Σπερμοδιάγραμμα: Ανάλυση Σπέρματος, Τιμές WHO, Παθολογικά Ευρήματα & Υπογονιμότητα
🧬 Τι είναι το Σπερμοδιάγραμμα;
Το σπερμοδιάγραμμα είναι η βασική εργαστηριακή εξέταση για την ανάλυση του σπέρματος ενός άνδρα. Παρέχει πληροφορίες για:
Τον αριθμό σπερματοζωαρίων
Την κινητικότητα
Τη μορφολογία
Άλλες φυσικοχημικές παραμέτρους (pH, όγκος, υγροποίηση)
📌 Χρησιμοποιείται κυρίως για τη διάγνωση ανδρικής υπογονιμότητας.
📋 Πότε γίνεται;
Η εξέταση ενδείκνυται όταν:
Υπάρχει δυσκολία σύλληψης (≥12 μήνες)
Πριν από εξωσωματική γονιμοποίηση
Μετά από αποκατάσταση κιρσοκήλης
Σε υποψία ορμονικών διαταραχών
Μετά από χειρουργεία, χημειοθεραπείες ή λοιμώξεις
⚠️ Προετοιμασία πριν την εξέταση
📆 Αποχή από εκσπερμάτωση 2–5 ημερών
🚫 Όχι αλκοόλ, καφές, κάπνισμα, φάρμακα (αν δεν είναι απαραίτητα)
💊 Αντιβιοτικά, αντενδείξεις → ενημέρωση γιατρού
🤒 Αποφυγή εξέτασης σε πυρετό >37,5°C τις προηγούμενες 7 ημέρες
🧪 Πώς συλλέγεται το δείγμα;
Σε ειδικό αποστειρωμένο δοχείο μέσω αυνανισμού
Σε ιδιωτικό χώρο εντός του εργαστηρίου ή στο σπίτι (παράδοση εντός 30–60 λεπτών)
Πλήρης συλλογή δείγματος → πολύ σημαντική
📊 Πίνακας Τιμών WHO 2021
| Παράμετρος | Κατώτερη Τιμή Αναφοράς |
|---|---|
| Όγκος εκσπερμάτισης | >=1,4 mL |
| pH | >=7,2 |
| Συγκέντρωση σπερματοζωαρίων | >=16 εκατ./mL |
| Συνολικός αριθμός | >=39 εκατ. |
| Συνολική κινητικότητα | >=42% |
| Προοδευτική κινητικότητα | >=30% |
| Μορφολογία (κανονική) | >=4% |
| Λευκοκύτταρα | <1 εκατ./mL |
🧬 Ανάλυση παραμέτρων
1. Όγκος
Επηρεάζεται από προστάτη, σπερματοδόχους κύστεις, υδράγγεια. Χαμηλός όγκος <1 mL = πιθανή αποφρακτική αιτιολογία.
2. Κινητικότητα
Είναι βασικός δείκτης γονιμότητας. Διακρίνεται σε:
Προοδευτική: κίνηση ευθεία
Μη προοδευτική: αργή/κυκλική
Ακίνητα
3. Μορφολογία
Ποσοστό φυσιολογικά σχηματισμένων. <4% = τερατοσπερμία → ανάγκη περαιτέρω διερεύνησης.
4. pH
Εκτιμά τη λειτουργία του προστάτη. Χαμηλό pH → πιθανή απόφραξη.
⚠️ Παθολογικά Ευρήματα – Τι σημαίνουν;
| Όρος | Περιγραφή |
|---|---|
| Ολιγοσπερμία | Χαμηλός αριθμός σπερματοζωαρίων |
| Ασθενοσπερμία | Κακή κινητικότητα |
| Τερατοσπερμία | Παθολογική μορφολογία |
| Ασπερμία | Απουσία εκσπερμάτισης |
| Αζωοσπερμία | Καμία παρουσία σπερματοζωαρίων |
| Πυοσπερμία | Υψηλά λευκοκύτταρα – φλεγμονή |
🧪 Συμπληρωματικές Εξετάσεις
Ορμόνες (FSH, LH, TSH, τεστοστερόνη, προλακτίνη)
Καλλιέργεια σπέρματος
Τεστ κατακερματισμού DNA
Υπέρηχος όρχεων
Βιοψία όρχεων (σε αζωοσπερμία)
🧠 Παράγοντες που επηρεάζουν το σπερμοδιάγραμμα
| Παράγοντας | Επίδραση |
|---|---|
| Πυρετός, λοιμώξεις | Πτώση παραγωγής |
| Θερμότητα (π.χ. σάουνα, laptop στα πόδια) | Μειωμένη σπερματογένεση |
| Κάπνισμα, αλκοόλ, ουσίες | Οξειδωτικό stress |
| Παχυσαρκία | Ορμονική ανισορροπία |
| Στεροειδή / φάρμακα | Αναστολή άξονα HPG |
| Περιβαλλοντικά χημικά | Δυνητικά επιβλαβή |
| Ακτινοβολία / Χημειοθεραπεία | Σοβαρή καταστολή |
🔁 Επαναληπτικότητα & Αξιοπιστία
Απαιτούνται τουλάχιστον 2 δείγματα σε διάστημα 1–4 εβδομάδων
Φυσιολογικές διακυμάνσεις από μήνα σε μήνα είναι συχνές
Εξέταση να γίνεται σε πιστοποιημένο εργαστήριο
♀️ Σύγκριση με Γυναικεία Υπογονιμότητα
| Παράμετρος | Άνδρας (σπερμοδιάγραμμα) | Γυναίκα |
|---|---|---|
| Εξέταση | Σπερμοδιάγραμμα | Ορμόνες, υπέρηχοι, σαλπιγγογραφία |
| Αιτίες | Κιρσοκήλη, λοιμώξεις, ορμόνες | Πολυκυστικές, ενδομητρίωση, απόφραξη |
| Διάγνωση | Εύκολη, μη επεμβατική | Πολύπλευρη, πιο χρονοβόρα |
| Ποσοστό υπογονιμότητας | ~30–50% των περιπτώσεων | Συχνά συνυπάρχει με ανδρικό παράγοντα |
📌 Η υπογονιμότητα είναι ζήτημα του ζευγαριού και πρέπει να ελέγχονται και οι δύο σύντροφοι.
🧠 Τι να κάνω αν είναι παθολογικό;
Επανάληψη εξέτασης
Επίσκεψη σε ουρολόγο-ανδρολόγο
Έλεγχος για κιρσοκήλη, λοιμώξεις, ορμονικές διαταραχές
Διατροφή, απώλεια βάρους, αποχή από καπνό/αλκοόλ
❓ Συχνές Ερωτήσεις
Πονάει το σπερμοδιάγραμμα;
Όχι. Το δείγμα συλλέγεται με αυνανισμό – είναι απολύτως ανώδυνη και μη επεμβατική διαδικασία.
Μπορώ να το κάνω στο σπίτι;
Ναι, εφόσον παραδοθεί εντός 30–60 λεπτών και παραμείνει σε θερμοκρασία σώματος.
Είναι φυσιολογικό να αλλάζουν τα αποτελέσματα κάθε φορά;
Ναι. Παράγοντες όπως stress, διατροφή, λοίμωξη, αποχή μπορούν να επηρεάσουν το αποτέλεσμα.
Χρειάζεται θεραπεία αν είναι παθολογικό;
Εξαρτάται από την αιτία. Μπορεί να βελτιωθεί με αλλαγές τρόπου ζωής, φάρμακα, ή μικροεπεμβάσεις.
🔍 Τι είναι το σπερμοδιάγραμμα;
Είναι η βασική εργαστηριακή εξέταση για την ανάλυση του σπέρματος, η οποία αξιολογεί τον αριθμό, την κινητικότητα, τη μορφολογία των σπερματοζωαρίων και άλλες φυσικοχημικές παραμέτρους.
🧪 Πότε πρέπει να κάνω σπερμοδιάγραμμα;
Όταν υπάρχει αδυναμία σύλληψης μετά από 12 μήνες επαφών χωρίς προφύλαξη ή πριν από εξωσωματική γονιμοποίηση. Επίσης σε υποψία κιρσοκήλης, μετά από λοιμώξεις ή σε έλεγχο γονιμότητας.
📆 Πώς πρέπει να προετοιμαστώ πριν την εξέταση;
Αποχή 2–5 ημερών από εκσπερμάτιση, αποφυγή αλκοόλ, καφέ, κάπνου και ενημέρωση για φάρμακα ή εμπύρετα επεισόδια τις προηγούμενες ημέρες.
📦 Πώς συλλέγεται το δείγμα;
Με αυνανισμό σε αποστειρωμένο δοχείο, στο εργαστήριο ή στο σπίτι. Το δείγμα πρέπει να φτάσει στο εργαστήριο εντός 30–60 λεπτών.
⚠️ Τι σημαίνει όταν κάποια τιμή είναι παθολογική;
Μπορεί να υπάρχει ολιγοσπερμία (λίγα σπερματοζωάρια), ασθενοσπερμία (χαμηλή κινητικότητα), τερατοσπερμία (παθολογική μορφολογία) ή άλλες διαταραχές που επηρεάζουν τη γονιμότητα.
🔁 Πρέπει να το επαναλάβω;
Ναι. Συνήθως απαιτούνται τουλάχιστον 2 δείγματα με διαφορά 1–4 εβδομάδων, λόγω φυσιολογικών διακυμάνσεων.
💉 Τι άλλες εξετάσεις μπορεί να χρειαστούν;
Ορμονικός έλεγχος (FSH, LH, TSH, τεστοστερόνη), υπέρηχος όρχεων, τεστ κατακερματισμού DNA, καλλιέργεια σπέρματος ή βιοψία όρχεων.
🧬 Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν τα αποτελέσματα;
Λοιμώξεις, πυρετός, θερμότητα (π.χ. σάουνα), παχυσαρκία, αλκοόλ, φάρμακα, κάπνισμα, stress, στεροειδή, περιβαλλοντικές τοξίνες.
👨⚕️ Ποιος ειδικός αντιμετωπίζει παθολογικό σπερμοδιάγραμμα;
Ο **ουρολόγος–ανδρολόγος** είναι ο πλέον κατάλληλος για τη διάγνωση και θεραπευτική αντιμετώπιση προβλημάτων σπέρματος.
🧠 Πώς αντιμετωπίζεται παθολογικό αποτέλεσμα;
Ανάλογα με την αιτία: φαρμακευτική αγωγή, διόρθωση κιρσοκήλης, αλλαγές στον τρόπο ζωής, θεραπεία λοιμώξεων ή υποστήριξη μέσω υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.