Lamictal: Χρήσεις, Δοσολογία, Παρενέργειες & Εξετάσεις Παρακολούθησης

1Τι είναι το Lamictal;

Το Lamictal είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία λαμοτριγίνη. Ανήκει στα αντιεπιληπτικά φάρμακα, αλλά χρησιμοποιείται και ως σταθεροποιητής διάθεσης σε επιλεγμένους ενήλικες με διπολική διαταραχή. Η δράση του αφορά κυρίως την ηλεκτρική δραστηριότητα των νευρικών κυττάρων και την υπερδιέγερση που μπορεί να οδηγήσει σε κρίσεις.

Στην πράξη, ο ασθενής μπορεί να το συναντήσει ως αγωγή για επιληπτικές κρίσεις ή ως μακροχρόνια θεραπεία πρόληψης επεισοδίων διάθεσης. Η ένδειξη, η δόση και ο ρυθμός αύξησης δεν είναι ίδιοι για όλους. Επηρεάζονται από την ηλικία, το βάρος στα παιδιά, τη συγχορήγηση άλλων φαρμάκων, τη νεφρική/ηπατική λειτουργία και το ιστορικό εξανθήματος ή αλλεργικών αντιδράσεων.

2Πού χρησιμοποιείται;

Η λαμοτριγίνη χρησιμοποιείται στην επιληψία, είτε μόνη της είτε σε συνδυασμό με άλλα αντιεπιληπτικά, ανάλογα με τον τύπο των κρίσεων και την ηλικία. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε εστιακές κρίσεις, γενικευμένες τονικοκλονικές κρίσεις και σε ειδικά σύνδρομα όπως το Lennox-Gastaut, πάντοτε με νευρολογική καθοδήγηση.

Στη διπολική διαταραχή χρησιμοποιείται κυρίως για πρόληψη καταθλιπτικών επεισοδίων σε ενήλικες με διπολική διαταραχή τύπου Ι που εμφανίζουν κυρίως καταθλιπτικά επεισόδια. Δεν θεωρείται φάρμακο για την άμεση αντιμετώπιση οξείας μανίας ή οξείας κατάθλιψης. Αυτό είναι σημαντικό, γιατί αρκετοί ασθενείς περιμένουν γρήγορη δράση μέσα σε λίγες ημέρες, ενώ η λαμοτριγίνη χρειάζεται αργή αύξηση και χρόνο.

3Πώς δρα η λαμοτριγίνη;

Η λαμοτριγίνη δρα κυρίως μειώνοντας την υπερβολική ηλεκτρική δραστηριότητα των νευρώνων. Συνδέεται με μηχανισμούς που αφορούν τους τασεοεξαρτώμενους διαύλους νατρίου και περιορίζει την επαναλαμβανόμενη, παθολογική εκφόρτιση νευρικών κυττάρων. Έτσι μπορεί να μειώσει την πιθανότητα εκδήλωσης συγκεκριμένων επιληπτικών κρίσεων.

Στη σταθεροποίηση της διάθεσης ο ακριβής μηχανισμός δεν εξηγείται με μία μόνο πρόταση. Πρακτικά, το φάρμακο φαίνεται να βοηθά περισσότερο στην πρόληψη υποτροπών με καταθλιπτικό χαρακτήρα παρά στην άμεση καταστολή έντονης διέγερσης. Για αυτό η κλινική αξιολόγηση από ψυχίατρο ή νευρολόγο παραμένει απαραίτητη.

4Lamictal και επιληψία

Στην επιληψία, ο βασικός στόχος είναι η μείωση της συχνότητας και της βαρύτητας των κρίσεων, χωρίς να επιβαρύνεται υπερβολικά η καθημερινότητα του ασθενούς με υπνηλία, αστάθεια ή αλληλεπιδράσεις. Η λαμοτριγίνη μπορεί να είναι χρήσιμη σε αρκετούς τύπους κρίσεων, όμως δεν είναι κατάλληλη για κάθε επιληπτικό σύνδρομο.

Η επιλογή αντιεπιληπτικού φαρμάκου δεν γίνεται μόνο από τη λέξη “επιληψία”. Χρειάζεται τύπος κρίσεων, ηλεκτροεγκεφαλογράφημα, απεικονιστικός έλεγχος όταν χρειάζεται, ηλικία, συνοδά φάρμακα, εγκυμοσύνη ή πιθανότητα εγκυμοσύνης, επάγγελμα και ιστορικό ανεπιθύμητων ενεργειών. Η αυθαίρετη αλλαγή αντιεπιληπτικής αγωγής μπορεί να οδηγήσει σε υποτροπή κρίσεων.

5Lamictal και διπολική διαταραχή

Στη διπολική διαταραχή, η λαμοτριγίνη χρησιμοποιείται ως μέρος μακροχρόνιας στρατηγικής σταθεροποίησης. Δεν είναι φάρμακο “άμεσης ηρεμίας” και δεν αντικαθιστά την επείγουσα αντιμετώπιση όταν υπάρχει έντονη μανία, ψύχωση, αυτοκτονικός ιδεασμός ή βαριά λειτουργική απορρύθμιση.

Ο ασθενής πρέπει να παρακολουθεί αλλαγές στη διάθεση, στον ύπνο, στην ενέργεια, στην παρορμητικότητα και στη σκέψη. Στην αρχή της αγωγής ή σε αλλαγές δόσης, η παρακολούθηση είναι πιο σημαντική, γιατί η νόσος μπορεί να αλλάζει ανεξάρτητα από το φάρμακο. Η ενημέρωση συγγενών ή φροντιστών, όπου είναι κατάλληλο, βοηθά να αναγνωριστούν έγκαιρα σημάδια επιδείνωσης.

6Δοσολογία και τιτλοποίηση

Η δοσολογία του Lamictal είναι από τα σημεία που χρειάζονται τη μεγαλύτερη προσοχή. Η λαμοτριγίνη συνήθως ξεκινά σε χαμηλή δόση και αυξάνεται σταδιακά. Ο λόγος δεν είναι μόνο η ανοχή του οργανισμού, αλλά κυρίως η μείωση του κινδύνου εξανθήματος και σοβαρών δερματικών αντιδράσεων.

Η τελική δόση δεν είναι ίδια σε όλους. Αν ο ασθενής λαμβάνει βαλπροϊκό, η λαμοτριγίνη συνήθως χρειάζεται πολύ πιο αργή αύξηση και χαμηλότερες δόσεις. Αν λαμβάνει φάρμακα που επιταχύνουν τον μεταβολισμό της, όπως καρβαμαζεπίνη ή φαινυτοΐνη, μπορεί να χρειάζεται διαφορετικό σχήμα. Γι’ αυτό δεν είναι ασφαλές να αντιγράφεται δόση από άλλον ασθενή.

7Πώς λαμβάνεται σωστά;

Η λαμοτριγίνη λαμβάνεται από το στόμα, συνήθως μία ή δύο φορές την ημέρα, ανάλογα με τη μορφή, τη δόση και τις οδηγίες του γιατρού. Μπορεί να ληφθεί με ή χωρίς τροφή. Το πιο σημαντικό είναι να λαμβάνεται σταθερά, περίπου την ίδια ώρα, ώστε να μειώνονται οι διακυμάνσεις και να αποφεύγονται παραλείψεις.

Τα δισκία δεν πρέπει να τροποποιούνται αυθαίρετα. Αν υπάρχει δυσκολία στην κατάποση ή ανάγκη για διαφορετική περιεκτικότητα, πρέπει να συζητηθεί με τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν υπάρχουν διαφορετικές περιεκτικότητες στο σπίτι, γιατί ένα λάθος δισκίο μπορεί να σημαίνει πολλαπλάσια δόση.

8Τι γίνεται αν ξεχαστεί μία δόση;

Αν ξεχαστεί μία δόση, ο ασθενής δεν πρέπει να διπλασιάζει την επόμενη δόση χωρίς οδηγία. Η σωστή διαχείριση εξαρτάται από το πόσος χρόνος πέρασε, το ημερήσιο σχήμα και την ένδειξη. Σε επιληψία, οι παραλείψεις μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο κρίσης, ενώ στη διπολική διαταραχή μπορεί να διαταράξουν τη σταθερότητα της αγωγής.

Αν η αγωγή έχει διακοπεί για αρκετές ημέρες, δεν πρέπει να ξαναρχίσει αυθαίρετα στην προηγούμενη πλήρη δόση. Σε αρκετές περιπτώσεις χρειάζεται επανεκκίνηση με σχήμα τιτλοποίησης. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα όταν η προηγούμενη διακοπή έγινε λόγω εξανθήματος ή ύποπτης αλλεργικής αντίδρασης.

9Συχνές παρενέργειες

Οι συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες μπορεί να περιλαμβάνουν ζάλη, πονοκέφαλο, ναυτία, υπνηλία ή αϋπνία, διπλωπία, θολή όραση, αστάθεια, τρόμο, γαστρεντερική δυσφορία και εξάνθημα. Πολλά από αυτά μπορεί να είναι πιο έντονα στην αρχή ή μετά από αύξηση δόσης.

Δεν έχουν όλες οι παρενέργειες την ίδια βαρύτητα. Η ήπια ζάλη μετά από αύξηση δόσης μπορεί να χρειάζεται παρακολούθηση και προσαρμογή, ενώ ένα νέο εξάνθημα, πυρετός, βλάβες στο στόμα ή πρήξιμο στο πρόσωπο χρειάζονται άμεση αξιολόγηση. Ο ασθενής δεν πρέπει να αποφασίζει μόνος του αν ένα εξάνθημα είναι “αθώο”.

10Εξάνθημα, Stevens-Johnson, TEN και DRESS

Το εξάνθημα είναι η πιο γνωστή προειδοποίηση στη λαμοτριγίνη. Τα περισσότερα εξανθήματα δεν είναι σοβαρά, αλλά η δυσκολία είναι ότι στην αρχή δεν μπορεί πάντα να ξεχωρίσει εύκολα ένα απλό εξάνθημα από μια επικίνδυνη αντίδραση. Σοβαρές αντιδράσεις όπως Stevens-Johnson, τοξική επιδερμική νεκρόλυση και DRESS είναι σπάνιες, αλλά χρειάζονται άμεση αναγνώριση.

Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος στις πρώτες εβδομάδες, σε γρήγορη αύξηση δόσης, σε υψηλή αρχική δόση και σε συγχορήγηση βαλπροϊκού. Προσοχή χρειάζεται και όταν υπάρχει ιστορικό εξανθήματος με άλλα αντιεπιληπτικά. Αν εμφανιστεί εξάνθημα, πυρετός, πόνος στο στόμα, φουσκάλες, απολέπιση δέρματος, πρήξιμο προσώπου, λεμφαδένες, έντονη αδυναμία ή συμπτώματα σαν λοίμωξη, απαιτείται άμεση επικοινωνία με γιατρό.

11Αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα

Η λαμοτριγίνη έχει σημαντικές αλληλεπιδράσεις, ιδιαίτερα με άλλα αντιεπιληπτικά. Το βαλπροϊκό μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα λαμοτριγίνης και τον κίνδυνο ανεπιθύμητων ενεργειών, ενώ φάρμακα όπως καρβαμαζεπίνη, φαινυτοΐνη, φαινοβαρβιτάλη, πριμιδόνη, ριφαμπικίνη και ορισμένα αντιρετροϊκά μπορεί να επηρεάσουν τον μεταβολισμό της.

Ο ασθενής πρέπει να ενημερώνει τον γιατρό για όλα τα φάρμακα, συμπληρώματα και φυτικά προϊόντα που λαμβάνει. Αλλαγές σε αντισυλληπτικά, αντιεπιληπτικά, αντιβιοτικά ή αγωγή HIV μπορεί να απαιτούν επανεκτίμηση της δόσης. Δεν είναι ασφαλές να αλλάζει μόνο το ένα φάρμακο χωρίς να ελέγχεται η επίδραση στο άλλο.

12Βαλπροϊκό, καρβαμαζεπίνη και φαινυτοΐνη

Το βαλπροϊκό είναι από τις πιο σημαντικές αλληλεπιδράσεις, γιατί μπορεί να αυξήσει την έκθεση στη λαμοτριγίνη. Αυτό σημαίνει ότι η αύξηση της δόσης πρέπει να γίνεται με ιδιαίτερη προσοχή. Αντίθετα, φάρμακα όπως η καρβαμαζεπίνη και η φαινυτοΐνη μπορεί να λειτουργούν ως επαγωγείς ενζύμων και να αλλάζουν τις ανάγκες δόσης.

Για σχετική εσωτερική πλοήγηση, δείτε τον οδηγό για Tegretol / καρβαμαζεπίνη και τον οδηγό για Epanutin / φαινυτοΐνη. Αυτά τα φάρμακα δεν είναι “ισοδύναμα” μεταξύ τους και δεν πρέπει να αντικαθίστανται χωρίς ειδικό.

13Αντισύλληψη, εγκυμοσύνη και θηλασμός

Ορισμένα ορμονικά αντισυλληπτικά μπορούν να μειώσουν τα επίπεδα λαμοτριγίνης, ενώ στη διακοπή ή στο διάλειμμα του αντισυλληπτικού μπορεί να αλλάξουν ξανά τα επίπεδα. Αυτό έχει πρακτική σημασία τόσο για την επιληψία όσο και για τη σταθερότητα της διάθεσης. Κάθε αλλαγή αντισύλληψης πρέπει να συζητείται με τον γιατρό που παρακολουθεί την αγωγή.

Στην εγκυμοσύνη, η απόφαση δεν είναι “φάρμακο ή τίποτα”. Η ανεξέλεγκτη επιληψία μπορεί να είναι επικίνδυνη, ενώ και η απορρύθμιση σοβαρής ψυχιατρικής νόσου έχει κινδύνους. Η θεραπεία πρέπει να εξατομικεύεται, με τη χαμηλότερη αποτελεσματική δόση όπου είναι δυνατόν, κατάλληλη παρακολούθηση και συζήτηση για φυλλικό οξύ. Στον θηλασμό, η λαμοτριγίνη μπορεί να περάσει στο γάλα, οπότε χρειάζεται παρατήρηση του βρέφους για εξάνθημα, υπνηλία ή δυσκολία σίτισης.

14Ποιες εξετάσεις μπορεί να χρειαστούν;

Η λαμοτριγίνη δεν απαιτεί σε όλους τους ασθενείς την ίδια τακτική μέτρηση επιπέδων όπως κάποια παλαιότερα αντιεπιληπτικά. Παρ’ όλα αυτά, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει εξετάσεις αίματος πριν ή κατά τη διάρκεια της αγωγής, ειδικά όταν υπάρχουν συμπτώματα, συγχορήγηση άλλων φαρμάκων, ηπατικό/νεφρικό ιστορικό, εγκυμοσύνη ή ανεπιθύμητες ενέργειες.

Συχνά χρήσιμες εξετάσεις είναι η γενική αίματος, οι τρανσαμινάσες ALT/AST, η γ-GT, η ALP, η χολερυθρίνη, η ουρία, η κρεατινίνη και οι ηλεκτρολύτες. Για οργανωμένη πλοήγηση σε εξετάσεις ήπατος, δείτε τον ηπατικό έλεγχο.

15Ήπαρ, νεφρά και ηλικιωμένοι

Σε μέτρια ή σοβαρή ηπατική δυσλειτουργία, η λαμοτριγίνη μπορεί να χρειάζεται σημαντική μείωση δόσης και πιο προσεκτική αύξηση. Η ηπατική λειτουργία έχει σημασία γιατί επηρεάζει τον μεταβολισμό πολλών φαρμάκων και την αντοχή του οργανισμού σε ανεπιθύμητες αντιδράσεις.

Σε σοβαρή νεφρική ανεπάρκεια απαιτείται επίσης προσοχή. Η ηλικία από μόνη της δεν σημαίνει πάντα διαφορετικό σχήμα, αλλά οι ηλικιωμένοι συχνά λαμβάνουν περισσότερα φάρμακα και μπορεί να έχουν νεφρική, ηπατική ή καρδιακή συννοσηρότητα. Σε ιστορικό καρδιακής νόσου, διαταραχών αγωγιμότητας ή συνδρόμου Brugada, η απόφαση χρειάζεται ιδιαίτερη αξιολόγηση.

16Οδήγηση, αλκοόλ και καθημερινότητα

Η ζάλη, η υπνηλία, η διπλωπία και η αστάθεια μπορούν να επηρεάσουν την οδήγηση, τη χρήση μηχανημάτων και δραστηριότητες που απαιτούν γρήγορη αντίδραση. Ο ασθενής πρέπει να γνωρίζει πώς τον επηρεάζει η αγωγή πριν οδηγήσει ή κάνει επικίνδυνη εργασία.

Το αλκοόλ μπορεί να επιδεινώσει υπνηλία, αστάθεια και κίνδυνο κρίσης σε ευάλωτα άτομα. Επίσης μπορεί να μπερδέψει την αξιολόγηση ηπατικών ενζύμων και διάθεσης. Η καθημερινότητα πρέπει να οργανώνεται με σταθερή λήψη, επαρκή ύπνο και αποφυγή απότομων αλλαγών στην αγωγή.

17Πότε χρειάζεται άμεση επικοινωνία με γιατρό;

Άμεση επικοινωνία χρειάζεται σε νέο εξάνθημα, εξάνθημα με πυρετό, φουσκάλες, πόνο στα μάτια ή στο στόμα, απολέπιση δέρματος, πρήξιμο προσώπου, λεμφαδένες, έντονη αδυναμία, ανεξήγητο πυρετό, δύσπνοια, ίκτερο, σκουρόχρωμα ούρα ή έντονο κοιλιακό πόνο. Αυτά μπορεί να είναι σημεία σοβαρής αντίδρασης και δεν πρέπει να περιμένουν.

Σε επιληψία, επείγουσα αξιολόγηση χρειάζεται αν αυξηθούν οι κρίσεις, αν εμφανιστεί παρατεταμένη κρίση ή αν υπάρξει τραυματισμός. Στη διπολική διαταραχή, άμεση επικοινωνία χρειάζεται σε αυτοκτονικές σκέψεις, έντονη διέγερση, αϋπνία πολλών ημερών, ψυχωτικά συμπτώματα ή απότομη αλλαγή συμπεριφοράς.

18Σύγκριση με άλλα αντιεπιληπτικά

Η λαμοτριγίνη διαφέρει από παλαιότερα αντιεπιληπτικά όπως η φαινυτοΐνη και η καρβαμαζεπίνη. Δεν επιλέγεται μόνο με βάση την “ισχύ”, αλλά με βάση τον τύπο κρίσεων, τις ανεπιθύμητες ενέργειες, τις αλληλεπιδράσεις, την ηλικία, την πιθανότητα εγκυμοσύνης και το συνολικό ιστορικό.

Διαφέρει επίσης από φάρμακα όπως η γκαμπαπεντίνη και η πρεγκαμπαλίνη, τα οποία συχνά συζητούνται περισσότερο σε σχέση με νευροπαθητικό πόνο. Για σχετική εσωτερική ανάγνωση δείτε τον οδηγό για Neurontin / γκαμπαπεντίνη. Η σύγκριση πρέπει πάντα να γίνεται πάνω στη διάγνωση και όχι μόνο στο εμπορικό όνομα.

19Συχνά λάθη με το Lamictal

Το πιο συχνό λάθος είναι η γρήγορη αύξηση δόσης επειδή ο ασθενής “δεν βλέπει αποτέλεσμα”. Η λαμοτριγίνη δεν είναι φάρμακο που ανεβαίνει απότομα. Το δεύτερο λάθος είναι η επανέναρξη στην παλιά δόση μετά από διακοπή αρκετών ημερών. Το τρίτο είναι η υποτίμηση εξανθήματος, ιδίως όταν συνοδεύεται από πυρετό ή συμπτώματα από βλεννογόνους.

Άλλο συχνό λάθος είναι να μη δηλώνονται αντισυλληπτικά, αντιβιοτικά, αντιεπιληπτικά ή συμπληρώματα. Ο γιατρός πρέπει να γνωρίζει όλη την αγωγή. Τέλος, στην επιληψία είναι λάθος να διακόπτεται το φάρμακο επειδή “ο ασθενής είναι καλά”. Η σταθερότητα μπορεί να οφείλεται ακριβώς στην αγωγή.

20Συχνές ερωτήσεις

21Τι να θυμάστε

Το Lamictal είναι σημαντικό φάρμακο, αλλά θέλει σωστή χρήση. Η ασφάλειά του βασίζεται στην αργή τιτλοποίηση, στην αναγνώριση εξανθήματος, στον έλεγχο αλληλεπιδράσεων και στην εξατομίκευση. Δεν είναι φάρμακο που ξεκινά ή ανεβαίνει γρήγορα χωρίς επίβλεψη.

Ενημερώστε πάντα τον γιατρό για άλλα αντιεπιληπτικά, βαλπροϊκό, αντισύλληψη, εγκυμοσύνη, ηπατικό ή νεφρικό ιστορικό και κάθε νέο σύμπτωμα. Οι εξετάσεις αίματος δεν αντικαθιστούν την κλινική παρακολούθηση, αλλά μπορούν να βοηθήσουν όταν υπάρχει ανάγκη ελέγχου ασφάλειας, ανεπιθύμητων ενεργειών ή συνοδών προβλημάτων.

22Κλείστε Ραντεβού & Βιβλιογραφία

Βιβλιογραφία & Πηγές

Επιστημονική επιμέλεια άρθρου

Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος

Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος Απόφοιτος Ιατρικής Σχολής Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Υπεύθυνος ιατρικής επιμέλειας περιεχομένου

Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας Έσλιν 19, Λαμία 35100

Επικοινωνία με το εργαστήριο

Σταθερό: +30 22310 66841

Κινητό: +30 6972 860905

Κλήση WhatsApp Viber Messenger

Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30