Ροδιόλα (Rhodiola rosea): Στρες, Κόπωση, Δοσολογία και Παρενέργειες

1Τι είναι η ροδιόλα (Rhodiola rosea)

Η ροδιόλα, με επιστημονική ονομασία Rhodiola rosea, είναι πολυετές φυτό που αναπτύσσεται σε ψυχρές και ορεινές περιοχές της Ευρώπης, της Ασίας και της Βόρειας Αμερικής. Είναι επίσης γνωστή ως «χρυσή ρίζα», «αρκτική ρίζα» ή «ροδόρριζα».

Για την παρασκευή φυτικών φαρμάκων και συμπληρωμάτων χρησιμοποιούνται κυρίως το ρίζωμα και η ρίζα του φυτού. Τα υπόγεια αυτά μέρη περιέχουν πολλές χημικές ενώσεις, μεταξύ των οποίων σαλιδροσίδη, ροζαβίνη, ροζίνη, ροζαρίνη, φλαβονοειδή και άλλες φαινολικές ουσίες.

Η ροδιόλα προωθείται κυρίως για το στρες, την κόπωση, τη συγκέντρωση και τη σωματική ή πνευματική απόδοση. Ωστόσο, οι εμπορικοί ισχυρισμοί συχνά είναι ευρύτεροι από όσα υποστηρίζονται από τις ευρωπαϊκές μονογραφίες και τις διαθέσιμες κλινικές μελέτες.

2Ρίζα, ρίζωμα και εκχυλίσματα: δεν είναι όλα τα προϊόντα ίδια

Η ποσότητα σε milligrams που αναγράφεται σε μία κάψουλα δεν αρκεί για να κριθεί η ισχύς ενός προϊόντος. Σημασία έχουν:

• το ακριβές φυτικό είδος, δηλαδή Rhodiola rosea και όχι απλώς «Rhodiola»,
• το μέρος του φυτού που χρησιμοποιήθηκε,
• η αναλογία φυτικού υλικού προς εκχύλισμα, γνωστή ως DER,
• ο διαλύτης εκχύλισης,
• η τυποποίηση σε χαρακτηριστικές ουσίες,
• οι έλεγχοι ταυτότητας, καθαρότητας και προσμείξεων.

Η ευρωπαϊκή μονογραφία αναφέρεται σε ξηρό εκχύλισμα ρίζας και ριζώματος με DER 1,5–5:1, το οποίο παρασκευάζεται με αιθανόλη 67–70% και χορηγείται σε στερεές μορφές από το στόμα.

3Τι αναγνωρίζει η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Φαρμάκων

Η Επιτροπή Φυτικών Φαρμακευτικών Προϊόντων της EMA αναγνωρίζει τη ροδιόλα ως παραδοσιακό φυτικό φαρμακευτικό προϊόν για την ανακούφιση συμπτωμάτων στρες, όπως η κόπωση και η εξάντληση.

Ο χαρακτηρισμός «παραδοσιακή χρήση» έχει συγκεκριμένη σημασία: η χρήση θεωρείται εύλογη και έχει καταγραφεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, αλλά τα κλινικά δεδομένα δεν επαρκούν ώστε να χαρακτηριστεί ως «καθιερωμένη ιατρική χρήση».

Εάν τα συμπτώματα επιμένουν περισσότερο από δύο εβδομάδες, επιδεινώνονται ή επηρεάζουν σημαντικά τη λειτουργικότητα, απαιτείται ιατρική αξιολόγηση.

4Τι σημαίνει ότι η ροδιόλα είναι «προσαρμογόνο»

Η ροδιόλα περιγράφεται συχνά ως προσαρμογόνο. Ο όρος χρησιμοποιείται για φυτικές ουσίες που θεωρείται ότι βοηθούν τον οργανισμό να ανταποκρίνεται καλύτερα σε σωματικούς ή ψυχικούς στρεσογόνους παράγοντες.

Έχουν προταθεί επιδράσεις σε μηχανισμούς που σχετίζονται με:

• την απόκριση του άξονα υποθαλάμου–υπόφυσης–επινεφριδίων,
• τη λειτουργία νευροδιαβιβαστών,
• την κυτταρική απόκριση στο οξειδωτικό στρες,
• τη διατήρηση της απόδοσης σε συνθήκες κόπωσης.

Οι περισσότεροι από αυτούς τους μηχανισμούς προέρχονται από εργαστηριακά ή ζωικά δεδομένα. Δεν αποδεικνύουν από μόνοι τους ότι ένα συμπλήρωμα θα έχει κλινικά σημαντικό αποτέλεσμα στον άνθρωπο.

5Ροδιόλα για ψυχικό στρες

Ορισμένες μικρές κλινικές μελέτες έχουν καταγράψει βελτίωση σε υποκειμενικά συμπτώματα στρες, κόπωσης, μειωμένης αντοχής και λειτουργικότητας. Ωστόσο, υπάρχουν σημαντικοί περιορισμοί:

• μικρός αριθμός συμμετεχόντων,
• διαφορετικά εκχυλίσματα και δοσολογίες,
• σύντομη διάρκεια παρακολούθησης,
• μελέτες χωρίς ομάδα εικονικού φαρμάκου,
• περιορισμένες ανεξάρτητες επαναλήψεις των ευρημάτων.

Επομένως, η ροδιόλα μπορεί να αποτελεί επιλογή για έναν ενήλικα με ήπια και παροδικά συμπτώματα στρες, αλλά δεν υποκαθιστά τον ύπνο, τη μείωση του φόρτου, την ψυχολογική υποστήριξη ή τη θεραπεία μιας ψυχικής διαταραχής.

Έντονο άγχος, κρίσεις πανικού, καταθλιπτική διάθεση, αυτοκτονικές σκέψεις ή σημαντική αδυναμία εργασίας χρειάζονται άμεση επαγγελματική αξιολόγηση και όχι απλή αυτοθεραπεία με συμπληρώματα.

6Επαγγελματική εξουθένωση και burnout

Η επαγγελματική εξουθένωση συνδέεται με παρατεταμένο εργασιακό στρες και μπορεί να εκδηλώνεται με συναισθηματική εξάντληση, μειωμένη αποτελεσματικότητα, αποστασιοποίηση από την εργασία, ευερεθιστότητα, διαταραχές ύπνου και επίμονη κόπωση.

Έχουν δημοσιευθεί διερευνητικές μελέτες στις οποίες άτομα με συμπτώματα burnout ανέφεραν βελτίωση κατά τη λήψη τυποποιημένων εκχυλισμάτων ροδιόλας. Τα αποτελέσματα είναι ενδιαφέροντα, αλλά αρκετές από αυτές τις μελέτες ήταν ανοικτές, χωρίς τυχαιοποιημένη ομάδα ελέγχου. Δεν μπορούν συνεπώς να αποδείξουν ότι η βελτίωση οφειλόταν αποκλειστικά στη ροδιόλα.

Η ροδιόλα δεν αποτελεί εγκεκριμένη ειδική θεραπεία του burnout και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για να «καλύπτει» συνεχιζόμενη εξάντληση χωρίς αντιμετώπιση των πραγματικών αιτιών.

7Ροδιόλα για κόπωση και αδυναμία

Η κόπωση και η αίσθηση εξάντλησης αποτελούν την κύρια παραδοσιακή χρήση της ροδιόλας όταν εμφανίζονται στο πλαίσιο προσωρινού ψυχικού στρες.

Ορισμένες ελεγχόμενες μελέτες σε εργαζομένους, φοιτητές ή άτομα με στρες έχουν δείξει πιθανή μείωση της πνευματικής κόπωσης. Άλλες μελέτες δεν κατέγραψαν σαφές όφελος. Συστηματικές ανασκοπήσεις καταλήγουν ότι τα διαθέσιμα στοιχεία είναι υποσχόμενα αλλά χαρακτηρίζονται από ετερογένεια και μεθοδολογικούς περιορισμούς.

Η ανεξήγητη ή παρατεταμένη κόπωση δεν πρέπει να αποδίδεται αυτομάτως στο στρες. Πιθανές αιτίες περιλαμβάνουν:

• αναιμία ή έλλειψη σιδήρου,
• ανεπάρκεια βιταμίνης Β12 ή φυλλικού οξέος,
• υποθυρεοειδισμό,
• διαβήτη ή διαταραχές γλυκόζης,
• λοιμώξεις ή φλεγμονώδεις καταστάσεις,
• ηπατική ή νεφρική δυσλειτουργία,
• υπνική άπνοια και ανεπαρκή ύπνο,
• παρενέργειες φαρμάκων,
• κατάθλιψη, αγχώδη διαταραχή ή άλλο ψυχικό νόσημα.

Το συμπλήρωμα μπορεί να μειώσει προσωρινά την αίσθηση εξάντλησης, αλλά δεν διορθώνει μία υποκείμενη οργανική αιτία.

8Συγκέντρωση, μνήμη και πνευματική απόδοση

Η ροδιόλα έχει μελετηθεί σε συνθήκες έντονης πνευματικής κόπωσης, όπως νυχτερινή εργασία, εξεταστικές περιόδους και απαιτητικά εργασιακά καθήκοντα.

Σε ορισμένες παλαιότερες μικρές τυχαιοποιημένες μελέτες παρατηρήθηκε βελτίωση σε σύνθετες δοκιμασίες που αξιολογούσαν:

• την προσοχή και τη συγκέντρωση,
• την ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών,
• τη βραχυπρόθεσμη μνήμη,
• την εκτέλεση νοητικών εργασιών υπό συνθήκες κόπωσης.

Τα ευρήματα δεν σημαίνουν ότι η ροδιόλα βελτιώνει γενικά τη νοημοσύνη, τη μνήμη ή την απόδοση σε όλους τους υγιείς ανθρώπους. Η πιθανή επίδραση φαίνεται να αφορά κυρίως τη διατήρηση της απόδοσης όταν υπάρχει στρες ή κόπωση.

Επίμονη δυσκολία συγκέντρωσης μπορεί να σχετίζεται με ανεπαρκή ύπνο, άγχος, κατάθλιψη, θυρεοειδοπάθεια, αναιμία, φάρμακα, κατάχρηση διεγερτικών ή νευρολογικό πρόβλημα και χρειάζεται αξιολόγηση.

9Σωματική απόδοση και άσκηση

Η ροδιόλα διαφημίζεται επίσης για αντοχή, αθλητική απόδοση και αποκατάσταση. Οι κλινικές μελέτες έχουν εξετάσει διαφορετικές δοσολογίες, οξεία ή παρατεταμένη λήψη και ποικίλα αθλήματα.

Ορισμένες ανασκοπήσεις αναφέρουν πιθανές μικρές βελτιώσεις σε δείκτες αντοχής, χρόνο μέχρι την εξάντληση ή αντίληψη της κόπωσης. Άλλες δοκιμές δεν έδειξαν σαφές ή σταθερό αποτέλεσμα.

Η EMA δεν περιλαμβάνει την αθλητική απόδοση στις αναγνωρισμένες παραδοσιακές ενδείξεις της ροδιόλας. Επίσης, τα αποτελέσματα ενός συγκεκριμένου τυποποιημένου εκχυλίσματος δεν ισχύουν απαραίτητα για κάθε εμπορικό προϊόν.

Για την αθλητική απόδοση, προτεραιότητα έχουν η επαρκής προπόνηση, ο ύπνος, η πρόσληψη ενέργειας και πρωτεΐνης, η ενυδάτωση και η διερεύνηση παθολογικής κόπωσης.

10Άγχος, διάθεση και κατάθλιψη

Υπάρχουν προκαταρκτικές μελέτες για τη ροδιόλα σε άτομα με ήπια έως μέτρια συμπτώματα κατάθλιψης ή άγχους. Τα αποτελέσματα δεν αρκούν για να θεωρηθεί αντικαταθλιπτική θεραπεία.

Σε μικρή τυχαιοποιημένη μελέτη που συνέκρινε ροδιόλα, σερτραλίνη και εικονικό φάρμακο, η ροδιόλα παρουσίασε λιγότερες ανεπιθύμητες ενέργειες από τη σερτραλίνη, αλλά και μικρότερη αντικαταθλιπτική επίδραση. Η μελέτη δεν τεκμηριώνει ισοδυναμία με το αντικαταθλιπτικό.

Άτομα με κατάθλιψη, επεισόδια μανίας, υπομανίας, ψύχωση ή σοβαρό άγχος πρέπει να συμβουλεύονται ψυχίατρο πριν χρησιμοποιήσουν οποιοδήποτε σκεύασμα με πιθανή επίδραση στη διάθεση και στους νευροδιαβιβαστές.

11Ροδιόλα και ύπνος: μπορεί να προκαλέσει αϋπνία;

Η ροδιόλα δεν είναι υπνωτικό ή ηρεμιστικό βότανο. Σε αντίθεση με τη βαλεριάνα ή ορισμένα σκευάσματα λεβάντας, χρησιμοποιείται συνήθως για κόπωση και εξάντληση και μπορεί να έχει περισσότερο ενεργοποιητικό προφίλ.

Μερικοί άνθρωποι αναφέρουν:

• δυσκολία να αποκοιμηθούν,
• ελαφρύ ή διακεκομμένο ύπνο,
• νευρικότητα ή εσωτερική ανησυχία,
• αίσθημα υπερβολικής ενεργοποίησης.

Για τον λόγο αυτό, πρακτικά προτιμάται η λήψη το πρωί και, όταν χρειάζεται δεύτερη δόση, νωρίς το μεσημέρι. Η λήψη αργά το απόγευμα ή το βράδυ μπορεί να μην είναι κατάλληλη για άτομα με αϋπνία.

Εάν προκαλέσει επίμονη αϋπνία, ταχυκαρδία, έντονη ανησυχία ή ευερεθιστότητα, η χρήση πρέπει να διακοπεί.

12Δοσολογία ροδιόλας

Σύμφωνα με την αναθεωρημένη ευρωπαϊκή μονογραφία, για το συγκεκριμένο ξηρό εκχύλισμα ρίζας και ριζώματος με DER 1,5–5:1 και διαλύτη αιθανόλη 67–70%, η δοσολογία για ενήλικες και ηλικιωμένους είναι:

Σε κλινικές μελέτες έχουν χρησιμοποιηθεί και διαφορετικές ή μεγαλύτερες δόσεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι κατάλληλες για αυτοθεραπεία ή ότι προσφέρουν μεγαλύτερο όφελος.

13Πώς και πότε λαμβάνεται

Τα σκευάσματα της ευρωπαϊκής μονογραφίας χορηγούνται από το στόμα σε στερεή μορφή. Η ακριβής χρήση εξαρτάται από το προϊόν.

• Πρωινή λήψη: είναι συνήθως η πρακτικότερη επιλογή, ιδιαίτερα σε άτομα ευαίσθητα στην αϋπνία.
• Δεύτερη δόση: όταν προβλέπεται από το προϊόν, είναι προτιμότερο να λαμβάνεται νωρίς το μεσημέρι.
• Με ή χωρίς τροφή: ακολουθούνται οι οδηγίες του παρασκευαστή. Εάν προκαλεί ναυτία ή ενόχληση στο στομάχι, μπορεί να χρειαστεί λήψη μαζί με τροφή.
• Σταδιακή έναρξη: σε ευαίσθητα άτομα είναι λογικό να ξεκινά η χαμηλότερη συνιστώμενη δόση του συγκεκριμένου προϊόντος.

Δεν πρέπει να συνδυάζεται αυθαίρετα με μεγάλες ποσότητες καφεΐνης, ενεργειακά ποτά, προεξασκητικά σκευάσματα ή άλλα διεγερτικά, ιδιαίτερα όταν υπάρχει αϋπνία, ταχυκαρδία ή άγχος.

Η παράλειψη μίας δόσης δεν αναπληρώνεται με διπλή δόση.

14Πόσο καιρό μπορεί να λαμβάνεται

Η EMA αντιμετωπίζει τη ροδιόλα ως επιλογή για βραχυχρόνια ανακούφιση. Εάν τα συμπτώματα επιμένουν για περισσότερο από δύο εβδομάδες κατά τη χρήση, πρέπει να ζητηθεί συμβουλή γιατρού ή άλλου κατάλληλου επαγγελματία υγείας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι μετά τις δύο εβδομάδες το προϊόν γίνεται αυτομάτως τοξικό. Σημαίνει ότι η επιμονή των συμπτωμάτων χρειάζεται αξιολόγηση και δεν πρέπει να καλύπτεται με παρατεταμένη αυτοθεραπεία.

Κλινικές μελέτες έχουν διαρκέσει από λίγες ημέρες έως αρκετές εβδομάδες, αλλά τα δεδομένα για μακροχρόνια καθημερινή λήψη είναι περιορισμένα. Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία ώστε να προτείνεται συνεχής χρήση για μήνες ή χρόνια.

Εάν δεν υπάρχει σαφές όφελος μετά από μία σύντομη δοκιμή, η αύξηση της δόσης ή η παράταση της χρήσης χωρίς αξιολόγηση δεν είναι λογική στρατηγική.

15Πώς επιλέγουμε ένα προϊόν ροδιόλας

Η ποιότητα είναι ιδιαίτερα σημαντική στα φυτικά συμπληρώματα, επειδή η σύνθεση μπορεί να διαφέρει ανάλογα με το είδος του φυτού, την προέλευση, την επεξεργασία και την εκχύλιση.

Στην επισήμανση αναζητήστε:

• την πλήρη ονομασία Rhodiola rosea L.,
• αναφορά σε ρίζα και ρίζωμα,
• το είδος του εκχυλίσματος και την αναλογία DER,
• την ποσότητα εκχυλίσματος ανά δόση και όχι μόνο το «ισοδύναμο φυτού»,
• σαφή ημερήσια δοσολογία και προειδοποιήσεις,
• παρασκευαστή με πλήρη στοιχεία και ελέγχους ποιότητας,
• αποφυγή προϊόντων με υπερβολικούς θεραπευτικούς ισχυρισμούς.

Πολλά συμπληρώματα δηλώνουν τυποποίηση σε ροζαβίνες και σαλιδροσίδη, συχνά με αναλογία περίπου 3% προς 1%. Αυτή είναι εμπορικά συνηθισμένη τυποποίηση, αλλά δεν είναι το μοναδικό κριτήριο ποιότητας και δεν ταυτίζεται αυτομάτως με το εκχύλισμα της ευρωπαϊκής μονογραφίας.

Τα πολυσυστατικά προϊόντα με καφεΐνη, guarana, ginseng ή άλλα διεγερτικά δυσκολεύουν την αξιολόγηση αποτελεσματικότητας, παρενεργειών και αλληλεπιδράσεων.

16Ροδιόλα, ginseng ή ashwagandha;

Η ροδιόλα, το ginseng και η ashwagandha περιγράφονται συχνά ως προσαρμογόνα, αλλά δεν είναι το ίδιο φυτό και δεν έχουν το ίδιο προφίλ.

Δεν υπάρχει ένα «καλύτερο προσαρμογόνο» για όλους. Η επιλογή εξαρτάται από το βασικό σύμπτωμα, τον ύπνο, τα φάρμακα, το ιατρικό ιστορικό και την ποιότητα του συγκεκριμένου σκευάσματος.

Ο συνδυασμός δύο ή τριών προσαρμογόνων δεν είναι απαραίτητα αποτελεσματικότερος και μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο ανεπιθύμητων ενεργειών.

17Παρενέργειες της ροδιόλας

Στις βραχυχρόνιες κλινικές μελέτες η ροδιόλα ήταν συνήθως καλά ανεκτή. Η αναθεωρημένη μονογραφία της EMA αναφέρει τις ακόλουθες ανεπιθύμητες ενέργειες με άγνωστη συχνότητα:

• Νευρικό σύστημα: κεφαλαλγία.
• Γαστρεντερικό: ναυτία, κοιλιακό άλγος και διάρροια.
• Δέρμα: εξάνθημα και κνησμός.

Στην πράξη μπορεί επίσης να εμφανιστούν δυσκολία στον ύπνο, νευρικότητα, ευερεθιστότητα ή υπερβολική ενεργοποίηση, ιδιαίτερα σε ευαίσθητα άτομα, με υψηλές δόσεις ή σε συνδυασμό με καφεΐνη και άλλα διεγερτικά.

Η λήψη διακόπτεται και ζητείται ιατρική βοήθεια εάν εμφανιστούν:

• πρήξιμο στο πρόσωπο, δύσπνοια ή γενικευμένη αλλεργική αντίδραση,
• έντονη ταχυκαρδία ή πόνος στο στήθος,
• σοβαρή διέγερση, σύγχυση ή ανεξέλεγκτη ανησυχία,
• ελάχιστη ανάγκη για ύπνο με υπερβολική ενέργεια ή παρορμητικότητα,
• έντονος τρόμος, εφίδρωση, πυρετός ή μυϊκή δυσκαμψία.

Στη μονογραφία δεν αναφέρονται περιστατικά υπερδοσολογίας, αλλά αυτό δεν αποδεικνύει ότι οι μεγάλες δόσεις είναι ασφαλείς.

18Αλληλεπιδράσεις με φάρμακα και άλλα συμπληρώματα

Η ευρωπαϊκή μονογραφία αναφέρει ότι δεν έχουν παρατηρηθεί κλινικά σημαντικές αλληλεπιδράσεις. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι έχουν αποκλειστεί όλες οι πιθανές αλληλεπιδράσεις.

Τα δεδομένα παραμένουν περιορισμένα, τα εμπορικά εκχυλίσματα δεν είναι όλα ίδια και οι περισσότερες κλινικές μελέτες δεν σχεδιάστηκαν ειδικά για να εντοπίσουν σπάνιες αλληλεπιδράσεις.

Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή όταν χρησιμοποιούνται:

• αντικαταθλιπτικά ή άλλα φάρμακα που επηρεάζουν τη σεροτονίνη,
• διεγερτικά φάρμακα ή φάρμακα για διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας,
• πολλά συμπληρώματα μαζί με πιθανή διεγερτική ή αντικαταθλιπτική δράση,
• μεγάλες ποσότητες καφεΐνης ή ενεργειακά ποτά,
• φάρμακα με στενό θεραπευτικό εύρος ή σύνθετο σχήμα πολυφαρμακίας.

Εργαστηριακά πειράματα έχουν εξετάσει πιθανές επιδράσεις σε ένζυμα CYP, μονοαμινοξειδάσες και μεταφορείς φαρμάκων, αλλά τα αποτελέσματα δεν μεταφράζονται εύκολα σε πραγματικό κλινικό κίνδυνο.

Ο φαρμακοποιός ή ο γιατρός πρέπει να γνωρίζει όλα τα φάρμακα, βιταμίνες, βότανα και συμπληρώματα που λαμβάνονται.

19Αντικαταθλιπτικά, σεροτονίνη και διπολική διαταραχή

Η μεγαλύτερη ψυχιατρική προσοχή αφορά τον συνδυασμό της ροδιόλας με αντικαταθλιπτικά και τη χρήση της από άτομα με προδιάθεση για μανία ή υπομανία.

Ροδιόλα μαζί με αντικαταθλιπτικά

Έχει δημοσιευθεί περιστατικό ασθενούς που εμφάνισε ανησυχία, τρόμο και συμπτώματα συμβατά με σεροτονινεργική αντίδραση μετά την προσθήκη ροδιόλας σε παροξετίνη. Ένα μεμονωμένο περιστατικό δεν αποδεικνύει ότι ο συνδυασμός προκαλεί πάντοτε σύνδρομο σεροτονίνης, αλλά αποτελεί λόγο προσοχής.

Η ροδιόλα δεν πρέπει να προστίθεται χωρίς συνεννόηση σε αγωγή με:

• SSRI ή SNRI,
• τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά,
• αναστολείς μονοαμινοξειδάσης,
• τραζοδόνη, βουπροπιόνη ή άλλα ψυχιατρικά φάρμακα,
• άλλα σεροτονινεργικά φάρμακα ή συμπληρώματα.

Ροδιόλα και διπολική διαταραχή

Έχει δημοσιευθεί περιστατικό σοβαρού μανιακού επεισοδίου που συσχετίστηκε χρονικά με χρήση ροδιόλας. Δεν γνωρίζουμε πόσο συχνός είναι αυτός ο κίνδυνος, αλλά η πιθανότητα ενεργοποίησης είναι ιδιαίτερα σημαντική σε άτομα με:

• διαγνωσμένη διπολική διαταραχή,
• προηγούμενο επεισόδιο μανίας ή υπομανίας,
• ιστορικό ψύχωσης,
• αντικαταθλιπτική ενεργοποίηση στο παρελθόν.

20Ποιοι δεν πρέπει να λαμβάνουν ροδιόλα

Η χρήση αποφεύγεται ή απαιτεί προηγούμενη ιατρική αξιολόγηση στις ακόλουθες περιπτώσεις:

• Αλλεργία στη ροδιόλα ή σε συστατικά του προϊόντος.
• Εγκυμοσύνη και θηλασμός: η ασφάλεια δεν έχει τεκμηριωθεί και η EMA δεν συνιστά τη χρήση.
• Παιδιά και έφηβοι κάτω των 18 ετών: δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα.
• Διπολική διαταραχή, μανία, υπομανία ή ψύχωση.
• Λήψη αντικαταθλιπτικών ή διεγερτικών φαρμάκων.
• Έντονη αϋπνία, ανεξέλεγκτο άγχος ή ταχυκαρδίες.
• Σοβαρή χρόνια νόσος ή πολυφαρμακία, χωρίς έλεγχο αλληλεπιδράσεων.
• Προγραμματισμένη χειρουργική επέμβαση: ενημερώνεται εγκαίρως ο γιατρός για όλα τα συμπληρώματα.

Η ασφάλεια για τη γονιμότητα δεν έχει μελετηθεί επαρκώς. Επίσης, δεν υπάρχουν επαρκείς δοκιμές για την επίδραση στην οδήγηση ή στον χειρισμό μηχανημάτων.

Εάν τα συμπτώματα επιδεινωθούν κατά τη χρήση, η λήψη διακόπτεται και ζητείται ιατρική συμβουλή.

21Συχνές ερωτήσεις

22Εργαστηριακός έλεγχος στη Λαμία και βιβλιογραφία

Όταν η κόπωση είναι επίμονη, έντονη ή συνοδεύεται από δύσπνοια, ταχυκαρδία, απώλεια βάρους, πυρετό, μυϊκή αδυναμία, διαταραχές περιόδου ή σημαντική πτώση της λειτουργικότητας, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.

Ανάλογα με το ιστορικό και την κλινική εικόνα, ο αρχικός εργαστηριακός έλεγχος μπορεί να περιλαμβάνει:

• γενική αίματος,
• σίδηρο, φερριτίνη και τρανσφερρίνη,
• βιταμίνη Β12 και φυλλικό οξύ,
• TSH και, όταν ενδείκνυται, FT4,
• γλυκόζη και γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη,
• ηπατική και νεφρική λειτουργία,
• CRP ή άλλους δείκτες φλεγμονής,
• επιπλέον εξετάσεις ανάλογα με τα συμπτώματα και το ιστορικό.

Ιατρική αποποίηση ευθύνης: Το περιεχόμενο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική συμβουλή, τη διάγνωση ή τη θεραπεία. Μην αρχίζετε, διακόπτετε ή συνδυάζετε φάρμακα και συμπληρώματα χωρίς συνεννόηση με γιατρό ή φαρμακοποιό.