαμόχορτο δεν δρα άμεσα. Όταν πρόκειται να υπάρξει όφελος στη διάθεση, αυτό συνήθως αξιολογείται μέσα στις πρώτες δύο έως τέσσερις εβδομάδες.

Η απουσία βελτίωσης, η επιδείνωση της διάθεσης, η εμφάνιση έντονης ανησυχίας ή οποιαδήποτε αυτοκαταστροφική σκέψη απαιτούν ιατρική αξιολόγηση και όχι απλή αύξηση της δόσης.

Τα δεδομένα για παρατεταμένη χρήση είναι περιορισμένα. Η συνέχιση πέρα από το αρχικό θεραπευτικό διάστημα πρέπει να επανεκτιμάται, ιδιαίτερα όταν υπάρχει παράλληλη φαρμακευτική αγωγή.

9Βαλσαμόχορτο: συχνές παρενέργειες

Οι παρενέργειες του βαλσαμόχορτου είναι συχνά ήπιες, αλλά η πραγματική συχνότητά τους δεν είναι πάντα γνωστή. Μπορεί να εμφανιστούν:

Νέα ή έντονα συμπτώματα μετά την έναρξη δεν πρέπει να θεωρούνται αναμενόμενα χωρίς αξιολόγηση, ιδιαίτερα όταν λαμβάνονται παράλληλα άλλα φάρμακα.

10Φωτοευαισθησία και έκθεση στον ήλιο

Το βαλσαμόχορτο μπορεί να αυξήσει την ευαισθησία του δέρματος στην υπεριώδη ακτινοβολία. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος σε άτομα με ανοιχτόχρωμο δέρμα, σε υψηλότερες δόσεις και μετά από έντονη ή παρατεταμένη έκθεση στον ήλιο.

Πιθανά συμπτώματα είναι:

• έντονο κοκκίνισμα ή έγκαυμα με μικρότερη έκθεση από το συνηθισμένο,
• κάψιμο, μυρμήγκιασμα ή πόνος στο δέρμα,
• κνησμός, εξάνθημα ή ασυνήθιστη ευαισθησία,
• ενόχληση μετά από τεχνητή υπεριώδη ακτινοβολία ή solarium.

Κατά τη λήψη συνιστώνται προστατευτική ενδυμασία, αντηλιακή προστασία και αποφυγή solarium. Έντονη δερματική αντίδραση απαιτεί διακοπή της έκθεσης και επικοινωνία με επαγγελματία υγείας.

11Σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες

Οι σοβαρές αντιδράσεις είναι λιγότερο συχνές, αλλά μπορεί να προκύψουν από υψηλή δόση, ευαισθησία του ατόμου ή συνδυασμό με άλλο φάρμακο.

Σε πιθανή υπερδοσολογία δεν αναμένεται η εμφάνιση συμπτωμάτων πριν ζητηθεί βοήθεια. Η συσκευασία του προϊόντος πρέπει να είναι διαθέσιμη για να εκτιμηθούν το εκχύλισμα και η ποσότητα που λήφθηκε.

12Σύνδρομο σεροτονίνης

Το σύνδρομο σεροτονίνης είναι μια δυνητικά επικίνδυνη κατάσταση που μπορεί να εμφανιστεί όταν συνδυάζονται ουσίες που ενισχύουν υπερβολικά τη σεροτονινεργική δραστηριότητα.

Ο κίνδυνος αυξάνεται όταν το βαλσαμόχορτο λαμβάνεται μαζί με αντικαταθλιπτικά ή άλλα σεροτονινεργικά φάρμακα. Πιθανά συμπτώματα είναι:

• έντονη ανησυχία, διέγερση ή σύγχυση,
• εφίδρωση, πυρετός και ταχυκαρδία,
• διάρροια ή εμετός,
• τρέμουλο, μυϊκές συσπάσεις ή αυξημένα αντανακλαστικά,
• αστάθεια, μυϊκή δυσκαμψία ή σπασμοί.

Η εμφάνιση συνδυασμού τέτοιων συμπτωμάτων μετά από νέα αγωγή ή αλλαγή δόσης απαιτεί επείγουσα ιατρική εκτίμηση.

13Γιατί αλληλεπιδρά με τόσα φάρμακα

Το βαλσαμόχορτο αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα κλινικά σημαντικής αλληλεπίδρασης μεταξύ βοτάνου και φαρμάκων.

Με την επαγωγή των ηπατικών ενζύμων και της P-γλυκοπρωτεΐνης μπορεί να επιταχύνει την απομάκρυνση άλλων ουσιών. Η συγκέντρωση του φαρμάκου μειώνεται και μαζί της μπορεί να μειωθεί η θεραπευτική δράση.

Υπάρχει και δεύτερος κίνδυνος: μετά τη διακοπή του βαλσαμόχορτου, η αυξημένη ενζυμική δραστηριότητα υποχωρεί σταδιακά. Ένα φάρμακο του οποίου η δόση είχε προσαρμοστεί μπορεί τότε να εμφανίσει αύξηση της συγκέντρωσής του και μεγαλύτερο κίνδυνο τοξικότητας.

14Αντικαταθλιπτικά και άλλα σεροτονινεργικά φάρμακα

Η ταυτόχρονη χρήση με αντικαταθλιπτικά γενικά αποφεύγεται χωρίς σαφή ιατρική οδηγία. Ο κίνδυνος αφορά ιδιαίτερα:

• SSRIs, όπως σερτραλίνη, εσιταλοπράμη, φλουοξετίνη και παροξετίνη,
• SNRIs, όπως βενλαφαξίνη και ντουλοξετίνη,
• τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά,
• αναστολείς ΜΑΟ και άλλα αντικαταθλιπτικά,
• βουσπιρόνη,
• τραμαδόλη,
• τριπτάνες για την ημικρανία,
• άλλες ουσίες με σημαντική σεροτονινεργική δράση.

Το βαλσαμόχορτο δεν χρησιμοποιείται για να «ενισχύσει» μόνο του ένα αντικαταθλιπτικό και δεν αποτελεί ασφαλή γέφυρα κατά την αλλαγή θεραπείας. Η απαιτούμενη απόσταση μεταξύ θεραπειών εξαρτάται από τα συγκεκριμένα φάρμακα και καθορίζεται από τον θεράποντα ιατρό.

15Αντισυλληπτικά και κίνδυνος εγκυμοσύνης

Το βαλσαμόχορτο μπορεί να μειώσει τη συγκέντρωση ορμονών που χρησιμοποιούνται για αντισύλληψη. Έχουν αναφερθεί ενδιάμεση αιμορραγία, μειωμένη αντισυλληπτική κάλυψη και ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες.

Η αλληλεπίδραση μπορεί να αφορά:

• συνδυασμένο αντισυλληπτικό χάπι,
• χάπι μόνο με προγεσταγόνο,
• ορμονικό εμφύτευμα,
• κολπικό δακτύλιο ή διαδερμικό επίθεμα,
• ορισμένες μορφές επείγουσας ορμονικής αντισύλληψης.

Μια γυναίκα που χρησιμοποιεί ορμονική αντισύλληψη δεν πρέπει να ξεκινά βαλσαμόχορτο χωρίς συμβουλή γιατρού ή φαρμακοποιού. Αν έχει ήδη υπάρξει επαφή χωρίς επαρκή προστασία, χρειάζεται άμεση επαγγελματική καθοδήγηση, επειδή μπορεί να επηρεάζεται και η επιλογή της επείγουσας αντισύλληψης.

16Αντιπηκτικά και καρδιολογικά φάρμακα

Η συγχορήγηση με αντιπηκτικά μπορεί να μεταβάλει την αντιπηκτική δράση και να αυξήσει τον κίνδυνο είτε θρόμβωσης είτε αιμορραγίας, ιδιαίτερα όταν ξεκινά ή διακόπτεται το βαλσαμόχορτο.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται με:

• βαρφαρίνη και αγωγές που παρακολουθούνται με INR,
• ορισμένα νεότερα από του στόματος αντιπηκτικά,
• διγοξίνη,
• ορισμένα αντιαρρυθμικά και καρδιολογικά φάρμακα,
• ορισμένες στατίνες, όπως η σιμβαστατίνη.

Η μέτρηση INR ή κάποια άλλη εξέταση δεν καθιστά αυτομάτως ασφαλή τον συνδυασμό. Η απόφαση εξαρτάται από το φάρμακο, τον θεραπευτικό στόχο και τη δυνατότητα κατάλληλης παρακολούθησης.

17Μεταμοσχεύσεις, HIV, καρκίνος και επιληψία

Ο πίνακας δεν αποτελεί πλήρη κατάλογο. Η απουσία ενός φαρμάκου από τη λίστα δεν σημαίνει ότι ο συνδυασμός είναι ασφαλής.

18Επέμβαση, διακοπή και εξετάσεις αίματος

Πριν από χειρουργική επέμβαση

Το βαλσαμόχορτο μπορεί να αλληλεπιδράσει με φάρμακα που χρησιμοποιούνται στην αναισθησία ή στην περιεγχειρητική περίοδο. Ο χειρουργός και ο αναισθησιολόγος πρέπει να ενημερώνονται εγκαίρως. Η χρονική στιγμή της διακοπής καθορίζεται από την ιατρική ομάδα και δεν πρέπει να αποφασίζεται αυθαίρετα.

Μπορεί να διακοπεί απότομα;

Δεν προκαλεί συνήθως κλασικό στερητικό σύνδρομο, αλλά η διακοπή μπορεί να αλλάξει ξανά τον μεταβολισμό των παράλληλων φαρμάκων. Σε ασθενή που λαμβάνει αγωγή στενού θεραπευτικού εύρους, αυτό μπορεί να έχει κλινική σημασία.

Χρειάζονται εξετάσεις αίματος;

Δεν υπάρχει μία ειδική εξέταση αίματος που να αποδεικνύει ότι το βαλσαμόχορτο είναι ασφαλές ή κατάλληλο. Ανάλογα με τη συνοδό αγωγή μπορεί να χρειάζονται INR, επίπεδα συγκεκριμένων φαρμάκων, ηπατικός ή νεφρικός έλεγχος και άλλες στοχευμένες εξετάσεις. Η επιλογή τους βασίζεται στο ιστορικό και όχι σε ένα γενικό «πακέτο εξετάσεων».

19Ποιοι πρέπει να αποφεύγουν το βαλσαμόχορτο

Η χρήση πρέπει να αποφεύγεται ή να γίνεται μόνο μετά από εξειδικευμένη αξιολόγηση σε:

• εγκυμοσύνη και θηλασμό, επειδή η ασφάλεια δεν έχει τεκμηριωθεί επαρκώς,
• παιδιά και εφήβους κάτω των 18 ετών για τις χρήσεις που αφορούν τη διάθεση,
• άτομα με διπολική διαταραχή ή ιστορικό μανίας και υπομανίας,
• σοβαρή κατάθλιψη, αυτοκτονικό ιδεασμό ή ψυχωσικά συμπτώματα,
• λήπτες μοσχεύματος ή άτομα που λαμβάνουν ανοσοκατασταλτικά,
• ασθενείς υπό αντικαρκινική ή αντιρετροϊκή θεραπεία,
• ασθενείς που λαμβάνουν αντικαταθλιπτικά, αντιπηκτικά ή αντιεπιληπτικά,
• άτομα με έντονη φωτοευαισθησία ή θεραπεία που προκαλεί φωτοευαισθησία,
• άτομα που πρόκειται να υποβληθούν σε επέμβαση, χωρίς προηγούμενη ενημέρωση της ιατρικής ομάδας.

Στην πράξη, οποιοσδήποτε λαμβάνει καθημερινή φαρμακευτική αγωγή πρέπει να ελέγξει πρώτα τον συνδυασμό με γιατρό ή φαρμακοποιό.

20Συχνές Ερωτήσεις

21Εργαστηριακός έλεγχος στη Λαμία

22Βιβλιογραφία

Ιατρική αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική διάγνωση ή θεραπεία. Μην ξεκινάτε, μη διακόπτετε και μην αντικαθιστάτε φαρμακευτική αγωγή με βαλσαμόχορτο χωρίς καθοδήγηση επαγγελματία υγείας.